A6e Provincie NB - Jaarverslag Interbestuurlijk Toezicht IBT 2023

De begrotingen van alle Brabantse gemeenten zijn beoordeeld. Hierbij zijn de resultaten van het jaarrekening onderzoek 2022 betrokken. Onze Brabantse gemeenten hebben bijna allemaal gehoor gegeven aan de hier boven genoemde oproep van de VNG. Van de 56 Brabantse gemeenten beoordelen we 53 gemeenten (95%) als ‘Voldoet’ (groen) omdat naar ons oordeel de begroting structureel en reëel sluitend is in het begrotingsjaar 2024. Drie gemeenten (5%) beoordelen we als ‘Voldoet met kanttekeningen’ (oranje) omdat het begrotingsjaar 2024 naar ons oordeel niet structureel en reëel sluitend is, maar het voldoende aannemelijk is dat het evenwicht in de meerjarenraming tot stand wordt gebracht. Met de cijfermatige verwerking van het VNG-advies in de begroting geven onze gemeenten een stevig signaal af aan het Rijk. De meerjarenraming 2025-2027 bij de begroting 2024 van onze Brabantse gemeenten geven het volgende beeld voor het jaar 2027: Van de 56 gemeenten hebben 13 gemeenten (23%) een structureel en reëel sluitende jaarschijf 2027, 43 gemeenten (77%) hebben geen structureel en reëel sluitende jaarschijf 2027 en laten tekorten zien. Uit alle begrotingen blijkt een onzekere financiële toekomst.

Grootste oorzaak hiervan is de daling van de algemene uitkering vanaf 2026, ook wel ‘het ravijnjaar’ genoemd, vanwege de nieuwe financieringssystematiek, de opschalingskorting en de Rijksbijdrage voor jeugdzorg. Met de val van het kabinet blijft er voor gemeenten onzekerheid. Over een eventuele aanpassing van de herverdeling van het gemeentefonds, afschaffing van de opschalingskorting en de invulling van besparingen op jeugdzorg waarvan het Rijk de verantwoordelijkheid neemt voor de invulling

24/31

Jaarverslag Interbestuurlijk Toezicht 2023 | 26 maart 2024 | Bijlagen

met daarvoor benodigde wettelijke maatregelen. Ook blijft er onduidelijkheid over verruiming van het eigen belastinggebied van gemeenten. De begrotingspositie 2024 en de meerjarenraming staat in contrast met de resultaten van de jaarrekeningen 2022 die vaak (forse) overschotten laten zien, mede als gevolg van uitkeringen uit het gemeentefonds in de decembercirculaire 2023 die niet meer ingezet konden worden. Het hoge aantal structureel en reëel sluitende begrotingen 2024 wordt, naast het VNG-advies, vermoedelijk voor een deel verklaard door de toegekende extra middelen jeugdzorg in de meicirculaire 2023 voor het jaar 2024 en 2025 en voor een aantal gemeenten de extra middelen uit de septembercirculaire 2023. Dit is echter niet uit de begrotingen te herleiden: gemeenten presenteren enkel het totaal van de inkomsten uit het gemeentefonds. Onze richtlijn extra middelen jeugdzorg is door 48 van de 56 Brabantse gemeenten toegepast in de meerjarenraming 2025-2027.

Resultaten financieel toezicht 2017-2023 100%

1 (2%)

(5%)

55 (98%)

53 (95%)

Begroting 2023

Begroting 2024

90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% Begroting 2018

Begroting 2019

Begroting 2020

Voldoet

Begroting 2021

Begroting 2022

Voldoet met kanttekeningen

Voldoet niet

Gemeenschappelijke regelingen De begrotingen van alle 42 gemeenschappelijke regelingen zijn beoordeeld en voldoen aan de toetscriteria. In brieven aan het algemeen bestuur van een aantal gemeenschappelijke regelingen hebben wij opmerkingen gemaakt ter bevordering van de realiteit van de ramingen. Waterschappen De drie waterschappen waarop wij toezicht houden voldoen aan het toetscriterium van het inzenden van hun jaarverslag, jaarrekening en begroting. De jaarrekeningen over 2022 en de begrotingen voor 2024 zijn begin 2024 onderzocht. Naar ons oordeel zijn de begrotingen in evenwicht. Wij hebben deze daarom voor kennisgeving aangenomen. 4.3 Systematisch toezicht 2023: Huisvesting vergunninghouders De Huisvestingswet bepaalt dat gemeenten zorg moeten dragen voor de voorziening in de huisvesting van vergunninghouders in de gemeente overeenkomstig de voor de gemeente geldende taakstelling. Tijdige realisatie van die vastgestelde taakstelling is belangrijk. Ten eerste voor het optimaal kunnen blijven benutten van de centrale opvangcentra waarvoor ze bedoeld zijn, namelijk de opvang van asielzoekers die nog in procedure zijn. Ten tweede het bevorderen van een

25/31

Jaarverslag Interbestuurlijk Toezicht 2023 | 26 maart 2024 | Bijlagen

snelle integratie in de Brabantse samenleving. De provincie beoordeelt twee keer per jaar, namelijk vanaf januari en juli of de gemeenten hun taakstelling hebben gehaald. De provincie heeft voor het jaar 2023 de formele peilronden teruggebracht van twee naar één peilronde. De peildatum van 1 januari wordt de formele peildatum. Hierbij wordt teruggekeken over het gehele voorgaande kalenderjaar. Resultaten 2023 In 2023 moesten er 5.947 vergunninghouders gehuisvest worden in 56 gemeenten. Hiervan zijn 4.767 vergunninghouders gehuisvest. Alhoewel de taakstelling in de tweede halfjaar is bijgesteld doordat de IND een achterstand had met het verwerken van de vergunningaanvragen is het de gemeenten niet gelukt om 1.180 vergunninghouders te huisvesten. Dit heeft mede te maken met de hoge taakstellingen en de krapte op de woningmarkt. Eenvoudige oplossingen zijn niet voorhanden ondanks de inzet en samenwerking. Voor het jaar 2023 beoordeelden we 21 gemeenten (38%) als ‘Voldoet’ (groen) en 4 gemeenten (7%) als ‘Voldoet gedeeltelijk’ (oranje). Het aantal gemeenten die hun taakstelling niet hebben gehaald is toegenomen ten opzichte van het jaar 2022. In 2023 beoordeelden we 22 gemeenten (39%) als ‘Voldoet niet’ (rood) waarbij 7 gemeenten onder actief toezicht zijn gesteld.

Goed om ook te vermelden dat voor 3 gemeenten, die in eerdere perioden onder actief stonden, het actief toezicht is opgeheven. Daarnaast zijn 9 gemeenten (16%) ‘Verschoonbaar’ (wit). Verschoonbaar wil zeggen dat deze gemeenten buiten hun invloed om de taakstelling niet hebben kunnen halen. We hebben met 25% van de Brabantse gemeenten dialooggesprekken gevoerd. Om de relatie te versterken, de dagelijkse praktijk beter leren kennen op basis van de dilemma’s en casuïstiek en best practices te delen. Resultaten huisvesting vergunninghouders 2018-2023 100%

4 (7%) 3 (5%)

90% 80%

13 (23%)

70%

6 (11%)

9 (16%)

6 (10%) 22 (39%)

60% 50% 36 (64%)

40% 30%

44 (79%)

4 (7%) 21 (38%)

20% 10% 0% 1 jan. 2018

1 juli 2018

1 jan. 2019 Voldoet

1 juli 2019

1 jan. 2020

Voldoet gedeeltelijk

1 juli 2020

1 jan. 2021

Voldoet niet

1 juli 2021

1 jan 2022

1 juli 2022

1 jan 2023

1 jan 2024

Verschoonbaar

4.4 Systematisch toezicht 2023: Informatie- en archiefbeheer Het doel van het toezicht op informatie- en archiefbeheer is om bij gemeenten, waterschappen en gemeenschappelijke regelingen te komen tot een betrouwbare informatievoorziening. Toegankelijke en betrouwbare overheidsarchieven zijn immers essentieel voor een goede democratische controle op het bestuurlijk handelen. Met het interbestuurlijk toezicht op het informatie- en archiefbeheer wordt er getoetst of de taken die volgen uit de Archiefwet worden nageleefd en goede maatregelen zijn getroffen voor het tegengaan van risico’s

26/31

Jaarverslag Interbestuurlijk Toezicht 2023 | 26 maart 2024 | Bijlagen

Resultaten 2023 Gemeenten In 2023 beoordeelden we 47 gemeenten (84%) als ‘Voldoet’ (groen), 8 gemeenten (14%) als ‘Voldoet gedeeltelijk’ (oranje), en 1 gemeente (2%) als ‘Voldoet niet’ (rood). De gemeente die het oordeel ‘Voldoet niet’ toegekend heeft gekregen, heeft dat gekregen omdat zij geen informatiearrangement heeft ingediend. In alle toezichtbrieven is aangegeven welke acties er gedaan moeten worden om volgend jaar als ‘Voldoet’ beoordeeld te worden. Toezichtontvangers die geen ‘Voldoet’ hebben gescoord krijgen minimaal één voortgangsgesprek. Bij de start van het verslagjaar stonden twee gemeenten onder actief toezicht (fase 3a van het interventieproces). Met betrekking tot beide gemeenten is in 2023 het actief toezicht opgeheven, terwijl bij één andere gemeente actief toezicht is ingesteld. Resultaten informatie- en archiefbeheer gemeenten 2017-2023 100%

3 (5%)

1 (2%) 8 (14%)

90% 80% 70% 60% 50%

53 (95%)

40%

47 (84%)

30% 20% 10% 0%

2017

2018 Voldoet

2019

2020

2021

Voldoet gedeeltelijk

Voldoet niet

2022

2023

Gemeenschappelijke regelingen We houden toezicht op totaal 42 gemeenschappelijke regelingen. In 2023 zijn 12 gemeenschap­ pelijke regelingen (29%) niet beoordeeld omdat zij een vrijstelling hadden voor het indienen van een informatiearrangement, waaronder 1 die in opheffing was. Een gemeenschappelijke regeling kan vrijgesteld worden van toezicht als de toezichthouder, onder andere op basis van het verslag van de archivaris, beoordeelt dat de gemeenschappelijke regeling grip heeft op de informatiestromen én de laatste jaren steeds een ‘Voldoet’ heeft gehaald. Als er dan toch een informatiearrangement is ingediend, hebben we deze voor kennisgeving aangenomen en niet inhoudelijk behandeld. In 2023 beoordeelden we 30 gemeenschappelijke regelingen. We beoordeelden 22 (52%) als ‘Voldoet’ (groen), 5 (12%) als ‘Voldoet gedeeltelijk’ (oranje) en 1 (2%) als ‘Voldoet niet’ (rood). In 2023 kregen 2 gemeenschappelijke regelingen (5%) een vrijstelling van beoordeling (grijs). Eén omdat de gemeenschappelijke regeling in het verslagjaar voor het eerst een verslag indiende over haar informatie- en archiefbeheer. We hebben deze organisatie dit jaar geen inhoudelijk oordeel toegekend, maar zijn eerst in dialoog gegaan.

Eén andere gemeenschappelijke regeling, die al langer onder ons toezicht valt en een informatiearrangement indiende, hebben wij ook geen inhoudelijk oordeel toegekend, omdat een recent inspectierapport van een externe archivaris ontbrak.

27/31

Jaarverslag Interbestuurlijk Toezicht 2023 | 26 maart 2024 | Bijlagen

De gemeenschappelijke regeling die aan begin 2023 onder actief toezicht stond is onder actief toezicht gebleven. In het verslagjaar is geen andere gemeenschappelijke regeling onder actief toezicht gesteld. Informatie- en archiefbeheer gemeenschappelijke regelingen 2017-2023 100% 90%

3 (7%) 1 (3%)

80%

10 (24%)

70%

14 (34%) 1 (2%) 5 (12%)

60% 50% 40%

27 (66%)

30%

22 (52%)

20% 10% 0%

2017 Voldoet

2018

2019

Voldoet gedeeltelijk

2020

2021

Voldoet niet

Vrijstelling

2022

2023

Waterschappen De drie waterschappen waarop wij toezicht houden hebben volgens onze beoordeling hun informatiehuishouding in voldoende mate op orde, 100% ‘Voldoet’ (groen). De wijze van toezicht houden op de waterschappen is dezelfde als voor gemeenten. Overig toezicht Op grond van de Archiefwet 1995 zijn de lokale overheden verplicht om: • Aan Gedeputeerde Staten een machtiging met redenen omkleed te vragen als archieven die ouder zijn dan 20 jaar nog niet overgebracht kunnen worden6. 5 gemeenten. • Toestemming te vragen aan Gedeputeerde Staten indien de openbaarheid van overgebrachte archieven langer dan 75 jaar wordt beperkt7. Dit is in 2023 niet aan de orde geweest. • Vastgestelde archiefverordeningen mee te delen aan Gedeputeerde Staten8. In 2023 is van twee gemeenten en twee gemeenschappelijke regelingen een kennisgeving van een nieuwe archiefverordening ontvangen. Deze zijn voor kennisgeving aangenomen. Resultaten 2023 In 2023 bestond het toezicht Monumentenzorg uit 4 vragen aangaande Monumentenzorg die waren opgenomen in het systematisch toezicht Omgevingsrecht. Op die basis is het toezichtoordeel voor 2023 beoordelen we 30 gemeente (54%) als ‘Voldoet’ (groen), 17 gemeente (30%) als ‘Voldoet gedeeltelijk’ (oranje) en 9 gemeenten (16%) als ‘Voldoet niet’ (rood).

28/31

6

Overeenkomstig artikel 13, derde lid van de Archiefwet 1995.

7

Overeenkomstig artikel 15, vierde lid van de Archiefwet 1995.

8

Overeenkomstig de artikelen 30, 32, 35 en 37 van de Archiefwet 1995.

Jaarverslag Interbestuurlijk Toezicht 2023 | 26 maart 2024 | Bijlagen

4.5

Systematisch toezicht 2023: Omgevingsrecht

Resultaten 2023 Tijdigheid VTH-documenten We hebben de monitoring gedaan van a) tijdige vaststelling van de evaluatieverslagen en uitvoeringsprogramma VTH en b) actualiteit van de beleidsplannen VTH. De resultaten daarvan zijn – na hoor en wederhoor – vertaald in jaarlijkse Brabantbrede kleurenkaartjes. We publiceerden die kaartjes onder meer op onze provinciale website. Doel van de kaartjes is naast benchmarking tussen gemeenten ook het stimuleren van onderlinge samenwerking. Actualiteit beleidsplan

2019 Voldoet

0% 2017

2018

2020

3 (5%)

2 (4%)

1 (2%)

3 (5%)

3 (5%)

2 (4%)

1 (2%)

53 (95%)

53 (95%)

54 (96%)

55 (98%)

2021

Voldoet gedeeltelijk

2019

Vergunningverlening Vergunningverlening

Vergunningverlening Vergunningverlening

Toezicht & Toezicht handhaving & handhaving

Vergunningverlening Vergunningverlening

Toezicht & Toezicht handhaving & handhaving

2018

Vergunningverlening Vergunningverlening

2017

Toezicht & Toezicht handhaving & handhaving

Toezicht & Toezicht handhaving & handhaving

10%

Toezicht & Toezicht handhaving & handhaving

80% 100% 70% 90% 60% 80% 50% 70% 40% 60% 30% 50% 20% 40% 10% 30% 0% 20%

3 (5%)

Resultaten actualiteit beleidsplan omgevingsrecht 2017-2023

53202253 (95%) (95%)

54202355 (98%) (96%)

2022

2023

Voldoet niet

2020

Vergunningverlening Vergunningverlening

90%

Toezicht & Toezicht handhaving & handhaving

100%

Toezicht & Toezicht handhaving & handhaving

Resultaten actualiteit beleidsplan omgevingsrecht 2017-2023

2021

Resultaten tijdige vaststelling uitvoeringsprogramma Voldoet Voldoet gedeeltelijk Voldoet niet Tijdige vaststelling uitvoeringprogramma omgevingsrecht 2017-2023

2019 Voldoet

0%

2020

2021

Voldoet gedeeltelijk

4 (7%)

4 (7%)

4 (7%)

7 (7%)

Vergunningverlening Vergunningverlening

2 (4%)

Vergunningverlening Vergunningverlening

Toezicht & Toezicht handhaving & handhaving

Vergunningverlening Vergunningverlening

Toezicht & Toezicht handhaving & handhaving

Vergunningverlening Vergunningverlening

2018

Toezicht & Toezicht handhaving & handhaving

2017

2 (4%)

omgevingsrecht 2017-2023 Vergunningverlening Vergunningverlening

Toezicht & Toezicht handhaving & handhaving

10%

Toezicht & Toezicht handhaving & handhaving

80% 100% 70% 90% 60% 80% 50% 70% 40% 60% 30% 50% 20% 40% 10% 30% 0% 20%

Toezicht & Toezicht handhaving & handhaving

3 (5%) 3 (5%) Resultaten tijdige vaststelling uitvoeringsprogramma

90%

Toezicht & Toezicht handhaving & handhaving

100%

3 (5%) 2 (4%)

3 (5%) 2 (4%)

4 (7%)

4 (7%)

4 (7%)

7 (7%)

51 (91%)

51 (91%)

48 (86%)

48 (86%)

51202251 (91%) (91%)

Voldoet niet

48 2023 48 (86%) (86%)

3 (5%)

2 (4%)

2 (4%)

Toezicht & Toezicht handhaving & handhaving

Vergunningverlening Vergunningverlening

Vergunningverlening Vergunningverlening

Toezicht & Toezicht handhaving & handhaving

Vergunningverlening Vergunningverlening

Toezicht & Toezicht handhaving & handhaving

Vergunningverlening Vergunningverlening

Toezicht & Toezicht handhaving & handhaving

Toezicht & Toezicht handhaving & handhaving

3 (5%) 3 (5%) 2 (4%) 3 (5%) 90% Resultaten tijdige vaststelling evaluatieverslag omgevingsrecht 2017-2023 Tijdige vaststelling evaluatieverslag 80% 100% 3 (5%) 2 (4%) 3 (5%) 2 (4%) 70% 3 (5%) 3 (5%) 2 (4%) 3 (5%) 90% 60% 80% 50% 70% 40% 60% 30% 50% 20% 40% 51 50 51 51 10% (91%)| Bijlagen Jaarverslag Interbestuurlijk(91%) Toezicht(90%) 2023 | 26(91%) maart 2024 30% 0% 20% 2017 2018 2019 2020 2021 202250 202351 51 51 10% (91%) (90%) (91%) (91%) Voldoet Voldoet gedeeltelijk Voldoet niet 0%

Toezicht & Toezicht handhaving & handhaving

29/31

3 (5%)

Vergunningverlening Vergunningverlening

100%

Toezicht & Toezicht handhaving & handhaving

2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 Resultaten tijdigeVoldoet vaststelling Voldoet evaluatieverslag omgevingsrecht 2017-2023 gedeeltelijk Voldoet niet

51 (91%)

10%

T

T

T

T

T

T

20%

T

30% 51 (91%)

48 (86%)

48 (86%)

0% 2017

2018

2019 Voldoet

2020

2021

Voldoet gedeeltelijk

2022

2023

Voldoet niet

Resultaten tijdige vaststelling evaluatieverslag omgevingsrecht 2017-2023 100%

2017

2018

2019 Voldoet

2020

Vergunningverlening

0%

51 (91%)

50 (90%)

51 (91%)

51 (91%)

2021

Voldoet gedeeltelijk

2 (4%) 3 (5%)

Toezicht & handhaving

10%

2 (4%) 3 (5%)

Vergunningverlening

Vergunningverlening

Toezicht & handhaving

20%

Vergunningverlening

30%

Toezicht & handhaving

40%

Vergunningverlening

50%

Toezicht & handhaving

60%

Toezicht & handhaving

70%

Toezicht & handhaving

80%

3 (5%) 3 (5%)

Toezicht & handhaving

3 (5%) 2 (4%)

90%

2022

2023

Voldoet niet

Kwaliteit VTH-documenten Naast het tijdig vaststellen en actueel houden van de VTH-documenten, moeten gemeenten en waterschappen ook voldoen aan de overige wettelijke criteria voor een professionele kwaliteit van de uitvoering van de VTH-taken. Ook voor 2023 maakten we een selectie van procescriteria. Voordat we deze definitief vaststelden zijn de beoordelingsvragen gedeeld met de toezichtontvangers om op te reageren. Deze criteria zijn opgenomen in de Uitvoeringsagenda Interbestuurlijk Toezicht 2023. Een deel daarvan toetsten we ook in 2022 en voorgaande jaren, om een goede vergelijking over de jaren heen te maken. In 2023 beoordeelden we 45 gemeenten (80%) als ‘Voldoet’ (groen), 10 gemeenten (18%) als ‘Voldoet gedeeltelijk’ (oranje) en 1 gemeente (2%) als ‘Voldoet niet’ (rood). Drie gemeenten zijn onder actief toezicht geplaatst. Bij één gemeente is het actief toezicht verlengd. Vooruitlopend op de inwerkingtreding van de Omgevingswet bestond het toezicht Monumentenzorg uit 4 vragen aangaande Monumentenzorg die waren opgenomen in het systematisch toezicht Omgevingsrecht. Voor het toezicht Ruimtelijke ontwikkeling waren 2 vragen opgenomen.

Resultaten kwaliteit VTH-documenten omgevingsrecht 2017-2023 100%

1 (2%) 7 (12%)

90%

1 (2%) 10 (18%)

80% 70% 60% 50% 40%

48 (86%)

45 (80%)

2022

2023

30% 20% 10% 0%

2017

2018

2019 Voldoet

30/31

2020

2021

Voldoet gedeeltelijk

Voldoet niet

Jaarverslag Interbestuurlijk Toezicht 2023 | 26 maart 2024 | Bijlagen

Waterschappen Door een juridisch mankement in de wet ontvingen de Brabantse waterschappen ook in 2023 nog geen beoordeling maar wel feedback op hun VTH-documenten. Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet is het juridische mankement hersteld en doen ook de waterschappen in 2024 weer mee in onze jaarlijkse IBT-beoordelingsronde. 4.6 Systematisch toezicht 2023: Water De organisatie van het toezicht op de wettelijke taken van waterschappen is ingericht aan de hand van het beoordelingskader9 en het informatiearrangement10. Op basis van deze uitgangspunten vragen we per jaar aan de waterschappen een overzicht van de stand van zaken. Dit is geen herhaling van zetten ten opzichte van de afspraken over evaluatie en monitoring van het Regionaal Water- en Bodemprogramma (RWP). We zien dit als een bestuurlijke samenvatting die speciaal gericht is op toezicht en de invulling van de wettelijke taken. Resultaten 2023 Met ieder waterschap hebben wij in 2023 een ambtelijk dialooggesprek gehouden. Daarin bespraken we de informatie die het waterschap had aangeleverd over de verschillende toezichtonderwerpen. Het gesprek richtte zich op de voortgang over 2022. Op basis van de aangeleverde informatie en de aanvullende toelichting tijdens de gesprekken beoordeelden we dat de waterschappen op alle onderdelen ‘voldoen’. Er was geen aanleiding voor een bestuurlijk toezichtgesprek.

9

Per doel kaderen we de wettelijke hoofdtaak van het waterschap heel specifiek in. Daarbij bepalen we de vragen die gesteld moeten worden om te kunnen beoordelen of er voortgang wordt geboekt bij het bereiken van die gestelde taak. Het antwoord op de vragen geeft ons het inzicht of de waterschappen in control zijn.

10

Per doel bepalen we welke achtergrondinformatie nodig is om deze vragen te beantwoorden. Als er vanuit de monitoring op de voortgang van het RWP al rapportages gemaakt worden, sluiten we daarbij aan en vragen we geen extra achtergrondinformatie

31/31

Jaarverslag Interbestuurlijk Toezicht 2023 | 26 maart 2024 | Bijlagen

Brabantlaan 1 Postbus 90151 5200 MC ’s-Hertogenbosch www.brabant.nl