A4b Provincie-HandreikingdrinkwaterbeschermingNoordBrabant.pdf

Onder de Omgevingswet is het een gemeentelijke keuze of de gemeente vanuit wateroogpunt in het omgevingsplan beperkingen ten aanzien van uitlogende bouwmaterialen wil stellen om ongewenste gevolgen voor de (grond)waterkwaliteit te voorkomen.8 In dit artikel geeft de gemeente hier uitvoering aan. Artikel x.3.5 Binnen grondwaterbeschermingsgebieden mag voor bijvoorbeeld funderingen of kelders niet dieper worden gegraven dan 3 meter onder het maaiveld, om de kwaliteit van het grondwater te beschermen. Tot een diepte van 3 meter zijn de risico’s voor het grondwater beperkt. Burgemeester en wethouders kunnen een omgevingsvergunning verlenen waarmee wordt toegestaan om een bouwwerk te bouwen dat dieper ligt dan 3 meter beneden maaiveld. Er moet een zorgvuldige afweging plaatsvinden om te zorgen dat de risico’s voor de kwaliteit van het grondwater niet toenemen. Voor bouwwerken dieper dan 3 meter onder het maaiveld is onderzoek naar de effecten op het

8 Nota van toelichting Besluit bouwwerken leefomgeving, Stb. 2018,291, p.172.

www.colibri-advies.nl

Handreiking drinkwaterbescherming Noord-Brabant • 21

grondwater noodzakelijk. De diepte van 3 meter wordt in de toekomst wellicht aangepast. Daarover vindt overleg plaats tussen gemeenten en provincie. Burgemeester en wethouders moeten, voordat zij de omgevingsvergunning verlenen, overleggen met gedeputeerde staten. Gedeputeerde staten zijn het eerste aanspreekpunt, gelet op hun taak op het gebied van het grondwaterbeheer voor de openbare drinkwatervoorziening. Gedeputeerde staten zullen zo nodig het drinkwaterbedrijf vragen om te adviseren over de risico’s van de werkzaamheden. Artikel x.3.6 Binnen een grondwaterbeschermingsgebied geldt er vanuit de provinciale omgevingsverordening een meldingsplicht met algemene regels, bijvoorbeeld dat een bodembeschermende voorziening is aangebracht ter plaatse van risicovolle activiteiten en handelingen. Dit zijn regels die vanuit de provinciale omgevingsverordening rechtstreeks werken richting initiatiefnemers. Naast de regels die zich richten tot initiatiefnemers, bevat de omgevingsverordening van de provincie Noord-Brabant instructieregels richting gemeenten. Een van die instructieregels is dat een omgevingsplan voor een gebied dat in een grondwaterbeschermingsgebied ligt, activiteiten beperkt die risico’s geven voor de kwaliteit van het grondwater.

De rechtstreeks werkende regels uit de omgevingsverordening dekken de risico’s voor evenementen in de grondwaterbeschermingsgebieden voldoende af. Daarom volstaat het om in het omgevingsplan te verwijzen naar de relevante regels voor evenementen in de omgevingsverordening. Artikel x.3.7 Op basis van de omgevingsverordening van de provincie Noord-Brabant moet voor het lozen van afstromend hemelwater in de bodem in een grondwaterbeschermingsgebied een melding worden gedaan bij de provincie en geldt de eis dat het afstromend hemelwater niet kan infiltreren, of gezuiverd wordt voordat het infiltreert. Lozen van afstromend hemelwater in de bodem binnen een waterwingebied is verboden. De omgevingsverordening bevat ook een instructieregel voor de gemeente, die bepaalt dat een ruimtelijk besluit het gebruik van schadelijk uitloogbaar bouwmateriaal verbiedt. Onder de Omgevingswet is het een gemeentelijke keuze of de gemeente vanuit wateroogpunt in het omgevingsplan beperkingen ten aanzien van uitlogende bouwmaterialen wil stellen om ongewenste gevolgen voor de (grond)waterkwaliteit te voorkomen.9 Met deze regel wordt invulling gegeven aan die instructieregel in de vorm van een emissiegrenswaarde voor een aantal schadelijke stoffen in het afstromend hemelwater.

Het oogmerk van deze regel is het voorkomen van verontreiniging van grondwater dat bestemd is voor de openbare drinkwatervoorziening. Het toepassen van bouwmateriaal dat kan uitlogen is op zich niet risicovol voor de kwaliteit van het grondwater, op het moment dat dit materiaal in de praktijk niet uitloogt, bijvoorbeeld omdat het materiaal gecoat is. Daarom geldt een verbod op het moment dat een maximaal vastgestelde concentratie van een stof wordt overschreden. De concentraties zijn overgenomen uit bijlage XIX van het Besluit kwaliteit leefomgeving, en waren voor de inwerkingtreding van de Omgevingswet geregeld in het Infiltratiebesluit bodembescherming. Artikel x.3.8 In de omgevingsverordening van de provincie Noord-Brabant staan instructieregels waaraan gemeenten zich moeten houden. Een van de instructieregels is dat een omgevingsplan voor een gebied dat in een grondwaterbeschermingsgebied ligt, activiteiten beperkt die risico’s geven voor de kwaliteit van het grondwater. Deze maatwerkregel geeft uitwerking aan die instructieregel en aan het uitgangspunt van

9 Nota van toelichting Besluit bouwwerken leefomgeving, Stb. 2018,291, p.172.

www.colibri-advies.nl

Handreiking drinkwaterbescherming Noord-Brabant • 22

afstemming en samenwerking tussen bestuursorganen bij de uitoefening van taken en bevoegdheden (artikel 2.2 Omgevingswet). Dit artikel bevat een verbod op bepaalde teelten in een grondwaterbeschermingsgebied dat binnen een Natura 2000-gebied ligt. Een Natura 2000-gebied is een gebied dat is aangewezen op grond van de Europese Vogelrichtlijn of Habitatrichtlijn, vanwege de beschermde dier- of plantensoorten die in dat gebied aanwezig zijn. Voor een Natura 2000-gebied gelden instandhoudingsdoelstellingen voor de soorten waarvoor het gebied is aangewezen. Er wordt gemonitord hoe het met de soorten in het gebied gaat. Het gebruik van chemische gewasbeschermingsmiddelen heeft nadelige effecten voor de kwaliteit van de natuurlijke habitats of de habitats van soorten in een Natura 2000-gebied. Uit onderzoek is gebleken dat het gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen leidt tot een forse afname van het aantal wilde planten- en dierensoorten.10 Een afname van de biodiversiteit is absoluut niet gewenst. Daarom is het sinds 1 november 2017 voor professionele gebruikers al niet meer toegestaan om gewasbeschermingsmiddelen toe te passen buiten de landbouw. 11 Gewasbeschermingsmiddelen, biociden en derivaten daarvan worden daarnaast aangemerkt als potentieel voor het grondwater schadelijke stof.

Op basis van de rechtstreeks werkende regels in hoofdstuk 2 van de Omgevingsverordening Noord-Brabant is het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen in een waterwingebied al verboden, omdat hier het water wordt gewonnen dat gebruikt wordt voor de openbare watervoorziening. Rechtstreeks werkende regels gelden direct voor burgers op basis van de omgevingsverordening. Het grondwaterbeschermingsgebied ligt rondom een waterwingebied. Activiteiten met nadelige gevolgen voor het grondwater moeten binnen deze gebieden ook voorkomen worden, om vervuiling van het grondwater dat in de toekomst bestemd is voor de drinkwatervoorziening te voorkomen. Vanuit de rechtstreeks werkende regels uit de omgevingsverordening geldt voor het grondwaterbeschermingsgebied alleen een verbod op het bedrijfsmatig gebruik of aanwezig hebben van voor het grondwater schadelijke stoffen. Dit verbod heeft alleen betrekking op stoffen die worden aangemerkt als een zeer zorgwekkende stof zoals vastgesteld door het RIVM. De gemeente is van mening dat het, om uitwerking te geven aan de instructieregel, en daarbovenop de biodiversiteit binnen de gemeente te behouden en versterken, nodig is om de teelt van bepaalde gewassen binnen een grondwaterbeschermingsgebied dat overlapt met een Natura 2000-gebied uit te sluiten.

Hiermee slaan we een driedubbele slag: zowel de kwaliteit van het grondwater als de kwaliteit van de habitats en soorten binnen het Natura 2000-gebied en de biodiversiteit profiteren hiervan. Hiermee geeft de gemeente ook handen en voeten aan integraal werken (meerdere beleidsterreinen profiteren van een regel) en het uitgangspunt van afstemming en samenwerking tussen bestuursorganen bij de uitoefening van taken en bevoegdheden. De keuze voor de gewassen die in principe niet geteeld mogen worden, is ontleend aan de indicator milieugevaarlijke stoffen (Compendium voor de leefomgeving).12 Uit de indicator ‘Gebruik van gewasbeschermingsmiddelen in de landbouw per gewas, 2012-2016’ blijkt dat binnen bepaalde teelten substantieel meer gewasbeschermingsmiddelen worden toegepast dan in andere teelten. Bij de teelt van aardappelen, maïs en suikerbieten worden volgens de indicator de meeste gewasbeschermingsmiddelen toegepast. Er geldt een uitzondering voor teelt van deze gewassen met biologische productiemethoden. Het oogmerk van de regel is immers niet om de teelt van een bepaald gewas te verbieden, maar om over de band van de

10 https://www.natuurenmilieu.nl/blog/bestrijdingsmiddelen-blijken-weer-schadelijker-dan-gedacht/ 11 https://www.nvwa.nl/onderwerpen/gewasbescherming/gebruik-gewasbeschermingsmiddelen-buiten-de-

landbouw 12 https://www.clo.nl/indicatoren/nl0006-gebruik-gewasbeschermingsmiddelen-in-land--en-tuinbouw-per-gewas

www.colibri-advies.nl

Handreiking drinkwaterbescherming Noord-Brabant • 23

teelten waarin het meest toepassing wordt gegeven aan gewasbeschermingsmiddelen, het gebruik van deze middelen in een grondwaterbeschermingsgebied en Natura 2000-gebied te voorkomen. Bij de keuze voor het opnemen van deze regel in het omgevingsplan is rekening gehouden met de huidige gebruiksfuncties binnen het gebied.

www.colibri-advies.nl

Handreiking drinkwaterbescherming Noord-Brabant • 24

4 Toetslijst voor planbeoordelaars 4.1 Toetslijst bestemmingsplan nr. 1 2 3

4

5 6

7 8

9

vraag Is de ligging van het waterwingebied, het grondwaterbeschermingsgebied en de boringsvrije zone weergegeven op de plankaart/verbeelding? Zijn ter plaatse van het waterwingebied alleen de bestemmingen Bos of Natuur toegestaan? Bij antwoord nee op vraag 2: worden alleen andere bestemmingen dan Bos of Natuur toegestaan die al in het vorige bestemmingsplan stonden (conform het overgangsrecht van art. 9.8 IOV)? Zijn er in de regels dubbelbestemmingen opgenomen voor Milieuzone – waterwingebied, Milieuzone – grondwaterbeschermingsgebied en Milieuzone – boringsvrije zone? Is in de planregels voor Milieuzone – waterwingebied het bouwen van bouwwerken anders dan ten diensten van de drinkwaterwinning verboden? Is in de planregels voor Milieuzone – waterwingebied een omgevingsvergunning voor werken en werkzaamheden opgenomen voor activiteiten die schadelijk kunnen zijn voor de grondwaterkwaliteit? Is in de planregels voor Milieuzone – grondwaterbeschermingsgebied het bouwen van bouwwerken dieper dan 3 m verboden? Is in de planregels voor Milieuzone – grondwaterbeschermingsgebied een omgevingsvergunning voor werken en werkzaamheden opgenomen voor activiteiten die schadelijk kunnen zijn voor de grondwaterkwaliteit? Is in de planregels voor Milieuzone – boringsvrije zone een omgevingsvergunning voor werken en werkzaamheden opgenomen voor boringen en grondwerkzaamheden dieper dan 10 m?

antwoord ja/nee ja/nee ja/nee

ja/nee

ja/nee ja/nee

ja/nee ja/nee

ja/nee

Indien het antwoord op een van bovenstaande vragen (behalve vraag 2) nee is, dan is aanpassing van het plan of een aanvullende beoordeling nodig.

4.2 Toetslijst omgevingsplan nr. 1 2

3

4

vraag Is de ligging van het Waterwingebied, het Grondwaterbeschermingsgebied en de Boringsvrije zone opgenomen als digitaal werkingsgebied? Is in de regels van het omgevingsplan voor het Waterwingebied, het Grondwaterbeschermingsgebied en de Boringsvrije zone een binnenplanse vergunningplicht opgenomen voor milieubelastende activiteiten die de grondwaterkwaliteit kunnen aantasten? Is in de regels van het omgevingsplan voor het Waterwingebied een verbod opgenomen voor bouwwerken anders dan ten dienste van de drinkwaterwinning? Is in de regels van het omgevingsplan voor het Waterwingebied een verbod opgenomen voor niet-extensieve evenementen?

www.colibri-advies.nl

antwoord ja/nee ja/nee

ja/nee

ja/nee

Handreiking drinkwaterbescherming Noord-Brabant • 25

5

6

7

8

Is in de regels van het omgevingsplan voor het Waterwingebied een verbod opgenomen voor het toepassen van uitloogbare materialen die in contact kunnen komen met hemelwater? Is in de regels van het omgevingsplan voor het Grondwaterbeschermingsgebied een vergunningplicht opgenomen voor bouwwerken dieper dan 3 m? Zijn in het omgevingsplan voor het Grondwaterbeschermingsgebied regels gesteld over evenementen, zoals een verwijzing naar de omgevingsverordening? Zijn in de regels van het omgevingsplan voor het Grondwaterbeschermingsgebied emissiegrenswaarden opgenomen voor verontreinigende stoffen in afstromend hemelwater?

ja/nee

ja/nee

ja/nee

ja/nee

Indien het antwoord op een van bovenstaande vragen nee is, dan is aanpassing van het plan of een aanvullende beoordeling nodig.

www.colibri-advies.nl

Handreiking drinkwaterbescherming Noord-Brabant • 26