03 Kernbeleid-veiligheid-2021
Tekst van het document
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
Veiligheidsveld 3: Jeugd en veiligheid - veiligheidsthema 3.1: Jeugdoverlast uitleg thema
Dit thema heeft betrekking op overlast van jongeren, vaak in groepsverband. Het kan gaan om ‘mildere’ vormen van overlast maar ook om zwaardere vormen (‘echte’ overlastgevende groepen). Het uit zich bijvoorbeeld door geluidsoverlast, intimiderend aanwezig zijn, zwerfvuil achterlaten en soms ook om vernielingen en andere vormen van kleine criminaliteit. Kenmerkend voor de minder zware groepen is dat ze in principe goed aanspreekbaar/corrigeerbaar zijn door de omgeving. Bij de zwaardere vormen is er sprake van meer ‘eigen systeem’ (hiërarchie) in de groepen en zijn ze lastiger te corrigeren. Ook is er veelal (lichte) criminaliteit in het spel.
rol gemeente
•
• • • •
partners in de aanpak
• •
Regievoering op de aanpak jeugdgroepen, dat wil zeggen: In beeld brengen van jeugdgroepen, bepalen of en hoe jeugdgroep aangepakt wordt en jeugdgroepen aanpakken Systeem voor/afspraken over afstemming met sleutelpartners-ketenpartners rond jeugdoverlast (op wijk- en stedelijk niveau) Randvoorwaarden in de sfeer van preventief jongerenwerk op peil houden Escalatieprincipes bepalen en bewaken ten aanzien van individuele (criminele) jongeren binnen groepen (complexe casuïstiek, PGA) Dwarsverbanden vormgeven met o.m. integrale wijkaanpak, inzet sociale wijkteams en Jeugd en Gezinsteams (sociaal domein), Veilig Thuis (AMHK), aanpak veilig uitgaan, aanpak ‘jeugd, alcohol en drugs’ en ‘veilig in en om de school’ intern: afdelingen Jeugd en Welzijn, Zorg, Wijkgericht werken, Beheer & Onderhoud/Stadsbeheer, OOV extern: instellingen, politie, Openbaar Ministerie, Zorg- en Veiligheidshuis, Veilig Thuis, ouders, jongeren, omwonenden
wet- en regelgeving
• •
APV Wet MBVEO (‘Voetbalwet’), art. 172a/b Gemeentewet
aanpak, maatregelen
• • • • •
Hotspotoverleg/jeugdgroepenoverleg Groepsscan Planvorming groepen samen met partners Inzet Jeugd-BOA’s, straat- en gezinscoaches, preventief jongerenwerk Inzet gebiedsverbod, samenscholingsverbod, meldplicht, preventieve dwangsom (notoire overlastveroorzakers) Buurtbemiddeling, jongerenbuurtbemiddeling Buurtouders, rolmodellen Benutting ‘social media’ PlusMinMee-methode, 7 stappenmodel, ZoetZuurZoutBitter Lachgasverbod in de APV in bepaalde gebieden (opgenomen in de model APV)
• • • • • effectinformatie
• • • • •
Politieregistratie Meldpunt ‘veiligheid/leefbaarheid’ (van gemeente) Veiligheidsmonitor en andere bewonersenquêtes Registraties Zorg- en Veiligheidshuis en (lokale) MD-interventieteams Groepsscan (aanbiedingsbrief, standaardrapportage en namenlijst)
effectindicatoren
•
Veiligheidsmonitor: overlast van rondhangende jongeren, veiligheidsgevoel op plekken waar groepen jongeren rondhangen Politieregistratie: incidenten vandalisme/baldadigheid (VNG/INP), incidenten overlast jeugd (VNG/INP) Gemeente/Zorg- en Veiligheidshuis: cases PGA/’Top X’, ‘complexe casuïstiek’ Groepsscan: aantal en kenmerken problematische jeugdgroepen
• • •
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
41
Veiligheidsveld 3: Jeugd en veiligheid - veiligheidsthema 3.1: Jeugdoverlast beschikbare instrumenten, • formats, websites, achter- • grondinfo, e.d.
• • • • •
Themawebsite Wegwijzer Jeugd en Veiligheid CCV Groepsscan, maakt onderdeel uit van het 7- stappenmodel Aanpak problematische jeugdgroepen en groepsgedrag. 7 stappenmodel Aanpak problematische jeugdgroepen en groepsgedrag zie hiervoor www.wegwijzerjeugdenveiligheid.nl van het CCV Database Aanpakken Jeugdgroepen en groepsgedrag op www.wegwijzerjeugdenveiligheid.nl Webdossier Wet bestrijding voetbalvandalisme en overlast CCV Handreiking Aanpak verstoringen van de openbare orde CCV Jongerenbuurtbemiddeling Model APV via https://www.decentraleregelgeving.nl/
raakvlakken/verbindingen Veiligheidsveld 1: 1.1: sociale kwaliteit, 1.2: fysieke kwaliteit, 1.3: objectieve veiligheid/veelvoorkomende en high impact crime, met andere veiligheidsthe1.4: subjectieve veiligheid ma’s? Veiligheidsveld 2: 2.1: veilig winkelgebied, 2.3: veilig uitgaan, 2.4: veilige evenementen Veiligheidsveld 3: 3.2: jeugdcriminaliteit/individuele probleemjongeren, 3.3: jeugd, alcohol en drugs, 3.4: veilig in en om de school Veiligheidsveld 5: 5.1: polarisatie en radicalisering, 5.2: georganiseerde/ondermijnende criminaliteit, 5.3: Veilige Publieke Taak belangrijke ontwikkelingen •
Lachgas en corona.
Veiligheidsveld 3: Jeugd en veiligheid - veiligheidsthema 3.2: Jeugdcriminaliteit, individuele probleemjongeren uitleg thema
Hier staan de individuele probleemjongeren centraal. Het gaat om jongeren met problemen op meerdere leefgebieden die niet zelden ook ‘veelpleger’ zijn. Ze vormen mogelijk de harde kern van problematische jeugdgroepen, soms zelfs criminele jeugdgroepen. Het betreft bij uitstek zgn. ‘complexe casuïstiek’ die een integrale persoonsgerichte aanpak behoeven.
rol gemeente
•
•
• •
Regievoering op de aanpak van criminele jeugdgroepen, dat wil zeggen: informatiepositie op peil houden, zorgdragen dat er een eenduidige aanpak (Plan van aanpak) per groep wordt bepaald en uitgevoerd, monitoring aanpak en effect Regievoering persoonsgerichte aanpak (PGA/’Top X’) van individuele probleemjongeren; ‘systeembenadering’ bevorderen; borgen effectieve wisselwerking eerste lijn (sociale wijkteams, Jeugd en Gezinsteams) en escalatieniveaus Sturing op de effectiviteit van ketens en van de wisselwerking daartussen (regie op Zorg- en Veiligheidshuis) Dwarsverbanden vormgeven met o.m. integrale wijkaanpak, aanpak jeugdoverlast en aanpak georganiseerde criminaliteit
partners in de aanpak
• •
intern: afdelingen Jeugd en Welzijn, Zorg, Wijkgericht werken, OOV, VTH extern: instellingen, politie, Openbaar Ministerie, Zorg- en Veiligheidshuis, Veilig Thuis, ouders, jongeren
wet- en regelgeving
• •
Jeugdwet Wet MBVEO (‘Voetbalwet’)
42
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
Veiligheidsveld 3: Jeugd en veiligheid - veiligheidsthema 3.2: Jeugdcriminaliteit, individuele probleemjongeren aanpak, maatregelen
• •
• •
Netwerkcoördinator Jeugd (- verbinder Zorg en Veiligheid) PGA: systeembenadering problematische jongeren, met aandacht voor gezins-/thuissituatie, school en werk, vrienden, etc. Vormgeving en inbedding Zorg- en Veiligheidshuis Verbinding met Veilig Thuis Ontwikkeling expertise ‘Licht Verstandelijke Beperkt’ (LVB), integreren in aanpak Effectieve vormgeving eerste lijn: wijkteams, Jeugd en Gezinsteams, gezinsen straatcoaches, jeugd-BOA’s Escalatiesystematiek Zorg en Veiligheid PlusMinMee-methode, 7 stappenmodel, ZoetZuurZoutBitter
effectinformatie
• • •
Politieregistratie (incidenten veelplegersdelicten, recidivegegevens) Registraties Zorg- en Veiligheidshuis en (lokale) MD-interventieteams Groepsscan
effectindicatoren
•
Politieregistratie: incidenten ‘veelplegersdelicten’, aantal jeugdige verdachten (VNG/INP ...) Gemeente/ Zorg- en Veiligheidshuis: cases PGA/’Top X’, ‘complexe casuïstiek’ Groepsscan: criminele jongeren binnen problematische jeugdgroepen
• • • •
• • beschikbare instrumenten, • formats, websites, achter- • • grondinfo, e.d. •
Groepsscan-methodiek politie Themawebsite Wegwijzer Jeugd en Veiligheid CCV 7 stappenmodel Aanpak problematische jeugdgroepen en groepsgedrag Handreiking uitwisselen gegevens
raakvlakken/verbindingen Veiligheidsveld 1: 1.1: sociale kwaliteit, 1.3: objectieve veiligheid/veelvoorkomende en high impact crime, 1.4: subjectieve veiligheid met andere veiligheidstheVeiligheidsveld 2: 2.1: veilig winkelgebied, 2.2: veilige bedrijventerreinen, ma’s? 2.3: veilig uitgaan, 2.4: veilige evenementen Veiligheidsveld 3: 3.1: jeugdoverlast, 3.3: jeugd, alcohol en drugs Veiligheidsveld 5: 5.1: polarisatie en radicalisering, 5.2: georganiseerde/ondermijnende criminaliteit, 5.3: Veilige Publieke Taak belangrijke ontwikkelingen •
Wapenbezit onder jongeren, landelijk actieplan om dit aan te pakken.
Veiligheidsveld 3: Jeugd en veiligheid - veiligheidsthema 3.3: Jeugd, alcohol en drugs uitleg thema
Verschijnselen die binnen dit thema vallen zijn de overlast van alcohol- en drugsgebruik in de openbare ruimte en bijvoorbeeld in het uitgaansgebied/-gelegenheden. Het drank- en drugsgebruik kan in verband staan met geweld, vernielingen, geluidsoverlast. De beheersing daarvan is een belangrijke opgave van de gemeente. Een ander onveiligheidsaspect speelt daarbij ook een belangrijke rol: de gezondheidsrisico’s van (overmatig) alcohol- en drugsgebruik.
rol gemeente
•
•
•
Regievoering op aanpak en voorkoming van overmatig alcohol- en drugsgebruik en de negatieve veiligheidsgevolgen daarvan (overlast, geweld, vernieling, …) Verbindingen aanbrengen tussen enerzijds repressie/voorkoming van geweld en overlast (via maatregelen in uitgaansgebied bijvoorbeeld) en anderzijds de voorkoming van overmatig alcohol- en drugsgebruik (bijvoorbeeld via inperking aanbod en handhaving daarvan, in combinatie met voorlichting) Verbindingen aanbrengen met aanpak van ‘complexe casuïstiek’ (zorg en veiligheid), drank- en horecabeleid, uitgaansbeleid, evenementenbeleid, ‘paracommercie’-beleid, coffeeshopbeleid
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
43
Veiligheidsveld 3: Jeugd en veiligheid - veiligheidsthema 3.3: Jeugd, alcohol en drugs partners in de aanpak
• •
intern: afdelingen Jeugd en Welzijn, Zorg/Gezondheid, Horeca/Recreatie, VTH, OOV extern: instellingen (onderwijs, GGD, verslavingszorg), Zorg- en Veiligheidshuis, Veilig Thuis, politie, horecaondernemers, evenementenmakers, supermarkten en slijterijen, sportverenigingen, politie, ouders, jongeren
wet- en regelgeving
• • •
Drank- en Horecawet (DHW) APV Wet middelenonderzoek geweldplegers
aanpak, maatregelen
• • • • • • • • • • •
Preventie- en Handhavingsplan Alcohol Toezicht en handhaving DHW, o.m. op leeftijdsgrens verkoop alcohol Nalevingsonderzoeken Voorlichtingscampagnes alcohol en drugs Convenant met sport-/voetbalverenigingen Inzet alcohol- en drugsonderzoek bij geweld Alcoholverbod openbare ruimte Implementatie afstandsvereisten coffeeshops Toezicht en handhaving ‘hokken en keten’ Toezicht en handhaving coffee-, smart- en growshops Lachgasverbod in de APV in bepaalde gebieden (opgenomen in de model APV)
effectinformatie
• • • • •
Meldpunt ‘veiligheid/leefbaarheid’ (van gemeente) Veiligheidsmonitor (Jeugd)gezondheidsmonitoren (GGD) Gegevens verslavingszorg over hulpverlening aan minderjarigen Registraties Zorg- en Veiligheidshuis en (lokale) MD-interventieteams
effectindicatoren
• • •
Jeugdgezondheidsmonitor: alcoholgebruik en druggebruik jongeren Politieregistratie: incidenten alcohol- en drugsoverlast Gemeente/ Zorg- en Veiligheidshuis/Veilig Thuis: ‘complexe casuïstiek’ op snijvlak zorg en veiligheid Verslavingszorg: aantal minderjarige zorgvragers
beschikbare instrumenten, • formats, websites, achter- • grondinfo, e.d. • • • • • • • •
Alcohol- en drugsonderzoek bij geweld Handleiding ‘ketenbeleid’ (2010) Kwaliteitsmeter Veilig Uitgaan Dossier alcoholverbod 18-minners in de praktijk, CCV: https://www.hetccv. nl/onderwerpen/alcoholverbod-18-minners-in-de-praktijk/ Model APV www.trimbos.nl App Red Alert van het Trimbos Instituut www.stap.nl Themawebsite Wegwijzer Jeugd en Veiligheid CCV Model APV via https://www.decentraleregelgeving.nl/
raakvlakken/verbindingen Veiligheidsveld 1: 1.1: sociale kwaliteit, 1.2: fysieke kwaliteit, 1.4: subjectieve veiligheid met andere veiligheidstheVeiligheidsveld 2: 2.1: veilig winkelgebied, 2.3: veilig uitgaan, 2.4: veilige ma’s? evenementen Veiligheidsveld 3: 3.1: jeugdoverlast, 3.2: jeugdcriminaliteit/individuele probleemjongeren Veiligheidsveld 4: 4.1: verkeersveiligheid belangrijke ontwikkelingen •
44
Toename gebruik lachgas onder jongeren (voor corona), (regionale?) toename alcohol- en drugsgebruik onder jongeren tijdens corona, toename cannabis, verveling jeugd ivm coronamaatregelen
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
Veiligheidsveld 3: Jeugd en veiligheid - veiligheidsthema 3.4: Veilig in en om de school uitleg thema
Jeugd kan dader zijn en slachtoffer van onveiligheid; thuis, in de buurt, bij het stappen maar ook op school. Mogelijke veiligheidsproblemen op en rond scholen zijn o.m. (cyber)pesten, geweld, diefstal, overlast, vernielingen, drugsgebruik, verkeersonveiligheid.
rol gemeente
• • •
partners in de aanpak
• •
Faciliteren, monitoren, evalueren en stimuleren van netwerksamenwerking onderwijsinstellingen, gemeente, politie, overige instellingen Sturing en evaluatie mede op basis van het voor scholen (PO en VO) verplichte schoolveiligheidsplan en de jaarlijkse veiligheidsrapportage Dwarsverbanden daarbij leggen met thema ‘Gezonde school’ (school als podium voor voorlichting over voeding, alcohol, drugs) en eventueel thema huiselijk geweld (school als ‘vindplaats’ van kindermishandeling) intern: afdelingen Onderwijs, Jeugd en Welzijn, Zorg/Gezondheid, OOV, Verkeer extern: onderwijsinstellingen (PO en VO), politie, Halt, instellingen zorg/gezondheid, brandweer/Veiligheidsregio
wet- en regelgeving
• •
Wet sociale veiligheid op school Zorgplicht sociale veiligheid leerlingen op school
aanpak, maatregelen
•
•
Afstemming met scholen en politie over verplichte schoolveiligheidsplannen en jaarlijkse veiligheidsrapportages Bevorderen convenantsamenwerking School(wijk)agenten, spreekuur wijkagenten Pestprotocollen Binnen instellingen: zorg- en veiligheidscoördinator, multidisciplinair ondersteuningsteam, incidentregistratie, kluisjescontroles, wapendetectie, alcoholmeters (bij schoolfeesten), situationele preventiemaatregelen/‘veilig ontwerp’ Lachgasverbod rond scholen in de APV (opgenomen in de model APV)
• •
Jeugd(gezondheids)monitoren Veiligheidsrapportages scholen
• • • •
effectinformatie effectindicatoren
beschikbare instrumenten, • formats, websites, achter- • grondinfo, e.d. • • • •
www.schoolenveiligheid.nl Themawebsite Wegwijzer Jeugd en Veiligheid CCV www.nji.nl Veiligheidseffectrapportage (VER), CPTED: Crime Prevention Through Environmental Design (CPTED) Cyber 24 Model APV via https://www.decentraleregelgeving.nl/
raakvlakken/verbindingen Veiligheidsveld 1: 1.1: sociale kwaliteit, 1.2: fysieke kwaliteit, 1.3: objectieve veiligheid/veelvoorkomende en high impact crime met andere veiligheidstheVeiligheidsveld 2: 2.1: veilig winkelgebied ma’s? Veiligheidsveld 3: 3.1: jeugdoverlast, 3.2: jeugdcriminaliteit/individuele probleemjongeren, 3.3: jeugd, alcohol en drugs Veiligheidsveld 4: 4.1: verkeersveiligheid, 4.2: brandveiligheid Veiligheidsveld 5: 5.1: polarisatie en radicalisering, 5.3: Veilige Publieke Taak belangrijke ontwikkelingen
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
45
Veiligheidsveld 4: Fysieke veiligheid - veiligheidsthema 4.1: Verkeersveiligheid uitleg thema
Verkeersveiligheid heeft betrekking op de veiligheid van verkeer voor verkeersdeelnemers in het algemeen, voor specifieke doelgroepen en in bepaalde gebieden (woongebied, scholen, winkelgebied e.d.). Deze veiligheid wordt beïnvloed door fysieke factoren (infrastructuur) en het rijgedrag van verkeersdeelnemers. Onderscheiden kunnen worden objectieve verkeersveiligheid, subjectieve verkeersveiligheid en verkeers- en parkeeroverlast.
rol gemeente
•
• • • • • partners in de aanpak
•
Regievoering op en op peil houden van veiligheid op en rond het gemeentelijk wegennet (doorgaande wegen, ontsluitingswegen en wegen in verblijfsgebied) Enerzijds via voorwaarden in de ontwerpfase, anderzijds via interventies en voorlichting in de gebruiksfase Integrale aanpak via de ‘Drie E’s’: Engineering, Education, Enforcement Stuurinformatie voor interventies via bijvoorbeeld handhaving op peil houden en delen met handhavingspartners Visie vastleggen in verkeers- en vervoersbeleid; maatregelen met betrekking tot verkeersveiligheid eventueel in separaat verkeersveiligheidsplan Dwarsverbanden met beleid/voorwaarden ten aanzien van brandveiligheid en crisisbeheersing vormgeven (aanrijroutes)
•
intern: afdelingen Verkeer en vervoer, RO, OOV, VTH, Wijkgericht werken, Beheer Openbare Ruimte extern: politie, Openbaar Ministerie, andere wegbeheerders (rijk en provincie), Veilig Verkeer Nederland (VVN), bewoners, ondernemers(verenigingen), onderwijsinstellingen, brandweer/Veiligheidsregio
wet- en regelgeving
• •
Wegenverkeerswet 1994, BABW en RVV Planwet verkeer en vervoer
aanpak, maatregelen
•
• •
Duurzaam Veilig-maatregelen zoals inrichting van 30 kilometerzones (zonering) Inperking parkeermogelijkheden rond basisscholen Aparte fietspaden Shared space: door het verminderen/verwijderen van verkeersaanwijzingen actievere betrokkenheid van verkeersdeelnemers ‘afdwingen’ Verkeerseducatie scholieren en senioren Synergie integrale veiligheid en verkeersveiligheid via handhaving
effectinformatie
• • • • •
Politieregistratie Meldingen openbare ruimte (van gemeente, corporaties) CBS-verkeersongevallencijfers Veiligheidsmonitor SWOV (Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid)
effectindicatoren
•
Veiligheidsmonitor: verkeersoverlast, ‘te hard rijden’, ‘parkeerproblemen’, ‘agressief rijgedrag’ Politieregistratie: incidenten ongevallen dodelijke afloop, letsel, incidenten parkeerproblemen
• • •
• beschikbare instrumenten, • formats, websites, achter- • grondinfo, e.d. • • • •
Kennisnetwerk strategisch plan verkeersveiligheid (www.kennisnetwerkspv.nl) Modelaanpak Veilig Fietsen (VNG) Webtool Aanpak veilig fietsen (www.fietsberaad.nl) www.veiligverkeernederland.nl www.swov.nl www.crow.nl
raakvlakken/verbindingen Veiligheidsveld 1: 1.1: sociale kwaliteit, 1.2: fysieke kwaliteit, 1.4: subjectieve veiligheid met andere veiligheidstheVeiligheidsveld 2: 2.1: veilig winkelgebied, 2.2: veilige bedrijventerreinen, ma’s? 2.3: veilig uitgaan, 2.4: veilige evenementen, 2.5: veilig toerisme Veiligheidsveld 3: 3.3: jeugd, alcohol en drugs, 3.4: veilig in en om de school
46
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
Veiligheidsveld 4: Fysieke veiligheid - veiligheidsthema 4.2: Brandveiligheid uitleg thema
Dit thema heeft enerzijds betrekking op de ontwerptechnische en gebruikstechnische brandveiligheid van gebouwen (zoals woongebouwen en gebouwen met horecabestemming) en anderzijds op voorwaarden voor effectieve repressie. Om de brandveiligheid te borgen zien gemeente en brandweer toe op proactie en preventie en geven zij voorlichting aan doelgroepen (maatschappelijke awareness en betrokkenheid). Daarnaast prepareert de brandweer zich op de bestrijding (repressie) van branden.
rol gemeente
• •
• •
• • • •
Regievoering op ‘totaalpakket’ van preventie en repressie ten aanzien van brandveiligheid Sturing op de inzet van de Veiligheidsregio, via de gewone cyclus rond het beleidsplan Veiligheidsregio (‘haalplicht’) en via aanvullende arrangementen zoals een Dienstverleningsovereenkomst (DVO) Regionaal: integrale sturing op de Veiligheidsregio en andere bovenlokale uitvoeringspartners zoals de Regionale Uitvoeringsdienst en de GGD Lokaal: integrale beleidsvoering fysieke veiligheid - verbindingen met onder meer vergunningenbeleid, toezicht- en handhavingsbeleid, omgevings- en ruimtelijk beleid Verbinding met ontwikkelingen sociaal domein: brandveiligheidsrisico’s verminderd zelfredzame huishoudens Algemeen: focus op verminderd zelfredzame huishoudens, logieverblijven, zorginstellingen Verbinding met ontwikkelingen sociaal domein: brandveiligheidsrisico’s verminderd zelfredzame personen/huishoudens Algemeen: focus op verminderd zelfredzame huishoudens, slaapgebouwen zoals logieverblijven, zorginstellingen
partners in de aanpak
• •
intern: afdelingen Wonen, Bouwen, VTH, OOV extern: Brandweer/Veiligheidsregio, Regionale uitvoeringsdienst (RUD), eigenaren en huurders van vergunningplichtige gebouwen
wet- en regelgeving
• • • • • •
Wet Veiligheidsregio´s Activiteitenbesluit Besluit brandveilig gebruik en basishulpverlening overige plaatsen (Bbgbop) Wet Algemene Bepalingen Omgevingsrecht (Wabo) Woningwet Omgevingswet (2022
aanpak, maatregelen
•
Vaststellen gemeentelijke doelen brandveiligheid (‘haalplicht’ Veiligheidsregio en Artikel 3a Wvr) en sturen op uitvoering daarvan door de Veiligheidsregio Ondersteunen Brandveilig leven-activiteiten brandweer (verbinding met wijkgericht werken) Benutting wijk- en buurtinfrastructuur voor voorlichting Lokale agendering: als lokaal regisseur het onderwerp stevig op de kaart zetten bij partners als woningcorporaties, instellingen, horecaondernemers Programmering toezicht en handhaving Aanpak bluswatervoorziening en bereikbaarheid Beheer en ontsluiting gebouwdossiers Beheer aanrijdroutes Periodieke afstemming brandweer, politie, RO/Beheer Openbare Ruimte/ Verkeer & Vervoer over wegwerkzaamheden (wegafsluitingen)
• • • • • • • • effectinformatie
• •
Registratie brandweer (controles gebouwen, uitkomsten daarvan) Registratie gemeente en RUD (vergunningen en meldingen, controles, aanschrijvingen)
effectindicatoren
•
Brandweer: aantal brandmeldingen (repressie), controles gebouwen, uitkomsten daarvan (overtredingen) Gemeente/RUD: vergunningen en meldingen, controles, aanschrijvingen en andere handhavingsacties
•
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
47
Veiligheidsveld 4: Fysieke veiligheid - veiligheidsthema 4.2: Brandveiligheid beschikbare instrumenten, • formats, websites, achtergrondinfo, e.d. • •
• • • • • • • • • • • • • •
Brandweer Nederland/Projectgroep RemBrand, ‘Brandveiligheid is coproductie’ (mei 2015) Brandweer Nederland/Projectteam Strategische Reis Brandweer, ‘De brandweer over morgen’ (maart 2010) Evaluatiecommissie Wet Veiligheidsregio’s en het stelsel van rampenbestrijding en crisisbeheersing (Commissie Hoekstra), Eindrapportage (september 2013) Infopunt Veiligheid IFV, ‘De bestuurlijke aansturing van de crisisbeheersing’ Infopunt Veiligheid IFV, ‘Taak en invloed gemeenteraad op (fysieke) veiligheid’ Veiligheidsberaad, ‘Bevolkingszorg op orde 2.0. Eigentijdse bevolkingszorg, volgens afspraak’, (april 2014) www.hetccv.nl/keurmerken/zakelijk/brandpreventie-kantoor-magazijn-loods-winkel/ Keurmerk Veilig Wonen (is onder meer gericht op het gebruik van rookmelders) Keurmerk Veilig Ondernemen PREVAP (preventieactiviteitenplan) www.brandweernederland.nl www.ifv.nl www.infopuntveiligheid.nl www.veiligheidsberaad.nl www.vng.nl/onderwerpenindex/veiligheid www.brandweer.nl/ons-werk/gebiedsgerichte-opkomsttijden www.ifv.nl/kennisplein/Documents/20200117-BRWNL-Handreiking-Bluswatervoorziening-en-Bereikbaarheid-2019.pdf
raakvlakken/verbindingen Veiligheidsveld 1: 1.2: fysieke kwaliteit met andere veiligheidsthe- Veiligheidsveld 2: 2.1: veilig winkelgebied, 2.2: veilige bedrijventerreinen, 2.3: veilig uitgaan, 2.4: veilige evenementen, 2.5: veilig ma’s? toerisme Veiligheidsveld 3: 3.4: veilig in en om de school Veiligheidsveld 4: 4.2: brandveiligheid, 4.3: externe veiligheid, 4.4: rampenbestrijding en crisisbeheersing Veiligheidsveld 5: 5.5: ambtelijke en bestuurlijke integriteit belangrijke ontwikkelingen • • •
48
Wet Kwaliteitsborging voor het bouwen (2022) en Omgevingswet (2022) Energietransitie en het (groeiende) belang van aandacht voor risico’s en preventie (onder meer irt buurtbatterijen, zonnepanelen, waterstof) Blijvende focus op Brandveilig leven (risico’s verminderd zelfredzame huishoudens) zie ook: • www.ifv.nl/nieuws/Paginas/Toekomstverkenning-brandveiligheid.aspx • www.ifv.nl/nieuws/Paginas/Risicogroepen-en-brandveiligheid.aspx
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
Veiligheidsveld 4: Fysieke veiligheid - veiligheidsthema 4.3: Externe veiligheid/Omgevingsveiligheid uitleg thema
Bij dit thema staan de risico’s van gevaarlijke stoffen centraal. Gevaarlijke stoffen worden opgeslagen en/of bewerkt in inrichtingen en vervoerd via weg, water, spoor, lucht en buisleidingen. Te onderscheiden zijn het ‘groepsrisico’ (GR) en het ‘plaatsgebonden risico’ (PR). In beide gevallen gaat het om de ‘naar buiten gerichte’ (ofwel externe) veiligheidsrisico’s van de gevaarlijke stoffen. Met de inwerkingtreding van Omgevingswet in 2022 komt de nadruk generiek te liggen op het borgen van een veilige en gezonde leefomgeving (via de lokale omgevingsvisie en omgevingsplannen). Gesproken zal dan worden van ‘Omgevingsveiligheid’ ipv ‘Externe veiligheid’.
rol gemeente
• • •
•
• • • • partners in de aanpak
•
Visie ontwikkelen en praktisch doorvertalen van omgang met veiligheidsrisico’s rond gevaarlijke stoffen (Beleidsvisie externe veiligheid) Duurzaam samenhangend beleid voeren op kwaliteit rampenbestrijding, Ruimtelijke ordening en EV/Risico’s gevaarlijke stoffen Bij inrichtingen waarvoor gemeente bevoegd gezag is (BEVI en soms Brzo/ Pbzo): vergunningverlening, toezicht en handhaving, eventueel in samenwerking met Regionale uitvoeringsdienst (RUD) Bij alle inrichtingen en ten aanzien van transport gevaarlijke stoffen: doorvertaling externe veiligheidsrisico’s in ruimtelijke ordening (RO); rekening daarmee houden bij RO-plannen Opstellen verplichte ramp- en incidentbestrijdingsplannen Risicocommunicatie met inwoners, ondernemers, instellingen Risico-inventarisatie: aanlevering gegevens voor provinciale risicokaart Regievoering op effectieve wisselwerking van regionale uitvoeringspartners (RUD, Veiligheidsregio), zodat je als gemeente krijgt wat je hebben wilt
•
intern: afdelingen Milieu, Toezicht en Handhaving, Ruimtelijke Ordening, Coördinatie rampenbestrijding/OOV extern: brandweer/GHOR/Veiligheidsregio (namens de GHOR ook de ‘GAGS’: Geneeskundig Adviseur Gevaarlijke Stoffen), Regionale uitvoeringsdienst (RUD), provincie, risicobedrijven
wet- en regelgeving
• • • • • •
Bevi (Besluit Externe Veiligheid Inrichtingen) Revi (Regeling Externe Veiligheid Inrichtingen) Brzo (Besluit Risico’s Zware Ongevallen) Registratiebesluit Wet Veiligheidsregio’s Omgevingswet (2022)
aanpak, maatregelen
• • •
Opstellen Beleidsvisie Externe veiligheid, inclusief uitvoeringsdocumenten Bestuurlijke verantwoording bij veranderend groepsrisico Compenserende maatregelen in de sfeer van kwaliteit rampenbestrijding, zelfredzaamheid, infrastructuur bij veranderd groepsrisico Risicocommunicatie met bewoners/ondernemers in de directe omgeving van gevaarlijke stoffen-inrichtingen Borging wisselwerking EV en RO binnen de gemeentelijke organisatie via vaste overleggen of andere routines Ambtelijke (capacitaire) borging van de regie op de wisselwerking tussen RUD en Veiligheidsregio
• • • effectinformatie
• • •
Gemeente: bestuurlijke verantwoordingen Brandweer/Veiligheidsregio: ramp- en incidentbestrijdingsplannen RUD: vergunningverlening, toezicht en handhaving, overtredingen
effectindicatoren
•
Gemeente/RUD: % EV-objecten waarvan de risico’s geanalyseerd zijn, % actuele vergunningen BEVI en BRZO, % actuele bestemmingsplannen inclusief EV-gegevens
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
49
Veiligheidsveld 4: Fysieke veiligheid - veiligheidsthema 4.3: Externe veiligheid/Omgevingsveiligheid beschikbare instrumenten, • formats, websites, achter- • grondinfo, e.d. • • • • • • •
Leidraad risico-inventarisatie gevaarlijke stoffen Safeti-NL (rekenprogramma voor kwantitatieve risicoanalyses) Handreiking verantwoording groepsrisico (www.groepsrisico.nl) www.relevant.nl www.infomil.nl www.aandeslagmetdeomgevingswet.nl/thema/externe-veiligheid/externe-veiligheid-in-omgevingsplan/aandachtsgebieden-voorschriftengebieden/ https://www.ifv.nl/kennisplein/omgevingsrecht/publicaties/handleiding-omgevingsveiligheid-mensen-op-buitenlocaties https://www.ifv.nl/kennisplein/omgevingsrecht/publicaties/handreiking-inbreng https://www.ifv.nl/kennisplein/omgevingsrecht/publicaties/handreiking-bouwstenen-fysieke-veiligheid-omgevingsplan
raakvlakken/verbindingen Veiligheidsveld 1: 1.4: subjectieve veiligheid met andere veiligheidsthe- Veiligheidsveld 2: 2.2: veilige bedrijventerreinen, 2.3: veilig uitgaan, 2.4: veilige evenementen, 2.5: veilig toerisme ma’s? Veiligheidsveld 4: 4.2: brandveiligheid, 4.4: rampenbestrijding en crisisbeheersing Veiligheidsveld 5: 5.1: polarisatie en radicalisering, 5.2: georganiseerde/ondermijnende criminaliteit, 5.5: ambtelijke en bestuurlijke integriteit belangrijke ontwikkelingen • •
Omgevingswet (2022) Verbod F3 vuurwerk
Veiligheidsveld 4: Fysieke veiligheid - veiligheidsthema 4.4: Rampenbestrijding en crisisbeheersing uitleg thema
De gemeente (i.e.: college van B&W) is ingevolge de Wet Veiligheidsregio’s belast met de organisatie van de rampenbestrijding en crisisbeheersing (art. 2) en heeft deze organisatie overgedragen aan de Veiligheidsregio (art. 10). Echter met uitzondering van het onderdeel bevolkingszorg (i.e. de ‘gemeentelijke processen’). Dit onderdeel wordt door de gemeente zelf op peil gebracht en gehouden. De Veiligheidsregio heeft hierbij een adviserende en faciliterende rol.
rol gemeente
•
•
• • • partners in de aanpak
•
• wet- en regelgeving
50
• • •
Inrichten en op peil houden van de gemeentelijke kolom binnen de crisisbeheersingsorganisatie i.e. de bevolkingszorgprocessen, met als zwaartepunten crisiscommunicatie, acute bevolkingszorg, herstelzorg. Implementatie uitgangspunten Bevolkingszorg op Orde 2.0 daarbij, i.e.: risicogerichtheid, meer vertrouwen op improvisatievermogen, maatschappelijke potentie en vitaliteit, professionalisering. Invulling opdrachtgeverschap Veiligheidsregio. Bewaken/bewerkstelligen van verbinding IVP en plancyclus Veiligheidsregio. NB: precieze inrichting/organisatie van de gemeentelijke kolom is niet overal hetzelfde. intern: betrokken actoren in crisisbesluitvorming en -aansturing; en: alle relevante afdelingen/domeinen voor de implementatie van bevolkingszorgprocessen; extern: buurgemeenten/andere gemeenten binnen de Veiligheidsregio, Veiligheidsregio, Landelijk Netwerk Bevolkingszorg (LNB) Wet Veiligheidsregio’s en Besluit Veiligheidsregio’s Besluit personeel Veiligheidsregio’s Wet publieke gezondheid
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
Veiligheidsveld 4: Fysieke veiligheid - veiligheidsthema 4.4: Rampenbestrijding en crisisbeheersing aanpak, maatregelen
• •
•
• effectinformatie
• •
effectindicatoren
Vaststellen gemeentelijke doelen crisisbeheersing (‘haalplicht’ Veiligheidsregio) en sturen op uitvoering daarvan door de Veiligheidsregio Inrichten en op peil houden bevolkingszorgprocessen via planvorming, OTO (Opleiden, Trainen en Oefenen), faciliteiten (ICT, taakorganisaties), ‘bemensing’ van de processen Implementatie uitgangspunten/criteria van Bevolkingszorg op Orde 2.0; te zetten stappen o.m.: (*) implementatie richtlijnen outcome crisiscommunicatie, acute bevolkingszorg, herstelzorg, (*) politiek-bestuurlijke discussie over risico-gerichtheid en risico-acceptatie, (*) focus op realistische en beïnvloedbare risico’s, (*) toewerken naar minder ‘grootschalige’ preparatie en meer ‘gecontroleerde’ ruimte voor improvisatie, (*) inbouwen ‘redzaamheid’ en ‘zelfredzaamheid’ maatschappelijke omgeving (*) bevorderen van ‘denken in crisisstructuren’ - hiërarchie tijdens crisis is een andere dan die in de normale situatie Generiek: borging van bestuurlijke en managementaandacht voor kwaliteit Bevolkingszorg Registraties van gemeente/Veiligheidsregio van bijvoorbeeld de invulling, deelname en uitkomsten OTO Periodiek beeld rampenbestrijding en crisisbeheersing (Inspectie Justitie en Veiligheid)
Gemeente/Veiligheidsregio: • Aantal bevolkingszorgprocessen waarvan de planvorming actueel is • Aantal bevolkingszorgprocessen dat jaarlijks beoefend word
beschikbare instrumenten, • formats, websites, achter- • grondinfo, e.d. • • • • • • •
www.ifv.nl www.ifv.nl/kennisplein/bevolkingszorg-gemeente www.veiligheidsberaad.nl www.nctv.nl Referentiekader Regionaal Crisisplan Kwalificatiedossiers functies binnen de rampenbestrijdingsorganisatie (IFV) Nationaal Handboek Crisisbesluitvorming (NCTV) www.inspectie-jenv.nl/Publicaties/rapporten/2020/07/02/periodiek-beeld-rampenbestrijding-en-crisisbeheersing-en-deelrapporten Bestuurlijke netwerkkaarten
raakvlakken/verbindingen Veiligheidsveld 2: 2.1: veilig winkelgebied, 2.2: veilige bedrijventerreinen, 2.3: veilig uitgaan, 2.4: veilige evenementen, 2.5: veilig met andere veiligheidsthetoerisme ma’s? Veiligheidsveld 4: 4.2: brandveiligheid, 4.3: externe veiligheid belangrijke ontwikkelingen • • •
Vermaatschappelijking veiligheidszorg: stimuleren risicobewustzijn, zelfredzaamheid én samenredzaamheid Verdere implementatie ‘Bevolkingszorg op orde 2.0’: professionalisering inclusief improvisatievermogen en veerkracht In januari 2020 is door het Landelijk Overleg Coördinatoren Bevolkingszorg en het Landelijk Netwerk Bevolkingszorg een ambitie-agenda Bevolkingszorg opgesteld. Deze agenda geeft een landelijk beeld van de ontwikkelingen binnen bevolkingszorg (binnen het domein van rampenbestrijding en crisisbeheersing) in de afgelopen jaren. Deze kolom heeft binnen de ruimte die het huidige stelsel biedt, met inachtneming van de regionale
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
51
Veiligheidsveld 5: Integriteit en veiligheid - Veiligheidsthema 5.1: Polarisatie en radicalisering uitleg thema
Bij dit thema gaat het om ideologische groepen/stromingen en/of personen in de samenleving die dermate zijn geradicaliseerd, dat zij door hun wijze van handelen of door hun uitingen zorgen voor maatschappelijke spanningen. Deze spanningen kunnen invloed hebben op de algemene veiligheid (bij toepassen van geweld) of het veiligheidsgevoel van de burgers. Groepen of individuen kunnen zelfs een bedreiging (gaan) vormen voor de veiligheid. Er kan sprake zijn van dreigend geweld. Deze groepen vergroten de polarisatie in de samenleving, en zetten daarmee het sociaal weefsel onder druk. Stromingen die op die manier kunnen radicaliseren, zijn bijvoorbeeld: rechts-extremisme, islamisme/jihadisme, dierenrechtenradicalisme, asielrechtenradicalisme, links-extremisme.
rol gemeente
• • • • •
partners in de aanpak
• •
Generiek preventief door te investeren in sociale cohesie, antidiscriminatie en participatie. Signalering van mogelijke gevallen van radicalisering en waar nodig informatie delen met partners (OM, politie, jeugdzorg); Generiek: brede regievoering op dit item vanuit verantwoordelijkheid voor kwaliteit lokale gemeenschap, inclusief waarden als tolerantie en veiligheid Specifiekere inzet op preventie/signalering door intensivering contacten met bepaalde doelgroepen/zelforganisaties Inzet hierop integraal vormgeven met onder meer welzijnsbeleid, jeugdbeleid, participatiebeleid, uitgaans-/horecabeleid intern: afdelingen Sociaal domein/Welzijn, Wijkgericht werken, Jeugd, Economie, Onderwijs, Cultuur, OOV, VTH extern: maatschappelijke zelforganisaties, zorg- en welzijnsinstellingen, onderwijsinstellingen, politie, Openbaar Ministerie, Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Ministerie van Justitie en Veiligheid, Expertise-unit Sociale Stabiliteit, Landelijk Steunpunt Extremisme (LSE), COA, NCTV, Rijksopleidingsinstituut tegen radicalisering (ROR), AIVD
wet- en regelgeving
• •
Wet gemeentelijke antidiscriminatievoorzieningen TWB: Tijdelijke Wet Bestuurlijke maatregelen terrorismebestrijding
aanpak, maatregelen
• • • • • • • • •
Casustafel radicalisering (lokaal/regionaal, Zorg- en Veiligheidshuis) Awareness-trainingen professionals/ambtenaren Sleutelfigurennetwerk, focusgroepen, signaleringsnetwerken Versteviging wijknetwerken Ronde tafelgesprekken met maatschappelijke zelforganisaties Buurtbemiddelingstrajecten Preventie via onderwijs Inrichten antidiscriminatievoorziening (wettelijk verplicht), antidiscriminatie-activiteiten Draaiboek maatschappelijke onrust (‘sociaal calamiteitenplan’)
effectinformatie
• • •
Politieregistratie Registratie antidiscriminatievoorziening Veiligheidsmonitor
effectindicatoren
• • •
Politieregistratie: incidenten discriminatie (VNG/INP ...) Registratie antidiscriminatievoorziening: meldingen discriminatie Veiligheidsmonitor: schaalscore sociale cohesie (totaal), tevredenheid over bevolkingssamenstelling
52
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
Veiligheidsveld 5: Integriteit en veiligheid - Veiligheidsthema 5.1: Polarisatie en radicalisering beschikbare instrumenten, • formats, websites, achter- • grondinfo, e.d. • • • • • •
www.socialestabiliteit.nl/gemeenten Toolkit Evidence-Based Werken bij de preventie van radicalisering www.socialestabiliteit.nl/si-toolkit www.nctv.nl Platform JEP (Platform Jeugd preventie Extremisme en Polarisatie): www.platformjep.nl Netwerk weerbaar bestuur: https://www.weerbaar-bestuur.nl/ Ondersteuningsteam maatschappelijke onrust https://www.weerbaar-bestuur.nl/onbehagen www.wegwijzerjeugdenveiligheid.nl www.stichtingschoolenveiligheid.nl
raakvlakken/verbindingen Veiligheidsveld 1: 1.1: sociale kwaliteit, 1.4: subjectieve veiligheid met andere veiligheidsthe- Veiligheidsveld 2: 2.1: veilig winkelgebied, 2.3: veilig uitgaan, 2.4: veilige evenementen ma’s? Veiligheidsveld 3: 3.2: jeugdcriminaliteit/individuele probleemjongeren Veiligheidsveld 4: 4.2: brandveiligheid, 4.3: externe veiligheid, 4.4: rampenbestrijding en crisisbeheersing Veiligheidsveld 5: 5.2: georganiseerde/ondermijnende criminaliteit, 5.3: Veilige Publieke Taak, 5.4: Informatieveiligheid belangrijke ontwikkelingen • • • • • •
toenemende dreiging vanuit links- en rechtsextremisme terugkeerders homegrown en gefrustreerde uitreizigers extremistische sprekers polarisatie in de samenleving maatschappelijke opgave vluchtelingen uit oorlogsgebieden Midden-Oosten
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
53
Veiligheidsveld 5: Integriteit en veiligheid - veiligheidsthema 5.2: Georganiseerde/ondermijnende criminaliteit uitleg thema
Bij dit thema gaat het om vormen van georganiseerde criminaliteit die zich manifesteren in gemeenten/op het gemeentelijk grondgebied, met mogelijk een bedreigende uitstraling naar de (woon)omgeving. Denk aan drugsgerelateerde criminaliteit, mensenhandel, witwassen en vastgoedfraude, Outlaw Motorcycle Gangs (OMG’s). Mogelijk dat de fenomenen zich concentreren op bepaalde locaties zoals recreatieparken, bedrijventerreinen, buitengebied, waarbij deze locaties aangewezen kunnen zijn als zgn. ‘handhavingsknelpunten’. Er kan in verschillende opzichten sprake zijn van verbindingen/wisselwerking met de lokale samenleving. De betreffende groepen/personen maken wellicht in bepaalde mate gebruik (misbruik) maken van gemeentelijke voorzieningen (uitkeringen, zorg en PGB’s) en beschikkingen (vergunningen, subsidies en aanbestedingen). Sprake kan zijn van verweving van onder- en bovenwereld.
rol gemeente
• • •
•
•
•
• •
54
Onderkenning (awareness) van ondermijningsverschijnselen én van de bestuurlijke mogelijkheden in de aanpak Inzicht in georganiseerde criminaliteit /ondermijningsverschijnselen Inzet van het gemeentelijke instrumentarium, preventief en repressief; zwaartepunten zijn handhaving en het BIBOB-instrumentarium; ook in breder verband zijn er echter mogelijkheden/urgenties - denk aan het voorkomen dat een crimineel een bijstandsuitkering krijgt of andere (sociale) fraude pleegt en bestemmingsplanwijziging tav specifieke locaties; generiek accent is het voorkomen dat criminelen gefaciliteerd worden door/voordeel hebben bij gemeentelijke voorzieningen, subsidies en beschikkingen.
Bestuurlijke en organisatorische verankering van de aanpak; vastleggen in en actueel houden van beleid en actieplannen, vrijmaken van capaciteit/ middelen, kennis en kunde van betrokkenen op peil brengen/houden Bredere bestuurlijke en organisatorische verankering: verbindingen leggen met flankerend beleid/afdelingen zoals horecabeleid, integriteitsbeleid, bestuurlijke weerbaarheid, VTH, gebiedsgericht werken, vastgoed, sociale zaken; interne partners betrekken in de aanpak via awareness, afstemming instrumenten/maatregelen, gestructureerde samenwerking; gaat daarbij ook om signaalherkenning in eerste lijn (gemeenteloket, BOA’s) en opvolging daarvan; ondersteunende rol gemeentesecretaris Versterking intelligence: beschikbare informatie(bronnen) irt ondermijningsverschijnselen binnen gemeentelijke organisatie benoemen, ontsluiten en combineren en zodoende ondersteunend laten zijn aan effectieve preventie en repressie; tevens verbindingen daarbij met informatie(bronnen) van externe partners; een en ander binnen de beperkingen/randvoorwaarden vanuit geldende privacyregels/bescherming persoonsgegevens Samenwerking met lokale en bovenlokale veiligheidspartners en maatschappelijke partners - bewoners en ondernemers(collectieven) Samenvattend: inrichten, implementeren, onderhouden van een integrale, programmatische aanpak van ondermijning, met als componenten: 1.
Juridisch basisinstrumentarium > casusoverleg en –aanpak, regelgeving, vergunningenstelsel, toezicht en handhaving (inclusief integrale handhaving) 2. Bestuurlijke awareness en weerbaarheid 3. Maatschappelijke awareness en weerbaarheid 4. Informatiepositie/intelligence > Lokaal Informatieoverleg (LIO), informatiemanagement 5. Organisatorische borging
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
Veiligheidsveld 5: Integriteit en veiligheid - veiligheidsthema 5.2: Georganiseerde/ondermijnende criminaliteit partners in de aanpak
•
•
wet- en regelgeving
• • • • • •
• • • •
• •
intern: afdelingen Vergunningverlening, Toezicht en handhaving (VTH), Economie, Sociale Zaken, Zorg en welzijn, RO, Vastgoed/wonen/bouwen, OOV, Bestuurszaken/-ondersteuning, Onderhoud Buitenruimte extern: politie, Openbaar Ministerie, belastingdienst, FIOD, Regionaal Expertise- en Informatiecentrum (RIEC), Landelijke Stuurgroep Interventieteams (LSI), omgevingsdiensten, Landelijk Bureau BIBOB, Justis, brandweer/ Veiligheidsregio, Milieu-/omgevingsdienst, buurgemeenten, provincie, Defensie, ondernemersorganisaties, woningcorporaties (en andere vastgoedeigenaren), water- en stroomnetbeheerders, inwoners Wet BIBOB, recente uitbreiding van de wet en mogelijk dit jaar een tweede tranche wijzigingen Artikel 11a en 13b Opiumwet Wet Victoria/Gemeentewet 174a Wet- en regelgeving met betrekking tot privacy Landelijk coffeeshopbeleid Wetsvoorstel ‘Wet regulering prostitutie en bestrijding misstanden seksbranche’ (aangehouden door de Eerste Kamer in afwachting van de ‘Wet regulering sekswerk die naar verwachting eind 2020- begin 2021 bij de Tweede Kamer wordt ingediend APV: https://www.decentraleregelgeving.nl/ voor bepaalde modelbepalingen Awb Gemeentewet Convenant ten behoeve van Bestuurlijke en Geïntegreerde Aanpak Georganiseerde Criminaliteit, Bestrijding Handhavingsknelpunten en Bevordering Integriteitsbeoordelingen (het RIEC-convenant) Drugsconvenanten Wet gegevensuitwisseling
samenwerkingsverbanden (WGS), biedt wellicht in de toekomst een wettelijke basis aan samenwerkingsverbanden zoals de RIEC’s en Zorg- en veiligheidshuizen. Is momenteel in behandeling.
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
55
Veiligheidsveld 5: Integriteit en veiligheid - veiligheidsthema 5.2: Georganiseerde/ondermijnende criminaliteit aanpak, maatregelen
•
• •
Voorlichting en communicatie met burgers en ondernemers over signalen en risico’s, belang van melden, andere ‘eigen’ maatregelen/barrières Integrale handhaving/interventieteam Sluitingen woningen en lokalen na aantreffen (handelshoeveelheden) drugs of voorbereidingshandelingen van (grootschalige) drugshandel. Sluitingen overlastgevende panden en panden waarbinnen incidenten zijn met vuurwapens Inzet en borging BIBOB; verruiming naar locaties en uitbreiding van gemeentelijk Bibob-onderzoek Exploitatiestelsel Openbare en Niet-Openbare Inrichtingen (APV) Ondermijningsartikel (APV) Nachtregister (APV) Lachgasverbod (APV) Verbod op uiterlijke kenmerken van verboden organisaties (APV) Digitaal opkopers register (DOR) in het kader van aanpak heling Bedrijvenscans Vitale vakantieparken BZK, RIEC’s en CCV Stop criminelen in het buitengebied RIEC, CCV en PVO Bestuurlijke weerbaarheidsanalyse Periodieke informatiesessies voor ondernemers mbt specifieke ondermijningsthema’s (bijvoorbeeld cybercrime) Kwaliteitsverbetering BRP (Landelijke Aanpak Adreskwaliteit/LAA) Zorgconvenant Mensenhandel Kompas Aanpak Mensenhandel (VNG) > online beschikbaar per november 2020 Kader Aanpak Mensenhandel (VNG en partners) > beschikbaar begin 2021 Meldpunten verstevigen en bekend maken Informatieknooppunt/-makelaar binnen afdeling OOV Awareness-trainingen ambtenaren, bestuurders, raadsleden, professionals/
partners https://vng.nl/naleving/multidisciplinair-handhaven https://www.justis.nl/producten/bibob/wet-bibob/
effectinformatie
• • • •
Veiligheidsmonitor Gemeentelijke registratie Politieregistratie Ondermijningsbeelden
effectindicatoren
•
Veiligheidsmonitor: indicatoren mbt tot drugsoverlast/-handel, slachtofferschap identiteitsfraude, slachtofferschap hacken Gemeentelijke registratie: vergunning- en handhavingsindicatoren, BIBOB-procedures Politieregistratie: incidenten verschillende vormen van georganiseerde criminaliteit
• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •
• •
56
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
Veiligheidsveld 5: Integriteit en veiligheid - veiligheidsthema 5.2: Georganiseerde/ondermijnende criminaliteit beschikbare instrumenten, • formats, websites, achtergrondinfo, e.d. • • • • • • • • • • • • •
Webdossiers Arbeidsuitbuiting, Coffeeshopbeleid, Georganiseerde criminaliteit en ondermijning, Hennepcriminaliteit, Mensenhandel, Veilige vakantieparken, Cybercrime CCV Basisniveaus bestuurlijke aanpak Hennepcriminaliteit, Mensenhandel, Synthetische drugs, OMG’s/ CCV Barrièremodellen Hennep, Synthetische drugs, Loverboys, Arbeidsuitbuiting, Malafide uitzendbureaus CCV (themasite) Veilig Buitengebied CCV Ondermijningsbeelden RIEC’s City Deal Zicht op Ondermijning Pyramide weerbare gemeente RIEC’s Awareness-trainingen RIEC’s Het Kompas Aanpak Mensenhandel (VNG) https://kompas.vng.nl/aanpakmensenhandel/ Kader Aanpak Mensenhandel (VNG en partners) beschikbaar begin 2021 https://hetccv.nl/zoekresultaten/?tx_solr%5Bfilter%5D%5B%5D=Alles&tx_ solr%5Bq%5D=hennepconvenant https://hetccv.nl/onderwerpen/heling/digitaal-opkopers-register-dor/ https://vng.nl/nieuws/handreiking-apv-en-ondermijning-voor-gemeenten https://vng.nl/naleving/multidisciplinair-handhaven
raakvlakken/verbindingen Veiligheidsveld 1: 1.1: sociale kwaliteit, 1.3: objectieve veiligheid/veelvoorkomende en high impact crime, 1.4: subjectieve veiligheid met andere veiligheidstheVeiligheidsveld 3: 3.2: jeugdcriminaliteit/individuele probleemjongeren, ma’s? 3.3: jeugd, alcohol en drugs Veiligheidsveld 5: 5.1: polarisatie en radicalisering, 5.3: Weerbare overheid/ weerbaar bestuur, 5.4: Informatieveiligheid, 5.5: ambtelijke en bestuurlijke integriteit belangrijke ontwikkelingen • • • • •
•
Versteviging maatschappelijke awareness en weerbaarheid Ontwikkeling intelligencefunctie Relaties tussen risico’s ondermijning, weerbaarheid en integriteit Groeiend belang van de cybercomponent, ook bij ondermijnende criminaliteit Fraude met sociale zekerheid en met zorgbudgetten/PGB’s is ook sterk gerelateerd aan ondermijning en vraagt om aandacht, vooral ook bij gemeenten Relaties met preventieve aanpak gericht op ondermijning en brede aanpakken gericht op wijken, buurten en gebieden.
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
57
Veiligheidsveld 5: Integriteit en veiligheid - veiligheidsthema 5.3: Weerbare overheid/weerbaar bestuur uitleg thema
Werknemers met een publieke taak worden regelmatig geconfronteerd met agressie en geweld bij het uitoefenen van hun taak. Denk aan verpleegkundigen, politiemensen, gemeentelijke handhavers, leraren, medewerkers van gemeenteloketten. Maar ook politieke ambtsdragers zoals raadsleden, burgemeesters en wethouders. De maatschappelijke omgeving kan zich intimiderend, bedreigend, soms letterlijk gewelddadig opstellen. Dit is onacceptabel, om meerdere redenen. Het functioneren van de man of vrouw zelf wordt erdoor beïnvloed. De uitvoering van publieke taken heeft ervan te leiden. De integriteit en ‘goed bestuur’ komen onder druk te staan. Het vertrouwen in de overheid kan aangetast raken (- staat de overheid nog wel voor robuuste uitvoering van haar taken?). En bij gedogen van het geweld groeit de ‘onaantastbaarheid’ van daders. Agressie en geweld tegen werknemers met een publieke taak hebben een ondermijnend effect op de overheid en moeten stevig aangepakt en zoveel mogelijk voorkomen worden.
rol gemeente
•
•
•
•
partners in de aanpak
• •
wet- en regelgeving
58
•
Werkgever. De gemeente is als werkgever verantwoordelijk voor de veiligheid van zijn werknemers bij de uitoefening van hun taken. Dit is vastgelegd in de Arbeidsomstandighedenwet en het Burgerlijk Wetboek. De werkgeversrol vormt een belangrijk aangrijpingspunt bij het thema Veilige Publieke taak. Deze rol van de gemeente is in essentie dezelfde als die van andere publieke werkgevers. Binnen de gemeente zijn de bestuurlijke weerbaarheid-taken vanuit de werkgeversrol vaak belegd bij de afdeling P&O. Verantwoordelijkheid voor veiligheid politieke ambtsdragers. Raadsleden, burgemeester en wethouders treden veel in het openbaar, vormen in veel opzichten het ‘gezicht’ van de gemeente en lopen daardoor extra veiligheidsrisico’s. Deze risico’s vragen om aanvullende voorzieningen en maatregelen. De afdeling OOV heeft daarbij een coördinerende rol. Lokale inspiratie en regie. De gemeente is als lokaal bestuur de ‘spin in het web’ van de lokale overheid. Op veel beleidsterreinen heeft de gemeente de lokale regierol, vaak met ‘directe’ opdrachtgeverselementen richting lokale partners. Bij het thema weerbare overheid en weerbaar bestuur zijn vooral informering, inspiratie en overtuiging belangrijk - de lokale partners zijn zelf primair verantwoordelijk voor de veiligheid van het personeel.
Maar de gemeente kan zich als ‘voorbeeldwerkgever’ profileren en zijn visie op het onderwerp publiekelijk uitspreken. Ook kan in contracten, prestatieafspraken met partijen aandacht worden gegeven aan het onderwerp. Regierol veiligheid. De gemeente heeft de regie over de lokale veiligheid. Het gaat daarbij om veiligheid in brede zin, zowel sociale als fysieke veiligheid. Geweld tegen werknemers met een publieke taak valt hierbinnen daarbinnen - als geweldsdelict is het zelfs een ‘high impact crime’. Ook de inzet op onderwerpen als integrale daderaanpak/PGA, veilig uitgaan, problematische jeugd en woonoverlast kan mede geweld tegen werknemers met een publieke taak adresseren. intern: afdelingen P&O en OOV (coördinatie en regie); in de uitvoering: alle afdelingen van de gemeente extern: politie, Openbaar Ministerie, A+O fonds Gemeenten, Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid, alle werkgevers met een publieke taak, zoals scholen, zorginstellingen en welzijnsorganisaties, brandweer/Veiligheidsregio, sociale diensten en woningcorporaties, UvW (Unie van Waterschappen), IPO (Interprovinciaal overleg van en voor provincies), VGS (Vereniging gemeentesecretarissen) Arbeidsomstandighedenwet
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
Veiligheidsveld 5: Integriteit en veiligheid - veiligheidsthema 5.3: Weerbare overheid/weerbaar bestuur aanpak, maatregelen
•
•
•
•
•
•
Bewustwording, normstelling, beleid ofwel het ‘op de kaart’ zetten van het onderwerp binnen de gemeentelijke organisatie. Dit kan via bewustwordingssessies op bestuurlijk, management- en medewerkersniveau. Doel is een stevig, organisatiebreed bewustzijn van het belang van dit onderwerp. In vervolg daarop kan een gemeenschappelijke norm (zoals ‘zero tolerance’) geformuleerd worden en verankerd worden in beleid en handelingsprotocollen. Eventueel aangifte doen door de burgemeester indien een medewerker van de gemeente slachtoffer is geworden. Doorvoering concrete Weerbaar Bestuur-maatregelen. Accenten: (1) Communicatie met externe partijen over norm van gemeente; (2) Werknemers stimuleren om voorvallen te melden; (3) Registratie voorvallen; (4) Training werknemers in het omgaan met agressie en geweld; (5) Snel reageren naar daders; (6) Aangifte doen; (7) Schadeverhaal; (8) Nazorg slachtoffers en evaluatie van incidenten. Samenwerking met lokale partners. Gemeenten geven elk op hun eigen manier invulling aan de voorbeeld- en regierol richting de lokale publieke partners. Soms gebeurt dit op stedelijk/gemeentelijk niveau, soms op het niveau van de wijken. P&O en OOV maar ook de bestuurders kunnen in hun contacten met lokale partners de koers van de gemeente uitdragen en wijzen op het belang van een heldere norm en het doen van aangifte.
Als onderdeel van de aanpak van ‘reguliere’ veiligheidsthema’s. Item Weerbaar Bestuur kan mede aan de orde zijn bij ‘gewone’ veiligheidsonderwerpen zoals veilig uitgaan, overlastgevende jeugd, woonoverlast en ondermijning, PGA. Daders van ‘Weerbaar Bestuur-geweld’ zijn niet zelden mede dader van andere gewelds- en/of overlastincidenten. Aanvullende maatregelen voor politieke ambtsdragers. Vaak wordt er een apart agressieprotocol voor politieke ambtsdragers ontwikkeld. Aanvullende voorzieningen en maatregelen worden veelal gecoördineerd door de afdeling OOV. Interne samenwerking. Voor een krachtige overall-aanpak als gemeente zijn samenwerking en afstemming tussen P&O, OOV en andere afdelingen onontbeerlijk. Vaak is er op dit punt nog verbetering mogelijk.
effectinformatie
• •
GIR (Gemeentelijk Incidenten Registratiesysteem) Monitor/factsheet agressie en geweld
effectindicatoren
•
GIR: aantal en type (geregistreerde) agressie- en geweldsincidenten
beschikbare instrumenten, • formats, websites, achter- • grondinfo, e.d. • • • • • • • • •
www.politiekeambtsdragers.nl www.politiekeambtsdragers.nl/ambt-in-praktijk/integriteit--veiligheid/toolkit-veilig-bestuur www.politiekeambtsdragers.nl/ambt-in-praktijk/integriteit--veiligheid/leidraad-veilig-bestuur https://www.aeno.nl/gir (Gemeentelijk Incidenten Registratiesysteem) www.hetccv.nl/onderwerpen/integraal-veiligheidsbeleid/veilige-publieke-taak www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/geweld-tegen-werknemers-met-publieke-taak Monitor/factsheet agressie en geweld Woningscan voor politieke ambtsdragers (CCV) https://www.weerbaar-bestuur.nl/ https://www.inspectieszw.nl/onderwerpen/agressie-en-geweld Leidraad Veilig Bestuur
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
59
Veiligheidsveld 5: Integriteit en veiligheid - veiligheidsthema 5.3: Weerbare overheid/weerbaar bestuur raakvlakken/verbindingen Veiligheidsveld 1: 1.3: objectieve veiligheid/veelvoorkomende en high impact crime, 1.4: subjectieve veiligheid met andere veiligheidstheVeiligheidsveld 2: 2.3: veilig uitgaan, 2.4: veilige evenementen ma’s? Veiligheidsveld 3: 3.1: jeugdoverlast, 3.2: jeugdcriminaliteit/individuele probleemjongeren, 3.3: jeugd, alcohol en drugs Veiligheidsveld 5: 5.1: polarisatie en radicalisering, 5.2: georganiseerde/ondermijnende criminaliteit, 5.5: ambtelijke en bestuurlijke integriteit belangrijke ontwikkelingen • •
Onverminderd bestuurlijk en maatschappelijk belang van dit onderwerp i.e. van ferme reactie op incidenten. Groeiende aandacht voor de mogelijke verweving op lokaal niveau van ondermijning en bestuurlijke weerbaarheid
Veiligheidsveld 5: Integriteit en veiligheid - veiligheidsthema 5.4: Informatieveiligheid uitleg thema
Gemeenten zijn, net als andere (overheids-)organisaties, kwetsbaar als het gaat om de (digitale) dienstverlening - met name het veilig/beveiligd uitvoeren van deze dienstverlening - en het beheer van persoonsgegevens. Als de overheid de digitale beveiliging hiervan niet voldoende kan borgen, is het vertrouwen in de overheid in het geding. Ook kan het de fysieke veiligheid van burgers en organisaties in gevaar brengen; bijvoorbeeld als besturingssystemen van sluizen en bruggen gehackt worden.
rol gemeente
• • • •
• partners in de aanpak
Optimalisering van de weerbaarheid van de gemeentelijke digitale dienstverlening/digitale processen in het algemeen door een combinatie van: Opbouwen en onderhouden van bewustzijn als het gaat om informatieveiligheid Bestuurlijk en organisatorisch borgen van informatieveiligheid binnen de gemeente Implementeren van technische en organisatorische randvoorwaarden voor informatiebeveiliging vanuit een gemeenschappelijk normenkader: de Baseline Informatiebeveiliging Gemeenten (BIG) Vlotte incidentdetectie en -coördinatie
• •
intern: alle gemeentelijk afdelingen (nadruk bij Informatiebeleid/ICT) extern: Informatiebeveiligingsdienst voor gemeenten (IBD), Nationaal Cyber Security Centrum (NCSC)
• • • •
Informatieveiligheid onderdeel maken van de collegeambities, verankeren van informatieveiligheid op de gemeentelijke agenda Informatieveiligheid borgen in de P&C-cyclus Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO)implementeren Audits uitvoeren (ENSIA)
•
ENSIA: Eenduidige Normatiek Single Information Audit
wet- en regelgeving aanpak, maatregelen
effectinformatie effectindicatoren
60
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
Veiligheidsveld 5: Integriteit en veiligheid - veiligheidsthema 5.4: Informatieveiligheid beschikbare instrumenten, • formats, websites, achtergrondinfo, e.d. • • • • • • •
Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO) https://www.informatiebeveiligingsdienst.nl/project/baseline-informatiebeveiliging-overheid/ vngrealisatie.nl/onderwerpen/informatieveiligheid www.vng.nl/artikelen/raadgever-algemene-verordening-gegevensbescherming-avg www.informatiebeveiligingsdienst.nl Centrum Informatiebeveiliging en Privacybescherming www.cip-overheid.nl Eenduidige Normatiek Single Information Audit (ENSIA) www.ensia.nl Nationaal Cyber Security Centrum www.ncsc.nl www.ncsc.nl/onderwerpen/cyber-security-beeld-nederland
raakvlakken/verbindingen Veiligheidsveld 1: 1.4: subjectieve veiligheid met andere veiligheidsthe- Veiligheidsveld 2: 2.1: veilig winkelgebied, 2.2: veilige bedrijventerreinen, 2.3: veilig uitgaan, 2.4: veilige evenementen, 2.5: veilig ma’s? toerisme Veiligheidsveld 3: 3.1: jeugdoverlast, 3.2: jeugdcriminaliteit/individuele probleemjongeren, 3.3: jeugd, alcohol en drugs, 3.4: veilig in en om de school Veiligheidsveld 4: 4.4: rampenbestrijding en crisisbeheersing Veiligheidsveld 5: 5.1: polarisatie en radicalisering, 5.2: georganiseerde/ondermijnende criminaliteit, 5.3: Veilige Publieke Taak, 5.5: ambtelijke en bestuurlijke integriteit belangrijke ontwikkelingen •
Implementatie, naleving Algemene verordening gegevensbescherming (AVG)
Veiligheidsveld 5: Integriteit en veiligheid - veiligheidsthema 5.5: Ambtelijke en bestuurlijke integriteit uitleg thema
Schending van integriteit kan samenhangen met belangenverstrengeling maar ook het gevolg zijn van ‘niet-intentionele’ verrommeling van processen. In dit laatste geval ontstaat de integriteitschending min of meer ‘per ongeluk’. Integriteitschendingen kunnen gevolgen hebben voor de lokale veiligheid doordat bijvoorbeeld fysiek gevaarlijke situaties ontstaan of in stand blijven (vergunning voor onveilige gebouwen of bedrijfsvoering), criminele groepen bewegingsruimte krijgen (onvolkomen BIBOB-procedures), ambtenaren of bestuurders kwetsbaar worden voor verdere aantastingen van hun integriteit.
rol gemeente
• • •
partners in de aanpak
wet- en regelgeving
•
Het bewustzijn van het belang van en de alertheid op integriteit duurzaam op peil houden (sense of urgency) Consequent en transparant optreden bij gevallen integriteitsschending Het zodanig inrichten van de gemeentelijke organisatie dat de kans op integriteitsschending minimaal is (afbakening functies, processen, informatiestromen)
•
intern: alle afdelingen van de gemeentelijke organisatie, Colleges van B&W, griffiers en raadsleden extern: politie, Openbaar Ministerie, RIEC, provincie
• •
Gemeentewet voor politieke ambtsdragers Ambtenarenwet voor ambtenaren
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
61
Veiligheidsveld 5: Integriteit en veiligheid - veiligheidsthema 5.5: Ambtelijke en bestuurlijke integriteit aanpak, maatregelen
• •
•
• • • •
Integriteitsonderzoeken nieuwe bestuurders/politici Algemene organisatorische maatregelen zoals standaardisering van processen, het inbouwen van controlemechanismen, optimalisering van de interne coördinatie Meer specifieke voorzieningen zoals gedragscodes, richtlijnen voor zorgvuldige omgang met informatie, een klokkenluidersregeling, vertrouwenspersonen, doorvoeren van het ‘vier ogenprincipe’ Agendering van het item in werkoverleggen, functioneringsgesprekken Opname in functieprofielen Interactieve ontwikkeling van nieuw integriteitsbeleid/nieuwe gedragscodes Communicatie met het publiek over de aanpak van integriteit
effectinformatie effectindicatoren
• •
beschikbare instrumenten, • formats, websites, achtergrondinfo, e.d. • • • •
Aantal in behandeling genomen gevallen van ambtelijke integriteitschending Aantal in behandeling genomen gevallen van bestuurlijke integriteitschending VNG Toolkit Integriteit ambtenaren: https://vng.nl/artikelen/introductie-toolkit-integriteit-voor-ambtenaren Ministerie van BZK: Monitor Integriteit en Veiligheid Openbaar bestuur www.raadsledenenveiligheid.nl https://vng.nl/rubrieken/onderwerpen/integriteit Handreiking integriteit en andere documenten op politiekeambtsdragers.nl https://www.politiekeambtsdragers.nl/ambt-in-praktijk/integriteit--veiligheid