B18b Bijlage 1 Voortgangsrapportage Duurzaamheid 2023-2024
Tekst van het document
Voortgangsrapportage Duurzaamheid 2023-2024
Gemeente Meierijstad April 2025 Foto: Biezendijk 5 ha nieuwe natuur 18-06-2024
Zaaknummer
19482785016
Pagina
1 van 45
datum 1 april 2025
Inhoudsopgave Inleiding ............................................................................................................................................... 4 Ambities............................................................................................................................................... 5 Samenvatting voortgang duurzaamheidsambities .......................................................................... 5 Conclusies ........................................................................................................................................ 7 Koppeling ambities en opgaven....................................................................................................... 8 Monitoring ambities ........................................................................................................................ 9 Opgave 0 Integrale Ontwikkeling....................................................................................................... 16 Inleiding ......................................................................................................................................... 16 Doelen ...........................................................................................................................................
16 Monitoring ..................................................................................................................................... 16 Terugblik 2023-2024 ...................................................................................................................... 16 Prestaties ....................................................................................................................................... 16 Ambities Duurzaamheidsvisie ....................................................................................................... 18 Opgave 1A Energie Opwek ................................................................................................................ 19 Inleiding ......................................................................................................................................... 19 Doelen ........................................................................................................................................... 19 Monitoring ..................................................................................................................................... 20 Terugblik 2023-2024 ......................................................................................................................
21 Prestaties ....................................................................................................................................... 21 Ambities Duurzaamheidsvisie ....................................................................................................... 23 Opgave 1B Energiebesparing ............................................................................................................. 24 Inleiding ......................................................................................................................................... 24 Doelen ........................................................................................................................................... 24 Monitoring ..................................................................................................................................... 24 Terugblik 2023-2024 ...................................................................................................................... 24 Prestaties ....................................................................................................................................... 24 Ambities Duurzaamheidsvisie .......................................................................................................
26 Opgave 1C Warmte............................................................................................................................ 27 Inleiding ......................................................................................................................................... 27 Doelen ........................................................................................................................................... 27 Monitoring ..................................................................................................................................... 27 Terugblik 2023-2024 ...................................................................................................................... 29 Prestaties ....................................................................................................................................... 29 Ambities Duurzaamheidsvisie ....................................................................................................... 30 Opgave 2 Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO) ........................................................ 31
Zaaknummer
19482785016
Pagina
2 van 45
datum 1 april 2025
Inleiding ......................................................................................................................................... 31 Doelen ........................................................................................................................................... 31 Monitoring ..................................................................................................................................... 31 Terugblik 2023-2024 ...................................................................................................................... 31 Prestaties ....................................................................................................................................... 32 Ambities Duurzaamheidsvisie ....................................................................................................... 32 Opgave 3 Circulariteit ........................................................................................................................ 33 Inleiding ............................................................................................................................................. 33 Doelen ...........................................................................................................................................
33 Monitoring ..................................................................................................................................... 33 Terugblik 2023-2024 ...................................................................................................................... 34 Prestaties ....................................................................................................................................... 34 Ambities Duurzaamheidsvisie ....................................................................................................... 35 Opgave 4 Schone Lucht ..................................................................................................................... 36 Inleiding ......................................................................................................................................... 36 Doelen ........................................................................................................................................... 36 Monitoring ..................................................................................................................................... 36 Terugblik 2023-2024 ......................................................................................................................
37 Prestaties ....................................................................................................................................... 37 Ambities Duurzaamheidsvisie ....................................................................................................... 37 Opgave 5 Klimaatadaptatie ............................................................................................................... 39 Inleiding ......................................................................................................................................... 39 Doelen ........................................................................................................................................... 39 Monitoring ..................................................................................................................................... 40 Terugblik 2023-2024 ...................................................................................................................... 40 Prestaties ....................................................................................................................................... 40 Ambities Duurzaamheidsvisie .......................................................................................................
41 Opgave 6 Biodiversiteit...................................................................................................................... 42 Inleiding ......................................................................................................................................... 42 Doelen ........................................................................................................................................... 42 Monitoring ..................................................................................................................................... 42 Terugblik 2023-2024 ...................................................................................................................... 43 Prestaties ....................................................................................................................................... 43 Ambities Duurzaamheidsvisie ....................................................................................................... 43 Conclusie ........................................................................................................................................... 45
Zaaknummer
19482785016
Pagina
3 van 45
datum 1 april 2025
Inleiding In 2018 stelde de gemeenteraad de Duurzaamheidsvisie voor Meierijstad vast met als doel een duurzaam Meierijstad in 2050. In onze duurzaamheidsvisie zijn onze doelen vastgesteld. Deze doelen zijn vertaald naar 12 ambities en zij komen allemaal in de verschillende opgaves aan bod. Dit voortgangsrapport richt zich echter voornamelijk op concrete opgaven dan op ambities om een zo compleet mogelijk beeld te geven. Dit heeft geleid tot een meer integrale aanpak en betere afwegingen. Vanaf 1 januari 2024 hebben we in Meierijstad een andere organisatievorm voor de duurzaamheidsopgaven uit de duurzaamheidsvisie, namelijk het opgavegericht werken. Dit heeft gevraagd om verandering in de interne samenwerking. Ook heeft er een uitbreiding plaatsgevonden op het aantal functies binnen het werkatelier, en zijn er extra inhoudelijke functies bij andere werkateliers bijgekomen waarin we samenwerken in opgaveteams aan de duurzaamheidsopgaven. Vanaf het begin hebben wij gewerkt aan deze nieuwe samenwerkingsvormen intern en extern. Dat betekent dat we moeten bouwen, wennen en met elkaar in gesprek blijven. In dit rapport leest u over de vele projecten die we in 2023- 2024 uitvoerden of startten. Wat hebben we bereikt? Zijn we op de goede weg? Deze vragen en de behaalde resultaten bespreken wij per opgave in dit document.
Zaaknummer
19482785016
Pagina
4 van 45
datum 1 april 2025
Ambities Samenvatting voortgang duurzaamheidsambities Thema 1: Energiek en Verantwoord We werken binnen dit thema aan energiebesparing, duurzame energieopwekking en verantwoord ondernemen. Er horen vier ambities bij dit thema. Ambitie 1: 0,28 terawattuur (TWh) duurzaam opgewekte elektriciteit in Meierijstad in 2030. Er zit groei in de opwekking van duurzame energie. Deze exponentiële groei moet zich doorzetten, dan is onze ambitie van 0.28 terawattuur duurzaam opgewekte energie in 2030 haalbaar. Het opwekpercentage zit sinds 2016 in de lift. Deze exponentiële groei moet zich doorzetten zodat onze ambitie van 20% duurzaam opgewekte energie in 2030 haalbaar is.
Ambitie 2: Vastgoed energieneutraal in 2030 We maken gebruik van de webapplicatie genaamd Energiemissie. Deze webapplicatie zorgt voor enkele uitdagingen zoals ontbrekende data, verandering van ons portfolio of dat wij bij een aantal gebouwen wel de eigenaar zijn maar de huurder de contractant is van het energiecontract. Een gangbare definitie van energieneutraal waar ook andere gemeentes gebruik van maken is ‘Paris Proof’. Paris Proof is een gebouwde omgeving die past binnen de doelstellingen van het Klimaatakkoord van Parijs.
Ambitie 3: 30% reductie energieverbruik in Meierijstad in 2030 met als ondergrens: 11% besparing in 2030 ten opzichte van 2017 (21% tot 26% in 2050) In het energieverbruik bij bedrijven en in de gebouwde omgeving is in de afgelopen 10 jaren een dalende trendlijn te zien. Echter, de oorspronkelijke ambitie van 30% besparing in 2030 is met deze trend (lineair doorgerekend) niet haalbaar. Het RES-doel van 11% besparing in 2030 lijkt wel haalbaar. De dalende lijn moet zich dan wel voortzetten. Dat gebeurt niet vanzelf, daarvoor is inspanning nodig van met name bedrijven, woningcorporaties en huizenbezitters, met ondersteuning van de overheid.
Ambitie 4: Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen in 2030 Steeds meer bedrijven zijn bezig met maatschappelijk verantwoord ondernemen. Deze groei moet nog toenemen, om te bereiken dat in 2030 bij alle bedrijven MVO de standaard is.
Thema 2: Circulair en Schoon We werken binnen dit thema aan circulair materiaalgebruik, schone mobiliteit en bedrijvigheid en een (zwerf)afvalloze samenleving. Er horen vier ambities bij dit thema.
Ambitie 5: Zwerfafvalvrij in 2030 CROW (Centrum voor Regelgeving en Onderzoek in de Grond-, Water- en Wegenbouw en de Verkeerstechniek) is een Nederlandse stichting die zich opstelt als kennisinstituut voor infrastructuur, openbare ruimte, verkeer en vervoer, en werk en veiligheid. DE CROW-methode heeft een
Zaaknummer
19482785016
Pagina
5 van 45
datum 1 april 2025
beeldsystematiek ontwikkeld voor de kwaliteit van de openbare ruimte. Ze hanteren een schaalverdeling van A+ t/m D. Op de meeste aspecten streven we in een woonwijk naar niveau B en in een winkelcentrum naar niveau A. Ook voor de aanwezigheid van veegvuil, grof of fijn zwerfvuil zijn maatlatten ontwikkeld. Deze zijn te hanteren om iets te vinden over de kwaliteit op een bepaalde plek.
Ambitie 6: Geen afval en verspilling in 2050 Uit de grondstoffenatlas is gebleken dat het huishoudelijk afval maar 1% uitmaakt van de totale hoeveelheid grondstofstromen op jaarbasis binnen de provincie Noord-Brabant. Er is dus op andere grondstofstromen veel meer impact te maken. We zijn afhankelijk van derden zoals bedrijven, uitvoeringsorganisaties en mede-overheden. Het is daarom belangrijk om samen met hen op te trekken om zoveel mogelijk impact te maken. De grondstoffenatlas heeft als doel om kwantitatief én kwalitatief inzicht te verkrijgen in grondstoffen breder dan alleen het afval van burgers.
Ambitie 7: Mobiliteit in 2050 is schoon en anders De trendlijn van 2011 tot 2020 is vlak, het energieverbruik door vervoer laat op de lange termijn geen dalende lijn zien. Sinds 2014 stijgt het totale energieverbruik door vervoer zelfs in Meierijstad. In 2019 stabiliseerde het zich, en daalde vervolgens flink in 2020. De coronacrisis lijkt daarvoor de belangrijkste oorzaak. Het aantal elektrische voertuigen neemt de laatste jaren exponentieel toe. De gegevens komen uit de Klimaatmonitor (Rijkswaterstaat).
Ambitie 8: Schone bedrijven in 2050 We kunnen dit nog niet meten: er werd gewerkt aan een CO2-monitor in samenwerking met Platform Ondernemend Meierijstad. Dit heeft in 2022 lagere prioriteit gekregen. Reden is dat de aanpak op de bedrijventerreinen versnelt, door deelname aan het provinciale project Grote Oogst, maar ook door netschaarste, de hoge energieprijzen en beleid van de Rijksoverheid. De focus bij het bedrijfsleven ligt op daadwerkelijke uitvoering, niet op monitoring. Thema 3: Klimaatbestendig en Biodivers We werken binnen dit thema aan een klimaatbestendige toekomst, meer groen en biodiversiteit en goede water- en bodemkwaliteit. Er horen vier ambities bij dit thema.
Ambitie 9: 25% meer groen in 2030 Er zijn verschillende meetmethoden met elk hun voor- en nadelen. De komende periode bekijken we of en hoe we deze kunnen inzetten om het percentage groen te kunnen meten. De ambitie om te vergroenen vertalen we in verschillende beleids- en uitvoeringsplannen voor de openbare ruimte. Dat is werk in uitvoering. De ambitie om te vergroenen is ook een bouwsteen voor de toekomstvisie.
Ambitie 10: Goede biodiversiteit in 2030. Om een zo objectief mogelijk meetresultaat te krijgen maken we gebruik van verschillende monitoringsmethoden. We zijn bezig met het opzetten van een monitoringsmethode welke naar alle waarschijnlijkheid in de loop van 2025 gereed zal zijn. Dit helpt ons om een 0-meting te doen en de
Zaaknummer
19482785016
Pagina
6 van 45
datum 1 april 2025
komende jaren de ontwikkeling van de biodiversiteit te kunnen monitoren. Met de Nationale Databank Flora en Fauna gaan we leefgebieden monitoren.
Ambitie 11: Goede bodem- en waterkwaliteit in 2030 We meten de voortgang in Meierijstad niet. De bodem- en waterkwaliteit worden Europeees en landelijk gemeten en gemonitord. Met name de waterkwaliteit staat onder druk, blijkt uit een Europees rapport van februari 20251. We volgen de inzet van de Rijksoverheid en waterschappen op dit thema.
Ambitie 12: Klimaatbestendig in 2050 Een goede monitor moeten we nog vinden of ontwikkelen. In voorgaande jaren hebben we meer inzicht gekregen in de risico’s voor Meierijstad van klimaatverandering, en daarmee beter zicht op de benodigde actie. De gebruikte instrumenten lenen zich (nog) niet voor monitoren van de resultaten van deze acties. Daarnaast zijn duidelijke doelen nodig om tot meer gerichte resultaten te komen.
Conclusies 1. De afgelopen jaren zijn goede stappen gezet naar een duurzamere samenleving. Het werk wat daarmee gemoeid is, en de impact nemen elk jaar toe. We constateren dat de verduurzaming versnelt, maar dat dit ook nodig is om de ambities te halen. Bij veel ambities moeten we exponentiële groei of afname zien om de doelen in 2030 en 2050 te halen. 2. Nog niet alle ambities zijn al uitgewerkt of meetbaar. Ons doel is een duurzame samenleving in 2050. Dat hebben we vertaald naar 12 ambities. Die kunnen we nog niet allemaal meten, omdat we de ambitie nog verder moeten uitwerken. Of omdat lokale of landelijke meetinstrumenten nog ontbreken. Daar werken we de komende jaren verder aan. 3. Alleen samen is een duurzame samenleving haalbaar. Vele organisaties, inwoners, bedrijven en medeoverheden werken aan duurzaamheid. Het is dan ook een grote opgave die veel inzet vraagt. De gemeente vervult verschillende rollen in de duurzaamheidsprojecten: zelfstandig uitvoeren, samenwerken of stimuleren/faciliteren. De gemeente geeft het goede voorbeeld, maar alleen met inzet van iedereen zijn de ambities haalbaar. 4. Aandacht voor kansengelijkheid is nodig. In de afgelopen jaren konden vooral inwoners en bedrijven met kennis en geld verduurzamen. Daarop waren ondersteuningsregelingen vooral gericht.
We zien door de recente ontwikkelingen dat kwetsbare groepen als eerste geraakt worden door klimaatverandering. In de diverse beleidsstukken en concrete projecten hebben we steeds meer aandacht voor kansengelijkheid. Dat is ook hard nodig om de kwetsbaren in de samenleving te beschermen.
1
Er is werk aan de winkel voor Nederland om doelen waterkwaliteit te behalen - Europese Commissie
Zaaknummer
19482785016
Pagina
7 van 45
datum 1 april 2025
Zaaknummer
19482785016
Pagina
8 van 45
Opgave 0 Integrale Ontwikkeling
Opgave 1A Energie Opwek
Opgave 1B Energiebesparing
Opgave 1C Warmte
Opgave 2 MVO
Opgave 3 Circulariteit
Opgave 4 Schone Lucht
Opgave 5 Klimaatadaptatie
Opgave 6 Biodiversiteit
datum 1 april 2025
Ambitie 12: Klimaatbestendig in 2050
Ambitie 11: Goede bodem- en waterkwaliteit in 2030
Ambitie 10: Goede biodiversiteit in 2030
Ambitie 9: 25% meer groen in 2030
Ambitie 8: Schone bedrijven in 2050
Ambitie 7: Duurzame en schone mobiliteit in 2050
Ambitie 6: Geen afval en verspilling in 2050
Ambitie 5: Zwerfafvalvrij in 2030
30% reductie energieverbruik in Meierijstad in 2030 met als ondergrens: 11% besparing in 2030 ten opzichte van 2017 (21% tot 26% in energieverbruik 2050) 3: 30% minderVerantwoord 4: Maatschappelijk Ambitiembitie bedrijven en in gebouwen 2030 in 2030 Ondernemen
Ambitie 2: Vastgoed CO2-neutraal in 2030
Ambitie 1: 0,28 terawattuur (TWh) duurzaam opgewekte elektriciteit in Meierijstad in 2030.
Koppeling ambities en opgaven
Monitoring ambities Ambitie 1 Hoe meten we?
0,28 terawattuur (TWh) duurzaam opgewekte elektriciteit in Meierijstad in 2030. Opgewekte hernieuwbare energie uit de Klimaatmonitor (Rijkswaterstaat)
Toelichting:
Er zit groei in de opwekking van duurzame energie. Deze exponentiële groei moet zich doorzetten, dan is onze ambitie van 0.28 terawattuur duurzaam opgewekte energie in 2030 haalbaar. Het bedrijfsleven en de overheid werken samen aan andere oplossingen. Bijvoorbeeld ruimte creëren op het elektriciteitsnet door betere afstemming en alternatieven onderzoeken zoals waterstof of een warmtenet op het bedrijventerrein. De agrarische sector werkt aan opwekking van duurzame energie met zonne-energie. De gemeente werkt aan de warmtetransitie en doet onderzoek naar bronnen. De eerste tranche zonneparken is afgerond en in 2024 is een tweede tranche voor zonneparken opengesteld. De klimaatmonitor loopt gemiddeld 2 jaar achter met het publiceren van data. Dit is voor ons als gemeente een extra drijfveer om met een eigen dataplatform aan de slag te gaan, om op deze manier op elk moment inzicht te hebben in de meest recente data.
Ambitie 2 Hoe meten we? Voortgang
Vastgoed CO2-neutraal in 2030 Dashboard voor Meierijstad Energiemissie We maken gebruik van de webapplicatie van Energiemissie waarin de data van onze slimme meters automatisch wordt ingeladen. Het monitoren van de voortgang van de verduurzaming via Energiemissie heeft nog een paar uitdagingen: - Ontbrekende data. Van sommige gebouwen hebben we al vanaf 2018 data en sommige gebouwen pas vanaf 2024, als je een uitdraai maakt via Energiemissie van een selectie van gebouwen dan zie je niet dat er data uit sommige jaren ontbreekt en dat de grafiek dus een vertekend beeld geeft. - Bij een aantal gebouwen (met name de sportgebouwen in Schijndel) zijn wij wel eigenaar maar is de huurder de contractant van het energiecontract. Er wordt gewerkt aan een mandaat zodat we alle data mogen inzien. - Ons portfolio verandert, er gaan gebouwen af en er komen gebouwen bij. ‘Energieneutraal’ is voor interpretatie vatbaar. Waar over gediscussieerd kan worden is bijvoorbeeld hoe wordt gerekend met groene stroom, of teruggeleverde stroom in
Toelichting
Zaaknummer
19482785016
Pagina
9 van 45
datum 1 april 2025
mindering van afgenomen stroom kan worden gerekend, of een energiezuinig gebouw kan compenseren voor een minder energiezuinig gebouw. Een gangbare definitie van energieneutraal, wat ook door veel andere gemeentes wordt gebruikt is ‘Paris Proof’. Paris Proof is een gebouwde omgeving die past binnen de doelstellingen van het Klimaatakkoord van Parijs. Hierbij wordt uitgegaan van een maximaal kWh/m2 netto vloeroppervlak per type gebouw. Dit is een simpele berekening op basis van het energieverbruik en m2 gebouw. Daarnaast moet een gebouw aardgasvrij zijn voor Paris Proof. https://www.dgbc.nl/tools/paris-proof-materiaalgebonden-protocol/ Ambitie 3 Hoe meten we?
Zaaknummer
30% reductie energieverbruik in Meierijstad in 2030 met als ondergrens: 11% besparing in 2030 ten opzichte van 2017 (21% tot 26% in 2050) Energieverbruik industrie en gebouwde omgeving uit de Klimaatmonitor (Rijkswaterstaat)
19482785016
Pagina
10 van 45
datum 1 april 2025
Toelichting:
In het energieverbruik bij bedrijven en in de gebouwde omgeving is in de afgelopen 10 jaren een dalende trendlijn te zien. In sommige jaren stijgt het energieverbruik weer licht, in andere jaren daalt het. De oorspronkelijke ambitie van 30% besparing in 2030 is met deze trend niet haalbaar. Het RES-doel van 11% besparing in 2030 lijkt wel haalbaar. De dalende lijn moet zich dan wel voortzetten. Dat gebeurt niet vanzelf, daarvoor is inspanning nodig van met name bedrijven, woningcorporaties en huizenbezitters, met ondersteuning van de overheid. Bovendien wordt het energieverbruik door allerlei factoren beïnvloed, zoals de energieprijs, stand van de economie, het weer en in 2020 en 2021 ook de coronacrisis. Daarom moeten we voorzichtig zijn met conclusies over (dalende) trendlijnen en vol blijven inzetten op besparing.
Ambitie 4 Hoe meten we?
Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen in 2030 We meten het aantal deelnemers aan activiteiten DOE (gemeente Meierijstad, POM, Rabobank) We meten de hoeveelheid zon op bedrijfsdaken (Enexis) Het aantal deelnemers Fairtrade (Stichting Fairtrade Gemeente Meierijstad) In 2023-2024 zijn er 94 energiescans uitgevoerd bij bedrijven. Eind 2024 is besloten om te stoppen met de energiescans om meer maatwerk aan te kunnen bieden. De voormalige gemeente Schijndel was al sinds 2011 een Fairtrade gemeente en sinds 2018 geldt dit ook voor Meierijstad. Hiervoor werken we samen met de lokale afdeling Fairtrade Meierijstad en ontvangen zijn jaarlijks een subsidie. Naast de gemeente zijn er vele andere deelnemers die zich hebben gecommitteerd aan de voorwaarden vanuit Fairtrade. Op dit moment zijn dat er 124 in onze gemeente. In 2024 is er één nieuwe deelnemer bijgekomen. Voor meer informatie: Meierijstad - Fairtrade Gemeenten Steeds meer bedrijven zijn bezig met maatschappelijk verantwoord ondernemen. Deze groei moet nog toenemen, om te bereiken dat in 2030 bij alle bedrijven MVO de standaard is.
Voortgang
Toelichting
Ambitie 5 Hoe meten we? Voortgang
Zwerfafvalvrij in 2030 Beeldkwaliteitmeting met CROW-methode (gemeente Meierijstad)
Toelichting
CROW (Centrum voor Regelgeving en Onderzoek in de Grond-, Water- en Wegenbouw en de Verkeerstechniek) is een Nederlandse stichting die zich opstelt als kennisinstituut voor infrastructuur, openbare ruimte, verkeer en vervoer, en werk en veiligheid. DE CROWmethode heeft een beeldsystematiek ontwikkeld voor de kwaliteit van de openbare ruimte.
Zaaknummer
19482785016
Pagina
11 van 45
datum 1 april 2025
Ze hanteren een schaalverdeling van A+ t/m D. Op de meeste aspecten streven we in een woonwijk naar niveau B en in een winkelcentrum naar niveau A. Ook voor de aanwezigheid van veegvuil, grof of fijn zwerfvuil zijn maatlatten ontwikkeld. Deze zijn te hanteren om iets te vinden over de kwaliteit op een bepaalde plek.
Ambitie 6 Hoe meten we?
Geen afval en verspilling in 2050 • Gegevens fijn huishoudelijk afval aan huis opgehaald (gemeente Meierijstad) • Monitoring voedselverspilling (Rijksoverheid en Voedingscentrum) o Grondstoffenatlas (gemeente Meierijstad) met als doel om kwantitatief én kwalitatief inzicht te verkrijgen in grondstoffen breder dan alleen het afval van burgers.
Voortgang
Op dit moment is de gemiddelde hoeveelheid restafval per persoon per jaar ca. 83 kg (ca. 63 kg fijn restafval en ca. 20 kg grof restafval). Dat ligt de afgelopen jaren op ongeveer eenzelfde niveau en het is dan ook niet realistisch dat het doel voor 2050 voor heel Meierijstad behaald zal gaan worden. Voor het tegengaan van voedselverspilling werken we samen met de stichting Samen Tegen Voedselverspilling en het Voedingscentrum. Elke drie jaar meet het Voedingscentrum voedselverspilling door huishoudens. In 2022 verdween gemiddeld 33,4 kilo vast voedsel in de prullenbak en 64,4 liter drinken per persoon per jaar. Er is geen data beschikbaar specifiek voor Meierijstad, maar het is aannemelijk dat onze gemeente vergelijkbare cijfers laat zien.
Toelichting
Uit de grondstoffenatlas is gebleken dat het huishoudelijk afval maar 1% uitmaakt van de totale hoeveelheid grondstofstromen op jaarbasis binnen de provincie Noord-Brabant. In Meierijstad is dit een vergelijkbaar percentage van hooguit enkele procenten. Er is dus op andere grondstofstromen veel meer impact te maken. Meierijstad is ruimtelijk gezien een agrarische gemeente. Bijna driekwart van de ruimte wordt ingezet voor agrarische activiteiten en zeker 66% van de totale omzet in Meierijstad is toe te kennen aan het agrifoodcomplex. Naast de topsector agrifood is er nog een tweede sector sterk aanwezig in Meierijstad. Hoogwaardige maakindustrie is een topsector die staat voor High Tech Systems & Materials. We zijn afhankelijk van derden zoals bedrijven, uitvoeringsorganisaties en mede-overheden. Het is daarom belangrijk om samen met hen op te trekken om zoveel mogelijk impact te maken.
Ambitie 7 Hoe meten we?
Mobiliteit in 2050 is schoon en anders Energieverbruik verkeer uit de Klimaatmonitor (Rijkswaterstaat) Aantal elektrische voertuigen (Rijkdienst voor Wegverkeer)
Zaaknummer
19482785016
Pagina
12 van 45
datum 1 april 2025
Voortgang
Toelichting
Zaaknummer
De trendlijn is vrij vlak. Het energieverbruik laat dus op lange termijn geen dalende lijn zien. Besparing van het verbruik door slimmer en anders reizen is daarom nog steeds één van de ambities van het mobiliteitsbeleid. Sinds 2014 stijgt het totale energieverbruik door vervoer zelfs in Meierijstad. In 2019 stabiliseerde het zich, en daalde vervolgens flink in 2020. De coronacrisis lijkt daarvoor de belangrijkste oorzaak. Het aantal elektrische voertuigen (elektrisch, plug-in hybride, brommers en speed pedelecs) neemt de laatste jaren exponentieel toe.
19482785016
Pagina
13 van 45
datum 1 april 2025
Ambitie 8 Hoe meten we?
Voortgang
Toelichting
Ambitie 9 Hoe meten we? Voortgang
Toelichting
Ambitie 10 Hoe meten we?
Voortgang
Toelichting
Ambitie 11 Hoe meten we? Voortgang
Zaaknummer
Schone bedrijven in 2050 Voor het Schone Lucht Akkoord meet het RIVM de daadwerkelijke gezondheidswinst. In 2018 heeft RIVM een rekensysteem (“gezondheidsindicator”) ontwikkeld. Dit rekensysteem berekent levensduurverlies en vervroegde sterfte door gecombineerde blootstelling aan fijnstof en NO2. Het RIVM trekt de conclusie, dat wanneer alle voorgenomen maatregelen uit het Schone Lucht Akkoord uitgevoerd worden, een gezondheidswinst van 46% haalbaar is. Voor het behalen van de beoogde gezondheidswinst van 50% is uitvoering van het landelijke klimaaten stikstofbeleid nodig, zoals door het kabinet Rutte IV voorgesteld. Het Schone Lucht Akkoord omvat maatregelen gericht op bedrijven, maar ook rondom houtstook en mobiliteit. 25% meer groen in 2030 Geen monitoring Er zijn verschillende meetmethoden met elk hun voor- en nadelen. De komende periode bekijken we of en hoe we deze kunnen inzetten om het percentage groen te kunnen meten. De ambitie om te vergroenen vertalen we in verschillende beleids- en uitvoeringsplannen voor de openbare ruimte. Dit is werk in uitvoering. De ambitie om te vergroenen is ook een bouwsteen voor de omgevingsvisie. Goede biodiversiteit in 2030 In het biodiversiteitsbeleid staat over monitoring het volgende opgenomen: “om een zo objectief mogelijk meetresultaat te krijgen maken we gebruik van verschillende monitorigsmethoden”.
We gaan specifieke soorten monitoren met behulp van de Nationale Databank Flora en Fauna (NDFF). We gaan leefgebieden monitoren. Bepaalde soorten zijn indicatief voor de kwaliteit van een leefgebied. Ook gaan we concrete acties per speerpunt monitoren. We zijn bezig met het opzetten van een monitoringsmethode. Naar alle waarschijnlijkheid zal deze in Q2 van 2025 gereed zijn. Dit helpt ons om een 0-meting te doen en de komende jaren de ontwikkeling van de biodiversiteit te kunnen monitoren. Ook het voortgangsrapport over ons biodiversiteitsbeleid geeft zeer nuttige informatie betreft onze inspanningen. Er is een monitoringsplan uitgewerkt dat in 2025 wordt vastgesteld door het college. Hierin is de monitoring op basis van gegevens uit de NDFF verwerkt, ook zijn hierin gidssoorten opgenomen die specifieke aandacht krijgen in het monitoringsplan. Het monitoren van de bermen en ecologisch beheerde terreinen wordt nog uitgewerkt in het bermbeheerplan en groenbeheerplan. Wanneer het monitoringsplan vastgesteld is, kan er in 2025 gestart worden met de uitvoering daarvan. In 2024 is een tussenevaluatie van het uitvoeringsprogramma Biodiversiteit 2023 – 2026 uitgevoerd. Het rapport van deze evaluatie is begin november 2024 aangeboden aan de gemeenteraad.
Goede bodem- en waterkwaliteit in 2030 Geen monitoring We meten de voortgang in Meierijstad niet. Landelijke metingen in combinatie met wetgeving volstaan om te waarborgen dat deze ambitie wordt behaald. Eventuele lokale metingen verricht het waterschap.
19482785016
Pagina
14 van 45
datum 1 april 2025
Toelichting
Omdat de kwaliteit van kleine watergangen veranderlijk is, worden deze gegevens niet opgeslagen en kunnen we daaruit geen trends concluderen.
Ambitie 12 Hoe meten we? Voortgang
Klimaatbestendig in 2050 Geen monitoring een goede monitor moeten we nog vinden of ontwikkelen. In voorgaande jaren hebben we meer inzicht gekregen in de risico’s voor Meierijstad van klimaatverandering, en daarmee beter zicht op de benodigde actie. De gebruikte instrumenten lenen zich (nog) niet voor monitoren van de resultaten van deze acties. Daarnaast zijn duidelijke doelen nodig om tot meer gerichte resultaten te komen.
Toelichting
Zaaknummer
19482785016
Pagina
15 van 45
datum 1 april 2025
Opgave 0 Integrale Ontwikkeling Inleiding Wat is duurzaamheid? Het omvat vele doelen: schone lucht, duurzaam materiaalgebruik, klimaatverandering tegengaan en erop voorbereid zijn, meer biodiversiteit, en een fossielvrije samenleving. Elke opgave heeft zijn eigen tempo, verschillende samenwerkingspartners en een andere rol voor de gemeente. Soms versterken deze doelen elkaar, maar soms botsen ze ook. Misschien bestaat ‘duurzaamheid’ in het algemeen niet, maar het blijft cruciaal om al deze opgaven samen te laten komen. In Meierijstad streven we naar een brede, samenhangende aanpak van duurzaamheid. Dit betekent dat we alle opgaven in elk project integreren. Zo willen we bijvoorbeeld bij nieuwe woningbouwlocaties en bedrijventerreinen al onze duurzaamheidsdoelen realiseren. We hebben al stappen gezet met succesvolle initiatieven en partnerschappen, maar er is nog veel te doen. De komende jaren gaan we deze benadering verder ontwikkelen en uitbreiden. Zo bouwen we aan een toekomst waarin duurzaamheid de norm is.
Doelen Voor deze opgave zijn geen strategische doelen vastgesteld. Dat is ook logisch; de strategische doelen op inhoud zitten in de andere opgaves. De opgave ‘integrale ontwikkeling’ is meer randvoorwaardelijk om de andere strategische doelen te behalen. De operationele doelen zijn dan ook niet SMART, maar bevatten randvoorwaardelijke activiteiten: - Interne advisering - Interne voorlichting en opleiding - Monitoring van het uitvoeringsprogramma duurzaamheid - Externe communicatie - Structurele samenwerking met stakeholders - Kennisontwikkeling en innovatie
Monitoring De monitoring binnen deze opgave is kwalitatief van aard. We toetsen of we alle voorgenomen activiteiten uitvoeren, en of deze voldoende bijdragen aan integrale duurzame ontwikkeling.
Terugblik 2023-2024 In 2024 is het aantal duurzaamheidsmedewerkers bij de gemeente flink uitgebreid. Daardoor konden we ook de banden met externe stakeholders beter aanhalen. Zo is er flink geïnvesteerd in samenwerking met het bedrijfsleven. Ook met partijen als Energie Coöperatie Meierijstad en Stichting Fairtrade Meierijstad is vaker gesproken.
Prestaties Duurzaamheid in woonzorgvisie. De nieuwe woonzorgvisie is in 2024 vastgesteld. Duurzaamheid heeft daarin een duidelijk plek gekregen. De duurzaamheidsopgaven hebben immers invloed op de woonlasten en de gezondheid en het woongenot van onze inwoners, denk aan het tegengaan van
Zaaknummer
19482785016
Pagina
16 van 45
datum 1 april 2025
hittestress en wateroverlast, het gezonder maken van de leefomgeving het tegengaan van energiearmoede en een comfortabeler woning door betere isolatie en een gezond binnenklimaat. Duurzaamheid op de intaketafel: initiatiefnemers van een ruimtelijke ontwikkeling in Meierijstad, worden voortaan uitgebreid geïnformeerd op de duurzaamheidsambities. Dat varieert van gewenste ontwikkelingen zoals minder materiaalgebruik, tot noodzakelijke aanpassingen in een plan om voldoende waterberging of groen te realiseren. Duurzame initiatieven: adviezen voor de Intake- en Omgevingstafel - Duurzaamheid Samenwerking met partners: we werkten ook in 2023 en 2024 samen met vele partners in Meierijstad aan een duurzamere samenleving. We kunnen niet alles benoemen, maar lichten drie succesverhalen uit: Woningcorporaties: al sinds 2020 werken Area, Woonmeij en Brabant Wonen samen met de gemeente aan verduurzaming. Het afgelopen jaar hebben we samengewerkt aan het beschermen van biodiversiteit, met het maken van een soortenmanagementplan. Ook voerden we met Woonmeij een eerste verduurzamingsproject uit in een wijk waar koop- en huurwoningen door elkaar staan. Afbeelding 1 - Eindpresentatie van ontwerpen voor een duurzame woonwijk, door leerlingen van het Zwijsen College. Maart 2023.
Onderwijs: op de basisscholen zijn verschillende lessen aangeboden over energiebesparing en circulariteit. Met de middelbare scholen is gezocht naar samenwerking die aansluit op hun behoeftes en curriculum. Dat leidde tot een politieke jongerendag in 2023 met het thema duurzaamheid, een aantal gastlessen op het Elde College en een CKV-opdracht op het Zwijsen College. Ruim 300 leerlingen ontwierpen voor het vak Culturele en Kunstzinnige Vorming een woonwijk van de toekomst. Ze hielden rekening met hittestress, waterberging, energie, mobiliteit en voldoende woningen voor iedereen. Het Koning Willem I College ondersteunden we in 2023 bij hun eerste duurzame challenge; eersteklassers bedachten praktische oplossingen voor duurzaamheidsproblemen. Ook Avans Hogeschool ondersteunden we de afgelopen jaren bij duurzaamheidsopdrachten voor hun leerlingen. Lokale organisaties: de samenwerking met de lokale energiecoöperatie Energie Coöperatie Meierijstad en de Stichting Fairtrade gemeente Meierijstad zetten we voort in 2023 en 2024. Deze organisaties zijn een verlengstuk van de gemeente als het gaat om bewustwording creëren en inwoners en bedrijven te enthousiasmeren en helpen om te verduurzamen.
Zaaknummer
19482785016
Pagina
17 van 45
datum 1 april 2025
Afbeelding 2- Wethouder Menno Roozendaal met bestuur lokale Fairtrade stichting op de landelijke vlaggendag voor de Global Goals in september 2024.
Ambities Duurzaamheidsvisie In de duurzaamheidsvisie staat: “Duurzaamheid is: bij alles wat we doen, rekening houden met de effecten op ‘elders’ en ‘later’. Deze definitie geeft aan dat een duurzame gemeente een gemeente is die zich ontwikkelt in balans met zijn omgeving.” Dat doen we door kansen, bedreigingen, en tegengestelde/botsende belangen in beeld brengen, mee te nemen in de afwegingen en besluitvorming en uiteindelijk ook in de uitvoering. De ervaring leert, dat hoe eerder duurzaamheid onderwerp van gesprek is, hoe beter we kansen kunnen benutten. Duurzaamheid kan dan daadwerkelijk iets opleveren (denk aan betaalbaarheid, gezondheid, leefbaarheid) en hoeft zeker niet duurder of vertragend te zijn. Dat willen we laten zien binnen deze opgave, zodat de organisatie duurzaamheid steeds meer als kans ziet, in plaats van als last.
Zaaknummer
19482785016
Pagina
18 van 45
datum 1 april 2025
Opgave 1A Energie Opwek Inleiding Met deze opgave werken we toe naar een fossielvrije en CO2 neutrale samenleving in 2050. De energietransitie hebben wij uiteen laten vallen in drie opgaves. Om deze doelen waar te maken moeten we enerzijds de energie die we nodig hebben duurzaam opwekken (deze opgave, 1a), en anderzijds CO2 te beperken door energie te besparen (opgave 1b) en helemaal aardgas vrij te zijn (opgave 1c). We werken toe naar een fossielvrije samenleving in 2050. We proberen zoveel mogelijk te besparen (opgave energiebesparing) en gaan onze gebouwen zonder aardgas verwarmen (opgave warmte). Alles wat we dan nog verbruiken aan energie, willen we duurzaam opwekken (opgave opwek). Eén oplossing is niet voldoende; we hebben een mix van verschillende technieken nodig. In deze collegeperiode (2023-2026) zijn windenergie en zonne-energie de best ontwikkelde technieken. Meer windenergie in Meierijstad boven op de bestaande initiatieven is voorlopig niet mogelijk vanwege radarverstoring. Daarom ligt de focus op korte termijn op zonne-energie op dak en land. Dit was het startpunt een aantal jaren geleden. Inmiddels weten we dat opwek een integraal onderdeel is van ons toekomstige energiesysteem, maar dat de warmteopgave hier een veel grotere leidende rol in speelt dan eerder verwacht. Dat levert allerlei nieuwe vragen op voor deze opgave.
Daarnaast zijn we tot de conclusie gekomen in de afgelopen jaren dat een aantal onderdelen uit de visie verdere uitwerking vragen. Hoe gaan we bijvoorbeeld om met lokaal eigendom en de rol van de gemeente? Hoe combineren we zon op land met de andere uitdagingen in het buitengebied? En hoe voorkomen we dat de netschaarste ons remt? Hiermee vormen we een visie voor lokale opwek van energie als belangrijke pijler binnen een duurzaam, sociaal, inclusief geaccepteerd (lokaal) energiesysteem.
Doelen De gemeente heeft gekozen om in 2050 energieneutraal op eigen grondgebied te zijn. In de praktijk betekent dit dat naast zonopwek op alle geschikte daken, energiebesparing en windmolens er nog voor ongeveer 700 ha. zon op land gerealiseerd moet worden. Om tot dit doel in 2050 te komen is gekozen voor een lineair scenario, we gaan niet voor een versnelling van opwek in de laatste jaren (‘40-'50) maar gaan vanaf nu proberen om elk decennia een evenredige groei hierin te laten zien. Dit betekent dat er naast de vier windturbines in Veghel tot 2030 ongeveer 70 hectare zon op grote daken bij moet komen en ongeveer 130 hectare grondgebonden zon om op koers te blijven richting 2050. Het RES (Regionale Energiestrategie) bod dat de gemeenteraad heeft vastgesteld is lager dan het voorgestelde lineaire scenario. Het RES bod gaat uit van ongeveer 62 hectares zon in 2030. In het lineaire scenario hanteren we een hoger aantal omdat we in de afgelopen jaren gemerkt hebben, in onze eigen gemeente en in gemeenten om ons heen, dat de uitval van projecten groot is. Door de netcongestie en de betaalbaarheid van energie zijn we als gemeente ook anders tegen onze rol aan gaan kijken en de afhankelijkheid van landelijke partners en marktpartijen. Op dit moment lijken de beste oplossingen op een lager schaalniveau te liggen dan we tot nu toe gewend waren.
We kunnen niet meer volledig afhankelijk zijn van een landelijk netwerk om het tempo van onze ambities waar te kunnen maken op bijvoorbeeld wonen en economie. We kunnen hier als gemeente een actieve rol in spelen door bijvoorbeeld als lokale investeerder of als aanjager van een lokaal collectief energiesysteem op te treden. Dit zorgt voor een minder grote afhankelijkheid in de toekomst van landelijke partijen, zoals bijvoorbeeld de netbeheerders, als het gaat om uitbreidingen op ons energiesysteem. Hiermee voorkomen we vertragingen op onze brede ruimtelijke en economische
Zaaknummer
19482785016
Pagina
19 van 45
datum 1 april 2025
ambities. Dit laatste is een nieuw doel ten opzichte van het moment dat we een aantal jaren geleden met de RES zijn begonnen.
Monitoring De RES publiceert jaarlijks een monitor over het doel om 11% in 2030 te besparen. Daarnaast is er ook de landelijke klimaatmonitor waarin het energieverbruik van Meierijstad in beeld wordt gebracht. We zien in toenemende mate hoe we correcte, passende data en dashboarden kunnen inzetten in de realisatie van onze doelstellingen. We onderzoeken nog hoe we dit datavraagstuk kunnen adresseren, eventueel gezamenlijk in de regio en aansluitend op de bestaande architectuur van de gemeente Meierijstad. We willen hierin grotendeels “zelf reddend” zijn, zodat we de data in eigendom hebben en ook later kunnen gebruiken bij andere opgaven zoals de warmtetransitie. We investeren zo in een toekomstbestendig, flexibel systeem. De meest recente RES monitor is hier te vinden: Document Meierijstad - 5e monitor Voortgang RES NOB - iBabs Publieksportaal
Klimaatmonitor Bovenstaande laat zien dat er nog steeds een stijgende lijn is in de hoeveelheid hernieuwbare energie (met name elektriciteit). Zoals bekend heeft de klimaatmonitor een vertraging van meerdere jaren in data beschikbaarheid, daarom ook dat aan is gegeven dat we als Meierijstad, daar waar mogelijk, zelf meer op eigen data willen sturen.
Zaaknummer
19482785016
Pagina
20 van 45
datum 1 april 2025
Terugblik 2023-2024 Het beleid duurzame opwek is door de raad vastgesteld. Daarnaast zijn we bezig geweest met het afronden van de eerste tranche zonneparken. Door de problematiek met netschaarste hebben we in de afgelopen jaren als gemeente hier ook een veel actievere rol in gepakt om de problematiek hiervan, zover dat kon, te verkleinen voor onze ondernemers en inwoners. Afbeelding 3-Inwonerspanel maart 2023 voor het nieuwe opwekbeleid.
Prestaties In de afgelopen jaren is er nieuw beleid, participatief, opgesteld voor duurzame opwek. Dit is een intensief traject geweest waar we tevreden op terug kijken. Met alle partijen en inwoners die betrokken wilden worden zijn gesprekken gevoerd. De resultaten hiervan zijn uitgebreid in de stukken bij het raadsbesluit toegelicht. Iets om trots op te zijn is dat ook actiegroepen blij waren met de opzet en constructief mee hebben kunnen denken bij de opzet van dit beleid. Naast het opstellen van het nieuwe beleid is de eerste tranche zonneparken ook afgerond in deze periode. Daarnaast is in 2024 is voortvloeiend uit dit beleid een tweede tranche voor zonneparken opengesteld. We merken dat de vragen van ontwikkelaars anders en diepgaander zijn dan in het verleden. En aan de andere kant geven inwoners aan dat men het beleid beter begrijpt en ziet men dat we als gemeente actief kwaliteit en de belangen van de gemeenschap nastreven, zelfs wanneer men het in de basis niet eens is met duurzame opwek in hun directe omgeving. Hier zien we een duidelijke verbetering ten opzichte van het oude beleid. De deelname van de gemeente aan de RES blijft doorlopen. We zien dat door netschaarste het tempo van de oorspronkelijke tijdlijn van de RES niet haalbaar is.
Ondanks dat zijn we als gemeente met ons nieuwe beleid een voorbeeld voor de provincie en andere gemeenten hoe opwekinitiatieven toch voortgang kunnen hebben in tijden van netschaarste, daar waar andere gemeenten hier tegen obstakels aan lopen. Daarnaast zijn we continu actief in gesprek met de lokale energie coöperatie en het georganiseerde bedrijfsleven. Met name met het POM zijn er zeer grote stappen gezet om de problematiek van netschaarste aan te pakken. Zowel voor de korte als de lange termijn. Dit is misschien op dit moment niet altijd direct merkbaar, maar de samenwerking is intensiever op het vlak van duurzaamheid dan eerdere jaren. Daarnaast merken we dat ondernemers ook actief met hun medewerkers bij willen dragen aan oplossingen en dit samen met ons als gemeente willen doen. Uitgangspunt hierbij is dat we samen verder kunnen komen dan individueel en de potentiële vertraging hierbij accepteren om het samen op te pakken. De basis is hier nu voor gelegd en we merken dat we hierdoor bijvoorbeeld bij de provincie Noord-Brabant en andere landelijke partijen meer ruimte krijgen voor experimenten omdat de samenwerking staat en hierdoor snel naar de praktijk kan worden geschakeld.
Verder zijn we, in combinatie met de opgave warmte, aan het kijken welke rol we als gemeente kunnen nemen om tot een ideaal toekomstig energiesysteem te komen waarbij we voldoende energie hebben voor al onze huidige en toekomstige wensen als gemeente Meierijstad. Zowel voor
Zaaknummer
19482785016
Pagina
21 van 45
datum 1 april 2025
inwoners als ondernemers. Hier lopen we, met een aantal andere gemeenten in Nederland, in voorop om te kijken wat mogelijk is. Dit pakken we op onder de naam investeringsplatform.
Afbeelding 4- Zonneweide Nijnsel, gerealiseerd in februari 2024.
-
-
Acties voor koppeling lokale opwek naar lokaal energiesysteem Veghel Wind(t) koppelen aan lokale afnemers Inzet voor een eerste netvlakoverschrijdende groepstransportovereenkomst in Nederland. Dit is een instrument van netbeheerders om bedrijven aan elkaar te koppelen. Tot nu toe werd dit in zeer beperkte vorm (buren van elkaar) ingezet. Als Meierijstad zijn we in vergaand overleg om dit over een breder deel van het Veghels bedrijventerrein in te zetten om de mogelijkheden te bekijken. Inzicht in verbruik van lokale ondernemers door in samenwerking meetinstrumenten voor stroomverbruik te plaatsen. Afronding 1e tranche zonneparken o Realisatie zonneweide Nijnsel o Vergunningverlening zonnepark Schootsedijk Opstart 2e tranche zonneparken Advisering over netcongestie in diverse nieuwe woningbouwontwikkelingen & voor vestiging van nieuw bedrijfsleven.
Zaaknummer
19482785016
Pagina
22 van 45
datum 1 april 2025
Afbeelding 5- Afrondende sessie van Design Challenge voor jongvolwassenen (18-23 jaar), voor opwekbeleid. Maart 2023.
Ambities Duurzaamheidsvisie Eén van de prioriteiten uit de duurzaamheidsvisie is energiebesparing in de gebouwde omgeving en toename van opwekking van duurzame energie. Deze prioriteiten zijn samengevoegd onder het duurzaamheidsthema 1. Energiek en verantwoord. Wat we willen bereiken is dat Meierijstad in 2050 volledig CO₂-neutraal is en daarvoor richten we ons in de duurzaamheidsvisie op de volgende korte(re) termijn ambities: 1. 0,28 terawattuur (TWh) duurzaam opgewekte elektriciteit in Meierijstad in 2030. 2. In 2030 is al het maatschappelijk vastgoed in Meierijstad voor zover mogelijk CO₂-neutraal. Binnen het nieuwe vastgoedbeleid en duurzaam meerjaren-onderhoudsprogramma wordt dit verder uitgewerkt. 3. 30% reductie energieverbruik in Meierijstad in 2030 met als ondergrens: 11% besparing in 2030 ten opzichte van 2017 (21% tot 26% in 2050) 4. In 2030 is bij de bedrijven in Meierijstad maatschappelijk verantwoord ondernemen de standaard.
Zaaknummer
19482785016
Pagina
23 van 45
datum 1 april 2025
Opgave 1B Energiebesparing Inleiding De gemeente Meierijstad heeft de ambitie om in 2030 11% energie te besparen ten opzichte van 2017. We werken toe naar een CO2-neutrale samenleving in 2050 en daarvoor moeten we ook energie besparen. Alles wat we besparen hoeven we immers niet op te wekken. Deze ambitie dient als basis voor de opgave energiebesparing. Binnen de opgave energiebesparing ligt de focus nu vooral op de gebouwde omgeving. Veel van de inspanningen zijn gericht op het stimuleren en faciliteren van energiebesparing en het isoleren van woningen van particuliere woningeigenaren. Daarnaast wordt er ook in samenwerking met andere partijen gewerkt aan de verduurzaming van sociale huurwoningen en de vermindering van energiearmoede onder bewoners van Meierijstad. We realiseren ons dat de opgave energiebesparing groter is dan alleen de besparing in de gebouwde omgeving. De prioriteit ligt nu voornamelijk wel bij de gebouwde omgeving omdat energiebesparing daar aangejaagd wordt door subsidies (o.a. vanuit Nationaal Isolatie Programma) vanuit de Rijksoverheid.
Doelen Het doel is CO2-neutraal zijn in 2050, dat wordt bereikt door een combinatie van besparing, opwek en compensatie. In 2030 wil Meierijstad in de gebouwde omgeving en bij bedrijven 30% minder energie verbruiken ten opzichte van 2017. De ondergrens van deze besparingsdoelstelling is 11% reductie in 2030 en 21% in 2050. In 2030 is al het gemeentelijk maatschappelijk vastgoed voor zover mogelijk CO2-neutraal. In 2024 is er een opgaveplan opgesteld waarin strategische- en operationele doelen zijn vastgelegd.
Monitoring De RES publiceert jaarlijks een monitor over het doel om 11% in 2030 te besparen. Daarnaast is er ook de landelijke klimaatmonitor waarin het energieverbruik van Meierijstad in beeld wordt gebracht. We zien in toenemende mate hoe we correcte, passende data en dashboarden kunnen inzetten in de realisatie van onze doelstellingen. We onderzoeken nog hoe we dit datavraagstuk kunnen adresseren, eventueel gezamenlijk in de regio en aansluitend op de bestaande architectuur van de gemeente Meierijstad. We willen hierin grotendeels “zelf reddend” zijn, zodat we de data in eigendom hebben en ook later kunnen gebruiken bij andere opgaven zoals de warmtetransitie. We investeren zo in een toekomstbestendig, flexibel systeem.
Terugblik 2023-2024 Juli 2023 stelde het college het Actieplan Energiebesparing vast en de Lokale Isolatieaanpak die daarbij hoort. Dit actieplan bevat 5 actielijnen. Dit zijn: alle inwoners koop/huur (algemeen aanbod), energiearmoede koop/huur (specifiek aanbod), woningeigenaren (zelfredzame doelgroep), verhuurders/huurders en zakelijk- en maatschappelijk vastgoed. Het actieplan energiebesparing wordt momenteel uitgevoerd. De vele activiteiten en projecten dragen allemaal bij aan het doel om 11% energie te besparen in 2030 in de gebouwde omgeving.
Prestaties −
Energieloket Brabant Woont Slim: Het regionale energieloket Brabant Woont Slim is het portaal voor inwoners voor informatie, advies en eventueel concrete acties over energiebesparing.
Zaaknummer
19482785016
Pagina
24 van 45
datum 1 april 2025
−
−
− −
−
−
− −
Energiehulp klusbus: De medewerkers van de klusbus geven advies over kleine besparende maatregelen en brengen deze ook aan. De doelgroep is mensen die in energiearmoede leven en waar een kleine maatregel al veel impact kan hebben. De vrijwilligers worden aangestuurd door een bespaarcoach. Inzet bespaarcoaches: de bespaarcoaches zijn medewerkers die zowel sociaal opgeleid zijn als ook energiecoach zijn. Ze zijn in dienst bij de Coöperatie Sociaal Werk Meierijstad, waarmee de gemeente afspraken maakt over hun inzet. De coaches hebben in 2024 succesvolle wijkacties gehouden met een hoge respons. Ze waren in 2023 en 2024 actief in Hoevenbraak (Schijndel), Eerschot (Sint-Oedenrode) en Veghel-Zuid. De bespaarcoaches hebben resp. 550, 435 en 450 adressen actief benaderd. Daaruit is in 28% van de gevallen een huisbezoek voortgekomen, waarin de coaches hebben geadviseerd over energiebesparing en ook andere (sociale) problematiek konden signaleren en oppakken. De bespaarcoaches worden ook ingezet bij isolatieacties van de gemeente. Witgoedregeling minima: De witgoedregeling is in 2023 afgerond. Deze actie was succesvol. Er waren 380 bonnen beschikbaar, daarvan zijn er 329 aangevraagd en 299 daadwerkelijk gebruikt. Er zijn veel energiezuinige koelkasten en wasmachines van gekocht.
Inzet energiecoaches (ECM): De Energiecoaches van Meierijstad Energie zijn actief in het geven van informatie rondom energiebesparing. Zij komen vooral thuis bij mensen met een eigen koopwoning. Daarnaast is er een goede samenwerking met de Bespaarcoaches. De Energiecoaches geven ook ondersteuning bij het gebruik van Smart Twin. Lokale aanpak isolatie: Vanuit het Rijk is de Specifieke Uitkering Lokale Aanpak Isolatie (hierna genoemd: SpUk LAI) ontvangen om te beginnen met het isoleren van koopwoningen van kwetsbare huishoudens met een energielabel D, E, F, G of met minimaal 2 slecht geïsoleerde bouwdelen. In totaal kan er voor Meierijstad SpUk LAI aangevraagd worden voor 3860 woningen. De aanvraag is verdeeld in 3 tranches. De Lokale Aanpak Isolatie is in Meierijstad verdeeld in 3 doelgroepen. De eerste doelgroep is de NIP-minima doelgroep. De verwachting is dat in 2025 de eerste woningen uit deze doelgroep worden geisoleerd. De tweede doelgroep zijn de eigenaar-bewoners die onder de NIP doelgroep vallen, maar een hoger inkomen hebben. De derde doelgroep zijn de overige eigenaar-bewoners die niet binnen de NIP doelgroep vallen. Pilot Smart Twin: In oktober 2024 kregen inwoners van de kern Nijnsel een uitnodiging om mee te doen aan de pilot Smart Twin. De inwoners krijgen gratis een digitale scan op basis van een 3D model van hun eigen woning.
Bewoners kunnen hierin zelf bekijken welke maatregelen zij kunnen nemen om hun woning energiezuiniger te maken. Het model toont aan hoeveel energie de huiseigenaar bespaart en wat de maatregel kost. Zo kan een eigen verduurzamingsplan gemaakt worden. Energiescans voor MKB: De energiescans voor MKB werden aangeboden via het zakelijk energieloket. In 2023 zijn 51 scans uitgevoerd. In 2024 zijn er 36 scans uitgevoerd. Soorten Management Plan (SMP): Bij het grootschalig isoleren van woningen lopen we tegen wettelijke beperkingen aan. Er kunnen zich beschermde diersoorten in de te isoleren gedeelten van de woning bevinden. De wet- en regelgeving rondom het isoleren van woningen moet gevolgd worden. Hierbij zou bij elke woning individueel ecologisch onderzoek nodig zijn. Dit is erg kostbaar. En vaak zelfs duurder dan de uit te voeren isolatie maatregel. Daarom is er landelijk een andere aanpak noodzakelijk. Op 17 mei 2024 is de landelijke richtlijn Natuurvriendelijk isoleren gestart. Dit is een tijdelijke landelijke werkwijze die met na-isolatie rekening houdt met eventueel aanwezige beschermde diersoorten waarbij de zorgplicht uit de Omgevingswet in acht worden genomen. Hierdoor mag er beperkt zonder individueel onderzoek geïsoleerd worden in woningen binnen de bebouwde kom. We willen
Zaaknummer
19482785016
Pagina
25 van 45
datum 1 april 2025
natuurlijk meer woningen na-isoleren dan onder de huidige regeling mogelijk is. Hiervoor wordt er een Soorten Management Plan (SMP) opgesteld. Met dit plan kan er voor de hele gemeente (kernen) dan ontheffing op de Wet Natuurbescherming bij de Provincie worden aangevraagd zodat er meer woningen geïsoleerd mogen worden.
Ambities Duurzaamheidsvisie Eén van de prioriteiten uit de duurzaamheidsvisie is energiebesparing in de gebouwde omgeving en toename van opwekking van duurzame energie. Deze prioriteiten zijn samengevoegd onder het duurzaamheidsthema 1. Energiek en verantwoord. Wat we willen bereiken is dat Meierijstad in 2050 volledig CO₂-neutraal is en daarvoor mikken we in de duurzaamheidsvisie op de volgende korte(re) termijn ambities: 1. 0,28 terawattuur (TWh) duurzaam opgewekte elektriciteit in Meierijstad in 2030. 2. Vastgoed CO2-neutraal in 2030. Binnen het nieuwe vastgoedbeleid en duurzaam meerjarenonderhoudsprogramma wordt dit verder uitgewerkt. 3. 30% reductie energieverbruik in Meierijstad in 2030 met als ondergrens: 11% besparing in 2030 ten opzichte van 2017 (21% tot 26% in 2050) 4. In 2030 is bij de bedrijven in Meierijstad maatschappelijk verantwoord ondernemen de standaard.
Zaaknummer
19482785016
Pagina
26 van 45
datum 1 april 2025
Opgave 1C Warmte Inleiding De opgave warmte is onderdeel van de transitie naar fossielvrije en duurzame energie, naast energieopwek en energiebesparing. Om in 2050 fossielvrij en CO2 neutraal te kunnen zijn moeten we energie gaan besparen, de energie die we nodig hebben duurzaam opwekken, en de toepassingen van aardgas vervangen voor fossielvrije warmtebronnen. Als gemeente zitten we stevig aan het stuur in de warmtetransitie. We hebben een regierol in deze opgave en een leidende rol. Naast dat de focus op de gebruikers ligt, gaat deze opgave grote impact hebben op de organisatie en op de hele gemeenschap. We zijn letterlijk achter elke voordeur bij onze inwoners geweest wanneer deze opgave klaar is. We hebben namelijk te maken met grote veranderingen in de leefwereld, nieuwe systemen voor inwoners, bedrijven en overheid. Daarnaast zijn er ook financiële risico's als er verkeerde keuzes gemaakt worden. Het is dus belangrijk om dit onderwerp als structureel aan te vliegen. Wat we zien is dat in deze opgave commerciële belangen en maatschappelijke belangen kunnen botsen. Dit is de reden waarom de inzet voor deze opgave op dit moment wordt gericht om als gemeente sturing te geven om deze zo goed mogelijk met elkaar in balans te brengen om uiteindelijk het beste resultaat voor onze samenleving te krijgen.