B10b Bijlage 1 Plan van Aanpak SPUKGALA 2024-2026 Meierijstad

Voor het geheel van onderwerpen is er op 13 jul 2023 een brainstormbijeenkomst met vertegenwoordigers van vrijwilligers- en professionele organisaties geweest om prioriteiten ten aanzien van het gezondheidsbeleid te formuleren. Een dergelijke bijeenkomst was er in mei ook al geweest met beleidsmedewerkers, actief op de verschillende onderdelen. Ambities interne brainstorm 22 mei 2023 Meer ontmoeting / omzien naar elkaar / sociaal netwerk

Ambities externe brainstorm 13 juli 2023 Wijken en buurten waar men naar elkaar omziet

Een betere mentale gezondheid bij jongeren Meer inzetten op gezondheidswinst bij mensen in kwetsbare situaties Een groene omgeving om te bewegen, te recreëren, te spelen en te ontmoeten Een goede start voor alle kinderen in hun eerste 1000 levensdagen

Mentale gezondheid jongeren

Een gezonde fysieke omgeving Een gezonde kansrijke start voor jonge kinderen in kwetsbare situaties Verminderen van alcohol- en drugsgebruik

Deze prioriteiten zijn verwerkt in dit Plan van Aanpak (zie § 3.1: de zeven belangrijkste opgaven). Draagvlak om aan te werken Bij sommige GALA-onderdelen willen we, voordat we gerichte interventies inzetten, nog beter én op tijd in kaart brengen wat de behoeften zijn van inwoners, bijvoorbeeld bij het onderdeel Mantelzorg en het onderdeel Mentale gezondheid bij mensen met een migratieachtergrond. Een goed ingericht participatieproces met actieve betrokkenheid van belanghebbenden draagt bij aan eigenaarschap en is daarmee vele malen effectiever dan proberen iets te veranderen op basis van rationele kennis. Daarom sluiten we aan bij co-creatiesessies in wijken en buurten en proberen we een antwoord te krijgen op de vraag hoe we de inwoners in een buurt meer vitaal krijgen door middel van de kracht van sporten en bewegen als onderdeel van een gezonde leefstijl. Zo kunnen activiteiten gerichter en effectiever aangeboden worden en ontstaat er ook meer draagvlak. We toetsen periodiek of de aanpak aansluit bij de behoeften of dat aanpassing gewenst is. Inwonersparticipatie realiseren we onder andere via de Adviesraad Sociaal Domein (ASD). Communicatie en bekendheid Het is de bedoeling dat alle inwoners goed geïnformeerd zijn en daardoor mee kunnen doen met activiteiten die goed zijn voor de gezondheid.

Dat zullen we doen bij het nader uitwerken en implementeren van het plan van aanpak. Elk uitvoeringsplan (GALA-onderdelen 1 tot en met 13) krijgt een communicatieparagraaf. PLAN VAN AANPAK GALA 2024-2026 – MEIERIJSTAD

41

2. Samenhang en samenwerken

Welzijn op Recept

Eenzaamheid

Mantelzorg

Sociale Basis

Jeugd & alcohol- OKO

Leefomgeving

Valpreventie

Voeding en gewicht

Mentale gezondheid

Kansrijke start

Gezondheidsachterstanden

Sport en cultuur

De verschillende GALA-onderdelen werken sterk op elkaar in, werken ook aan dezelfde doelen. Zie bijlage 1 voor een overzicht van de mate waarin al onze diverse GALA-gezondheidsactiviteiten gaan bijdragen aan de GALA-doelen, de doelen van het Sportakkoord II en de doelen van het addendum Brede Regeling Combinatiefuncties. Hieronder geven we (niet uitputtend) voorbeelden hoe de GALA-onderdelen elkaar versterken.

1 & 2 Sport en cultuur 3. Gezondheidsachterstanden

1

4. Kansrijke start

2

3

5. Mentale gezondheid

4

5

6

6. Voeding en gewicht

7

8

9

10

7. Valpreventie

11

12

13

14

15

8. Leefomgeving

16

17

18

19

20

21

9. Jeugd & alcohol – OKO

22

23

24

25

26

27

28

10. Sociale Basis

29

30

31

32

33

34

35

36

11. Mantelzorg

37

38

39

40

41

42

43

44

45

12. Eenzaamheid

46

47

48

49

50

51

52

53

54

55

13. Welzijn op Recept

56

57

58

59

60

61

62

63

64

65

66

1= Met tegengaan van armoede (jeugdsportfonds) is meer sporten mogelijk 3= Door Kansrijke start gaan we gezondheidsverschillen tegen: kansen vergroten door ongelijke behandeling 4= Bewegen, sporten en cultuur dragen bij aan het mentale welbevinden, o.a. inwoners met dementie 5= Gezondheidsachterstanden bij inwoners met een migratieachtergrond betreffen onder andere mentale problematiek 7= Bewegen bevordert een gezond gewicht 8= Belevingsonderwijs op het gebied van gezonde voeding op scholen met relatief veel kinderen uit gezinnen met een lage SES 9= Gezonde voeding beging al bij hele jonge kinderen. Bieden van workshop gezond eten voor aanstaande ouders 10= Inloop- en ontmoetingsplekken zijn een goede plek om beweeg- en cultuuractiviteiten aan te bieden 11= Met sporten, met name walking sports blijven mensen leniger en vallen ze minder 15= Door goede voeding, sterke spieren, minder vallen 16= In de wijken beweegfaciliteiten maken, sportveldjes, wandelpaden, fietsroutes, speeluitdagingen, sporttoestellen 17= In oude wijken met relatief meer mensen met een laag inkomen investeren opknappen wijk, woningverbetering, isolatieprojecten en meer groen 19= Een groene omgeving met biodiversiteit is goed voor de mentale gezondheid. 20= Voorlichtingsprojecten over gezonde voeding in samenwerking met agrarische ondernemingen.

Beweeg en sportplekken zijn belangrijk voor inwoners met overgewicht 21= Door toegankelijke stoepen, minder vallen. Passende woningbouw 22= Het doen van activiteiten, sport, spel en cultuurparticipatie maakt het gebruik van alcohol minder aantrekkelijk 25= Het gezond leven zonder (veel alcohol) geeft uiteindelijk meer welbevinden 29= Een gezonde wijkaanpak met bewoners bevordert beweeg- en cultuuractiviteiten 30= Als mensen in kwetsbare situaties mensen ontmoeten wordt gezondheid beter (mentaal beter, informatie en advies, steun) 35= Zelfbeheer voor inwoners van stukken groen in de buurt bevordert de groene omgeving, sociale samenhang en beweging 43= De gemeente heeft vanuit het ruimtelijk domein mogelijkheden voor pre-mantelzorgwoningen vergroot. 45= Mantelzorgers behoren tot de sociale basis, een essentiële steunpilaar in de directe leefomgeving waardoor mensen tot hun recht komen 46= Door te sporten en cultuur te beoefenen ontmoeten mensen anderen en dat gaat eenzaamheid tegen 42= Voorlichten van mantelzorgers bij het opsporen en ondersteunen van ouderen met een verhoogd valrisico 49= Met mantelzorgondersteuning blijven jonge mantelzorger mentaal gezond 50= Met eetgroepen in de buurt zowel ontmoeting als gezonde voeding 52= Leefomgeving zo inrichten dat er meer kans is op spontane ontmoetingen (bankjes en picknicktafels).

Ook een wijkaanpak waarin inwoners samen groen beheren 54= Met meer ontmoetingspunten en inclusieactiviteiten en een Gezonde Wijkaanpak minder eenzaamheid PLAN VAN AANPAK GALA 2024-2026 – MEIERIJSTAD

42

55= Met mantelzorgondersteuning voorkomen we dat mantelzorgers geïsoleerd raken en weg van hun sociale netwerk 56= Vanuit Welzijn op Recept kan er verwezen worden naar een sportcoach of een cultuurcoach 57= Welzijn op Recept lijkt vooral veel gezondheidswinst te boeken bij inwoners in een kwetsbare situatie 59= Door tijdige verwijzing van klachten naar welzijnscoach in plaats van huisarts wordt mentale gezondheid beter 66= Welzijn op Recept kan het doen van activiteiten bevorderen en daarmee zorgen voor het ontmoeten van andere inwoners

Om integraal te kunnen werken aan de gezondheidsambities hebben we alle lokale en regionale partners hard nodig. We gebruiken daartoe bestaande samenwerkingsstructuren en zullen ook bredere bijeenkomsten organiseren om inspanningen op elkaar af te stemmen.

3. Inzicht We willen de activiteiten die we ondernemen baseren op goed onderbouwde inzichten:  Wetenschappelijke kennis;  Goede ervaringen (landelijk, regionaal, lokaal);  Periodiek verzamelde cijfers (GGD, Leefbaarheidsmonitor);  Monitorgegevens van partners /maatschappelijke organisaties;  Gegevens zoals van Veiligheid.nl, het Trimbos-instituut, het regiobeeld van IZA, Ziekenhuisgegevens met betrekking tot valpreventie;  Specifieke monitoring van de GALA-onderdelen. We nemen deel aan de landelijke monitorings- en evaluatie-instrumenten die door de minister ter beschikking worden gesteld. De monitoring heeft betrekking op gezondheidsresultaten, op de inzet van gemeenten en op de besteding van financiële middelen. We willen de voornemens in dit plan jaarlijks monitoren en evalueren, zodat ieder jaar inzicht ontstaat in de (tussentijdse) resultaten en zo nodig kan worden bijgestuurd. De wijze van monitoren zullen we in de verschillende GALA-uitvoeringsplannen (GALA-onderdelen 1 tot en met 13) nader uitwerken. In dit Plan van Aanpak zijn hiertoe al aanzetten gegeven bij de volgende onderdelen: 4. Kansrijke Start; 6. Aanpak overgewicht en obesitas; 7. Valpreventie; 12. Een tegen Eenzaamheid; 13. Welzijn op Recept. Kwantitatieve kennis vullen we aan met de perspectieven en ervaringen van onze lokale professionals, vrijwilligers en inwoners.

Monitoring is een combinatie van ‘tellen en vertellen’; we halen zowel kwantitatieve data op als ervaringsverhalen. De monitoringgegevens gebruiken we om:  De activiteiten gericht en effectief in te zetten;  Te leren van de ervaringen om van daaruit de aanpak bij te kunnen stellen;  Te verantwoorden (binnen de gemeente en voor de subsidieverstrekker23).

4. Coördinatie en planning Voor een integrale samenwerking én uitvoering heeft de gemeente de regierol. We stellen vanaf 2024 een GALA-IZA-coördinator aan die voorwaarden gaat scheppen om op een goede manier te werken aan draagvlak voor de activiteiten, aan samenhang tussen de activiteiten (integraal werken) en aan het verkrijgen van inzichten. We maken met elkaar voor elk GALA-onderdeel 1 tot en met 13 een Uitvoeringsplan 2024-2026 waarin we opnemen: a. Nader uitvragen en expliciteren van de behoeften van inwoners, met name de doelgroepen op wie het GALA-onderdeel betrekking heeft. Dat doen we soms rechtstreeks en soms indirect via de professionals en vrijwilligers van de partnerorganisaties die aan het GALA-onderdeel meewerken; b. Nader uitwerken van de aanpak conform de ingrediënten in het onderhavige plan van aanpak: de interventies, de activiteiten, de maatregelen, de organisaties die het uitvoeren;

23 We verstrekken jaarlijks uiterlijk op 15 juli van het jaar volgend op de verlening van de uitkering de verantwoordingsinformatie

over de daadwerkelijk gemaakte kosten overeenkomstig het bepaalde in artikel 27 van het Besluit financiële verhouding 2001.2 PLAN VAN AANPAK GALA 2024-2026 – MEIERIJSTAD

43

c. Een communicatieparagraaf: hoe gaan we per GALA-onderdeel communiceren met de doelgroepen die het betreft én met de partnerorganisaties? Met welke partijen wordt op welke wijze samengewerkt en hoe deze samenwerking is vormgegeven? d. Nadere ontwikkeling van een monitorwerkwijze met het opstellen van concrete indicatoren waarmee we gezondheidsresultaten kunnen meten: o Wat willen we wanneer bereikt hebben? o Wanneer zijn we tevreden met de verschillende resultaten? e. Een meerjarenbegroting. Concrete taken zijn voor de GALA-IZA-coördinator zijn:  Het toezien op en bevorderen van de uitvoering van het Plan van Aanpak en bijbehorende onderdelen waarvoor een uitkering is verleend: o Worden uitvoeringsplannen tijdig opgesteld? o Lopen de activiteiten zoals gepland? o Lopen de activiteiten conform de landelijke bestuurlijke GALA-afspraken?  Het aanjagen van verbindingen en synergie tussen de GALA-onderdelen en in het algemeen tussen het zorgdomein, het sociaal domein en het ruimtelijk domein;  Het toezien op de verbinding van de uitvoering van GALA (lokaal aangestuurd) en IZA (regionaal aangestuurd).

Het GALA-plan en het IZA-regioplan moeten elkaar aanvullen;  Het organiseren van een tweejaarlijkse netwerkbijeenkomst ‘GALA’ ten behoeve van informatieuitwisseling, inspiratie en bevorderen van korte lijnen (elkaar weten te vinden);  Het inzetten van de expertise van communicatiemedewerkers om de GALA-activiteiten gericht en effectief onder de aandacht te brengen van inwoners;  Het bevorderen van monitoren van de onderdelen van het plan van aanpak en het gemeentebestuur informeren over de resultaten daarvan;  Het toezien op de uitgaven zoals gepland en het coördineren en het adviseren over eventuele wijzigingsvoorstellen;  Het verantwoorden van de uitgaven intern en bij het ministerie als financier van de GALAmiddelen;  In regionaal verband meewerken aan de samenhang en verbinding tussen de verscheidenheid aan programma’s en partijen op het gebied van gezondheidsbevordering en preventie. Het betreft domeinoverstijgende inzet en regionale samenwerking (Zvw, Wmo, Jeugdwet en Wpg).

PLAN VAN AANPAK GALA 2024-2026 – MEIERIJSTAD

44

Doelen Gezond en Actief Leven Akkoord 1. Terugdringen gezondheidsachterstanden 2. Een gezonde fysieke leefomgeving die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten 3. Het versterken van (de verbinding met) de sociale basis 4. Een gezonde leefstijl 5. Versterking van de mentale weerbaarheid en mentale gezondheid 6. Vitaal ouder worden 7. Domeinoverstijgende inzet vanuit een regionale preventie-infrastructuur

Doelen Hoofdlijnen Sportakkoord II  Inclusie en diversiteit in de sport vergroten  Sociaal veilige sport creëren  Vitale sportaanbieders: vergroten van de kwaliteit, veiligheid en toegankelijkheid van het sportaanbod  Vaardig in bewegen: een leven lang sporten en bewegen voor ieder kind en iedere jongere  Ruimte voor sport en bewegen: een toekomstbestendige sportinfrastructuur  Maatschappelijke waarde van topsport optimaliseren

Doelen addendum Brede Regeling Combinatiefuncties 1. Meer kinderen, jongeren en volwassenen die sporten, bewegen en meedoen aan cultuur (ook kwetsbare groepen en mensen die achterblijven in sport-, beweeg- en cultuurdeelname) 2. Sterke aanbieders in sport, bewegen en cultuur waarbij kwaliteit, veiligheid en toegankelijkheid geregeld is 3. Een sterke verbinding tussen sport, bewegen en cultuur met andere domeinen en programma’s (onderwijs, gezondheid, zorg, welzijn en sociale zaken/armoede & schulden) De uitvoering van dit onderdeel draagt zeer bij aan dit doel uitvoering van dit onderdeel draagt bij aan dit doel PLAN VANDe AANPAK GALA 2024-2026 – MEIERIJSTAD

De uitvoering van dit onderdeel draagt een beetje bij aan dit doel De uitvoering van dit onderdeel draagt niet bij aan dit doel

45

15. Coördinatiekosten regionale aanpak preventie

14.Kennis en adviesfunctie GGD

13.Welzijn op recept

12.Een tegen eenzaamheid

11.Mantelzorg

10.Versterken sociale basis

9. Opgroeien en vroegsignalering alcoh.probl

8. Leefomgeving

7. Valpreventie

6. Aanpak overgewicht en obesitas

5. Mentale gezondheid

4. Kansrijke Start

3. Terugdringen gezondheidsachterstan den

DOELEN

2. BRCcombinatiefuncties

15 GEZONDHEIDSTHEMA’S GALA

1.Lokaal sportakkoord

Bijlage 1. Gezamenlijke doelen

Bijlage 2. Nadere uitwerking Plan van Aanpak 1.Sportakkoord Activiteiten

Uitwerking en resultaten

We zorgen voor een breed, aantrekkelijk en goed aanbod sportaccommodaties en sporttoestellen

 Faciliteren en stimuleren van sporten en bewegen door voldoende, kwalitatief goede en betaalbare sportvoorzieningen te behouden en (door) te ontwikkelen. Dit geldt zowel voor buitensport- en binnensportaccommodaties, zwembaden als voor de openbare ruimte die uitnodigt om te gaan bewegen.  Uitbreiden van het aantal sporttoestellen in de openbare ruimte om zo nog meer sporten beweegmogelijkheden in de openbare ruimte te realiseren. Steeds meer mensen sporten namelijk op ongeorganiseerde basis, zowel binnen als in de buitenlucht.  Aanbieden van nieuwe, vraaggerichte sport-, en beweegtrajecten voor de groep jongeren in de leeftijd van 13-18 jaar.  Ontwikkelen van een laagdrempelige toegang tot val-preventie-aanbod voor ouderen waarbij een link wordt gelegd met het GALA-thema Valpreventie.  Aanbod bewegen voor inwoners met dementie. Inwoners die kampen met de chronische ziekte dementie op een laagdrempelige manier brengen we met elkaar in contact te brengen via beweeg-activiteiten of culturele activiteiten.  Professionaliseren van de Walking Sports (voetbal, korfbal, (rolstoel)handbal, hockey en tennis voor senioren vanaf 50 jaar en ouder).  Project “Boules in de Buurt” in het kader tegen eenzaamheid.  Ondersteunen van sportevenementen om sporten en bewegen en de betrokkenheid daarbij te stimuleren.

We stimuleren om kleine of grootschalige (top)sportevenementen in Meierijstad te organiseren onder andere door middel van incidentele subsidies. Vaak zijn hier ook side-events aan verbonden voor met name jeugdigen.  Lokale functionarissen sport en bewegen faciliteren en organiseren sportactiviteiten voor diverse doelgroepen, voor jong en oud, uniek sporten, leefstijl en verenigingen. Dit gebeurt in en buiten de school en kinderopvang, in de wijk, bij de verenigingen en tijdens toernooien en evenementen.  Sportverenigingen ondersteunen in het bieden van een positief en veilig sportklimaat.  Sportverenigingen helpen te professionaliseren zodat zij in staat zijn die maatschappelijke rol in te vullen door onder andere clubkadercoaching. We starten met de pilot volgens de clubkadercoach methode van NOC*NSF. Deze clubkadercoach kan circa 4/5 verenigingen bedienen voor 18-24 uur per week. Daarnaast zal de clubkadercoach twee generieke basiscursussen trainerschap verzorgen.  Sportverenigingen stimuleren een ‘open vereniging’ te zijn. De open club gedachte kan een vereniging helpen om vitaal te blijven en een maatschappelijke rol op te pakken. Een open sportvereniging is een vereniging met een verbindende rol, die maatschappelijk actief is en samenwerkt met andere partners.  Max Vitaal: hiermee gaan het concept van Sjors Sportief toepassen op de doelgroep ouderen.

 Meer bekendheid en zichtbaarheid van het Jeugdfonds sport en cultuur om ervoor te zorgen dat er nog meer inwoners bekend zijn met en gebruik gaan maken van de regeling.  Meer aandacht geven in de communicatie (media, sociale media, websites) aan succesverhalen die die andere mensen kunnen inspireren om in beweging te komen.  Het digitale sportplatform “Meierijstad beweegt” up to date houden door nieuwe ontwikkelingen, activiteiten/evenementen en ander nieuws te blijven plaatsen.  Continueren van bestaande kwaliteit/acties/programma’s zoals de Sportawards, Sjors Sportief en Walking Sports.  In Meierijstad willen we ons inzetten om het sporten voor inwoners met een beperking nog beter te faciliteren en stimuleren. Als koplopergemeente op het gebied van de inclusieve samenleving hebben wij een ideaalbeeld voor ogen. Dat is een sportwereld waarin iedereen mee kan doen, jong of oud, met of zonder beperking. Met een sportaanbod dat gelijke tred houdt met eenieders mogelijkheden en sportvoorzieningen waarop elke sporter deze mogelijkheden optimaal kan ontwikkelen en benutten.  Het actieplan Uniek Sporten zet in op trajecten en voorzieningen voor sporters met een beperking. Denk hierbij aan sporttrajecten voor kinderen met autisme of ADHD, of kadertrainingen voor kader van verenigingen om kwalitatief goed aangepaste varianten van sport aan te kunnen bieden.

 Een belangrijke ambitie uit het actieplan is de ontwikkeling van een Centrum voor Uniek Sporten, waar sporters terecht kunnen die nu (nog) niet bij reguliere verenigingen kunnen sporten, bijvoorbeeld vanwege de aard van hun beperking. Voor deze doelgroep wordt er aanbod gecreëerd, afgestemd op hun mogelijkheden, op het Centrum voor Uniek Sporten. We zetten daarbij ook in op een aangepaste omgeving die geschikt is voor deze sporters, door een goede ondergrond en overdekte sportmogelijkheden.  Een buurtsportcoach inzetten met de volledige focus op Uniek Sporten.  Starten van De Gezonde wijkaanpak in wijken Kienehoef en Schijndel-Noord, aangepast aan de lokale behoeften. Dit wijkproject wordt integraal georganiseerd vanuit verschillende gezondheidsonderdelen van het GALA.

We werken aan een breed, aantrekkelijk en goed aanbod sport- en beweegactiviteiten

We blijven buurtsportcoaches inzetten We streven naar vitale, open en veilige verenigingen

We bereiken meer inwoners met het aanbod sport en bewegen

We organiseren meer mogelijkheden voor uniek sporten

We werken wijkgericht

PLAN VAN AANPAK GALA 2024-2026 – MEIERIJSTAD

46

We verkennen en onderzoeken mogelijkheden om meer doelgroepen meer te laten sporten of bewegen

We faciliteren een goede sportinfrastructuur en een goede samenwerking tussen alle sport- en bewegenpartners

 We gaan na of we sporten en bewegen kunnen bevorderen in wijken waar er volgens de cijfers minder sporten en bewegen plaatsvindt.  Verkennen of het volwassenenfonds sport en cultuur van toegevoegde waarde is voor de gemeente, waarmee de doelgroep volwassenen die rond het bestaansminimum leven, wordt bereikt.  MQ scan uitbreiden naar alle basisscholen in de gemeente Meierijstad om de motorische vaardigheden van zoveel mogelijk kinderen te kunnen meten en positief te beïnvloeden.  Het inventariseren en analyseren van aandachtgroepen en daarbij vraaggerichte sporten beweegprogramma’s aanbieden is een voortdurend proces. Uitwerking hiervan vindt plaats waarbij verbinding wordt gelegd met alle thema’s van het GALA.  Nagaan hoe meerdere lokale partners bij sport en bewegen betrokken kunnen worden zoals bijvoorbeeld huisartsenpraktijken, fysiotherapiepraktijken en kinderopvangorganisaties.  Onderzoeken mogelijkheden multifunctioneel gebruik van sportaccommodaties en samenwerking tussen sportverenigingen en Sportaanbieders.  Door het kernteam van het Sportakkoord goed in te richten zorgen we voor een gezamenlijke beoordeling van initiatieven en meer draagvlak voor plannen. De gemeente Meierijstad kent ruim 125 sportverenigingen, een verenigingsadviseur die weet wat er bij de verenigingen speelt, en een Sportraad.

 De Sportraad is vertegenwoordigd in het kernteam en is een onafhankelijk adviesorgaan dat gevraagd en ongevraagd het College en de Gemeenteraad adviseert over alles wat met sport en bewegen te maken heeft.  Draagvlak voor de uitvoering van het sportakkoord gaan we ook vergroten door periodiek een bijeenkomst te organiseren voor alle sportpartners waarbij we in gesprek gaan over de plannen en de voortgang.  De gemeente ondersteunt verenigingen bij een positief en veilig sportklimaat via advisering, workshops en trainingen.

2. Brede Regeling Combinatiefuncties (BRC) Activiteiten

Uitwerking en resultaten

We bevorderen sport en bewegen in alle kernen en diverse leeftijdsgroepen in het bijzonder in kernen waar relatief weinig gesport en bewogen wordt We herijken de inzet van externe buurtsportcoaches

 De buurtsportcoaches blijven ingezet worden ten behoeve van divers sport- en beweegactiviteiten bij verenigingen en in de wijk. Voorbeelden: uitvoeren MQ-scan, opzetten/train de trainer bewegend leren, input leveren voor organisatie van gymlessen, organiseren sportdagen en clinics, naschools beweegaanbod organiseren.  We gebruiken de GGD-cijfers om de kernen te selecteren waar relatief minder bewogen wordt.  In 2023 zijn er gesprekken geweest over de wensen en behoeften binnen het onderwijs en kinderopvang ten aanzien van de invulling van de externe buurtsportcoaches. We willen de externe buurtsportcoaches voor het onderwijs en de kinderopvang uitbreiden van 2,5 naar 3,5 fte.  De Buurtsportcoach onderwijs organiseert en realiseert nieuwe activiteiten en projecten en houdt zich bezig met het verbeteren van bestaande activiteiten  We ontwikkelen een Centrum voor Uniek Sporten waarmee gestreefd wordt naar een regionale voorziening voor sporters met een beperking die niet terecht kunnen bij reguliere verenigingen. De buurtsportcoach gaat in dit centrum activiteiten ‘Uniek Sporten’ ontwikkelen, plannen, organiseren en realiseren. Ook gaat deze sportcoach bestaand aanbod unieke sporten verbeteren en lokale samenwerkingen tot stand brengen en uitbouwen.

 Het structureel (financieel) ondersteunen van de culturele sector (culturele kernvoorzieningen, specifieke culturele voorzieningen, amateurkunst, vrijwilligers en makers) in Meierijstad.  Het structureel (financieel) ondersteunen van Cultuurkade Meierijstad. Cultuurkade Meierijstad is het onafhankelijk loket tussen het onderwijs en de culturele aanbieders voor alles wat met cultuureducatie tijdens schooltijd te maken heeft. Cultuurkade is meedenkend adviseur bij het maken van culturele programma’s.  Bij Cultuurkade wordt een mix van culturele activiteiten gecreëerd die een aantoonbare bijdrage levert aan de persoonsvorming van alle kinderen in Meierijstad. Dit wordt gerealiseerd in samenwerking met vele partners. Er is uitvoering van het Kunstmenu voor alle basisscholen in Meierijstad. Via dit menu krijgen leerlingen kunstlessen in alle disciplines aangeboden.  Cutuurkade is het onafhankelijk loket tussen het onderwijs en de culturele aanbieders voor alles wat met cultuureducatie tijdens schooltijd te maken heeft in Meierijstad.  Daarnaast is Cultuurkade meedenkend adviseur bij het maken van een cultureel programma, dat aansluit bij de visie en plannen van elke school.

 Het structureel (financieel) ondersteunen van de CHV Academy Meierijstad,  Uitbreiding van lessen groepen 3 tot en met 7 (voorheen groep 4 tot en met 6) binnen de CHV Academy, Circle of Life (primair en voortgezet onderwijs). Dit is een initiatief van Phoenix Cultuur in samenwerking met het bedrijfsleven, onderwijs en de gemeente. Het project heeft als doel alle kinderen en jongeren hun creativiteit en talenten te laten ontdekken en ontwikkelen. Tijdens structurele lessen van professionele kunstdocenten

We stellen een buurtsportcoach Uniek Sporten aan voor de ontwikkeling Centrum voor Uniek Sporten We ondersteunen de culturele sector We ondersteunen de Cultuurkade Meierijstad

We ondersteunen de CHV Academy Meierijstad en breiden die uit

PLAN VAN AANPAK GALA 2024-2026 – MEIERIJSTAD

47

We ondersteunen de Cultuurcoördinatoren Voortgezet Onderwijs

in het reguliere onderwijs (primair onderwijs en voortgezet onderwijs) maken kinderen en jongeren kennis met dans, theater, muziek of beeldende kunst. In hun vrije tijd kunnen jonge enthousiastelingen bij de verschillende professionele cultuuraanbieders in Meierijstad en in de talentklassen van CHV Academy hun talent verder ontwikkelen. Doorstromen naar een mbo- of hbo-(kunst) vakopleiding zoals het conservatorium of de kunstacademie is tevens een mogelijkheid.  Het structureel (financieel) ondersteunen van de Cultuurcoördinatoren Voortgezet Onderwijs.  De gemeente streeft er naar de inwoners van Meierijstad op zoveel mogelijk manieren kennis te laten maken met kunst en cultuur. Dit geldt ook zeker voor de leerlingen in het voortgezet onderwijs. De VO-scholen streven naar het vergroten van de culturele bagage van hun leerlingen.  Gemeente Meierijstad, Cultuurkade Meierijstad, Elde College, Zwijsen College en Fioretti College hebben een samenwerkingsovereenkomst afgesloten voor de inzet van een Cultuurcoördinator Voortgezet Onderwijs. De ambitie is de ingezette koers voort te zetten.

3. Terugdringen gezondheidsachterstanden Activiteiten

Uitwerking en resultaten

We benaderen en ondersteunen individuen met gezondheidsachterstanden door betaalbare, begrijpelijke en passende voorzieningen aan te bieden. Dit wordt bereikt via een wijkgerichte Aanpak Gezondheidsachterstanden

 Ongelijke investering in mensen en buurten draagt bij aan het versterken van talenten en verbeteren van leefbaarheid in gezinnen, wijken en buurten met inwoners bij wie de grootste (gezondheids)winst te behalen is (zie de GGD-cijfers). We differentiëren in onze aanpak om zo veel mogelijk aan te sluiten bij de situationele omstandigheden en leefwereld van de mensen om wie het gaat. Dat doen we op het niveau van wijk/buurt/kern/dorp. En we kijken naar de verschillende levensfasen en welke kansen we daarbij kunnen benutten. Zodat specifieke groepen en/of gebieden/wijken, waar inwoners met gezondheidsachterstanden te maken hebben, goed worden bereikt en actief worden betrokken.  We zetten zoveel mogelijk in op het wegnemen van belemmeringen in toegang tot zorg, ondersteuning en welzijn. Daarom toetsen we onze diensten en aanbod en dat van onze partners op ‘toegang voor iedereen’, op basis van vier criteria: 1. Betaalbaarheid 2. Begrijpelijkheid 3. Beschikbaarheid 4. Passendheid  Drie belangrijke doelgroepen zijn: 1. Inwoners met een langdurende laag-economische status en/of langdurig in een uitkeringssituatie; 2. Inwoners met een migratieachtergrond, zowel arbeidsmigranten als statushouders; 3. Inwoners met een grote afstand tot de digitale wereld.

 We vragen aan de verschillende domeinen (sociaal, ruimte, sport en cultuur, onderwijs, bestuur) dat zij in hun programma’s, beleid en werkwijze aandacht hebben voor het effect van hun beleid op gezondheidsverschillen en dat zij benoemen hoe zij kunnen bijdragen aan het terugdringen van gezondheidsverschillen. Dit deelplan stijgt echt boven alle andere GALA-deelplannen. Het heeft raakvlakken met (bijna) alle deelplannen.

We vergroten het bewustzijn van meerdere sleutelorganisaties omtrent het cruciale belang van het verminderen van gezondheidsachterstanden en betrekken hen actief bij de Aanpak Gezondheidsachterstanden We stellen KBO en welzijnsorganisaties in staat om de digitale kloof onder een deel van de oudere inwoners te overbruggen

We integreren diverse bestaande projecten, zoals PIM Vitaal, Hartlopenwerkt/Bullshift, het deelplan Kansrijke Start en verschillende minimaregelingen, binnen de

De gemeente Meierijstad kan de volgende ondersteuning bieden aan de KBO en de welzijnsorganisaties om de digitale kloof onder senioren te verkleinen: 1) Samenwerking met IDO-punten en de zichtbaarheid hiervan vergroten; 2) Het train-de-trainer concept toepassen, waarbij KBO-vrijwilligers worden getraind en opgeleid tot Digitaal maatje; 3) Bekendheid van het taakaanbod vergroten middels campagnes en verschillende communicatiekanalen (van zowel de gemeente, de bibliotheek, de welzijnsorganisaties als de vrijwilligersorganisaties in Meierijstad); 4) Er komt een actielijn in het nieuwe Uitvoeringsplan Basisvaardigheden 2024-2027 die zich specifiek zal richten op het versterken van digitale vaardigheden; 5) De gemeente doet mee aan het Koploper programma: ”Lokale aanpak digitale inclusie”, dat een samenwerkingsverband is met de VNG en De Alliantie Digitaal Samenleven en richt zich op het opzetten van een lokaal netwerk om mensen te helpen die moeite hebben met digitale zaken.  Er is een aantal projecten waar op dit moment budget naar toe gaat en we willen professionaliseren en/of uitbreiden: o PIM vitaal; o Hartlopenwerkt/ Bullshift. Arbeidsfit worden voor de doelgroep ex-verslaafden die een uitkering hebben. Sport als middel; o Armoede/bestaanszekerheid toevoegen aan de coalitie/het programma Kansrijke Start.

PLAN VAN AANPAK GALA 2024-2026 – MEIERIJSTAD

48

Aanpak Gezondheidsachterstanden

We stellen een aandachtsfunctionaris Aanpak Gezondheidsachterstanden aan

Extra budget voor zwemlessen voor ontheemden, samen met eigen bijdrage van deelnemers; o Samen boodschappen met mensen in uitkering. Om gezond eten te kopen en goedkoop; o Aanpak slechte gebitten voor mensen met kleine beurs, die tandarts niet kunnen financieren; o Ontbijt bekostigen voor kinderen waarvan ouders kleine beurs hebben.  Dit deelplan heeft een trekker en een aanjager nodig die het opstellen van het meerjarig plan Aanpak Gezondheidsachterstanden en ook de uitvoering door tal van sleutelorganisaties coördineert. We denken aan zes uur per week. o

4. Kansrijke start Activiteiten

Uitwerking en resultaten

We betrekken doelgroepen bij de planvorming

 Binnen de coalitie Kansrijke Start is een selectie gemaakt welke aandacht wijk geschikt is voor werkgroep 3. Tijdens de coalitiebijeenkomst in maart is de keuze gevallen op Schijndel-Noord.  Er is afgeweken van het plan om in april te starten met een bijeenkomst voor de professionals werkzaam in Schijndel-Noord. In overleg met Pharos is ervoor gekozen om niet alleen vanuit de professionals te spreken over (aanstaande) ouders in een kwetsbare situatie, maar juist ook in gesprek te gaan en samen te werken met de doelgroep om wie het gaat. We willen de perspectieven en inzichten van (aanstaande) ouders in kwetsbare situaties meenemen in de aanpak.  Alleen de inzet op het versterken van de samenwerking tussen professionals is onvoldoende. We willen (aanstaande) ouders in kwetsbare omstandigheden (zo vroeg mogelijk) signaleren, hen van de juiste adviezen voorzien en daar waar nodig snel passende ondersteuning of hulp inzetten. Hiermee voorkomen we dat later zwaardere zorg en medicalisering nodig is. We willen ouders vaardigheden en instrumenten geven om op de lange termijn zelf de regie te voeren over hun leven en gezin.

Hiervoor heeft de GGD een laagdrempelig preventief aanbod, in de vorm van Kansrijke Start interventies: o Prenataal Huisbezoek bij zwangere vrouwen in een kwetsbare situatie (reguliere werkwijze JGZ); o Voorzorg (bestaand); o Stevig Ouderschap (bestaand); o Nu Niet Zwanger (bestaand); o Centering pregnancy (nieuw); o Babyspullen (nieuw); o Mamakits (nieuw); o Begeleiden van voorschoolse educatie.  Om de aanpak Kansrijke Start lokaal en regionaal vorm te geven, is een goede samenwerking van belang. Het gaat hierbij om een brede samenwerking: met partners uit het medische domein (verloskundigen, kraamzorg, gynaecologen, kinderartsen, huisartsen), de jeugdgezondheidszorg en het sociale domein, met partners uit de informele ondersteuning en zorg en natuurlijk ook met (aanstaande) ouders zelf.  De GGD Hart voor Brabant heeft, als uitvoerder van de jeugdgezondheidszorg, kennis van zowel het medisch en het sociaal domein en is deelnemer van alle verloskundige samenwerkingsverbanden (VSV’s) in de gehele regio. Dit geeft de GGD een unieke positie om als verbinder te acteren tussen deze twee zorgwerelden (gemeentelijk en medisch), waarin financieringsstromen, toegangscriteria en aansturing vaak heel anders georganiseerd zijn.

 Door haar positionering in beide domeinen en haar expertise is de GGD de afgelopen jaren in veel van onze gemeenten (’s-Hertogenbosch, Vught, Boxtel, Sint Michielsgestel, Heusden, Hilvarenbeek, Tilburg, Dongen, Meijerijstad, Waalwijk) actief als projectleider, kwartiermaker en beleidsadviseur om daar met partners op lokaal en regionaal coalities te bouwen en te borgen.  De GGD adviseert, ondersteunt en organiseert het proces om te bouwen aan een passende lokale coalitie in Meierijstad met de juiste partners, de nodige randvoorwaarden, de processtappen, het organiseren van ontmoetingen van professionals op verschillende niveaus en het leveren van data voor het bepalen van startsituaties en eindsituaties voor evaluaties.  De gemeente Oss en Meierijstad zijn al gestart met het vormen en versterken van een lokale coalitie Kansrijke Start. De gemeenten Maashorst, Boekel en Bernheze zijn voornemens om hier vanaf 2024 mee aan de slag gaan. Daarnaast hebben deze gemeenten gezamenlijk en domeinoverstijgend besloten om elkaar hierin te versterken en ook toe te werken naar een regionale samenwerking gericht op een kansrijke start van kinderen en gezinnen in een kwetsbare situatie in het verzorgingsgebied van het Bernhoven ziekenhuis.  Regionaal samenwerken zal een belangrijke bijdrage leveren aan een kansrijke start van gezinnen in een kwetsbare situatie.

Samenwerken op regionaal niveau kan zinvol

We zetten interventies in die bijdragen aan een Kansrijke Start: laagdrempelig, onderbouwd en effectief

We behouden, versterken verbreden de lokale coalitie naar een regionale coalitie Kansrijke Start

We maken regionale samenwerkingsafspraken rondom Kansrijke Start

PLAN VAN AANPAK GALA 2024-2026 – MEIERIJSTAD

49

We stellen van een regionale coördinator aan

We maken een plan om te monitoren en evalueren.

zijn bij overlappende werkgebieden van betrokken partners, vergelijkbare problematieken tussen gemeenten, van elkaar leren, maken van afspraken met partijen die regionaal werken (zoals zorgverzekeraars, ziekenhuizen en zorgprofessionals en het slim bundelen van financiële middelen. Afspraken die op regionaal niveau tot stand zijn gekomen moeten ook vertaald worden naar de lokale situatie, en andersom kan de lokale situatie de regionale agenda voeden.  Het hebben van een procesbegeleider is gewenst ten behoeve van een gezamenlijke regionale ambitie, samenwerkingsafspraken, plan van aanpak en uitvoering. De regionaal coördinator kent de regio, de samenwerkingspartners en weet wat er al in lokale coalities is/wordt gedaan. De regionale coördinator fungeert als scharnierpunt tussen de lokale coalities Kansrijke Start en initiatieven in de betreffende regio, zodat de bewegingen elkaar versterken.  Als lokale coalitie Kansrijke Start willen we op basis van een plan relevante data verzamelen zowel t.a.v. het bepalen van doelgroepen en gewenste interventies, als t.a.v. evaluatie van de inzet en resultaten van Kansrijke Start. We gebruiken daarbij ook GGD-cijfers (Deel B- §4.3).

5. Mentale Gezondheid Activiteiten

Uitwerking en resultaten

We werken nauw samen met zorgorganisaties op het gebied van preventie

 Samenwerken met de preventieafdelingen van Novadic-Kentron, GGZ Oost Brabant en BuurtzorgT.  Zorgorganisaties kunnen cijfers verstrekken over mentale gezondheid inwoners Meierijstad.  Voorlichting en bewustmaking bij (kwetsbare) inwoners.  Aandacht voor deskundigheidsbevordering van professionals en vrijwilligers die te maken hebben met inwoners met mentale problematiek (en/of verslaving).  Voorkomen dat problemen op de verschillende leefgebieden zich opstapelen en er complexe problematiek ontstaat.  In het bijzonder preventie en vroegsignalering van mentale problemen bij jongeren waaronder jeugd uit groep 7 en 8.  Aandacht voor (verborgen) armoede en schulden en de consequenties daarvan voor jongeren.  Een grotere rol voor alle partners in nauwe en beter gestructureerde samenwerking is nodig bij de aanpak van jongeren met mentale klachten, onder andere van sociale teams, Praktijkondersteuners Huisartsen jeugd GGZ, onderwijs, het jongerenwerk en GGD. Hiertoe zijn verkennende gesprekken nodig in het signaleringsnetwerk. Hoe kunnen we met elkaar de jongeren om wie het gaat signaleren, bereiken en ondersteunen? Daarbij is de school een belangrijke vindplaats.  Voortzetting van vormen van Inzet jeugdhulp op school.  Forse uitbreiding aansluitfunctionarissen in Veghel en evaluatie en vervolgens mogelijke uitbreiding aansluitfunctionarissen in Schijndel / Sint-Oedenrode.

 Sleutelfiguren met dezelfde culturele achtergrond of eigen religieuze gemeenschap kunnen iets betekenen. Die gaan we inschakelen.  In 2023 doen we een inventariserend onderzoek om de behoeften en hulpvragen van mensen met een migratieachtergrond in beeld te brengen;  We betrekken daarbij de doelgroep zelf bij voorkeur door aantal lotgenotengroepen op te richten om daar over de problematiek en waar zij behoefte aan hebben, het gesprek aan te gaan. In deze groepen willen we ook ervaringsdeskundigen/ role models vanuit hun eigen gelederen aan laten sluiten.  We denken daarbij aan de volgende doelgroepen en problematieken: o Nieuwkomers (potentiële thema’s rouw/ traumaverwerking, depressie); o Kinderen van nieuwkomers/ jongeren (potentiële thema’s: ouderbetrokkenheid/ verslavingsproblematiek); o Oudkomers (potentiële thema’s: depressie/ somatische klachten).  Vanaf 2024 zetten we een gericht programma op met gerichte interventies waar het meeste behoefte aan is bij nieuwkomers en oudkomers met mentale problematiek.

We signaleren van nieuwe problemen van inwoners met psychische kwetsbaarheid tijdig We realiseren lichte begeleiding/coaching jongeren met mentale problematiek op vindplekken (huisarts en onderwijs)

We faciliteren het werken met sleutelfiguren We doen een onderzoek naar de behoefte aan ondersteuning bij nieuwkomers en oudkomers met mentale problematiek

We zetten gerichte interventies in voor ondersteuning van nieuwkomers en oudkomers met mentale problematiek We sluiten aan bij de in het IZA-Regioplan gemaakte afspraken over cruciale ggzzorg

 Daarbij gaat het om het in kaart brengen van de zorgbehoefte en het zorgaanbod in de regio. Het betreft afspraken met zorgverzekeraars en zorgaanbieders die helpen bij (strategische) beleidskeuzes om deze ggz beschikbaar te houden voor iedereen die dat nodig heeft.

PLAN VAN AANPAK GALA 2024-2026 – MEIERIJSTAD

50

6. Aanpak overgewicht en obesitas Activiteiten

Uitwerking en resultaten

We voeren het Project Kind naar Gezonder Gewicht uit in samenwerking en breiden het naar alle kernen in Meierijstad in

 De aanpak is niet alleen maar gericht op ‘overgewicht’ en ‘ondergewicht’. We kijken breder bij een kind: voeding, slapen, drinken, sporten, thuissituatie, opleiding, inkomen ouders, etc. We gaan hier de komende jaren mee door.  We focussen eerst op wijken waar veel overgewicht en obesitas voorkomt (zie GGDcijfers Deel B §6.3).  Nu is de pilot alleen actief in St.Oedenrode. Een eerste aanzet voor stapsgewijze uitbreiding is gemaakt, dit breiden we de komende jaren verder uit. We houden daarbij rekening met de cijfers die over de gezondheid van kinderen per wijk bekend zijn.  Om kinderen juist door te verwijzen is creëren van een netwerk van professionals essentieel. De GGD is hiervoor in de lead. Belangrijk is het ook om het medisch domein te blijven aanhaken. Daar zijn al goede stappen in gezet laatste jaren. We bouwen dit uit naar alle kernen in Meierijstad. Ook gaat het hier om ondergewicht.  Voor een goed werkende ketenaanpak dient er minimaal aanbod te zijn in de volgende categorieën: schuldhulpverlening, opvoedondersteuning, sport- en beweegaanbod, activiteiten op het gebied van gezonde voeding en activiteiten op sociaal-emotionele ontwikkeling. Dit aanbod inzichtelijk maken (ofwel sociale kaart die voor alle programma’s van toepassing is). In ieder geval wordt ook de JGZ betrokken.  We betrekken het onderwijs en kinderopvang erbij als het gaat om kinderen.

De BRConderwijs en kinderopvang signaleert, verwijst door, voert MQ-scan uit, organiseert naschools sporten in samenwerking met “eigen” buurtsportcoaches (en leefstijladviseurs) in het beweegteam.  We betrekken gezondheidscentra (1e lijnszorg) bij het inzetten van programma’s.  Scholen kunnen werken met vier pijlers: educatie, schoolomgeving, signalering en beleid.  Een Gezonde School gebruikt Gezonde School-activiteiten en – lesmethoden. Ontwikkelen en opschalen van belevingsonderwijs (zoals Keukenkanjers).  Inzet buurtsportcoaches onderwijs en kinderopvang.  Inzet kinderwerkers in aandachtswijken.  MQ-scan.  Sporten en bewegen is een middel om overgewicht te doen verminderen. Daarom blijven we inzetten op projecten rondom sport en bewegen= sportstimulering;  Inzet buurtsportcoaches onderwijs en kinderopvang.  Hoewel veel factoren van toepassing zijn op wel/geen overgewicht krijgen, geven we voeding extra aandacht. Zeker in Meierijstad en de Regio Noordoost Brabant is voeding een belangrijke thema, ook qua bedrijfsleven. Daarom brengen we kennis bij inwoners, vooral bij opvoeders. Opvoeders spelen een essentiële rol bij de aanpak naar een gezond gewicht.  We bevorderen belevingsonderwijs met betrekking tot gezonde voeding op basisscholen met relatief veel kinderen uit gezinnen met een lage SES.  We bevorderen workshops gezond eten/voedsel voor aanstaande ouders.

 We realiseren het concept van de Gezonde Sportkantine bij ten minste vijf sportkantines.  En GGD gaat het een en ander monitoren als centrale zorgverlener. Ook andere partijen kunnen de rol van centrale zorgverlener op zich nemen, bijvoorbeeld als een warme overdracht naar jeugdverpleegkundige lastig is door een werkzame vertrouwensband.  Pas op langere termijn kun je resultaten zien.  Instrumenten zijn: o MQ-scan; o Brabantscan (GGD); o Buurtsportcoach kompas.

We zorgen dat dit een goed werkende ketenaanpak blijft met een minimaal aanbod in de volgende categorieën: schuldhulpverlening, opvoedondersteuning, sporten beweegaanbod, activiteiten op het gebied van gezonde voeding en activiteiten op sociaal-emotionele ontwikkeling

We continueren de Gezonde School-aanpak We bevorderen het signaleren en gericht doorverwijzen We bevorderen het sporten en bewegen We lichten voor over voeding

We monitoren de aanpak van dit deelplan

7. Valpreventie Activiteiten

Uitwerking en resultaten

We sporen ouderen op met een verhoogd valrisico

 Dit is de eerste stap naar effectieve valpreventie. We willen ons daarbij vooral richten op wijken waar veel valincidenten voorkomen (o.a. in de kernen Erp en Boskant/Olland/Nijnsel- zie GGD-cijfers Deel B §7.3).  Voorlichting geven aan inwoners, mantelzorgers, vrijwilligers en professionals over de effectiviteit en gezondheidswinst door: o veelzijdig en matig intensief bewegen in plaats van veel zitten; o voorkomen van valongevallen door middel van bewustwording van risicofactoren, zoals bijvoorbeeld medicijngebruik, woninginrichting (onvoldoende verlichting, drempels, losse kleedjes), slecht zicht en gehoor, alcoholgebruik, problemen met lopen, snel opstaan.  Mogelijkheden zijn hiertoe: o Zicht op Evenwicht; o Vallen Verleden Tijd;

We geven voorlichting over valpreventie en maken oudere inwoners bewust

We ontwikkelen en voeren erkende effectieve

PLAN VAN AANPAK GALA 2024-2026 – MEIERIJSTAD

51

valpreventieve beweeginterventies uit

Sportcoaches werken via Walking Sports gericht mee aan lichamelijke coördinatie en valpreventie We werken samen met vele partijen in de gemeente aan een ketenaanpak

We monitoren het aantal valincidenten We stellen een projectleider aan die aan de slag met een gezamenlijke werkwijze voor valpreventie

o In Balans.  Verder onderzoeken we de meerwaarde van Smart Floor, een datagedreven bewegingsanalyse om periodiek, snel en laagdrempelig onder begeleiding van fysiotherapeuten de kans op vallen bij (thuiswonende) ouderen te voorspellen.  Na het doorlopen van de interventie, verwijzen we deelnemers door naar walking sports om zo het blijven bewegen te stimuleren.  Onder andere doen sportcoaches dat door fittesten en oefeningen. Door tussentijdse metingen kunnen we de sportactiviteiten voor senioren passend en verantwoord maken en ook gezondheidsopbrengsten beter monitoren.  Vele partijen willen we betrekken bij de valpreventie zoals fysiotherapeuten, apotheken, woningcorporaties, GGD, Katholieke Bond voor Ouderen, welzijnspartijen, VeiligheidNL, sportverenigingen en het ruimtelijk domein van de gemeente. Die laatste wat betreft de inrichting van fietspaden en trottoirs. We zorgen dat we één aanspreekpunt hebben bij fysiotherapeuten, bij voorkeur Platform Paramedici Meierijstad (PPM). Daarbij inventariseren wat de rol van elke partij is in de ketenaanpak.  Domotica is hierbij een belangrijk onderwerp.  De ketenaanpak kan verder uitgebreid worden door partners buiten de gemeente. We willen samenwerking opzoeken met omliggende gemeenten als we enige ervaring hebben opgedaan met interventies om valpreventie te voorkomen.

Meerdere partijen (zoals GGD, VeiligheidNL ziekenhuizen met een valpoli en zorgverzekeraars) zijn regionaal actief, waardoor regionale afspraken met meerdere gemeenten en deze partijen wenselijk zijn. Die samenwerking gaan we in de loop van 2024 of 2025 verkennen.  We willen starten met een nulmeting door middel van cijfers via VeiligheidNL en tevens ziekenhuizen (JB ziekenhuis, Catharina, MMC Eindhoven en Bernhoven) wat betreft de aantallen valincidenten bij de spoedeisende hulp bij inwoners uit Meierijstad?  De werkwijze bestaat uit: o Opsporing (risico-inschatting). Daarbij ook voorlichten en ondersteunen van mantelzorgers bij het opsporen en ondersteunen van ouderen met een verhoogd valrisico; o Screening (valanalyse); o Inzet van erkende beweeginterventies zoals op loketgezondleven.nl is weergegeven; o Actieve begeleiding en doorverwijzing naar structureel beweegaanbod (zoals sportverenigingen of buurtsportcoaches).  De samenwerkende partijen maken afspraken over wie hierin wat gaat doen.

8. Leefomgeving Activiteiten

Uitwerking en resultaten

We benutten kansen bij de herontwikkeling van locaties rekening houdend met positieve gezondheid

 De opgaven vanuit het sociaal domein op het gebied van de fysieke leefomgeving zijn gemeentebreed. Het gaat om kansen benutten bij herontwikkeling van locaties. Dat kunnen zowel particuliere als publieke locaties zijn. De belangrijkste opgave is het verstevigen van de verbindingen tussen het sociaal en fysiek domein. Inzetten op bewustwording hoe keuzes en behoeften vanuit het sociaal domein een plek kunnen krijgen in ‘de stenen’ en openbare ruimte.  De gemeente kan met ruimtelijke instrumenten zoals de omgevingsvisie en het omgevingsplan geen gezonde leefstijl afdwingen. Maar kan wel met de inrichting van de fysieke leefomgeving een gezonde leefstijl bevorderen. Door positieve gezondheid een prominente plaats te geven in de omgevingsvisie (Toekomstvisie Meierijstad), zal dit bij planvorming een belangrijk onderdeel zijn bij de belangenafweging. In het omgevingsplan krijgen beleidsdoelen vanuit de omgevingsvisie handen en voeten. Het omgevingsplan is bindend voor overheid, burgers en bedrijven en kan daarmee voorwaarden verbinden bij planvorming. Het fysieke domein heeft daarmee instrumenten in handen om de fysieke leefomgeving gezond in te (laten) richten.  In het basispakket van de GGD zit advisering omgevingsplan en deelname omgevingstafels. We wensen meer betrokkenheid van de GGD, ook bij opstellen milieubeleid volgend jaar.

 Positieve gezondheid gaat een stuk verder en gaat ook over gezondheidsbevordering. In de fysieke leefomgeving gaat dat bijvoorbeeld over het stimuleren van beweging door het slim inrichten van de omgeving, waarbij voldoende fiets- en wandelroutes en speelplekken worden aangelegd. Maar het kan ook gaan om het bevorderen van duurzame mobiliteit en het creëren van voldoende plekken waar (toevallige) ontmoetingen plaatsvinden. Het benutten van mogelijkheden om de gezondheid en welzijn van mensen positief beïnvloeden door middel van een fysieke inrichting die verleidt tot gezond gedrag, ontspanning, ontmoeten, bewegen, spelen, etc., kortom meedoen in de maatschappij waardoor de beste voorwaarden worden gecreëerd voor het zo goed mogelijk dagelijks functioneren. Dit levert een bijdrage aan een betere kwaliteit van leven, maar ook aan preventief gezondheidsbeleid en mogelijk voorkomen van financiële lasten t.a.v. gezondheidsproblematiek op de langere termijn.

PLAN VAN AANPAK GALA 2024-2026 – MEIERIJSTAD

52

Bij het herinrichten van oudere wijken willen we een positief effect voor gezondheid bewerkstelligen

We beschermen en verbeteren de biodiversiteit

We zetten in op circulariteit

We zetten in op klimaatadaptatie

We zetten in goed geïsoleerde woningen

 Naast de ruimtelijke instrumenten is het zaak de verbinding tussen het sociale en fysieke domein te verstevigen en te werken aan bewustwording over en weer. Zien wat een actie in het fysieke domein tot gevolgen heeft. Kansen zien en benutten om positieve gezondheid te faciliteren en stimuleren, als vanzelfsprekend onderdeel bij planvorming, dit moet in ieders DNA komen te zitten (positieve gezondheid als leidend principe).  In oudere wijken gaan we kritisch kijken of herinrichting van de openbare ruimte kan leiden tot een klimaatbestendige, gezonde en veilige leefomgeving, die een positief effect heeft op de gezondheid van de bewoners.  Het openbaar gebied is beheersmatig ingericht. Meerwaarde is te behalen door het bespreken van plannen, maar ook het kenbaar maken van ambities vanuit het sociaal domein in de programmakamer. Zo kunnen we via een integrale gebiedsaanpak van de openbare ruimte met een efficiënte inzet van middelen een veelheid van doelen bereiken. Het project Gezonde Buurt de Bunders biedt een fraaie opstap naar een integrale gebiedsaanpak waar beheer en inrichting van de openbare ruimte samen kunnen komen met thema’s als biodiversiteit, klimaatadaptatie, spelen en bewegen en toegankelijkheid in nauw overleg met de wijk. Daarbij zien we verbindende rol voor de buurtadviseurs.  De wijkaanpak de Bunders willen we uitbreiden naar twee andere wijken.

 Biodiversiteit en gezondheid zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Hoe groter de variatie in wezens die samenwerken in een ecosysteem, hoe groter de capaciteit van dat ecosysteem om schokken te weerstaan en leven te ondersteunen. Het werken om biodiversiteit te beschermen en ondersteunen is daarom een vitaal aspect in het beschermen van de planeet en het veiligstellen van ons eigen voortbestaan.  Als het ecosysteem niet goed functioneert, heeft dat allerlei negatieve effecten op de gezondheid van de mens. Onze voedselzekerheid, schone lucht en water zijn afhankelijk van het ecosysteem. Ziekten, plagen en allergieën krijgen veel meer kans in een verstoord ecosysteem. Naast ons voedsel komen ook energiebronnen, grondstoffen, bouwmaterialen en medicijnen uit de natuur. En tot slot zorgen natuur en biodiversiteit voor welzijn en kwaliteit van leven.  Op vele vlakken is er actie nodig: bij het bouwen van woningen, in de agrarische sector (bijvoorbeeld minder gif gebruiken), in particuliere tuinen en bedrijfsterrein en in de aanleg, het beheer en het onderhoud van groen en water in de gemeente. Bijvoorbeeld meer en gevarieerder groen in de wijk en natuurvriendelijke oevers.  We gaan na of er educatie op scholen mogelijk is ten aanzien van biodiversiteit. Mogelijk kunnen ondernemers in het buitengebied, de ZLTO en het IVN hierin een rol spelen.

 Het eerste uitvoeringsprogramma biodiversiteit loopt van 2023 t/m 2026, dit moet formeel nog vastgesteld worden.  Circulariteit gaat over het sluiten van kringlopen, zodat we onze grondstoffen niet langer uitputten en geen afval meer produceren. Dat leidt tot andere bouw van huizen, met biobased materialen zoals hout. Het binnenklimaat van deze woningen is gezonder dan woningen die vooral met fossiele materialen als beton en staal zijn gebouwd. Circulariteit gaat ook over spullen, die beter geproduceerd worden, langer meegaan en beter te repareren zijn. Tweedehands en repaircafés worden hip. Dat kan positieve invloed hebben op gezinnen die moeite hebben om mee te doen in de maatschappij. Armoede zit namelijk ook in het niet hebben van (nieuwe) spullen.  Klimaatadaptatie betekent dat we ons voorbereiden op klimaatverandering. We krijgen namelijk steeds extremer weer: langere perioden van hitte, kou of droogte, hevigere stormen en regenval. Kwetsbare groepen worden als eerste geraakt, doordat zij zich minder goed kunnen beschermen. Dit heeft negatieve invloed op hun gezondheid. Denk bijvoorbeeld aan ouderen met een klein inkomen, zij hebben in de zomer niet altijd mogelijkheden om zich koel te houden en lopen daardoor grotere gezondheidsrisico’s.

Ander voorbeeld: door onder andere weersextremen kunnen energie en gezond voedsel duurder worden, waardoor zij minder gezond eten en hun woning niet meer kunnen verwarmen.  Energiebesparing en warmtetransitie hebben een link met een gezonde woning én met financiële zorgen. Ook hier geldt dat kwetsbare groepen het hardst worden geraakt door klimaatverandering en geopolitieke onrust. De energierekening schoot omhoog de afgelopen jaren. Mensen met een kleine beurs wonen vaak in de slechtst geïsoleerde woningen. Hun gezondheid wordt dus dubbel geraakt: ze wonen in een ongezondere woning (denk aan tocht, kou, schimmel, hitte) én hun energierekening wordt erg hoog en dat zorgt voor stress en armoede. De gemeente daarom zet vanuit het Nationaal Isolatie Programma in op de kwetsbare doelgroepen. Ook gaat de gemeente aan de slag om de eerste wijk aardgasvrij te maken. Ook hier spelen sociale aspecten zoals zelfredzaamheid en financiële draagkracht een belangrijke rol: juist de kwetsbare doelgroepen moeten mee kunnen doen en profiteren van woningverbetering en lagere energiekosten.

PLAN VAN AANPAK GALA 2024-2026 – MEIERIJSTAD

53

We zorgen voor speelplaatsen en sporttoestellen voor een gezonde vrijetijdsbesteding

We bevorderen bewustwording bij de jeugd over gezond eten

We werken met veel betrokkenen samen

We stellen een projectleider aan

 Voor gezond opgroeien, bewegen, maar ook sociale ontwikkeling en simpelweg plezier hebben vanaf de start, zijn speelplaatsen onmisbaar. Aanleg, maar ook beheer en onderhoud kost geld, maar levert een positieve bijdrage aan de mentale en fysieke gezondheid van kinderen en jongeren. Door het plaatsen van bankjes en picknicktafels zal een speelplaats een ontmoetingsplaats voor jong en oud zijn.  Ook denken we aan een inrichting van een openbare ruimte die uitnodigt tot bewegen, dat kan zijn door speel- of sporttoestellen, maar ook door het bieden van een groene omgeving als een park of een grasveld: o Beweegtuinen voor ouderen (fitness in de buitenlucht). o Speelbossen voor kinderen. o Fiets/wandelroutes langs boerderijen (en de akkerranden).  Gezond eten draagt bij aan een gezonde leefstijl. Dat begint bij weten waar het product vandaan komt. In een gemeente waar Agrofood een sterke sector is, kunnen hier kansen liggen.  Mogelijke vormen van educatie gericht op de jeugd: o Stimuleren van aanbod van lokaal geproduceerd voedsel in de schoolkantines en laten zien waar de producten vandaan komen. o Klasseboeren zijn boerenbedrijven die een veilige en interessante leeromgeving aanbieden aan lagere scholen. De agrarische ondernemers bieden scholieren de kans om van het boerderijleven te komen leren. Leren door beleven.

o Volkstuinen en moestuinen bieden de mogelijkheid om zelf groente en fruit te verbouwen. Hier leer je omgaan met de natuur, kun je ontspannen door werk in een groene omgeving en tegelijkertijd pluk je letterlijk de gezonde vruchten van gedane arbeid, die je dan ook niet in een supermarkt hoeft te kopen.  Gezondheid wordt onder de Omgevingswet een van de aspecten die bij planvorming nog explicieter dan onder de huidige wetgeving moet worden meegenomen. De ruimtelijke onderbouwing is de schriftelijke motivering hoe met dit aspect is rekening gehouden, naast uiteraard de planvorming zelf.  Binnen de gemeente is er vroegtijdige samenwerking nodig tussen het sociaal domein en het ruimtelijk domein. Als dit niet organisch tot stand komt moet dit mogelijk organisatorisch afgedwongen worden. Meedenken over en weer bij beleidsvorming en realisatie van projecten (of het nu woningbouw is of een brede school). Bewustwording vergroot zonder meer het effect van elkaars werk op elkaars thema’s. Die effecten zijn groot!  We overwegen om bij gebiedsontwikkelingen een gezondheidsscore te ontwikkelen met inspiratiebeelden om gezondheid als aspect nadrukkelijk en leidend in beeld te krijgen.  Daarnaast is er nauwe samenwerking nodig met de inwoners. De buurtadviseurs spelen een grote rol hierbij. Daarnaast vindt bij concrete planvorming een omgevingsdialoog plaats.

Bij gemeentelijke projecten organiseren we eveneens informatiebijeenkomsten.  We zien kansen om het beheer van zandbermen in kleine kernen niet op te pakken vanuit de gemeente, maar om te proberen dit beheer onder te brengen bij de buurtbewoners oud en jong. Dit n.a.v. klachten over onkruid Dit biedt naast inzet, motivatie en werk voordelen voor bewoners: bewustwording van de omgeving, iets verder kijken dan het eigen perceel, ontmoeting, eigenaarschap, gevoel van saamhorigheid en trots, lekker gezond buiten bezig zijn en gezelligheid.  De projectleider versterkt de verbinding tussen enerzijds het ruimtelijk domein en anderzijds het sociale domein en het zorgdomein.  De projecteider pakt concrete activiteiten op zoals in dit GALA-onderdeel genoemd zijn, zoals oriëntatie op de ontwikkeling van een gezondheidstoets bij ruimtelijke planvorming, uitbreiding van de Gezinde Buurt en eigen beheer van zandbermen in kleine kernen.

9. Opgroeien in een kansrijke omgeving -vroegsignalering alcoholproblematiek Activiteiten

Uitwerking en resultaten

We zetten een samenwerkingsverband op voor het programma OKO

 Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO) is een Nederlandse aanpak gebaseerd op het succesvolle IJslandse preventiemodel. In IJsland is het gelukt om in twintig jaar tijd een enorme afname in het middelengebruik onder jongeren te realiseren. Met de aanpak (OKO) kunnen gemeenten op een effectieve manier het gebruik van alcohol, tabak en drugs door jongeren voorkomen en het welbevinden van jongeren verbeteren.  Met OKO werkt iedereen in de gemeente samen aan het vormen van de positieve leefomgeving voor jongeren: thuis (gezin), op school, in de vriendenkring (peergroep) en in de vrije tijd. In elk van deze vier leefomgevingen versterken samenwerkingspartijen de beschermende factoren, pakken ze de risicofactoren aan en bouwen aan een gemeenschap rond de opgroeiende jeugd. Samen doorlopen zij iedere twee jaar de aanpak van OKO van monitoring naar dialoog, beleidsvorming en uitvoering. Door de datagestuurde werkwijze kan het programma regelmatig bijgestuurd worden.  We zetten een samenwerkingsverband op met relevante stakeholders waaronder in elk geval de GGD en de verslavingszorg, stellen een projectleider aan voor het projectmanagement, voeren de tweejaarlijkse jeugdgezondheidsmonitor uit en zetten effectieve interventies in om de gestelde doelen te bereiken.