1. Bomenbeleid 2020-2030 (Herijking 2026)
Tekst van het document
Status: continu proces Groenpercentage in nieuwe ontwikkelingen We zien dat klimaatverandering steeds meer invloed heeft op onze leefomgeving. Hogere temperaturen, langere perioden van droogte en hevigere neerslag zorgen voor nieuwe uitdagingen in de inrichting van onze openbare ruimte. Vergroening helpt om deze effecten te verminderen. Meer groen zorgt voor meer mogelijkheden voor waterinfiltratie, draagt bij aan verkoeling in de bebouwde omgeving, verbetert de luchtkwaliteit en versterkt de biodiversiteit. 42 Daarom vinden we het belangrijk dat nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen voldoende ruimte bieden voor kwalitatief hoogwaardig en robuust groen. Een passend aandeel groen in ontwikkelingen draagt bij aan een toekomstbestendige en klimaatadaptieve leefomgeving. De ontwikkelingen rondom groennormen volgen elkaar op landelijk niveau snel op. Voorbeelden hiervan zijn de 3-30- 300-regel en de ontwikkeling van de Nationale Bomennorm door het Norminstituut Bomen. We volgen deze ontwikkelingen actief en onderzoeken welke uitgangspunten passend en haalbaar zijn voor Meierijstad. Hierbij kijken we niet alleen naar het percentage groen, maar ook naar de kwaliteit, spreiding en functie van het groen. Het uitgangspunt is dat iedere nieuwe ontwikkeling een passende groennorm krijgt die aansluit bij de locatie en de ambities voor klimaatadaptatie, biodiversiteit en leefbaarheid.
Deze uitgangspunten werken we verder uit en nemen we op in de Leidraad Inrichting Openbare Ruimte (LIOR), zodat ze structureel worden toegepast bij nieuwe ontwikkelingen. Status: continu proces Renovatiebudget We hebben als gemeente regelmatig te maken met bomen die in het verleden zijn aangeplant, maar waarvan de inrichting of locatie niet meer aansluit bij de huidige inzichten en wensen. Deze bomen zijn inmiddels volwassen geworden en kunnen in sommige situaties leiden tot structurele overlast, hoge beheerkosten of schade aan de openbare ruimte, bijvoorbeeld door wortelopdruk of problemen met verhardingen en riolering. Wanneer uit een zorgvuldige afweging blijkt dat maatregelen zoals groeiplaatsverbetering, het vrijzetten van bomen of snoei onvoldoende effect hebben, kan boomrenovatie een passende oplossing zijn. Hierbij kijken we integraal naar de situatie en maken we samen met betrokken disciplines zoals groen, water, wegen en verkeer een afweging. Ook de input vanuit de omgeving en buurtadviseurs nemen we hierin mee.
Met boomrenovaties willen we meerdere doelen bereiken: • het verbeteren van de leefkwaliteit voor inwoners door overlastsituaties duurzaam op te lossen; • het toekomstbestendig inrichten van de openbare ruimte met passende bomen op de juiste plek; • het verminderen van structurele beheerkosten en herstelwerkzaamheden; • het behouden en versterken van de groene kwaliteit van onze gemeente. Het uitgangspunt blijft dat we renovaties zoveel mogelijk integraal uitvoeren, bijvoorbeeld in combinatie met werkzaamheden aan wegen, riolering of andere ontwikkelingen in de openbare ruimte. Hiermee voorkomen we dat werkzaamheden los van elkaar plaatsvinden en kunnen we de openbare ruimte duurzaam opnieuw inrichten. Status: lopend Voor een aantal jaarschijven is incidenteel een krediet van € 100.000 beschikbaar gesteld voor boomrenovaties. Met deze middelen hebben we verschillende renovatiewerken uitgevoerd. Inmiddels is het renovatiebudget structureel opgenomen binnen de exploitatie groen, waardoor kleinere verbeteringen sneller kunnen worden opgepakt. Het uitgangspunt blijft om grotere renovaties integraal en projectmatig aan te pakken. Naast de renovatieopgave hebben we de afgelopen jaren aanvullend geïnvesteerd in de uitbreiding van het bomenareaal en het herstel van droogteschade.
Transparant waarderingsmodel overlast en boomwaarde toepassen en verfijnen We willen op een transparante en eenduidige manier afwegen wanneer ervaren overlast zwaarder weegt dan de waarde van een boom. In het oorspronkelijke bomenbeleid is daarom de ontwikkeling van een waarderingsmodel voor overlast en boomwaarde opgenomen. Een volledig objectief waarderingsmodel blijkt echter niet mogelijk, omdat zowel de ervaren overlast als de waarde van een boom deels afhankelijk zijn van persoonlijke en maatschappelijke beleving. 43 Om toch tot een zorgvuldige en consistente beoordeling te komen, hebben we een beoordelingskader opgesteld. Dit kader helpt ons om situaties waarin sprake is van ernstige overlast op een gestructureerde manier te beoordelen en de belangen van de inwoner, de boom en de leefomgeving integraal tegen elkaar af te wegen. In het beoordelingskader nemen we zowel objectieve gegevens als kwalitatieve aspecten mee. De beoordelingscriteria zijn verdeeld over de thema’s boomwaarde, overlast en contextuele factoren. Deze criteria worden beoordeeld aan de hand van een vijfpuntsschaal. Vervolgens worden de scores integraal afgewogen via een multi-criteria analyse (MCA), waarbij de verschillende aspecten worden gewogen op basis van de uitgangspunten uit het bomenbeleid.
Met deze werkwijze bepalen we of sprake is van disproportionele overlast en of een nadere afweging over mogelijke maatregelen nodig is. Hierbij staat het behoud van de kwaliteit van de leefomgeving en de waarde van de boom centraal. De gemeente blijft verantwoordelijk voor de interpretatie en toepassing van het beoordelingskader. Status: afgerond en geborgd in het herijkte beleid Instandhouding monumentale houtopstanden van particulieren Monumentale houtopstanden vertegenwoordigen een grote waarde voor Meierijstad. Het zijn bomen met allure, een herkenbaar onderdeel van het landschap en de leefomgeving en vaak verbonden aan een bijzondere geschiedenis of verhaal. Het behoud van deze bomen en het waarborgen van hun gezondheid en veiligheid blijft daarom een belangrijk uitgangspunt binnen het bomenbeleid. In het oorspronkelijke bomenbeleid is voorgesteld om particuliere eigenaren van monumentale houtopstanden te ondersteunen door als gemeente inspecties en snoeimaatregelen te organiseren tegen een redelijke eigen bijdrage. Hiermee wilden we het onderhoud van monumentale bomen toegankelijker maken en meer grip krijgen op de instandhouding van deze waardevolle bomen. Bij de verdere uitwerking is gebleken dat een onderhouds- of subsidieregeling voor alle particuliere monumentale bomen niet haalbaar is.
Op de Groene Kaart zijn circa 1.350 individueel beschermde bomen opgenomen die geen eigendom zijn van de gemeente. Het structureel organiseren en financieren van onderhoud voor al deze bomen is zowel praktisch als financieel niet realistisch. We blijven het belang van particuliere monumentale bomen onderschrijven. De bescherming via de Groene Kaart en de Bomenverordening biedt voldoende basis om deze bomen te behouden. Daarom stellen we geen nieuwe onderhouds- of subsidieregeling voor particuliere monumentale bomen in. Voor 19 particuliere monumentale bomen zijn nog bestaande overeenkomsten vanuit de voormalige gemeente Veghel van kracht waarin afspraken zijn gemaakt over controle en onderhoud. Omdat deze overeenkomsten beperkt zijn gebleven tot 19 bomen, konden de hiermee gemoeide kosten binnen de bestaande exploitatiebudgetten worden opgevangen. Vanuit het principe van gelijke behandeling voeren we voor deze bomen nog eenmaal een controle en onderhoudsbeurt uit. Daarna beëindigen we ook deze bestaande regeling. Hierdoor ontstaan geen structurele financiële verplichtingen voor de gemeente. Status: afgerond en aangepast Pootrecht De werkwijze en uitgangspunten rondom pootrecht zijn opgenomen in het herijkte beleid onder ‘cultuurhistorische waarden’ in hoofdstuk 2 Uitgangspunten.
Status: afgerond en geborgd in het herijkte beleid 44 I-tree proeven In het kader van het project Grote Oogst is een I-tree onderzoek uitgevoerd op bedrijventerrein De Dubbelen. Het onderzoek heeft inzicht gegeven in de ecosysteemdiensten van het aanwezige bomenbestand, zoals de bijdrage aan klimaatadaptatie en leefkwaliteit. De relatief hoge kosten van het onderzoek en de beperkte toepasbaarheid van de resultaten voor andere locaties hebben er echter toe geleid dat verdere toepassing van I-tree binnen de gemeente niet is doorgezet. Het inzichtelijk maken van de waarde van bomen blijft wel een belangrijk aandachtspunt. Bomen leveren een bijdrage aan klimaatadaptatie, biodiversiteit, gezondheid en de ruimtelijke kwaliteit van de leefomgeving. Om deze baten beter mee te kunnen nemen in beleidskeuzes en investeringsbeslissingen, wordt gekeken naar nieuwe methodieken die beter aansluiten bij de gemeentelijke praktijk. Een veelbelovende ontwikkeling is de EuroTrees-methodiek van het Norminstituut Bomen, waarbij de gemeente als licentiehouder is aangesloten. Deze methodiek maakt het mogelijk om de financiële waarde van bomen op een uniforme en praktische manier inzichtelijk te maken. De waarde wordt hierbij gekoppeld aan het boomkroonvolume, waardoor de methode eenvoudiger toepasbaar is dan uitgebreide berekeningen met I-tree.
Status: afgerond Communicatie rondom bomen Communicatie over het belang van bomen, boombeheer en keuzes in de openbare ruimte blijft een belangrijk aandachtspunt. Goede communicatie draagt bij aan begrip en draagvlak voor beheermaatregelen, ruimtelijke ontwikkelingen en de keuzes die de gemeente maakt rondom bomen. De afgelopen jaren is ingezet op het actief uitdragen van de waarde van bomen, zowel richting inwoners als binnen de gemeentelijke organisatie. Hierbij wordt zoveel mogelijk gebruikgemaakt van bestaande communicatiemiddelen en campagnes. Een voorbeeld hiervan is de bomenposter “Werken rond bomen” en de publiekscampagne “Bomen zijn belangrijk” van het Norminstituut Bomen. Daarnaast besteden we via de gemeentepagina in huis-aan-huisbladen regelmatig aandacht aan bomen, boombeheer en projecten. Ook bij specifieke projecten en werkzaamheden zetten we communicatie in als belangrijk onderdeel. We stemmen onze communicatie af op de aard en omvang van de werkzaamheden en informeren betrokken inwoners en andere belanghebbenden gericht wanneer dat nodig is. We vinden persoonlijk contact en een duidelijke toelichting op gemaakte keuzes hierbij belangrijk. De komende jaren blijven we aandacht besteden aan het vergroten van de bewustwording over de waarde van bomen en het belang van goed beheer.
We maken hierbij gebruik van bestaande communicatiekanalen en benutten nieuwe mogelijkheden om de maatschappelijke, ecologische en klimaatadaptieve waarde van bomen zichtbaar te maken. Status: continu proces Checklist voor omgevingsvergunning voor het kappen van een boom Om inwoners duidelijkheid te geven over de vraag of voor het kappen van een boom een omgevingsvergunning nodig is, is de Groene Kaart opgesteld en gepubliceerd op de gemeentelijke website. De Groene Kaart geeft per locatie inzicht in de beschermde groenstructuren en bomen. Door op een groenvlak of boom te klikken, kunnen inwoners zien of een vergunning nodig is voor het kappen. Door deze digitale toepassing is een aparte checklist niet nodig gebleken. De Groene Kaart biedt een directe en actuele manier om inwoners te informeren en draagt bij aan een betere toegankelijkheid van informatie over kapregels en vergunningplicht. Status: afgerond 45 Second opinion bij zware overlast In het beleid is opgenomen dat we zouden onderzoeken of een vorm van second opinion wenselijk en haalbaar is bij complexe situaties rondom bomen, waarbij de leefbaarheid van inwoners sterk onder druk staat. Uit de praktijk blijkt dat het aantal situaties waarin een dergelijke second opinion mogelijk van meerwaarde zou zijn zeer beperkt is.
Daarnaast biedt het bestaande vergunningenstelsel al mogelijkheden voor een onafhankelijke belangenafweging. Bij vergunningplichtige situaties kunnen inwoners gebruikmaken van de reguliere bezwaar- en beroepsprocedure. Hierbij beoordeelt onder andere de Commissie Rechtsbescherming Meierijstad de verschillende belangen en omstandigheden. Op basis hiervan zien we geen meerwaarde in het ontwikkelen van een aparte procedure voor een second opinion. We blijven complexe situaties zorgvuldig beoordelen en zoeken waar nodig naar passende oplossingen binnen de bestaande processen. Status: afgerond 46 10. Geraadpleegde bronnen Atlas Leefomgeving. (2020). Stedelijk hitte-eiland effect. Opgehaald van Altas Leefomgeving Kaart: https://www.atlasleefomgeving.nl/kaarten?config=3ef897de-127f-471a-959b-93b7597de188&gm- x=150000&gm-y=460000&gm-z=3&gm- b=1544180834512,true,1;1578053360170,true,1&activateOnStart=info&deactivateOnStart=layercollection CROW. (sd). CROW Kennisbank. Opgehaald van http://kennisbank.crow.nl/ Erich, F. (sd). Tree roots under a pavement. European Commission. (2019). The European Green Deal. Brussel. Kenniscentrum Eikenprocessierups. (2019). Leidraad beheersing EPR. Ministerie van LNV. KNMI. (2023). KNMI'23-klimaatscenario's. Opgehaald van Klimaatscenarios: https://www.knmi.nl/kennis-en- datacentrum/publicatie/knmi-23-klimaatscenario-s-voor-nederland Lemmers. (sd).
Basisbehoeften van bomen. Norminstituut Bomen. (2026, 07 13). Handboek bomen. Opgehaald van Norminstituutbomen: https://www.norminstituutbomen.nl/instrumenten/handboek-bomen/ Rijksoverheid. (2026, 07 13). Nederlandse natuur sneller herstellen. Opgehaald van Rijksoverheid thema klimaat: https://www.rijksoverheid.nl/themas/klimaat-milieu-en-natuur/natuur-en-biodiversiteit/nederlandse-natuur- sneller-herstellen-natuurherstelverordening Schwartz, E., & Reijtenbach, A. (2019). Bomenwerk. Alphen aan de Rijn: Johan Schot. Smulders, C. (2018). Vragen bomenbeleid. (J. Willems, Interviewer) Van Weert, H. (sd). Bijzonde bomen in Rooi, de Beuk. MooiRooikrant. VHG, Stadswerk. (2019). Scoren met bomen! . VNG. (2015). Overzicht trends en ontwikkelingen. Wageningen University & Research. (2018). Zeven redenen om te investeren in een groene stad. Opgehaald van Wageningen University & Research: https://www.wur.nl/nl/show-longread/Zeven-redenen-om-te-investeren-in- een-groene-stad.htm Wit de, V., & Nooteboom, A. (2018). Bomenbeleid Verkeer interview. (J. Willems, Interviewer)