N1 Eindverslag-Marktverkenning-Wieringerhoek

Verslag Marktverkenning ten behoeve van integraal zon-op-water project Wieringerhoek Een samenwerking van De gemeente Hollands Kroon en gemeente Medemblik, de provincie Noord-Holland, het ministerie van LNV, het ministerie van I&W, het ministerie van Defensie, het ministerie van EZK, Rijkswaterstaat en het Rijksvastgoedbedrijf.

Colofon Informatie E-mail Datum Status Versienummer

Mark Helfrich Rijksvastgoedbedrijf Postbus.RVB.Wieringerhoek@Rijksoverheid.nl 30 april 2024 Defintief 1.0

Verslag Marktverkenning Wieringerhoek | 30 april 2024

Inhoudsopgave 1. 2. 3. 4. 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6 5. 6.

Inleiding Fysieke bijeenkomsten Schriftelijke vragenronde Resultaten Lokale belangen Water en bodem Natuur Defensie Haalbaarheid Conclusies Deelnemende partijen Bijlagen en aanvullende bepalingen

3 4 5 6 6 7 8 9 9 10 12 13

Pagina 2 van 13

Verslag Marktverkenning Wieringerhoek | 30 april 2024

1.

Inleiding

Deze marktverkenning is georganiseerd door het projectteam Wieringerhoek. In het projectteam werken de volgende overheden samen aan een integrale verkenning naar de mogelijkheden van een integraal zon-op-water project in de Wieringerhoek: • Gemeente Medemblik • Gemeente Hollands Kroon • Provincie Noord-Holland • Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat • Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit • Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties • Ministerie van Defensie • Ministerie van Economische Zaken en Klimaat • Rijkswaterstaat • Rijkvastgoedbedrijf De integrale verkenning heeft als doel om antwoord te geven op de vraag in hoeverre de locatie Wieringerhoek geschikt en kansrijk is voor een integraal zon-op-water project, op zo’n manier dat het (zoveel mogelijk) verenigbaar is met de andere functies, waarden en belangen in het gebied. Deze marktverkenning is onderdeel van de tweede fase van de integrale verkenning. In de marktverkenning is het projectteam in gesprek gegaan met geïnteresseerde marktpartijen om te onderzoeken hoe een potentieel zon-op-water project zou kunnen worden ingepast op zo’n manier dat het meerwaarde levert aan energieopwekking, ecologie, natuur en recreatie en past binnen de vele belangen en kaders die gelden voor de Wieringerhoek en het IJsselmeer.

Het projectteam wilde meer inzicht krijgen in de kansen, obstakels en risico’s van het potentiële project, een beeld krijgen van de mogelijkheden en peilen of er partijen geïnteresseerd en in staat zijn een project te realiseren binnen alle geldende uitgangspunten. Op 18 oktober heeft het Rijksvastgoedbedrijf een marktverkenningsdocument gepubliceerd via www.biedboek.nl. De marktverkenning bestond uit twee onderdelen. Geïnteresseerden partijen werden allereerst uitgenodigd voor een individuele fysieke gespreksronde. In deze gesprekken konden de marktpartijen vragen stellen, en konden de samenwerkende overheden hun zorgen en belangen delen. Dit gaf input voor de schriftelijke tweede ronde. Hierin werden geïnteresseerde marktpartijen verzocht antwoord te geven op een aantal vragen van het projectteam. In totaal is er door 21 partijen interesse getoond in deze marktverkenning. Met 12 van deze partijen heeft een fysieke bijeenkomst plaatsgevonden en door 12 partijen is een reactie gegeven in de schriftelijke ronde. In dit document wordt verslag gedaan van de marktverkenning. Het verslag van de bijeenkomsten is opgenomen in hoofdstuk 2. De hoofdlijnen van de antwoorden op de gestelde vragen zijn opgenomen in hoofdstuk 4.

Pagina 3 van 13

Verslag Marktverkenning Wieringerhoek | 30 april 2024

2.

Fysieke bijeenkomsten

Tussen 8 december 2023 en 10 januari 2024 hebben 12 fysieke bijeenkomsten plaatsgevonden tussen het projectteam en geïnteresseerde marktpartijen. Tijdens de bijeenkomst is met marktpartijen informatie gedeeld over het project, de uitgangspunten die gelden voor een mogelijk zon-op-water project op deze locatie en de belangen en zorgen van de verschillende samenwerkende overheden. Met deze fysieke bijeenkomsten wilde het projectteam de geïnteresseerde marktpartijen in staat stellen om tijdens de schriftelijke ronde optimaal in te gaan op de bezwaren van de samenwerkende overheden. Van de twaalf fysieke bijeenkomsten zijn individuele verslagen gemaakt. De resultaten van de individuele gesprekken zijn gebundeld met de resultaten van de schriftelijke ronde en in hoofdstuk 4 uiteengezet. Alle bijeenkomsten volgden een vaste gespreksstructuur. Na een voorstelronde kreeg de geïnteresseerde marktpartij de gelegenheid zichzelf te introduceren en, indien al beschikbaar, de plannen te delen die de marktpartij heeft voor een mogelijk integraal zon-op-water project in de Wieringerhoek. Vervolgens werden de belangrijkste thema’s één voor één besproken. Deze thema’s waren; water en bodem, natuur, lokale belangen (landschap, recreatie, lokale economie, integraliteit en omgevingsmanagement), Defensie en haalbaarheid.

Hierin deelden de overheden hun zorgen, en konden marktpartijen vragen stellen en voorlopige oplossingen aandragen. Aan de zijde van het projectteam waren er vertegenwoordigers betrokken namens de ministeries van Infrastructuur en Waterstaat (IenW), Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV), Economische Zaken en Klimaat (EZK), Defensie, Rijkswaterstaat (RWS), het Rijksvastgoedbedrijf (RVB), de provincie Noord-Holland en de gemeente Medemblik. Er zijn gesprekken gevoerd met de volgende geïnteresseerde marktpartijen: • ABO Wind, • Ampyr Solar Europe, • Eneco, • Floating Solar, • Gutami & Blue21, • HaHe, • Meerlicht, • Novar, • PowerField, • Recurrent Energy, • SolarFloat en • Vattenfall.

Pagina 4 van 13

Verslag Marktverkenning Wieringerhoek | 30 april 2024

3.

Schriftelijke vragenronde

In de marktverkenning zijn 29 vragen gesteld waar partijen schriftelijk op konden reageren. Het beantwoorden van de vragen was niet verplicht. De vragen zagen hoofdzakelijk op de uitgangspunten die het projectteam in fase 1 van de integrale verkenning had geïdentificeerd, zie bijlage 3. Geïnteresseerde marktpartijen werden verzocht om in te gaan op de uitgangspunten en hoe een mogelijk integraal zon-op-water project daarin zou passen. Daarvoor konden partijen de input uit de fysieke bijeenkomsten gebruiken. Deadline voor de beantwoording was 16 februari 2024. In totaal hebben 12 partijen de vragen beantwoord. Van elk individuele beantwoording is een verslag gemaakt, met daarin de bevindingen van het projectteam. Deze verslagen zijn gedeeld met de desbetreffende marktpartij om ervoor te zorgen dat het projectteam de verstrekte informatie op een juiste wijze interpreteert. De resultaten van de schriftelijke ronde worden gebundeld met de resultaten van de fysieke bijeenkomsten en in hoofdstuk 4 uiteengezet. De marktpartijen die hebben bijgedragen in de schriftelijke ronde zijn: • Meerlicht • ABO Wind • Solarfloat • RWE • Vattenfall • Ampyr Solar Europe • Novar • PowerField • Eneco • HaHe • Statkraft • FLY Solar

Pagina 5 van 13

Verslag Marktverkenning Wieringerhoek | 30 april 2024

4.

Resultaten

Hieronder wordt thematisch weergegeven welke informatie en kennis het projectteam heeft opgehaald in de marktverkenning. Dit behelst een interpretatie die het projectteam heeft gemaakt, op basis van de verstrekte informatie in de schriftelijke ronde en de fysieke gesprekken. Hier is bewust voor gekozen omdat de informatie potentieel bedrijfs- of concurrentiegevoelige informatie bevat die door de Rijksoverheid niet gedeeld mag en kan worden.

4.1

Lokale belangen

De locatie Wieringerhoek is als zoeklocatie opgenomen in de RES 1.0 van RES-regio Noord-Holland Noord. De doelstelling van de RES-regio strekt echter verder dan enkel een project voor energieopwekking. Gezien de schaarste van ruimte, en het relatief eentonige beeld van deze locatie, wordt veel belang gehecht aan multifunctioneel ruimtegebruik. Alle geïnteresseerde marktpartijen zijn erop gewezen om dit potentiële project aan te vliegen als een integraal project dat bij moet dragen aan energieopwekking, natuurontwikkeling en recreatie. Zonder aandacht voor natuurontwikkeling en recreatie is er geen lokaal draagvlak voor een dergelijke ontwikkeling. Alle marktpartijen zien grote potentie in dit project. Ruimte op land voor grootschalige hernieuwbare energieopwekking wordt steeds lastiger te verkrijgen. In de Wieringerhoek is een mogelijkheid om grootschalig hernieuwbare energie op te wekken, en een meerwaarde te leveren aan de aanwezige natuur en recreatie. De potentie voor energieopwekking wordt geschat tussen de 1,1 en 2,7 terawattuur (TWh), afhankelijk van de verdere ontwikkelingen. Ter vergelijking; het Windpark Fryslân (89 windturbines) wekt 1,2 TWh per jaar op en het landelijke doel voor 2030 is 35 TWh.

Deze ontwikkeling is mogelijk in een gebied waar de waterkwaliteit momenteel niet voldoet aan de KRW-doelen, de ecologische kwaliteit van het gebied verbetering kan gebruiken (zoals binnen de PAGW beoogd wordt), de Natura-2000 op sommige aspecten niet voldoet en de zoetwatervoorraad en waterbergende capaciteit onvoldoende is en door klimaatverandering verder onder druk komt te staan. Daarnaast is het gebied recreatief weinig interessant. In de Wieringerhoek liggen daarmee verscheidene opgaven waar dit beoogde zon-op-waterproject aan kan bijdragen. Aan de andere kant zijn deze opgaves voor de overheden ook reden om extra voorzichtig te zijn en te voorkomen dat deze doelen verder onder druk komen te staan. De ontvangen informatie geeft het beeld dat een integraal project van de mogelijke voorgestelde schaal erg ambitieus is. Dit wordt zowel in positieve zin benadrukt, dat het een prestigeproject is waarmee de zon-op-water markt en natuur in het IJsselmeer een groot impuls kan krijgen. Tegelijk geven enkele marktpartijen aan dat het erg ambitieus is om dit project aan te vliegen als een integrale gebiedsontwikkeling die financieel afhankelijk is van de inkomsten uit energieopwekking. In natuurontwikkeling is weinig geld te verdienen.

Om die reden worden suggesties gedaan om het project thematisch op te delen, waarbij de overheid natuur- en recreatieprojecten realiseert om vervolgens ruimte te laten voor een energieproject van een energieontwikkelaar. Deze optie wordt niet als kansrijk ervaren door het projectteam, gezien de huidige projecten die al plaatsvinden binnen de PAGW (Programmatische Aanpak Grote Wateren). Juist de integraliteit van dit project (een combinatie van energieopwekking, natuurcreatie en het realiseren van nieuwe recreatie) maakt dit een interessante ontwikkeling. In de marktverkenning is aandacht gevraagd voor specifieke lokale belangen, en de invloed van een integraal zon-op-water project op deze belangen. Dit betreft de hevels van de lokale landbouw, de stand van de visserij en aanwezige fuiken, de plezier- en beroepsvaart en de landschappelijke inpassing. Voor zowel de hevels als de visfuiken wordt over het algemeen aangegeven dat een zon-op-water project te ver vanaf de kustlijn wordt gerealiseerd om direct invloed te hebben. Indirecte invloed op de visfuiken is mogelijk wanneer de visstand verandert door de aangebrachte maatregelen ten behoeve van natuurcreatie. Voor de beroepsvisserij is het duidelijk dat er bevisbaar areaal verloren gaat als er een zon-op-water project wordt gerealiseerd.

Bijna alle marktpartijen geven aan dat de zonnepanelen ontoegankelijk moeten zijn vanwege de veiligheid, en dat er golfbrekende constructies nodig zijn tegen golfslag en kruiend ijs. Beide nemen bevisbaar areaal in van de beroepsvisserij. Pagina 6 van 13

Verslag Marktverkenning Wieringerhoek | 30 april 2024

Enkele partijen geven aan dat daar tegenover staat dat de visstand naar hun verwachting zal verbeteren vanwege dit integrale project. Andere partijen geven aan dat de beroepsvisserij mogelijk gecompenseerd zou kunnen worden. Over de precieze landschappelijke inpassing is nog niet veel te zeggen, aangezien weinig partijen in dit stadium een uitgewerkt ontwerp hebben. Over het algemeen wordt aangegeven dat het potentiële project ver uit de kust ligt en daarmee niet goed zichtbaar zal zijn vanaf de Wieringermeerdijk. De verdere invulling van inpassing is volgens vele een proces waarin met belanghebbenden en omgeving wordt gewerkt aan een definitief ontwerp. Veel marktpartijen vragen aandacht voor de belanghebbenden bij dit project. Er spelen veel belangen in het gebied en vanuit sommige hoeken is weerstand te horen, zoals verschillende natuuren milieuorganisaties. De marktpartijen geven bijna unaniem aan dat het werken aan maatschappelijk draagvlak van cruciaal belang is, en een gedeelde verantwoordelijkheid moet zijn van ontwikkelaar en overheid. De overheid zal, bij doorgang van dit project, samen met de ontwikkelaar naar buiten moeten treden om tekst en uitleg te geven bij de meerwaarde en het lokale profijt van dit project. Dit is ondoenlijk als ontwikkelaar alleen.

Qua recreatie zien de geïnteresseerde marktpartijen meerdere opties, maar vragen tegelijk aan de lokale overheden wat de wensen rondom nieuwe recreatie zijn. Vanuit de lokale overheden wordt aangegeven dat hier geen harde eisen voor bestaan, behalve dat er een meerwaarde op dit thema wordt gerealiseerd. Te denken valt aan aanmeerplekken voor pleziervaart. Ook voor dit onderwerp geldt dat de precieze invulling een resultaat moet zijn van een lokaal participatieproces.

4.2

Water en bodem

Het IJsselmeer heeft een belangrijke functie voor de waterveiligheid en de zoetwatervoorziening van Nederland. Daarnaast is er een wettelijke verplichting voor de waterkwaliteit onder de Kaderrichtlijn Water (KRW) en is de aanwezige vaargeul van wezenlijk belang. Een eventueel project in de Wieringerhoek mag geen onacceptabele negatieve effecten sorteren op deze belangen, waarbij geldt dat ook tijdelijke achteruitgang voor de KRW moet worden meegenomen. De waterveiligheid van het IJsselmeer is essentieel voor de bescherming tegen hoog water voor een groot deel van Noord-Nederland. Bij hoog water is de spuifunctie bij Den Oever van cruciaal belang. Aan marktpartijen is gevraagd of de aanwezigheid van een zon-op-water project potentieel impact heeft op de spuifunctie, doordat water niet met hetzelfde volume bij Den Oever kan komen. De meeste marktpartijen geven aan dat dit niet het geval zal zijn vanwege de ligging van het RESzoekgebied ten opzichte van het spuicomplex. Wel lijkt het van belang dat de beschermende constructies die nodig zijn om de zonnepanelen te plaatsen openingen hebben zodat water door kan stromen. De waterveiligheid ziet ook op de waterbergende functie van het IJsselmeer, als ware de regenton van Nederland. Een eventueel project mag geen belemmering vormen op deze functie. Dit is bijvoorbeeld het geval wanneer sprake is van landaanwinning.

Landaanwinning is niet toegestaan volgens het Bkl (art. 5.49 Besluit kwaliteit leefomgeving). Hierop zijn wel uitzonderingen geformuleerd, zoals landaanwinning voor overstroombare natuur. Meerdere marktpartijen geven aan dat een beschermende constructie om de zonnepanelen nodig zal zijn, die ook potentieel een meerwaarde kan opleveren voor natuurontwikkeling. Voor een potentieel project is het daarom nodig dat eventuele landaanwinning valt onder één van de uitzonderingen binnen het Bkl. Deze uitzonderingen worden op dit moment herzien vanwege het Rijksbeleid op Water en Bodem Sturend (WBS). Hiermee is het op voorhand geen gegeven dat een integraal zon-op-water project met landaanwinning vergunbaar zal zijn. Hetzelfde geldt voor de zoetwatervoorziening van Nederland. Dit zoetwater wordt gebruikt voor landbouw, natuur en drinkwater. Het beslaat enkel de bovenste schijf van het IJsselmeer, omdat niet al het water uit het IJsselmeer bruikbaar is. Dan zou het IJsselmeer droogvallen met schade aan dijken en natuur tot gevolg. Landaanwinning zal door de zoetwatervoorziening heen steken, en

Pagina 7 van 13

Verslag Marktverkenning Wieringerhoek | 30 april 2024

het dus belemmeren. Om deze reden is landaanwinning ten koste van de zoetwatervoorraad niet langer toegestaan (Kamerbrief Water en Bodem Sturend, Ministerie IenW, 25 september 2022). Aan alle partijen is aangegeven rekening te houden met een wisselend peil en wisselende omstandigheden. Het peilbesluit van het ministerie van IenW verschilt slechts tientallen centimeters, maar kan in de praktijk toch voor 1-1,5 meter aan peilverschil zorgen. De wind is een belangrijke factor, die ervoor kan zorgen dat het water wordt verplaatst en wordt opgestuwd. Verder kan er sprake zijn van een hoogfrequente golfslag. Al met al kan de variatie tussen hoogste en laagste waterstand behoorlijk oplopen. Bijna alle partijen geven aan dat zon-op-water installaties tegen dit soort peilwisselingen bestand zijn. Bij de verankering moet hier rekening mee worden gehouden. De waterkwaliteit moet voldoen aan de eisen van de Kaderichtlijn Water (KRW). Niet op alle parameters voldoet het water in het IJsselmeer aan de KRW-eisen, maar het is ook niet zo slecht als elders in Nederland. Het bedekken van een deel van de wateroppervlakte kan een negatief effect hebben op de waterkwaliteit, wegens het reduceren van lichtinval. Partijen hebben wisselend gereageerd op de invloed van zonnepanelen op de waterkwaliteit.

Sommige partijen stellen dat er altijd een negatieve invloed zal zijn wegens het wegnemen van oppervlakte waar lichtinval is. Andere partijen zijn positiever over de waterkwaliteit en geven voorbeelden van projecten waar de waterkwaliteit niet achteruit is gegaan ondanks de aanwezigheid van zonnepanelen. Hierbij lijkt het erg van belang hoeveel licht er door de panelen komt en of het water onder de panelen vrij kan stromen en mengen met water uit de rest van het IJsselmeer. Door de marktpartijen is aangeven dat het vooraf niet kunnen uitsluiten van negatieve effecten op de waterkwaliteit, een reden kan zijn om een project gefaseerd uit te voeren, beginnend met een pilot waarbij de effecten worden gemonitord. Voordat wordt overgegaan naar een volgende projectfase wordt eerst de pilot geëvalueerd en eventueel worden plannen aangepast. Een dergelijke pilot moet wel enige omvang hebben, om goed te kunnen toetsen wat de mogelijke effecten van een integraal zon-op-water project op de voorliggende schaal kunnen zijn. Hierbij wordt al snel gedacht aan 10-30% van het zoekgebied. Daarnaast lijkt het erop dat monitoring meerdere jaren moet duren om voldoende resultaten te verwerven, zoals bijvoorbeeld blijkt rondom het project Marker Wadden. Dit heeft mogelijk invloed op de grootte van de bijdrage die dit potentiële project kan leveren aan de doelstellingen van de RES voor 2030.

4.3

Natuur

Het IJsselmeer is in z’n geheel Natura 2000 gebied, waarop de Natura 2000 wetgeving van toepassing is. Dit betekent dat er geen achteruitgang mag plaatsvinden van beschermde flora en fauna, en dat bekend moet zijn wat de impact is van een zon-op-water project op de ecologie en natuur. In de aangeleverde informatie komt naar voren dat er nog weinig bekend is over de impact van zon-op-water in een natuurgebied. De meeste gerealiseerde projecten liggen op andersoortige wateren, zoals drinkwatervoorzieningen, oude mijnen, grindplassen of depots. Een ontwikkeling in de Wieringerhoek mag geen negatieve impact hebben op de huidige instandhoudingsdoelen van Natura 2000, ook niet tijdelijk. Over verschillende soorten is informatie verstrekt over mogelijke manieren waarop een integraal zon-op-water project een positieve bijdrage kan leveren aan de habitat van de desbetreffende soort. Verder worden enkele mitigerende maatregelen gegeven, zoals het verplaatsen van mosselbanken. De overheden concluderen echter dat een eventuele ontwikkeling in het gebied impact heeft op diersoorten die de Wieringerhoek gebruiken als rust- en/of foerageergebied, zoals duikeenden. Negatieve gevolgen zijn op dit moment niet uit te sluiten. Daarom wordt het idee van een pilot met monitoringsprogramma gezien als een mogelijke noodzaak voordat een eventueel project gerealiseerd kan worden.

Het is lastig gebleken om een precieze invulling te krijgen van een eventuele pilot, wat betreft schaalgrootte en looptijd. Aan de ene kant moet de schaal en looptijd voldoende zijn om lering te trekken voor een grootschalige ontwikkeling. Aan de andere kant brengt een grotere pilot waarschijnlijk meer gevolgen met zich mee voor de aanwezige natuur.

Pagina 8 van 13

Verslag Marktverkenning Wieringerhoek | 30 april 2024

Verder is er veel informatie verstrekt over de kansen die een zon-op-water project kan bieden voor de aanwezige natuur. De Wieringerhoek is nu een redelijk eentonig habitat, met een steile wand tussen dijk en water, en weinig verschil in dieptes. Dit is niet bevorderlijk voor het onderwaterleven en daarmee de aanwezige flora en fauna, en de waterkwaliteit. Een zon-op-water project kan mogelijkheden bieden voor de creatie van nieuwe en meer diverse habitatten. Hierbij valt te denken aan ondiepten waar meer licht binnendringt dan nu het geval is en ruimte biedt aan helofyten, aan overstroombare gebieden en aan droogtegebieden. Deze habitattypen kunnen nieuwe leef- en rustgebieden opleveren. Verder zijn er bij de zonnepanelen mogelijkheden om ‘extra’s’ toe te voegen die een positief effect kunnen hebben op de onderwater flora en fauna. De precieze invulling en de verdere effecten op de al aanwezige natuur dient nader onderzocht te worden alvorens een ontwikkeling mogelijk is.

4.4

Defensie

Het RES-zoekgebied van de Wieringerhoek overlapt voor een groot gedeelte met de onveilige zone van schietterrein Breezanddijk. Dit schietterrein is uniek voor Defensie gezien het feit dat hier met een lange dracht geschoten, geoefend, getest en gemonitord kan worden. In de komende jaren wil Defensie het gebruik van het schietterrein verder intensiveren, zoals aangekondigd via het Nationaal Programma Ruimte voor Defensie (NPRD). De onveilige zone is vastgelegd in het Bkl (art. 5.150 jo. 5.152 Bkl). Het Bkl laat geen activiteiten toe die het gebruik als schietterrein kunnen belemmeren. Voor Defensie betreft dit het schieten zelf, en het kunnen gebruiken van verschillende monitoringsapparatuur vanaf de Afsluitdijk en de Wieringermeerdijk. In principe stelt Defensie dat alle activiteiten die zich boven het water bevinden een potentiële belemmering opleveren voor de schiet- en monitoringsmogelijkheden. In de marktverkenning is gevraagd of partijen creatieve methoden konden aandragen voor het succesvolle medegebruik van de Wieringerhoek door zowel Defensie, als een integraal zon-op-water project. Er zijn een drie mogelijke ideeën verkend, zijnde het accepteren van een risico op schade aan de zonnepanelen door schietoefeningen, het realiseren van verplaatsbare drijvende zonnepanelen en het verplaatsen van de onveilige zone en het schietterrein.

Het is niet uniek voor ontwikkelaars om risico’s op schade aan zonneparken te accepteren. Zo zijn er zonneparken waar ijs op kan vallen van windturbines, of zonneparken direct langs golfbanen. Toch wordt het hier niet als haalbaar gezien om een dergelijk risico neer te leggen bij de ontwikkelaar van een potentieel project in de Wieringerhoek. Marktpartijen geven aan dat ze het risico goed moeten kennen, voordat dit eventueel te accepteren is. In dit geval is zo’n inschatting moeilijk te maken, zeker gezien de wens van Defensie het gebruik van het schietterrein te intensiveren en het gegeven dat een zonnepark voor meerdere decennia aanwezig zal zijn. Aan de kant van de overheden wordt het ook als zeer onwenselijk gezien. Voor natuur, waterkwaliteit en de beeldvorming over Defensie is het niet wenselijk dat er periodiek zonnepanelen kapotgaan door schietoefeningen. Daarnaast zijn er vormen van permanente recreatie te bedenken die wellicht niet goed samengaan met de aanwezigheid van de onveilige zone. Verplaatsbare panelen zijn een innovatieve methode om medegebruik potentieel mogelijk te maken. Toch is unaniem aangegeven dat dit op dit moment niet financieel rendabel te realiseren is. Verder zal dat ook impact hebben op de aanwezige flora en fauna, en natuurcreatie mogelijk vermoeilijken. Op dit moment wordt dit dus niet als een realistische optie gezien.

Als laatste is geopperd dat de onveilige zone een paar kilometer naar het oosten verplaatst zou kunnen worden. Hiermee behoudt Defensie minstens dezelfde dracht. Voor de monitoring zouden mogelijkheden kunnen worden gerealiseerd binnen het zon-op-water project, zoals op de golfbrekende constructie. Defensie geeft vanuit de operatie aan dit niet wenselijk te vinden. Er zal verder moeten worden onderzocht of deze optie mogelijkheden biedt om een zon-op-water project mogelijk te maken.

4.5

Haalbaarheid

Door marktpartijen is verschillend gereageerd op de financiële haalbaarheid van een mogelijk integraal zon-op-water project in de Wieringerhoek. Verschillende partijen achten het mogelijk om Pagina 9 van 13

Verslag Marktverkenning Wieringerhoek | 30 april 2024

recreatie en natuurcreatie te realiseren, gefinancierd door de inkomsten uit energieopwekking. Andere partijen stellen dat de overheden het project thematisch zouden moeten opsplitsen, waarbij de overheden een natuur- en recreatieproject realiseren en vervolgens ruimte ter beschikking stellen aan een projectontwikkelaar voor energieopwekking door middel van zon-op-water. De overheden zien echter grote waarde in de integrale benadering van deze ontwikkeling. Er is voorlopig door voldoende partijen onderbouwd dat een integrale ontwikkeling financieel mogelijk zou moeten zijn. De financiële haalbaarheid is wel afhankelijk van de voorwaarden die de overheden stellen aan een mogelijk project. Zo zijn schaalgrootte, looptijd en grondvergoeding van essentieel belang voor de haalbaarheid ervan. Qua schaalgrootte worden weinig precieze getallen gegeven. Bijna alle partijen geven aan dat een grotere schaal eerder zorgt voor een rendabel project, en dat er dan meer mogelijk is op de thema’s natuur en recreatie. Idealiter is het gehele zoekgebied van bijna 4.000 ha. te ontwikkelen. Qua looptijd geven veel partijen aan dat een exploitatie van 30-35 jaar benodigd zal zijn om tot een realiseerbaar project te komen. Qua grondvergoeding wordt uitgegaan van geen of geringe vergoeding, waarin de gerealiseerde natuur kan dienen als compensatie.

Een ander mogelijk struikelblok voor de haalbaarheid is de netaansluiting. Een project van deze potentiële omvang zal direct op het hoogspanningsnet moeten worden aangesloten. Op de korte tot middellange termijn zijn er maar weinig mogelijkheden hiervoor in het gebied. Er zijn wel enkele mogelijke manieren van aansluitingen aangedragen, zoals het gebruik van lokale GDS’en, cablepooling met omliggende windparken of een aansluiting op de Maximacentrale. Geen van deze opties is een gemakkelijke manier van aansluiten en zullen verder moeten worden onderzocht om de haalbaarheid te bepalen.

4.6

Conclusies

Er is meer belangstelling getoond voor een integraal zon-op-water project dan van tevoren gedacht werd door het projectteam, vooral door energieontwikkelaars. Die grote interesse lijkt voort te komen uit de grote potentie voor energieopwekking van het gebied. Naast de grote opwekcapaciteit van ong. 2 TWh kan een project van deze omvang een grote impuls geven aan de zon-op-water markt. Verder is het een groot prestigeproject, gezien de schaal, de integrale ontwikkeling met natuurcreatie en recreatie en de bijdrage aan de lokale economie. Daar tegenover staat dat er grote uitdagingen zijn voordat een project op deze locatie kan worden gerealiseerd. Deze uitdagingen zien op de onveilige zone rondom schietterrein Breezanddijk, de gevolgen van een mogelijk project voor de waterkwaliteit en -veiligheid en de effecten op de natuur. De onveilige zone van Defensie lijkt niet verenigbaar met enig denkbaar integraal zon-op-water project in de Wieringerhoek. Dit thema zal behandeld moeten worden voordat een project kan worden opgepakt op deze locatie. Op het gebied van water en natuur zijn er zowel kansen als risico’s geïdentificeerd. Een integraal project zou een impuls kunnen opleveren, maar het is op dit moment niet uit te sluiten dat er negatieve gevolgen zullen optreden.

Wanneer de overheden gezamenlijk een integraal project verder voorbereiden (eventueel met een ontwikkelaar) moeten deze potentiële gevolgen in kaart worden gebracht. Dit gebeurt bijvoorbeeld in een MER-procedure en in vergunningverlening op het gebied van omgeving, water en natuur. Verder zijn er fysieke en financiële uitdagingen, voordat een project op deze locatie gerealiseerd kan worden. Een grote fysieke uitdaging is de netaansluiting, en er zal moeten worden onderzocht welke mogelijkheden er zijn voor het aansluiten van de opgewekte elektriciteit. Financieel is de zon-opwater markt nog volop in beweging. Door de integrale benadering wordt er veel gevraagd van de financiële haalbaarheid. Aan de andere kant kan de omvang van het zoekgebied de financiële haalbaarheid verbeteren. Als dit project verder wordt voorbereid zal meer zekerheid moeten worden verkregen op bovenstaande thema’s. De gevolgen van een potentiële ontwikkeling dienen goed te worden gecommuniceerd met belanghebbenden. Op dit moment zijn vanuit verschillende hoeken zorgen te

Pagina 10 van 13

Verslag Marktverkenning Wieringerhoek | 30 april 2024

horen. Een goed participatietraject waarin overheden en ontwikkelaar samen optrekken is van essentieel belang voor het creëren en behouden van draagvlak voor een mogelijke grootschalige en ingrijpende ontwikkeling. Ondanks de genoemde risico’s en uitdagingen zijn er een aantal marktpartijen die duidelijk hun interesse hebben uitgesproken in de verdere voorbereiding en uiteindelijke realisatie van een mogelijk integraal zon-op-water project in de Wieringerhoek. Een aantal van deze partijen beschikt over de ervaring en expertise om een dergelijk project te kunnen realiseren. Ook het Buitendijks Plan is gepresenteerd tijdens deze marktverkenning, waarmee er in ieder geval één concreet plan is gepresenteerd voor een mogelijk ontwikkeling in de Wieringerhoek. In het Buitendijks Plan zijn zonne-atollen voorzien met een aansluiting op het nationale hoogspanningsnet. In het mogelijke vervolg van het project wordt bekeken in hoeverre het Buitendijks Plan voldoet aan alle gestelde uitgangspunten en of er meerdere manieren zijn om een mogelijk integraal zon-op-water project aan sluiten op het elektriciteitsnet.

Pagina 11 van 13

Verslag Marktverkenning Wieringerhoek | 30 april 2024

5.

Deelnemende partijen

De volgende partijen hebben interesse getoond in de marktverkenning en in meer of minder mate deelgenomen: • Meerlicht • ABO Wind • SolarFloat • Ilos Energy • Floating Solar • RWE • Vattenfall • Recurrent Energy • Ampyr Solar Europe • Novar • Powerfield • Gutami/Blue21 • Eneco • Hahe • TotalEnergies Solar • Statkraft • Green Tower • Ecorus • FLY Solar • Flux partners • Pacifico Energy

Pagina 12 van 13

Verslag Marktverkenning Wieringerhoek | 30 april 2024

6. Bijlagen en aanvullende bepalingen 1. 2. 3. 4.

Marktverkenningsdocument Formulier beantwoording schriftelijke vragen Uitgangspunten integrale verkenning Wieringerhoek Nota van Inlichtingen

Aanvullende bepalingen ten aanzien van de marktverkenning: • De voertaal tijdens de verkenning was Nederlands. Dit verslag is alleen in het Nederlands beschikbaar. • Het verslag wordt openbaar gepubliceerd. Met hun deelname hebben partijen toestemming verleend aan het projectteam om hun inbreng en door hen verstrekte informatie geanonimiseerd te gebruiken in dit verslag. • Het verslag bevat de conclusies zoals deze door het projectteam zijn verwoord. Het verslag behelst de weergave van het projectteam, deze weergave wordt niet noodzakelijkerwijs gedeeld door alle deelnemende partijen. • De marktverkenning maakt geen onderdeel uit van een tenderprocedure. Bij een potentiële tenderprocedure bestaat er geen onderscheid tussen partijen die al dan niet hebben deelgenomen aan de marktverkenning. • Het uitgangspunt is dat alle informatie die tijdens de marktverkenning door het projectteam is gedeeld, onderdeel uitmaakt van de openbare informatie. Echter, informatie in deze marktverkenning kan afwijken van informatie die later in het kader van een eventuele tenderprocedure wordt verstrekt. Bijvoorbeeld vanwege nieuwe inzichten. Indien deze informatie strijdig is met de informatie die later in het kader van een tenderprocedure wordt verstrekt, is de laatstgenoemde leidend. Aan de informatie die in het kader van de marktverkenning is verstrekt kunnen geen rechten worden ontleend.

Pagina 13 van 13

Marktverkenningsdocument ten behoeve van integraal zon-op-water project Wieringerhoek Een samenwerking van De gemeente Hollands Kroon en gemeente Medemblik, de provincie Noord-Holland, het ministerie van LNV, het ministerie van I&W, het ministerie van EZK, Rijkswaterstaat en het Rijksvastgoedbedrijf. Datum: 18 oktober 2023

Colofon Informatie E-mail Datum Status

Dhr. M. Helfrich Postbus.RVB.Wieringerhoek@Rijksoverheid.nl 18 oktober 2023 Definitief

Marktverkenningsdocument Wieringerhoek | 18 oktober 2023

Inhoud 1. 1.1 1.2 1.3 1.4

Inleiding Aanleiding Samenwerkende partners Doel van de marktverkenning Doelgroep van de marktverkenning

3 3 4 5 6

2. 2.1 2.2

Projectinformatie Beschrijving project IJsselmeer

7 7 7

3. 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 3.7

Verloop van de marktverkenning Procedure Planning Vragen aan het projectteam Fysieke bijeenkomsten Schriftelijke vragenronde Afronding van de marktverkenning Overige bepalingen ten aanzien van de marktverkenning

9 9 9 10 10 10 10 11

4. 4.1 4.2 4.2.1 4.2.2 4.2.3 4.2.4 4.2.5 4.2.6 4.2.7 4.3

Vragen marktverkenning Inhoudelijke vragen Thema’s Water en bodem Natuur Recreatie Defensie Lokale economie Omgeving Haalbaarheid en financiën Ervaring en kunde tot realisatie

12 12 12 12 13 13 13 13 14 14 14

5.

Overzicht bijlagen

16

Pagina 2 van 16

Marktverkenningsdocument Wieringerhoek | 18 oktober 2023

1.

Inleiding

1.1

Aanleiding

In de RES-NHN is de Wieringerhoek benoemd als zoekgebied voor een zon-op-water project, waarin tevens een meerwaarde wordt geleverd aan de doelstellingen van de Programmatische Aanpak Grote Wateren (PAGW), natuur en recreatie. Het idee van een zon-op-water project op deze locatie komt voort uit het Buitendijks Plan, vernoemd naar aanjager van het plan, Kor Buitendijk. De RES-NHN heeft zich voorgenomen dit plan tot uitvoering te brengen, in samenwerking met het Rijk. Daartoe heeft de RES-NHN in 2022 een aanvraag ingediend bij het Rijk om de Wieringerhoek te laten opnemen in het OER-programma. Het Rijk zet via het programma OER Rijksvastgoed in ten behoeve van de energietransitie. Hierbij levert het Rijk een bijdrage aan de doelstelling van de RESregio’s. Een mogelijk zon-op-water project in de Wieringerhoek moet een integraal project worden, waar niet alleen de opwek van hernieuwbare energie van belang is, maar waar een meerwaarde wordt geleverd aan de PAGW-doelstellingen (Programmatische Aanpak Grote Wateren) en een meerwaarde ontstaat op het gebied van natuurdoelen en recreatie. Gezien de omvang, complexiteit en gevoeligheid van een potentieel project in de Wieringerhoek, werkt het Rijk samen met de bovengenoemde lokale overheden aan een integrale verkenning.

In deze integrale verkenning worden de kansen voor zonne-energie bekeken, in combinatie met natuurontwikkeling in de noordwesthoek van het IJsselmeer, waarbij dit geen nadelig effect heeft op het waterbergend vermogen en de zoetwatervoorraad. Doel van deze integrale verkenning is om antwoord te geven op de vraag in hoeverre de locatie Wieringerhoek geschikt en kansrijk is voor een integraal ‘zon op water’-project, op zo’n manier dat het verenigbaar is met alle andere functies, waarden en belangen in het gebied. In het eerste deel van de verkenning zijn de verschillende beleidsuitgangspunten geïdentificeerd die betrekking hebben op een integraal zon-op-water project in de Wieringerhoek. In het tweede deel van de verkenning worden deze uitgangspunten op twee manier verder geconcretiseerd. Allereerst laten de samenwerkende overheden zich extern adviseren over de concrete gevolgen van de uitgangspunten voor een integraal zon-op-water project op deze specifieke locatie. Daarmee wordt een eerste hand gelegd aan voorwaarden die van toepassing zijn op een eventueel project, om te zorgen dat alle belangen in het gebied gewaarborgd worden. Ten tweede organiseren de samenwerkende overheden een marktverkenning, startende met deze publicatie.

In deze marktverkenning willen we graag een dialoog openen met de markt, waarin wordt gesproken over de kansen, risico’s en obstakels van een mogelijk zon-op-water project, gegeven de uitgangspunten zoals geformuleerd in de eerste fase van de verkenning. Daarnaast dient deze verkenning om inzicht te krijgen in de gegadigden om een dergelijk project te realiseren. Het Rijk is namelijk gehouden om gebruiksrechten op Rijksgrond openbaar aan te bieden aan alle gegadigden, om zo partijen een gelijke kans te geven op het realiseren van het project. Dit doet het RVB middels biedboek.nl, waarin op basis van objectieve criteria de partij wordt geselecteerd die het beste in staat is om invulling te geven aan het project. In de marktverkenning bespreken we graag met geïnteresseerde marktpartijen de uitgangspunten zoals geformuleerd in de eerste fase van de verkenning, om een beeld te krijgen van de manier waarop hieraan invulling kan worden gegeven. Daarnaast spreken we graag over de wijze waarop het zon-op-water project een meerwaarde kan leveren aan de PAGW-doelstellingen, aan de stand van de natuur en ecologie en aan recreatie. Dit moet ertoe leiden dat de samenwerkende overheden alle informatie hebben om een weloverwogen besluit te nemen, of verdere medewerking wordt gegeven aan een integraal zon-op-water project in de Wieringerhoek.

In dit document is meer informatie te vinden over het project, deze marktverkenning en de manier om input te leveren.

Pagina 3 van 16

Marktverkenningsdocument Wieringerhoek | 18 oktober 2023

1.2

Samenwerkende partners

De marktverkenning is georganiseerd door de gezamenlijke initiatiefnemers van het project Wieringerhoek. Deze zijn verzameld in het projectteam Wieringerhoek; De gemeente Medemblik De gemeente Medemblik heeft als onderdeel van de regio Westfriesland de ambitie om in 2040 energie neutraal te zijn. Een van de instrumenten om energieneutraal te worden is uitvoering te geven aan de RES-NHN. In de RES-NHN is het zoekgebied Wieringerhoek opgenomen. Daarbinnen zien we mogelijkheden om in de Wieringerhoek duurzame energie op te wekken in combinatie met het substantieel vergroten van de natuurwaarden in dit gebied, waarbij ook waterrecreatiemogelijkheden sterk worden uitgebreid. Het Buitendijkse Plan Duurzaam Leefbaar speelt in op die ambities. De gemeente Medemblik is als lokale overheid betrokken bij de (markt)verkenning van de betrokken overheden. En houdt onder meer oog op de lokale en regionale belangen. De gemeente Hollands Kroon In Hollands Kroon is duurzaamheid één van de basisprincipes van de huidige coalitie. Voor de inrichting van de openbare ruimte geldt dat duurzaamheid één van de uitgangspunten is in beleid en uitvoering. Om dit zichtbaar te maken nemen we duurzaamheid op als één van de pijlers van het nieuwe Brede Welvaart Kader waarlangs we initiatieven en voorstellen beoordelen.

Een integraal zon-op-water project in combinatie met natuurontwikkelingen en recreatie in de Wieringerhoek kan een invulling zijn van deze pijlers. Vanuit de locatie van de verkenning is de gemeente Hollands Kroon als lokale overheid betrokken bij de (markt)verkenning en kijken wij voornamelijk naar de lokale belangen. De provincie Noord-Holland De provincie Noord-Holland werkt samen met haar partners gemeenten en waterschappen aan het realiseren van de RES-doelstellingen en maakt zich hard voor om de uitvoering te versnellen. Zon op Water in de Wieringerhoek heeft de potentie hier een belangrijke bijdrage aan te leveren. Provincie Noord-Holland is verantwoordelijk voor een goede integrale regionale ruimtelijke afweging van de verschillende belangen, zoals (drink)watervoorziening, waterberging recreatie, natuurfuncties voor vissen en vogels, visserij, transport en het leef- woonklimaat van inwoners en bedrijven in het gebied. Provincie Noord-Holland wenst uitvoering te geven aan de kustvisie. De inzet van de provincie bij zon op water in de Wieringerhoek is om naast te onderzoeken of “het mogelijk is binnen de kaders” ook te kijken naar een integrale samenhangende ontwikkeling en extra kansen voor natuur en recreatie. Daarnaast moet er voldoende aandacht zijn voor de visserij.

Het ministerie van Landbouw, Natuur & Voedselkwaliteit Het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit is systeemverantwoordelijk voor de Natura 2000-gebieden, waaronder het IJsselmeer. Natura 2000-gebieden zijn beschermd vanuit de Europese Vogel- en Habitatrichtlijn. Het ministerie van LNV werkt samen met organisaties die medeverantwoordelijk zijn aan de bescherming van bepaalde dieren, planten en hun natuurlijke leefomgeving om de biodiversiteit in deze natuurgebieden te behouden. Om de doelen op het gebied van natuur, biodiversiteit en klimaat te behalen werkt LNV aan verschillende opgaven, waaronder de Programmatische Aanpak Grote Wateren en de Kaderrichtlijn Water. Het ministerie van Infrastructuur & Waterstaat Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat heeft voor de Rijkswateren -zoals ook het IJsselmeer- de verantwoordelijkheid voor zoetwaterbeschikbaarheid (in tijden van droogte), waterveiligheid (bij hoogwater) en de (ecologische) waterkwaliteit. Om deze randvoorwaardelijk gebiedsfuncties op orde te houden werkt het ministerie middels het Deltaprogramma, de Programmatische Aanpak Grote Wateren en de KRW aan de uitvoering van diverse maatregelen.

Daarnaast is IenW partner in de gebiedsbrede samenwerking onder de vlag van het Platform IJsselmeergebied waarin wordt afgewogen -bezien van het IJsselmeergebied als geheel- wat de wenselijkheid is van de vele ruimtelijke ontwikkelingen die op het gebied afkomen. Daartoe behoren ook ontwikkelingen die bijdragen aan de energietransitie.

Pagina 4 van 16

Marktverkenningsdocument Wieringerhoek | 18 oktober 2023

Het ministerie van Economische Zaken & Klimaat Het ministerie van Economische Zaken & Klimaat (EZK) is opdrachtgever van het programma Opwek van Energie op Rijksvastgoed (OER). Met OER wil het Rijk met haar eigen vastgoed substantieel bijdragen aan de doelstelling van de RES’en om in 2030 ten minste 35 TWh aan grootschalige duurzame elektriciteit op land op te wekken. Daarnaast is EZK in beginsel verantwoordelijk voor de coördinatie van de besluitvorming van grote energieprojecten middels de Rijkscoördinatieregeling. Rijkswaterstaat Rijkswaterstaat is de uitvoeringsorganisatie van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW). Rijkswaterstaat beheert en ontwikkelt de het rijkswegen, rijksvaarwegen en rijkswateren (o.a. het IJsselmeer) en zet in op een duurzame leefomgeving. Samen met anderen werkt Rijkswaterstaat aan een land dat beschermd is tegen overstromingen. De maatschappelijke opdracht aan Rijkswaterstaat omvat de zorg voor: waterveiligheid (waterkeringen), voldoende water (waterverdeling, berging, spuifunctie), schoon en gezond water (waterkwaliteit, het tegengaan van verzilting, voldoen aan de KRW) en vlot en veilig over water (scheepvaart management, vaarwegen). Het Rijksvastgoedbedrijf Het Rijksvastgoedbedrijf (RVB) is verantwoordelijk voor het privaatrechtelijk beheer van Rijksvastgoed, d.w.z.

het verkopen van vastgoed en het aangaan van overeenkomsten met derden over grondgebruik, is een taak van het RVB. Het Rijksvastgoedbedrijf organiseert hiervoor openbare aanbieding en is verantwoordelijk voor de privaatrechtelijke afhandeling. Meer informatie over dit proces is te vinden op de website van het Rijksvastgoedbedrijf en op Biedboek.nl.

1.3

Doel van de marktverkenning

Het projectteam organiseert deze marktverkenning met als doel zoveel mogelijk marktpartijen te bereiken, te interesseren en een dialoog te openen over de kansen, risico’s en obstakels voor een mogelijk zon-op-water project in de Wieringerhoek. Het doel van deze marktverkenning is: • Het mogelijke project aan te kondigen waarbij bekendheid wordt gecreëerd over het project bij potentieel geïnteresseerde marktpartijen; • Te peilen of partijen daadwerkelijk interesse hebben in de eventuele ontwikkeling van het project; • Het verkrijgen van inzicht in de kansen, risico’s en obstakels voor het project; • Een beeld krijgen van de mogelijke manieren waarop het project gerealiseerd zou kunnen worden; • Te peilen of partijen in staat zijn een project van deze complexiteit en (potentieel grote) omvang te realiseren. Deze marktverkenning vindt plaats binnen de integrale verkenning van een mogelijk zon-op-water project in de Wieringerhoek. Doel van deze integrale verkenning is om antwoord te geven op de vraag in hoeverre de locatie Wieringerhoek geschikt en kansrijk is voor een integraal ‘zon op water’project, op zo’n manier dat het verenigbaar is met de andere functies, waarden en belangen in het gebied. De marktverkenning onderzoekt de (technische) haalbaarheid van het project en de vraag of het inpasbaar is, gezien de vele belangen in het gebied.

Dit geeft input voor de beantwoording van de vraag of de samenwerkende overheden mee wil werken aan een zon-op-water project in de Wieringerhoek. Deze vraag is tot dusver nog niet positief beantwoord. Als uit de marktverkenning blijkt dat het niet mogelijk is om een zon-op-water project te realiseren op zo’n manier dat het meerwaarde levert aan energieopwekking, ecologie, natuur en recreatie en past binnen de uitgangspunten zoals geformuleerd in de eerste fase van deze verkenning, zullen de overheden de medewerking aan dit project stopzetten. Om die reden worden geïnteresseerde partijen verzocht om aan te tonen op welke wijze(n) het mogelijk is om een zon-op-water project te realiseren in de Wieringerhoek, dan wel wat er moet gebeuren om dit mogelijk te maken. Dit geeft de samenwerkende overheden alle informatie om bovenstaande keuze weloverwogen te maken.

Pagina 5 van 16

Marktverkenningsdocument Wieringerhoek | 18 oktober 2023

1.4

Doelgroep van de marktverkenning

De doelgroep van deze marktverkenning bestaat primair uit marktpartijen die ervaring hebben met, dan wel kennis hebben van, het ontwikkelen, financieren, exploiteren, bouwen en onderhouden van grootschalige zon-op-water projecten. Andere partijen die hierover informatie kunnen verschaffen worden ook uitgenodigd om aan de marktverkenning deel te nemen.

Pagina 6 van 16

Marktverkenningsdocument Wieringerhoek | 18 oktober 2023

2.

Projectinformatie

2.1

Beschrijving project

Begin 2022 hebben de gemeenten Medemblik, Hollands Kroon en de provincie Noord-Holland een aanvraag ingediend bij het ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) om de locatie Wieringerhoek, het deel van het IJsselmeer tussen Medemblik en Den Oever, op te nemen in het programma Opwek van Energie op Rijksvastgoed (OER). Deze locatie is als zoekgebied opgenomen voor een integraal ‘zon op water’-project, middels zonneatollen, in de Regionale Energiestrategie van de regio Noord-Holland Noord (de RES-NHN). De potentie van dit zoekgebied wordt in de RESNHN ingeschat op zo’n 1,1 TWh. Bij de aanmelding voor het programma OER is uitgegaan van een potentie van 1,6 TWh.

Het potentiële projectgebied aangegeven met een * volgens de RES-NHN 1.0 Het zoekgebied van het project beslaat circa 4.000 ha. van het IJsselmeergebied. Het IJsselmeergebied heeft vele belangrijke functies, zoals (drink)watervoorziening, waterberging recreatie, natuurfuncties voor vissen en vogels, visserij, transport en is het onderdeel van het leefwoonklimaat van inwoners en bedrijven in het gebied. Een zon-op-water project van deze omvang zal invloed uitoefenen op deze functies. Om die reden willen de samenwerkende overheden goed onderzoeken wat de gevolgen van een zon-op-water project kunnen zijn op al deze aspecten. In een eerdere fase van deze integrale verkenning zijn de uitgangspunten geformuleerd die gelden voor een zon-op-water project in dit gebied. Dit betreft de geldende wet-, regelgeving en beleid. Deze uitgangspunten kunt u vinden in bijlage 1. Een mogelijk zon-op-water project moet passen binnen deze uitgangspunten en tegelijk bijdragen aan de doelstellingen op het gebied van energieopwekking, natuur (KRW, Natura2000 en PAGW) en recreatie. In hoofdstuk 4 worden concrete vragen gesteld over de wijze waarop een integraal zon-op-water project kan worden ingepast binnen deze uitgangspunten.

2.2

IJsselmeer

Het zoekgebied is gelegen in het IJsselmeer, samen met het Markermeer, IJmeer en de Randmeren onderdeel van het IJsselmeergebied. Het gebied heeft veel functies en er komen veel belangen samen. Het (Bestuurlijk) Platform IJsselmeergebied staat aan de lat om dit samen te laten komen

Pagina 7 van 16

Marktverkenningsdocument Wieringerhoek | 18 oktober 2023

en af te stemmen. vertegenwoordigd.

In

het

Platform

zijn

overheden

en

maatschappelijke

organisaties

Het IJsselmeergebied kent drie hoofdfuncties; het waterbergend vermogen bij een teveel aan water, de zoetwatervoorraad bij waterschaarste en het aquatisch ecosysteem voor robuuste natuur en biodiversiteit (van Ginkel (Deltares), 2022). Zo wordt ruim 1/3e van Nederland van zoet water voorzien in tijden van droogte door het water uit het IJsselmeergebied en kent het gebied een Natura2000 status. Het gebied is daarnaast van vitaal economisch belang, het biedt waterveiligheid aan steden en dorpen en er zijn veel economische belangen die over regionale grenzen gaan (zoals scheepvaart, recreatie, energie- en zandwinning). Het IJsselmeergebied wordt gekenmerkt als een landschap van wereldklasse, met een unieke geschiedenis, bijzondere kwaliteiten en veel cultureel erfgoed. Aangrenzende gemeenten en de provincie Noord-Holland hebben een kustvisie vastgesteld voor de IJsselmeerkust(zone) tussen de Houtribdijk en de Afsluitdijk. De Kustvisie is een bouwsteen voor de omgevingsvisie van gemeenten en provincie, het is bestuurlijk richtinggevend maar geen planologisch vastgesteld kader. De kustvisie gaat uit van het begrip IJsselmeerwaarde.

Daarmee wordt aangegeven dat de kust meer te bieden heeft dan de Zuiderzeehistorie, er een traditie is van (grootschalig) vooruitgangsdenken, zoals het creëren van het IJsselmeer, de Afsluitdijk, de Wieringermeerpolder, PWN, De Kreupel en de Westfriese Omringdijk. Dat nieuwe ontwikkelingen zich moeten verhouden tot het unieke karakter en de grootse uitstraling. Hoofdprincipes voor de ontwikkeling van de kust zijn: • • •

Een nieuwe relatie tussen water en land De kust als verbinding Beleving van internationale allure

Het IJsselmeer is een bijzonder (water)landschap. Het kent een afwisseling van oude kusten met kapen baaien (West-Friesland) en relatief nieuwe kusten met hoge dijken als de polders en de Houtrib- en Afsluitdijk. Een integraal zon-op-water project moet ook zorgdragen voor dit uniek landschap. De wijze waarop nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen in het landschap is bijvoorbeeld opgenomen in de Leidraad Landschap en Cultuurhistorie van de provincie Noord-Holland en de agenda IJsselmeergebied 2050 van het Ministerie van I&W, met daarin o.a. de tien gouden regels voor ruimtelijke ingrepen in het gebied.

Pagina 8 van 16

Marktverkenningsdocument Wieringerhoek | 18 oktober 2023

3.

Verloop van de marktverkenning

3.1

Procedure

Het projectteam hecht veel waarde aan input vanuit de markt. Om die reden wordt er gekozen voor een marktverkenning. De marktverkenning bestaat uit een fysieke bijeenkomst in de vorm van een individueel gesprek en een schriftelijke vragenronde.

Fysieke bijeenkomst Graag gaan we met de partijen die interesse tonen in individueel gesprek. Dit gesprek dient tot kennismaking en het delen van de belangen over en weer.

Schriftelijke vragenronde Na het fysieke gesprek worden partijen gevraagd in een schriftelijke ronde te reageren op de gestelde vragen, en aan te tonen op welke manier ze invulling zouden geven aan een integraal zon-op-water project in de Wieringerhoek.

3.2

Planning

De volgende planning wordt gehanteerd voor deze marktverkenning: Activiteit

Datum

Publiceren Marktverkenningsdocument op Biedboek.nl

20 oktober

Uiterste datum aanmelden interesse

17 november

Vragen aan het projectteam

1 december

Bijeenkomsten marktverkenning

Half december

Publicatie antwoorden op de vragen aan het projectteam

29 december

Uiterste datum indienen schriftelijke vragenronde

26 januari

Publiceren verslag marktverkenning

1 maart

Planning marktverkenning Belangstellenden kunnen aan de bovenstaande planning geen rechten ontlenen. Het projectteam behoudt zich het recht voor om de planning te wijzigen. Bovenstaande planning is daarom indicatief, waarbij de grootst mogelijke zorg in acht wordt genomen om de planning aan te houden. U kunt tot uiterlijk 17 november 2023 om 12:00 uur uw interesse om deel te nemen aan deze marktverkenning kenbaar maken door een e-mail te sturen aan Postbus.RVB.Wieringerhoek@Rijksoverheid.nl.

Pagina 9 van 16

Marktverkenningsdocument Wieringerhoek | 18 oktober 2023

3.3

Vragen aan het projectteam

Als u naar aanleiding van dit marktverkenningsdocument verduidelijkende of inhoudelijke vragen heeft dan kunt u deze tot uiterlijk 1 december indienen bij het Rijksvastgoedbedrijf door een email te sturen aan Postbus.RVB.Wieringerhoek@Rijksoverheid.nl. Het projectteam streeft ernaar inhoudelijke vragen tijdens de fysieke bijeenkomst terug te laten komen. Voor alle vragen geldt dat deze geanonimiseerd worden weergegeven en dat de informatie voor iedereen beschikbaar wordt gesteld, na afloop van de fysieke bijeenkomsten.

3.4

Fysieke bijeenkomsten

Het Rijksvastgoedbedrijf organiseert een individueel gesprek tussen de partijen die interesse tonen en een afvaardiging van het projectteam. Dit zullen vertegenwoordigers van het ministerie van Infrastructuur & Waterstaat, het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, het ministerie van Defensie, Rijkswaterstaat, de lokale overheden en het Rijksvastgoedbedrijf zijn. Het doel van deze bijeenkomst is kennismaken, en een open gesprek te voeren over de uitdagingen van een integraal zon-op-water project op deze locatie. Hierin komen de belangen naar boven van de aanwezige en vertegenwoordigde organisaties, met de vraag op welke manier een potentiële ontwikkelaar hier invulling aan kan geven. Dit moet ertoe leiden dat de geïnteresseerde marktpartij in staat is om een goed antwoord te geven in de schriftelijke vragenronde. Van alle individuele gesprekken wordt een geanonimiseerd verslag gemaakt, welke na het laatste gesprek met alle geïnteresseerde partijen gedeeld worden.

3.5

Schriftelijke vragenronde

Naast de fysieke bijeenkomst vindt de marktverkenning plaats in vorm van een schriftelijke vragenronde. Alle benodigde projectinformatie en de te beantwoorden vragen zijn te vinden in dit marktverkenningsdocument. In hoofdstuk 4 van dit document zijn vragen verwoord over de beleidsuitgangspunten en de doelstellingen van een integraal zon-op-water project in de Wieringerhoek. We vragen van alle geïnteresseerde partijen een schriftelijke reactie met daarin antwoord op deze vragen, met gebruikmaking van de input uit de fysieke bijeenkomst. Voor beantwoording van de vragen is een formulier opgesteld, te vinden in bijlage 2. U wordt verzocht om van dit formulier gebruik te maken bij de beantwoording van de vragen. Tot uiterlijk 26 januari om 12:00 uur kunt u uw reactie indienen bij het Rijksvastgoedbedrijf door een e-mail te sturen aan Postbus.RVB.Wieringerhoek@Rijksoverheid.nl. Vermeld daarbij in het onderwerp van uw mail: Beantwoording Marktverkenning Wieringerhoek. In het formulier voor de beantwoording vragen wij u ook uw ervaring met zon-op-water kort te omschrijven en in welke hoedanigheid (leverancier, financier, exploitant, aannemer, etc.). Dit geeft het projectteam inzicht in hoe partijen vanuit hun verschillende rollen naar vraagstukken kijken, en in de mate waarin bepaalde rollen over- of ondervertegenwoordigd zijn in de reacties.

3.6

Afronding van de marktverkenning

Het projectteam zal de marktverkenning afronden door uiterlijk 1 maart een verslag hiervan te delen met de deelnemende partijen, inclusief lijst van deelnemers met bedrijfsnamen. In het verslag zullen de, naar oordeel van het projectteam, belangrijkste conclusies van de marktverkenning opgenomen worden. In verband met dit verslag wijst het projectteam deelnemers uitdrukkelijk op het volgende: •

• •

Bovengenoemd verslag wordt openbaar gepubliceerd. Deelnemers verlenen met hun deelname toestemming aan het projectteam om hun beantwoording en andere door hen verstrekte informatie/gegevens te gebruiken in dit verslag met uitsluitsel van alle informatie die aan te merken is als bedrijfsgevoelige informatie; Deelnemers verlenen met hun deelname toestemming aan het projectteam om te worden opgenomen in de te publiceren lijst van deelnemers; De beantwoording en andere informatie/gegevens zal geanonimiseerd in het verslag worden opgenomen;

Pagina 10 van 16

Marktverkenningsdocument Wieringerhoek | 18 oktober 2023

•

•

3.7

Het verslag bevat de conclusies zoals deze door het projectteam zijn verwoord. In het verslag wordt vermeld dat het verslag de weergave van het projectteam betreft en dat dit niet noodzakelijkerwijs gedeeld is door de deelnemende marktpartijen; Het projectteam neemt geen specifieke verwijzingen naar deelnemers of commercieel gevoelige informatie op in het verslag of in de stukken van de te houden openbare inschrijving.

Overige bepalingen ten aanzien van de marktverkenning

De marktverkenning maakt geen onderdeel uit van een openbare inschrijvingsprocedure. Het dient de input te geven aan de Rijksoverheid om een afweging te maken of een integraal zon-op-water project in de Wieringerhoek een wenselijke ontwikkeling is. De Rijksoverheid behoudt zich het recht voor om tot de onderbouwde conclusie te komen dat dit niet het geval is. Om deelnemers aan de marktverkenning niet in een bevoordeelde positie te brengen, maakt het projectteam de uitkomsten van de marktverkenning openbaar. De door de deelnemers aan het projectteam gestelde vragen en antwoorden maken hiervan onderdeel uit. Dit geldt niet voor bedrijfsgevoelige informatie. Alle informatie wordt verstrekt onder geheimhouding van alle bedrijfsgevoelige informatie. Dit omvat ook de informatie die potentieel de concurrentiepositie van de indiener aantast. Deze informatie zal niet openbaar gemaakt worden, en binnen de Rijksoverheid enkel gedeeld worden met de functionaris die in staat is de informatie inhoudelijk te beoordelen. Alle overige informatie zal geanonimiseerd openbaar worden gemaakt in een verslag van de marktverkenning. De informatie in deze marktverkenning kan afwijken van de informatie die later in het kader van een openbare inschrijving wordt verstrekt. Aan de informatie die in het kader van de marktverkenning wordt verstrekt, kunnen geen rechten worden ontleend.

De informatie is indicatief en enkel bedoeld om de kwaliteit van de marktverkenning te verhogen. Als deze informatie strijdig is met de informatie die later in het kader van een openbare inschrijving wordt verstrekt, zal de informatie van de openbare inschrijving leidend zijn. Bij de openbare inschrijving bestaat er geen onderscheid tussen partijen die wel of niet hebben deelgenomen aan de marktverkenning. Het projectteam kent geen vergoeding toe aan deelnemers van de marktverkenning.

Pagina 11 van 16

Marktverkenningsdocument Wieringerhoek | 18 oktober 2023

4.

Vragen marktverkenning

4.1

Inhoudelijke vragen

De antwoorden op onderstaande vragen helpen de samenwerkende overheden om een weloverwogen keuze te maken of een integraal zon-op-water project wenselijk is in de Wieringerhoek. Een dergelijk project is enkel wenselijk als het bijdraagt aan de doelstellingen op het gebied van energieopwekking, natuur en recreatie en als het inpasbaar is binnen alle belangen in het gebied en de uitgangspunten in de bijlage. Met de beantwoording van de vragen hopen we dat u aantoont op welke manier dit project mogelijk is, en welke kansen, risico’s en obstakels u ziet bij het inpassen van een zon-op-water project. Hieronder staan thema’s die een rol spelen in het gebied. Deze thema’s omvatten de verschillende doelen en belangen van de verschillende samenwerkende overheden. Graag ontvangen we van u een reactie per thema. Hierin gaat u in de kansen, risico’s en obstakels en de wijze waarop u invulling zou geven aan de samenhang tussen het thema en een eventueel integraal zon-op-water project. Naast de beantwoording per thema, ontvangen we graag een begeleidende tekst, over de wijze waarop u invulling zou geven aan een zon-op-water project. Geef daarbij duidelijk aan welke meerwaarde u denkt te kunnen creëren op de verschillende doelen en belangen, zodat het een integraal project wordt. Indien u meerdere mogelijkheden ziet, ontvangen we dat graag.