1. afwegingskader Realisatiestimulans
Tekst van het document
Memo Voor Gemeenteraad Meierijstad Van Gebiedsontwikkeling & Planologie – Team Wonen Kopie aan Werkatelier Gebiedsontwikkeling & planologie (GOeP) Datum 11 november 2026 Bijlage 1 Zaaknummer Onderwerp Afwegingskader inzet bestemmingsreserve Realisatiestimulans 1. Aanleiding Het Rijk heeft de Realisatiestimulans ingevoerd om gemeenten te ondersteunen bij de realisatie van betaalbare woningbouw. Gemeenten ontvangen een bijdrage van €7.000 exclusief btw per gerealiseerde betaalbare woning waarvan de bouw start in de periode 2025-2029. De uitkering wordt achteraf verstrekt op basis van de gerealiseerde woningbouwproductie. Voor Meierijstad wordt voorgesteld de ontvangen middelen onder te brengen in een bestemmingsreserve Realisatiestimulans. Om de beschikbare middelen transparant, objectief en doelgericht in te zetten is een afwegingskader gewenst. Dit afwegingskader beschrijft de uitgangspunten, beoordelingscriteria en prioritering voor toekomstige verzoeken om inzet van deze middelen. 2.
Doel van de bestemmingsreserve Het Rijk heeft de Realisatiestimulans ingevoerd om gemeenten te ondersteunen bij de realisatie van betaalbare woningbouw, waaronder: • realisatie van sociale huurwoningen; • realisatie van middenhuur- en betaalbare koopwoningen; • huisvesting van starters; • huisvesting van senioren; • huisvesting van aandachtsgroepen; • woningbouwprojecten met een hoge maatschappelijke meerwaarde; • versnelling van woningbouwprocessen; • oplossen van knelpunten binnen woningbouwontwikkelingen. Zaaknummer 3168931 Pagina 2 van 5 datum 28-10-2026 3. Uitgangspunten 3.1 Integrale afweging van aanvragen Verzoeken om inzet van de reserve worden niet behandeld op volgorde van binnenkomst. Aanvragen worden in onderlinge samenhang beoordeeld op basis van de bijdrage aan de volkshuisvestelijke doelstellingen en de criteria uit dit afwegingskader. Hierdoor wordt voorkomen dat middelen vroegtijdig worden uitgeput terwijl later projecten worden aangedragen die een grotere bijdrage leveren aan de gemeentelijke volkshuisvestelijke doelen. Projecten worden in onderlinge samenhang beoordeeld op basis van een vastgesteld afwegingskader.
3.2 Focus op maatschappelijke meerwaarde De inzet van middelen moet, ongeacht het type initiatiefnemer of gekozen samenwerkingsvorm leiden tot: • meer betaalbare woningen; • versnelling van woningbouw; • hogere realisatiezekerheid; • betere huisvesting van doelgroepen; • oplossen van aantoonbare knelpunten. 3.3 Achteraf ontvangen middelen De Realisatiestimulans wordt aangevraagd in het jaar na realisatie via de SiSa-verantwoording. De uitbetaling door het Rijk vindt vervolgens op een later moment plaats. Hierdoor bestaat een tijdsverschil tussen woningrealisatie en ontvangst van de middelen. Om financiële risico's te beperken geldt daarom: • inzet vindt plaats vanuit daadwerkelijk ontvangen middelen; • toekomstige ontvangsten kunnen slechts voorzichtig worden meegenomen in de afweging; • er worden geen structurele verplichtingen aangegaan op basis van nog niet ontvangen rijksmiddelen. Zaaknummer 3168931 Pagina 3 van 5 datum 28-10-2026 4. Basisvoorwaarden Voordat een verzoek inhoudelijk wordt beoordeeld, moet aan alle onderstaande voorwaarden worden voldaan. De onderbouwing staat in verhouding tot de omvang, complexiteit en de gevaagde financiële bijdrage aan het project.
Basisvoorwaarde Ja/Nee Het project ligt binnen de gemeente Meierijstad Het project draagt aantoonbaar bij aan de volkshuisvestelijke opgave (sociale huur, middenhuur, betaalbare koop, starters, senioren of aandachtsgroepen) Er is sprake van een concreet planologisch perspectief (vastgesteld plan, vergunningsfase of concreet zicht op realisatie) Er is een aantoonbaar financieel of procesmatig knelpunt De bijdrage leidt aantoonbaar tot versnelling, behoud of realisatie van woningen De bijdrage is proportioneel ten opzichte van het maatschappelijke effect Eventuele staatssteunaspecten zijn beoordeeld Indien één van de voorwaarden met "nee" wordt beantwoord, komt het project niet in aanmerking voor ondersteuning. Zaaknummer 3168931 Pagina 4 van 5 datum 28-10-2026 5. Afwegingscriteria De beoordeling van de projecten gebeurt op basis van onderstaande afwegingscriteria. Afwegingscriteria Aantoonbare bijdrage aan realisatie van betaalbare woningbouw: sociale huur, middenhuur, betaalbare koop.
Huisvesting van aandachtsgroepen, senioren of bijzondere doelgroepen Risico op uitval of vertraging van het beoogde volkshuisvestelijke resultaat zonder tijdige ondersteuning Realisatiezekerheid Maatschappelijk rendement per gemeentelijke euro Beschikbaarheid alternatieve financieringsmogelijkheden Spreiding over de kernen is gewenst Doel Voorbeelden Dichten onrendabele top Projecten met meer dan 30% sociale huur en/of meer dan 70% betaalbaar Versnellen gemeentelijke processen Projectleiding, juridische capaciteit, planeconomie Oplossen knelpunten Stilgevallen projecten, gewijzigde marktomstandigheden, faseringsproblemen Huisvesting aandachtsgroepen Projecten met hoge maatschappelijke meerwaarde 6. Mogelijke bestedingsdoelen De bestedingsdoelen zijn toepasbaar op verschillende initiatiefnemers en samenwerkingsvormen. De bestemmingsreserve kan onder andere worden ingezet voor: A. Ondersteuning van betaalbare woningbouw Een gerichte bijdrage aan een aantoonbaar financieel tekort, waaronder een onrendabele top, dat de realisatie of het behoud van een gewenst betaalbaar woningbouwprogramma belemmert.
Daarbij geldt: • de bijdrage kan betrekking hebben op sociale huur, middenhuur, betaalbare koop of een gemengd programma; • het tekort wordt beoordeeld in samenhang met kosten, opbrengsten, eigen inzet en overige dekking; • de extra maatschappelijke ambitie leidt tot een aantoonbaar financieel tekort. B. Versnellen van gemeentelijke processen Inzet voor tijdelijke capaciteit zoals: • projectleiding; • juridisch advies; • planeconomie; • specialistische ondersteuning. Zaaknummer 3168931 Pagina 5 van 5 datum 28-10-2026 C. Oplossen van knelpunten Voor projecten met een hoge maatschappelijke meerwaarde die: • vertraging hebben opgelopen; • geraakt zijn door gewijzigde marktomstandigheden; • een aanpassing van fasering of programma nodig hebben; • zonder aanvullende ondersteuning niet tot uitvoering komen. D. Bevorderen passende huisvesting en gezamenlijke uitvoeringsmaatregelen Gerichte maatregelen die bijdragen aan passende huisvesting voor starters, senioren of aandachtsgroepen, doorstroming of een passende samenstelling van het woningaanbod. Ook gezamenlijke maatregelen die meerdere betaalbare woningbouwprojecten verder helpen, kunnen worden ondersteund. Het aantoonbare knelpunt, het verwachte resultaat en de doelmatigheid zijn hierbij bepalend. 7.
Besluitvorming Verzoeken om inzet van de bestemmingsreserve worden periodiek gebundeld (1x per kwartaal) en integraal beoordeeld aan de hand van dit afwegingskader. Hierdoor kunnen projecten onderling worden vergeleken en worden de beschikbare middelen ingezet waar zij het grootste effect hebben op de gemeentelijke volkshuisvestelijke opgave. De beoordeelde verzoeken worden middels een collegebesluit afgehandeld. Conclusie Met dit afwegingskader ontstaat een transparante, objectieve en eenvoudig toepasbare beoordelingssystematiek voor de inzet van de bestemmingsreserve Realisatiestimulans. Het kader voorkomt het principe "wie het eerst komt, wie het eerst maalt", geeft prioriteit aan projecten die het meest bijdragen aan de volkshuisvestelijke doelen van Meierijstad, ongeacht het type initiatiefnemer, de eigendomsvorm of samenwerkingsconstructie. Daarbij wordt rekening gehouden met het feit dat de rijksmiddelen pas geruime tijd na realisatie van woningen worden ontvangen.