01 Detailhandelsbeleid Medemblik 2026-2030
Tekst van het document
Detailhandelsbeleid Medemblik Een vitale gemeente met bereikbare voorzieningen voor iedereen 31 maart 2026
2
Detailhandelsbeleid Medemblik
Inhoudsopgave 1.
Samenvatting
3
2.
Inleiding
7
3.
Hoe staat Medemblik ervoor?
10
3.1 3.2 3.3
10 14 15
4.
Landelijke trends en impact daarvan op Medemblik Medemblikse kwaliteiten Medemblikse uitdagingen
Hoofdstructuur en strategie
18
4.1 4.2 4.3
18 30 34
Hoofdstructuur Waar zetten we op in? Strategie per winkelgebied
5.
Actielijnen
35
6.
Ruimtelijk kader
37
Bijlage 1 Definitie niet-bedrijfseigen producten
42
Bijlage 2 Samenvatting analyse detailhandel gemeente Medemblik
43
Bijlage 3 Uitgangspunten DPO
47
Bijlage 4 Begrippenlijst
49
Detailhandelsbeleid Medemblik
1. Samenvatting Detailhandelsvisie in één oogopslag Medemblik kiest voor een heldere koers: • Een historisch, onderscheidend centrum in Medemblik met ruimte voor lokaal ondernemerschap, recreatie, horeca en toerisme. • Sterke, compacte winkelgebieden in Andijk, Wervershoof, Wognum en Zwaagdijk, gericht op voorzieningen voor inwoners uit de kern en omliggende dorpen. • Supermarkten als dragers van de kernen: goed gespreid, zodat iedereen dichtbij boodschappen kan doen. • Ruimte voor vernieuwing en lokaal ondernemerschap; boerderijwinkels en nieuwe concepten en functies krijgen een plek, mits ze de hoofdstructuur versterken. • Geen uitbreiding van winkelmeters buiten de hoofdstructuur; nieuwe initiatieven moeten bijdragen aan vitale centra, niet aan versnippering. • Voorkomen dat functies die veel publiek trekken (zoals sport, zorg en dienstverlening) op bedrijventerreinen komen; deze liever plaatsen in winkelgebieden of andere geschikte locaties om winkelcentra te versterken. Daarmee bereiken we de volgende doelen: • Voorzieningen dichtbij voor iedereen: ook voor ouderen en mensen zonder auto, zodat zelfstandigheid en leefbaarheid behouden blijven. • Een vitaal en toekomstbestendig winkellandschap: minder leegstand, meer levendigheid en de juiste functies in de winkelkernen.
• Duidelijkheid en perspectief voor ondernemers: heldere spelregels, ruimte voor innovatie en een gelijk speelveld. • Aantrekkelijke centra voor bewoners én bezoekers: met een mix van winkels, horeca, groen en beleving. • Behoud van lokale identiteit: Medemblik als historische trekker, dorpen met eigen karakter en betrokken ondernemers.
Doel van de detailhandelsvisie: bereikbare voorzieningen en leefbare kernen De gemeente Medemblik staat op een kruispunt. Onze dorpen en stad zijn geliefd om hun karakter, hun voorzieningen en hun saamhorigheid. De wereld om ons heen verandert echter snel: online winkelen groeit, de bevolkingsontwikkeling stagneert, de bevolking vergrijst, ondernemers worden ouder en de concurrentie tussen winkelgebieden neemt toe. Juist nu is het moment om samen te kiezen voor een koers die onze kernen vitaal houdt en de bereikbaarheid van voorzieningen borgt – voor iedereen, nu en straks. Het hart van deze visie is helder: we willen dat iedere inwoner, jong en oud, in nabijheid van de woning kan rekenen op een compleet en bereikbaar aanbod van dagelijkse voorzieningen. Niet alleen omdat boodschappen doen een basisbehoefte is, maar ook omdat winkels plekken zijn waar mensen elkaar ontmoeten, waar het levendig is, waar dorpen en stad hun gezicht tonen. In een gemeente waar vergrijzing steeds meer een rol speelt en waar mobiliteit niet voor iedereen vanzelfsprekend is, is nabijheid van voorzieningen cruciaal voor zelfstandigheid, leefbaarheid en sociale samenhang.
3
Detailhandelsbeleid Medemblik
We staan echter voor een grote uitdaging: er is een overaanbod aan winkelmeters in Medemblik. Dat klinkt wellicht als luxe, maar het betekent dat winkels het moeilijk hebben, leegstand toeneemt en het aanbod verschraalt. Als we niets doen, dreigen voorzieningen te verdwijnen en verliezen dorpen hun levendigheid. Daarom draait deze visie om het vinden van balans: hoe houden we voorzieningen bereikbaar, zonder het aanbod te versnipperen? Hoe zorgen we dat winkels en ondernemers toekomst hebben, juist in een tijd van verandering? Onze aanpak is gebaseerd op vier strategische pijlers, die samen het fundament vormen voor een toekomstbestendige winkelstructuur: 1. Een sterke en geconcentreerde hoofdstructuur We kiezen bewust voor krachtige winkelgebieden in Medemblik, Andijk, Wervershoof, Wognum en Zwaagdijk 1. Hier bundelen we het aanbod en versterken we de kwaliteit. Nieuwe initiatieven moeten bijdragen aan deze hoofdstructuur, zodat we leegstand tegengaan en de centra aantrekkelijk houden. Zo blijft het aanbod bereikbaar én vitaal. 2. Supermarkten als dragers van onze kernen Supermarkten zijn het kloppend hart van onze dorpen. Ze trekken bezoekers, houden andere winkels overeind en zijn ontmoetingsplekken voor buurtbewoners. We zetten in op een evenwichtige spreiding van supermarkten, zodat iedere kern binnen de hoofdwinkelstructuur een sterk dagelijks aanbod heeft.
Uitbreiding is alleen mogelijk als het de hoofdstructuur versterkt en niet elders tot verschraling leidt. 3. Lokaal ondernemerschap koesteren en vernieuwen Lokale ondernemers geven kleur aan onze winkelgebieden. Zij zorgen voor diversiteit, binding en vernieuwing. We ondersteunen starters en innovatieve concepten, zoals boerderijwinkels en hybride formules, omdat ze voorzien in een behoefte en ondernemers de kans geven zich te ontwikkelen. Tegelijkertijd bewaken we het gelijke speelveld: nieuwe initiatieven moeten de bestaande structuur aanvullen, niet ondermijnen. 4. Investeren in kwaliteit en beleving Een aantrekkelijk winkelgebied is meer dan een rij winkels. Het is een plek waar je graag komt, waar je blijft hangen, waar ontmoeting en beleving centraal staan. We investeren in de openbare ruimte, vergroening, uitstraling en het combineren van functies zoals horeca en maatschappelijke voorzieningen. Zo maken we onze centra toekomstbestendig en uitnodigend. Naast het overaanbod aan winkelmeters zijn er andere uitdagingen die vragen om een scherpe koers. De vergrijzing onder ondernemers zet de continuïteit van voorzieningen onder druk. Publieksaantrekkende functies zitten nu vaak op bedrijventerreinen, terwijl ze juist in de centra meerwaarde bieden.
Bovendien verdient het toeristisch-recreatieve profiel van Medemblik verdere uitbouw, zodat we extra koopstromen aantrekken en onze economie versterken. Deze visie is dus geen pleidooi voor méér winkels, maar voor de juiste winkels op de juiste plek en maximale inzet op het behouden van dagelijkse voorzieningen in de kernen. We kiezen voor concentratie, kwaliteit en samenwerking. Zo houden we onze dorpen en stad vitaal, bereikbaar en aantrekkelijk – voor inwoners, ondernemers én bezoekers. Juridische borging & uitvoering De visie is een bouwsteen voor het Omgevingsplan. We leggen zonering en definities vast. We koppelen dit aan heldere communicatie en handhaving en voeren uit via een actielijst.
1
De uitbreiding van Winkelhart Zwaagdijk zal momenteel niet plaatsvinden. Op deze manier vinden er geen ontwikkelingen plaats die de andere kernwinkelgebieden binnen de hoofdstructuur aantasten.
4
Detailhandelsbeleid Medemblik
Hoofdwinkelstructuur van de gemeente Medemblik De hoofdwinkelstructuur is het fundament voor de ruimtelijke en economische koers van de detailhandel in Medemblik. Deze structuur geeft aan waar voorzieningen samenkomen, waar versterking mogelijk is en welke gebieden juist vragen om behoud of zorgvuldig beheer. De hoofdstructuur bestaat uit drie onderdelen: • vijf kernwinkelgebieden • drie kernverzorgende winkelgebieden (met de supermarkt als belangrijkste voorziening) • verspreide winkels
Figuur 1: Hoofdwinkelstructuur gemeente Medemblik
1. Vijf kernwinkelgebieden Deze gebieden vormen het hart van de detailhandelsstructuur van Medemblik. De gemeente bundelt hier de belangrijkste voorzieningen voor dagelijkse, recreatieve en doelgerichte aankopen. In alle vijf gebieden vind je minimaal een supermarkt, een drogisterij en een basisaanbod aan speciaalzaken. Elk gebied heeft een eigen profiel en een duidelijke rol binnen de
5
Detailhandelsbeleid Medemblik
gemeente. Deze kernwinkelgebieden zijn de belangrijkste plekken voor nieuwe detailhandelsontwikkelingen. Hier investeert de gemeente in behoud en versterking van winkels, clustering van voorzieningen en verbetering van openbare ruimte en kwaliteit. 2. Drie tot vier kernverzorgende winkelgebieden De kernen Abbekerk, Midwoud en Nibbixwoud bieden buurtsupers en basisvoorzieningen die onmisbaar zijn voor de leefbaarheid van kleinere kernen. Ze vervullen een buurtverzorgende rol, gericht op nabijheid en dagelijkse bereikbaarheid. Deze drie kernen maken formeel deel uit van de hoofdwinkelstructuur. Er is een initiatief voor een nieuwe supermarkt in Opperdoes. Indien deze vergund wordt, wordt ook Opperdoes een kernverzorgend winkelgebied. Deze winkelgebieden garanderen dagelijkse supermarktvoorzieningen in het buitengebied en zorgen voor een evenwichtige spreiding van supermarkten in de gemeente. We richten ons hier hoofdzakelijk op het behoud van de supermarkt. Aanvullende winkels blijven bestaan zolang ze goed functioneren en aansluiten bij de lokale vraag. Bij het stoppen van activiteiten kan verplaatsing naar een van de vijf kernwinkelgebieden als oplossing dienen. We beoordelen dit per situatie. 3. Overige verspreide winkels Verspreid door de gemeente Medemblik liggen solitaire winkels en kleine clusters van minder dan vijf winkels.
Deze locaties bevinden zich meestal buiten de kernwinkelgebieden en vervullen uiteenlopende functies. Ze dragen bij aan de bereikbaarheid van voorzieningen, maar zijn kwetsbaar door het ontbreken van trekkracht en clustering. Voorbeelden zijn kleine speciaalzaken of dienstverleners in woonwijken, solitair gelegen supermarkten of winkels in het buitengebied of winkels op bedrijventerreinen of langs ontsluitingswegen. Beleidsinzet: • Verspreide winkels blijven bestaan zolang ze functioneren en aansluiten bij de lokale behoefte. • Bij beëindiging van activiteiten ligt de focus op het opheffen van de functie en verplaatsing van de functie naar een kernwinkelgebied. • Binnen de ruimtelijke kaders (H4, H5 en H6) gelden duidelijke regels om ongewenste groei en versnippering te voorkomen. Status van de hoofdstructuur De hoofdwinkelstructuur is het sturende kader voor de komende jaren. Alle supermarkten en dagelijkse voorzieningen binnen deze structuur behouden hun plek, ook bij negatieve marktruimte. Nieuwe ontwikkelingen moeten aantoonbaar bijdragen aan versterking van deze structuur. Buiten de vijf kernwinkelgebieden geldt terughoudend beleid: extra winkelmeters zijn alleen toegestaan onder strikte voorwaarden.
Deze structuur zorgt voor: • goed bereikbare dagelijkse voorzieningen voor alle inwoners; • vitale en toekomstbestendige winkelgebieden; • bescherming tegen versnippering en leegstand; • ruimte voor lokaal ondernemerschap binnen duidelijke kaders; • behoud van leefbaarheid in kleinere kernen.
6
Detailhandelsbeleid Medemblik
2. Inleiding Aanleiding voor nieuw detailhandelsbeleid De detailhandel in Medemblik verandert snel door ontwikkelingen zoals online winkelen, verschuivende bestedingspatronen en vergrijzing onder zowel consumenten als ondernemers. Hierdoor hebben de gevestigde winkels het moeilijk, vooral in kleinere kernen en dorpen waar veel zelfstandige ondernemers actief zijn. Tegelijkertijd zijn vitale winkelgebieden essentieel voor de leefbaarheid en aantrekkelijkheid van onze kernen. Ze bieden immers niet alleen plekken om boodschappen te doen of diensten te bezoeken, maar ook ontmoetingsplekken die reuring en sociale interactie op straat stimuleren. Daarnaast ontstaan er nieuwe kansen in de winkelmarkt. Zo komen er nieuwe detailhandelsvormen op en ontstaan concepten waarbij functies worden gemengd, zoals bijvoorbeeld de bakker in Wervershoof die ook koffie verkoopt. Aangezien het huidige detailhandelsbeleid uit 2018 stamt en liep tot 2023, is nieuw beleid noodzakelijk om in te kunnen spelen op deze veranderende markt. We willen met dit detailhandelsbeleid een duidelijke koers en toepasbaar kader vaststellen. Specifiek maken we keuzes over waar we clusteren en versterken, waar we functies scheiden of niet toestaan en waar we transformatie faciliteren. We willen zorgen voor bereikbare voorzieningen voor onze bevolking en ouderen in het bijzonder.
Deze visie biedt houvast aan ondernemers, vastgoedeigenaren en inwoners en borgt de toekomstbestendigheid van de Medemblikse detailhandel.
Diverse ontwikkelingen vragen om een duidelijke koers In de gemeente Medemblik spelen uiteenlopende ontwikkelingen die direct of indirect invloed hebben op de detailhandelsstructuur. Ontwikkelingen binnen de detailhandel De detailhandel is in beweging. We zien met name de ontwikkelingen bij Winkelhart Zwaagdijk, de groei van boerderijwinkels en de vergrijzing van detaillisten. Deze ontwikkelingen veranderen het aanbod en daarmee de dynamiek binnen de bestaande structuur. Ontwikkelingen buiten de detailhandel Er liggen forse woningbouwopgaven binnen de eigen gemeente en omliggende gemeenten die leiden tot gebiedsontwikkelingen, zoals uitbreiding of herinrichting van woonwijken, clustering van voorzieningen en aanpassingen in infrastructuur en bedrijventerreinen. Het is hierbij wel van belang te beseffen dat deze woningbouw niet gepaard gaat met bevolkingsgroei, maar meer gericht is op het accommoderen van de huishoudensverdunning. Gevolgen en noodzaak tot koers Samen leiden deze binnen- en buitensectorale ontwikkelingen tot vragen over de toekomstbestendigheid van het voorzieningenniveau, in het bijzonder de bereikbaarheid van dagelijkse boodschappen. De gemeente wil daarom heldere en toekomstgerichte kaders stellen, met oog voor de belangen van inwoners en ondernemers.
Een lokale visie op detailhandel biedt daarbij richting, door nieuwe winkelinitiatieven zorgvuldig af te stemmen op bevolkingsontwikkeling, het versterken en concentreren van voorzieningen in bestaande centra en het bepalen van een koers voor perifere locaties en solitaire vestigingen. Zo wordt gewerkt aan een vitaal en toekomstbestendig voorzieningennetwerk voor alle kernen.
7
Detailhandelsbeleid Medemblik
Samenhang tussen het provinciale, regionale en lokale detailhandelsbeleid De detailhandelsvisie van de gemeente Medemblik moet aansluiten bij de kaders van de provincie Noord-Holland en passen binnen de regionale detailhandelsvisie West-Friesland. Deze kaders zijn helder: detailhandel wordt geconcentreerd en versterkt in bestaande stads- en dorpskernen, nieuwe winkelconcentraties buiten de centra zijn niet toegestaan en bij bestaande winkelgebieden ligt de nadruk op herstructurering en kwaliteitsverbetering in plaats van uitbreiding. Binnen deze beleidskaders heeft de gemeente ruimte om een eigen lokale detailhandelsvisie te ontwikkelen. Deze visie vertaalt de provinciale en regionale uitgangspunten naar de lokale situatie en houdt daarbij rekening met de specifieke kenmerken, behoeften en ontwikkelingen binnen Medemblik. Denk hierbij aan de spreiding van voorzieningen over de kernen, de invloed van demografische trends en de kansen om het voorzieningenniveau toekomstbestendig te maken. Tot slot geldt dat de gemeentelijke detailhandelsvisie, na vaststelling door de gemeenteraad, door de provincie Noord-Holland moet worden beoordeeld en goedgekeurd. Daarmee wordt geborgd dat het lokale beleid consistent blijft met het regionale en provinciale detailhandelsbeleid. Totstandkoming beleid Beleid maken begint met luisteren naar mensen die er dagelijks mee te maken hebben.
Voor het opstellen van dit detailhandelsbeleid hebben we daarom actief opgehaald wat speelt bij ondernemers, inwoners en raadsleden. We hebben gevraagd om concrete doelen die ervoor zorgen dat het detailhandelsaanbod aansluit op de behoeften van inwoners. Daarnaast besteden we aandacht aan het behoud van ondernemers, zodat het aanbod op peil blijft. Ondernemers kregen daarom een centrale rol in de participatie. Schouw van de winkelgebieden Tijdens de schouw van de winkelgebieden in Andijk, Medemblik, Wervershoof, Wognum en Zwaagdijk is het detailhandelslandschap van de gemeente Medemblik van dichtbij verkend. Door fysiek door de kernen te lopen, was het mogelijk om een scherp beeld van de ruimtelijke kwaliteit, de samenhang tussen functies en de beleving van de winkelgebieden te krijgen. Er is ook gesproken met ondernemers om waardevolle inzichten over kansen, knelpunten en lokale dynamiek te verzamelen. Deze observaties en gesprekken koppelen het feitelijke detailhandelsaanbod aan de dagelijkse praktijk en de identiteit van de verschillende kernen. De schouw voegt daarmee een cruciaal praktijkperspectief toe aan het detailhandelsbeleid: niet alleen gebaseerd op cijfers en analyses, maar stevig geworteld in lokale context, ervaringen en ambities.
Zo ontstaat een realistisch, gedragen en toekomstbestendig beleid dat recht doet aan het eigen karakter van de winkelgebieden binnen de gemeente. Inwoners en bezoekers Om inzicht te krijgen in de mening van inwoners en bezoekers over de Medemblikse detailhandel en winkelgebieden, is gekozen voor directe participatie. Er zijn mensen uit verschillende kernen van de gemeente op straat benaderd om een open gesprek te voeren over de detailhandel en winkelgebieden in de gemeente. Zo kwamen behoeften, drijfveren en meningen over de lokale detailhandel naar voren. Tijdens korte interviews konden deelnemers hun mening geven en vragen beantwoorden over het winkelaanbod in Medemblik. De reacties uit deze gesprekken vormen een belangrijke basis voor het detailhandelsbeleid van de gemeente. Ondernemers Ondernemers uit verschillende kernen hebben op drie momenten meegedacht in een externe klankbordgroep over het detailhandelsbeleid van de gemeente Medemblik. Zij kennen hun branche goed en beschikken over actuele informatie. De klankbordgroep gaf feedback op
8
Detailhandelsbeleid Medemblik
belangrijke thema’s. Zo werd duidelijk wat er speelt: wat werkt, wat ontbreekt en wat beter kan. Ondernemers kregen meerdere kansen tijdens externe brede sessies om mee te praten over de toekomst van de Medemblikse detailhandel. Interne consultatie bij diverse beleidsvelden Naast externe participatiemomenten vond ook interne consultatie plaats met verschillende beleidsvelden binnen de gemeente. Samen bekeken we het detailhandelsaanbod in de gemeente en in de afzonderlijke kernen. Er is onderzocht hoe dit aanbod zich verhoudt tot beleid op ruimtelijke ontwikkeling, economie, mobiliteit, wonen en leefbaarheid. Deze interne afstemming bracht raakvlakken, wederzijdse afhankelijkheden en lopende trajecten en rapporten binnen de organisatie in beeld. Door het detailhandelsbeleid expliciet te koppelen aan andere beleidsvelden ontstaat een integraal en samenhangend beleidskader. Dit sluit aan bij bestaande ambities en ontwikkelingen binnen de gemeente. Het resultaat: een beleid dat uitvoerbaar en consistent is. Keuzes in de detailhandel dragen zo bij aan bredere gemeentelijke doelen, zoals vitale kernen, een aantrekkelijke openbare ruimte en een toekomstbestendige lokale economie. Sessie met de gemeenteraad Tijdens de consultatiesessie met de gemeenteraad zijn verschillende perspectieven en belangen over het detailhandelsaanbod besproken.
De raad bracht zowel lokale signalen uit de samenleving als bredere bestuurlijke overwegingen in. Deze input was waardevol voor het opstellen van het detailhandelsbeleid. In de gesprekken is nadrukkelijk gekeken naar de samenhang tussen detailhandel en andere beleidsvelden, zoals ruimtelijke ontwikkeling, leefbaarheid, economie en mobiliteit. Door deze meningen en belangen in samenhang te bekijken, is gewerkt aan een integraal beleidsstuk. Dit stuk geeft richting aan de ontwikkeling van detailhandel en sluit aan bij andere beleidsdoelen en maatschappelijke opgaven. De consultatie zorgt voor een zorgvuldig afgewogen en breed gedragen beleid. Het biedt ruimte voor lokale diversiteit en bestuurlijke keuzes die passen bij de ambities van de gemeente. Leeswijzer Het document kent een heldere opbouw. Eerst zetten we de context en analyse uiteen: hoe staat de detailhandel er nu voor in Medemblik; wat zijn kwaliteiten en uitdagingen? Daarna volgt de visie: welke ontwikkelingen zijn gewenst, en wat willen we waar toestaan? Deze zijn vervolgens uitgewerkt voor de verschillende winkelgebieden in de gemeente. Daarna volgen de actielijst en de beleidsregels. Zo ontstaat een logisch geheel dat laat zien waar we staan, waar we naartoe willen en hoe we dat gaan doen.
De structuur is als volgt: Hoofdstuk 1 - Samenvatting Hoofdstuk 2 – Inleiding en aanleiding van de visie Hoofdstuk 3 – Hoe staat Medemblik ervoor? Een analyse van landelijke trends en de impact daarvan op de gemeente Medemblik. Verder geven we een analyse van de huidige situatie: wat zijn de kwaliteiten en uitdagingen? Hoofdstuk 4 – Hoofdstructuur en strategie. De visie op de detailhandelsstructuur, waar zetten we op in? We geven de strategie op hoofdlijnen en de strategie per kernwinkelgebied afzonderlijk. Hoofdstuk 5 – Actielijnen. Welke acties gaan we opzetten en ondernemen om de visie te bereiken. Hoofdstuk 6 – Ruimtelijk kader. We stellen de beleidsregels voor de detailhandel en binnen welk ruimtelijk kader deze gelden. Bijlagen – Achtergrondinformatie en definities. Samenvatting van een separaat opgesteld analysedocument 2, definities, de hoofwinkelstructuur en een begrippenlijst.
2
Separaat van deze detailhandelsvisie is een analysedocument opgesteld. Dat vormt een belangrijke bouwsteen. Hiervan is er een samenvatting opgenomen in de bijlage.
9
10
Detailhandelsbeleid Medemblik
3. Hoe staat Medemblik ervoor? In dit hoofdstuk bespreken we eerst landelijke trends die invloed hebben op de detailhandel en winkelgebieden in Medemblik. We leggen uit wat deze trends betekenen voor Medemblik. Daarbij maken we onderscheid tussen trends die spelen in veranderende binnensteden (zoals de stad Medemblik, zie tabel 1) en trends die vooral relevant zijn voor kleinere dorpskernen (zie tabel 2). Vervolgens gaan we in op de kwaliteiten en uitdagingen van de Medemblikse detailhandel en winkelgebieden. Deze analyse is gebaseerd op het onderliggende rapport.
3.1 Landelijke trends en impact daarvan op Medemblik Voor een gedegen analyse van de stand van zaken in de detailhandel onderscheiden we drie hoofdbranches, elk met hun eigen kenmerken en consumentendoelgroepen: Dagelijkse voorzieningen – Dit betreft winkels die voorzien in de dagelijkse of wekelijkse behoeften van consumenten, zoals supermarkten, bakkers, slagers, groentewinkels en drogisterijen. Deze winkels zijn essentieel voor de leefbaarheid van kernen en trekken veelal terugkerende klanten uit de buurt. Recreatieve voorzieningen – Dit zijn winkels die vooral bezocht worden voor vrijetijdsbesteding, mode en persoonlijke interesse, zoals kleding- en schoenenwinkels, juweliers, sport- en spelwinkels en hobby- en cadeauwinkels. Klanten komen hier niet dagelijks, maar vooral voor inspiratie, ontspanning en een prettige ervaring. Doelgerichte voorzieningen – Deze groep omvat winkels waar consumenten gericht voor specifieke producten komen, zoals bruingoed- en witgoedzaken, woonwinkels, tuincentra, bouwmarkten en elektronicazaken. Het bezoek is vaak gepland, gericht op een concrete behoefte en kan ook een groter verzorgingsgebied hebben dan dagelijkse voorzieningen.
Tabel 1: Trends over veranderende binnensteden
Trend
Wat betekent deze trend?
Wat betekent dit voor de gemeente Medemblik?
Veranderend consumentengedrag en impact op centrumgebieden
In de afgelopen jaren zagen we een toename in
Voor het centrum van Medemblik – het enige
online webshops. Ondanks dat hierin een
recreatieve winkelgebied van de gemeente, met 21
afvlakking heeft plaatsgevonden, is het cruciaal
winkels – ligt de opgave in het verder uitbouwen van
om met service en positieve ervaringen de
het onderscheidend vermogen. Denk aan de
consument te verleiden om hieraan tegenwicht
historische binnenstad met iconen als het kasteel
te bieden (breed assortiment, lage prijzen en
Radboud en de haven, de ligging aan het IJsselmeer,
gemak). Dit uit zich in aantrekkelijke
de nautische sfeer en de combinatie van recreatie,
winkelomgevingen, een mix aan activiteiten
horeca en detailhandel, maar ook het toeristisch-
(bijvoorbeeld een combinatie van horeca met
recreatief profiel met watersport en streekproducten.
een speelgoedwinkel), omnichannel-
Tevens is Medemblik een van de weinige recreatieve
mogelijkheden (zoals koopzuilen) en
centra in regio West-Friesland, naast Hoorn en
11
Detailhandelsbeleid Medemblik
persoonlijke aandacht (zoals
Enkhuizen. We zien dat Hoorn meer consumenten
cadeauverpakkingen op maat) of afwerking van
bindt dan Medemblik en Enkhuizen. Om het
sieraden in de winkel.
onderscheidend vermogen in Medemblik verder te versterken, zetten we in op gastvrijheid, persoonlijke service en een voorzieningenmix die zowel inwoners als toeristen aanspreekt. Afstemming met de centrumcoördinator is daarom essentieel.
Online bestellingen dagelijkse boodschappen
Dip en herstel toerisme
Het marktaandeel van online boodschappen
Bestellingen van supermarktketens lopen deels via de
bedraagt ca. 7% en stijgt nog steeds met 0,5-
lokale supermarkt, zeker in een gemeente als
1% per jaar. Deels gaat dit naar spelers die
Medemblik, waardoor dit volume niet verloren gaat
geen fysieke supermarkten hebben, zoals
voor de lokale supermarkt. Een verdere groei van het
Picnic. Deels worden bestellingen uitgeleverd
aandeel online is voor Medemblik extra gevoelig,
vanuit separate magazijnen van de
omdat Medemblik al een negatieve marktruimte heeft
supermarktketens en deels worden
voor dagelijkse boodschappen. Gezien deze
bestellingen uitgeleverd door lokale
ontwikkeling dient Medemblik terughoudend te zijn
supermarkten.
met het toevoegen van extra winkelaanbod.
Steeds meer Nederlanders en buitenlandse
De regio West-Friesland en de gemeente Medemblik
toeristen ontdekken (de gemeente) Medemblik
hebben een landelijk gebied met een mooie en
als toeristische en bestemming. Door de
sfeervolle uitstraling. Zo heeft de cultuurhistorische
pandemie waren de aantallen flink
binnenstad van Medemblik een voorzieningenaanbod
teruggelopen, maar inmiddels zit de stad weer
dat aantrekkelijk is voor toeristen met horeca, musea
op het niveau van voordat de pandemie
en toeristisch detailhandelsaanbod zoals een
uitbrak. We zien voornamelijk een toename in
souvenirwinkel met typisch Medemblikse producten.
toerisme uit de (eigen) regio.
Het behouden van een divers recreatief aanbod draagt bij aan de toeristische aantrekkingskracht van Medemblik. Zo kan Medemblik naast bezoekers uit de regio ook meer recreanten en toeristen van verder weg aantrekken die langer verblijven.
Recreatief winkelaanbod onder druk
De opkomst van online winkelen heeft gezorgd
In het centrum van Medemblik is het aantal recreatieve
voor een afnemende en veranderende behoefte
winkelmeters lichtelijk afgenomen: sinds 2018 heeft
aan fysieke winkels. Dit raakt met name
een afname van 3% plaatsgevonden. Landelijk was de
retailgebieden met een hoog aandeel
krimp groter, wat betekent dat Medemblik zich positief
winkelbranches die onlinegevoelig zijn.
onderscheidt. We zien dit ook terug in de
Binnensteden en stadsdeelcentra zijn daardoor
koopstromen: de kern Medemblik trekt
relatief kwetsbaar. Landelijk nam het aantal
bovengemiddeld veel recreatieve bestedingen vanuit
recreatieve winkelmeters sinds 2017 af met
elders aan (11% boven benchmark). Door nog verder
11% (bron: Locatus, 2025).
in te zetten op het behoud van het aantal recreatieve winkelmeters kan het centrum van Medemblik zich blijven profileren als recreatief winkelgebied in de gemeente. Het is daarbij belangrijk om kwalitatieve toevoegingen te doen van nieuwe, passende winkels die het recreatieve karakter versterken. Het Stadsplan Medemblik maakt hiervoor al een goede aanzet.
PDV/GDV locaties presteren goed
Uit het Koopstromenonderzoek (2021), blijkt dat
De ruimere branchering op PDV/GDV-locaties vormt
PDV-locaties goed presteren. Dit komt
een risico voor de lokaal verzorgende winkelgebieden.
bijvoorbeeld door de goede bereikbaarheid en
Deze locaties zijn aantrekkelijk door lagere huurprijzen,
het gemak. De doe-het-zelf- en
goede bereikbaarheid en ruime parkeervoorzieningen.
woninginrichtingbranche hebben een
In de regio West-Friesland – waar de auto
bovengemiddelde omzet in de retailmarkt. Er
bovengemiddeld belangrijk is door de relatief lage
ontstaat een ruimere branchering op PDV-
verstedelijkingsgraad, de beperkte bereikbaarheid met het openbaar vervoer en spreiding van kernen – zijn
12
Detailhandelsbeleid Medemblik
locaties; steeds meer formules willen zich hier vestigen (sport, speelgoed).
dergelijke locaties extra populair. Een belangrijk voorbeeld is Winkelhart Zwaagdijk, een winkelgebied met kenmerken van een PDV-cluster dat momenteel goed draait en regionaal veel bezoekers trekt. Tegelijkertijd schuilt hierin een risico: de aantrekkingskracht van Winkelhart Zwaagdijk kan leiden tot verschraling van het aanbod in de lokaal verzorgende winkelgebieden.
Vergrijzing onder winkeliers en gebrek aan opvolging
Op dit moment is er sprake van een grote
Ook in Medemblik geldt dat er een grote groep
groep vergrijzende winkeliers. Deze winkeliers
vergrijzende winkeliers aanwezig is. Vooral de kleinere
lopen tegen de pensioenleeftijd (of hebben
kernen ervaren door het winkeliersbestand en geringe
deze reeds bereikt) en hebben moeite met het
detailhandelsaanbod effecten hiervan. Het wegvallen
vinden van opvolging. Hierdoor zijn zij
van één of enkele detaillisten heeft hier een grotere
genoodzaakt de winkel te sluiten. Het aantal
impact dan in grotere winkelgebieden. Dit vormt een
zelfstandige en onderscheidende ondernemers
belangrijke zorg voor de toekomstbestendigheid en
in diverse winkelgebieden neemt hierdoor af.
continuïteit van de winkels en daarmee voor de bereikbaarheid van dagelijkse voorzieningen in de kernen.
Maak plaats voor groen
Een versteende omgeving houdt warmte vast.
In de centra van Medemblik is relatief veel verharding
Na een hete dag blijft het in binnensteden ’s
aanwezig en is groen beperkt. Dit heeft gevolgen voor
nachts soms wel tien graden warmer.
de verblijfskwaliteit, met name tijdens warme dagen
Groenvoorzieningen dragen bij aan een hogere
wanneer schaduw ontbreekt. Groenvoorzieningen,
kwaliteit van leven en gezondheid. Meer groen
zoals bomen, gevelgroen en daktuinen, dragen niet
gaat hittestress tegen. Daarnaast helpt groen
alleen bij aan verkoeling en een prettige uitstraling,
om regenwater sneller te infiltreren en
maar versterken ook het karakter van de verschillende
verbetert het de biodiversiteit. Tot slot:
delen van het centrum. Het vergroten van de
beleving van groen blijkt een belangrijke
aanwezigheid van groen wordt daarom gezien als een
voorwaarde voor het gevoel van welbevinden.
kans om de leefbaarheid en aantrekkelijkheid van de centra te verbeteren.
Tabel 2: Trends over kleinere dorpskernen
Trend
Wat betekent deze trend?
Wat betekent dit voor de gemeente Medemblik?
Kwetsbaarheid kleinere winkelcentra
Consumenten kiezen vaker voor grotere
De centra van Wognum en Wervershoof zien de druk
binnensteden (volwaardig aanbod, historisch,
op de bestaande steeds meer toenemen. Het huidige
mix aan voorzieningen) of lokale dorpscentra en
winkelareaal sluit onvoldoende aan bij de vraag; delen
wijkcentra voor dagelijkse aankopen. Een deel
van het aanbod verliezen hun relevantie, terwijl
van de consumenten laat een grote groep
leegstand toeneemt. De opgave ligt er daarom in om
kleinere winkelcentra links liggen. Winkelketens
het winkelareaal te verkleinen of anders in te vullen en
en lokale ondernemers reageren hierop door
tegelijkertijd het functieprofiel te verbreden. Dat
vestigingen te sluiten. Het gevolg is hoge
betekent een mix realiseren van voorzieningen en
leegstand.
functies – zoals detailhandel, ontmoetingsplekken, werken en wonen – en aandacht besteden aan aspecten die het centrumbezoek tot een aantrekkelijke ervaring maken.
Supermarkten zetten in op schaalvergroting
Supermarkten zetten tegenwoordig in op ruim
Supermarktketens blijven actief kijken naar
opgezette supermarkten om te kunnen voldoen
optimalisaties van hun portefeuille en daarmee
aan de wensen van de consument. Denk aan
mogelijkheden voor schaalvergroting. Dit speelt zich
verbreding en een ruime presentatie van het
ook af in de gemeente Medemblik, waar de huidige
13
Detailhandelsbeleid Medemblik
en modernisering
assortiment, technologische ontwikkelingen
omvang van supermarkten gemiddeld 1.130 m2
(zoals zelfscankassa’s), brede gangpaden en
winkelvloeroppervlak bedraagt (volwaardige
meer verse, lokale, duurzame, vegetarische en
supermarkten in vijf kernen Medemblik, Andijk,
biologische producten. Hierdoor nemen kleine
Wervershoof, Wognum en Zwaagdijk). Met modern en
supermarkten in aantallen af en grote juist toe.
marktconform dagelijks aanbod wordt de lokale
Schaalvergroting leidt echter niet een-op-een tot
oriëntatie van consumenten versterkt. In sommige
meer omzet. De gemiddelde omzet per m²
gevallen is extra winkelvloeroppervlak nodig. Dat
winkelvloeroppervlak is juist afgenomen. Als
hangt af van het type supermarkt – fullservice, discount
gevolg van de dalende omzet per m² zijn meer
of buurtsuper – en van de lokale marktpotentie binnen
supermarktmeters nodig om de omzet op peil te
het verzorgingsgebied. Hiermee wordt afvloeiing naar
houden.
supermarkten buiten de gemeentegrenzen voorkomen. Gezien de centrale rol van supermarkten in de Medemblikse (gemeente) winkelgebieden is het van belang dat deze een marktconforme omvang hebben om een compleet aanbod te bieden.
Supermarkten steeds vaker drager van (kleinere) centra
De bestedingen in supermarkten groeien al
Het belang van een sterk dagelijks winkelaanbod in
meerdere jaren op rij. Supermarktketens willen
kleine centra was al evident. Als gevolg van de
profiteren van deze groei en onderscheiden zich
autonome trends, versterkt door corona, neemt het
meer dan ooit in de markt. Veel supermarkten
belang van een sterk dagelijks aanbod in middelgrote
hebben plannen voor modernisering, uitbreiding
centra eveneens toe. Het behoud en versterken van het
of verplaatsing. In de supermarktbranche is
supermarktaanbod (trekkracht) is daarbij het meest
zowel sprake van schaalvergroting (AH XL,
relevant. Voornamelijk fullservice-supermarkten
Jumbo Foodmarkt) als van schaalverkleining (AH
vervullen deze functie op dit moment. De discounters
to go, Jumbo City, Spar City). Supermarkten
(zoals Lidl en Aldi) vormen hierop een goede
stemmen concepten bewuster af op de wensen
aanvulling. Gelet op het grote aantal
van de consument: (a) kleine to go-winkels voor
investeringsplannen van supermarkten is het van
snelheid op drukke passantenroutes, (b)
belang supermarktinitiatieven zoveel mogelijk te laten
middelgrote supermarkten die dichtbij de
landen binnen de bestaande winkelstructuur en de
woning te vinden zijn en door middel van een
centra met toekomstperspectief. In Medemblik zijn
breed assortiment inspelen op gemak en (c) XXL-
deze supermarkten steeds vaker drager van vooral de
supermarkten voor optimale beleving en
kleinere kernen. Mensen komen hier niet alleen om te
foodconcepten. Door de concurrentie en
voorzien in hun dagelijkse behoeften, maar
populariteit van supermarkten neemt het aantal
supermarkten fungeren ook als sociale
traditionele buurtwinkels af. In sommige
ontmoetingsplaatsen. Denk bijvoorbeeld aan de Spar
gebieden vergroot dit de afstand van winkels
in Abbekerk of Midwoud. Het is daarom belangrijk om
voor bewoners en neemt als gevolg hiervan ook
in te zetten op een goede supermarktstructuur in de
de leefbaarheid af. Door een krimpende
gemeente om deze voorzieningen nabij kleinere kernen
recreatieve winkelfunctie worden supermarkten
in stand te houden.
steeds vaker een drager van voorzieningenclusters. De groei bij supermarkten heeft ook een keerzijde. Speciaalzaken zoals de bakker, slager en groentezaak verliezen het steeds vaker van de supermarkt. Juist deze speciaalzaken dragen bij aan de diversiteit en een uniek profiel van voorzieningenclusters.
Dalende trend aantal marktkramen
Het aantal actieve ondernemers op de
In het winkelgebied van de kern Medemblik staan er op
Nederlandse markten neemt af. Vooral non-food-
meerdere dagen marktkramen (voornamelijk food-
kramen hebben het zwaar. Dit type marktkraam
aanbod). De lokale aantrekkingskracht is groot en
staat onder druk door de toegenomen
inwoners willen lokale (markt)ondernemers steunen.
concurrentie van discountwinkels zoals de
Daarnaast zijn er door de gemeente verspreid
Action. Ook is het een zwaar beroep; steeds
verschillende standplaatsen te vinden bij de kernwinkelgebieden. Consumenten waarderen het
14
Detailhandelsbeleid Medemblik
minder jongeren kiezen ervoor om aan de slag te
aanvullende aanbod naast de bestaande detailhandel.
gaan als marktondernemer.
Het is van belang dat de marktkramen en ondernemers in de winkelgebieden elkaar aanvullen en geen onnodige concurrentie vormen.
3.2 Medemblikse kwaliteiten Winkels en supermarkten in Medemblik versterken de leefbaarheid in de kernen Winkels vervullen een belangrijke rol in de kernen. Door de spreiding van winkelgebieden binnen de gemeente vinden bewoners uit grotere kernen voorzieningen dichtbij huis. De kleinere lokaal verzorgende gebieden richten zich voornamelijk op dagelijkse behoeften. Zelfstandige ondernemers in de kleinere kernen hebben vaak een trouwe klantenkring en zorgen zo voor verbinding in de buurt. Bewoners kopen graag lokaal en voelen zich betrokken bij hun ondernemers, terwijl ondernemers op hun beurt sterk verbonden zijn met hun omgeving. Samen ondernemen staat centraal. Het voorzieningenaanbod is de afgelopen jaren echter teruggelopen. Daardoor is de kwetsbaarheid van de overgebleven winkels toegenomen, en daarmee ook het belang dat deze winkels behouden blijven. Winkelgebieden spelen een grote rol in het bereikbaar houden van voorzieningen, wat essentieel is voor ontmoeting tussen bewoners en het sociale karakter van de kernen. Deze winkelgebieden zijn dus niet alleen plekken om boodschappen te doen, maar ook belangrijke sociale ontmoetingsplaatsen. Het is daarom onze prioriteit om de bestaande winkelkernen in stand te houden. De huidige hoofdstructuur van de detailhandel in Medemblik draagt bij aan deze leefbaarheid.
Door deze structuur te behouden, blijven voorzieningen bereikbaar en blijft de leefbaarheid in de kernen gewaarborgd. Innovatief ondernemerschap in Medemblik speelt in op verbinding en bereikbaarheid In Medemblik krijgt innovatief ondernemerschap volop waardering en steun, vooral als het bijdraagt aan de lokale identiteit, leefbaarheid en bereikbaarheid. Medemblikse ondernemers zoeken naar diverse manieren om hun producten te kunnen verkopen en de bereikbaarheid van voorzieningen voor hun klanten te borgen. Dat zien we terug bij bijvoorbeeld boerderijwinkels, standplaatsen, marktkramen en winkels die meerdere functies combineren. Boerderijwinkels en marktkramen brengen lokale producten dichtbij huis én creëren ontmoetingsplekken. Ze versterken de korte voedselketen en de band tussen producent en consument. Daarnaast zetten ondernemers in op blurring. 3
Wat blijkt er uit de participatie? Brede steun voor functiemenging, mits duidelijke kaders Ondernemers, inwoners, ambtenaren en raadsleden steunen functiemenging in de hoofdwinkelstructuur. Voorwaarde is dat dit de kernfunctie van winkels versterkt en geen oneerlijke concurrentie veroorzaakt. Ondernemers gunnen elkaar ruimte en waarderen slim, innovatief ondernemerschap dat winkelgebieden aantrekkelijker maakt. Denk aan blurring of een aanvullend assortiment. Wel moet duidelijk blijven wat de hoofdfunctie is. Voorkom dat winkels elkaars omzet afsnoepen of in elkaars vaarwater komen. Dit speelt vooral bij standplaatsen, boerderijwinkels en aanvullende verkoop. Ondernemers accepteren extra activiteiten en inkomsten, zolang het assortiment beperkt en aansluitend blijft. Voorbeeld: de slager in Wognum 3
Er is sprake van blurring indien een ondernemer naast zijn bestaande activiteit (de hoofdactiviteit) een ondergeschikte activiteit toevoegt aan de bedrijfsvoering. Bijvoorbeeld een boekenzaak die horeca toevoegt.
Detailhandelsbeleid Medemblik
die naast vlees ook broodjes verkoopt. Zulke initiatieven spelen in op de behoefte aan nabijheid, sociale verbinding en economische veerkracht in de gemeente. Ruimtelijke kaders zorgen voor een onderscheidend Medemblik binnen heldere kaders Vanuit de participatie wordt benadrukt dat functiemenging kwaliteit toevoegt aan de hoofdstructuur en bijdraagt aan vitale kernen. Tegelijk wordt er gevraagd om duidelijke en transparante kaders om het speelveld eerlijk te houden. Denk aan regels voor omvang, assortiment en nevenfuncties. Zo krijgen innovatieve concepten ruimte zonder dat voorzieningen uithollen of bestaande ondernemers worden verdrongen.
Toeristisch Medemblik trekt bezoekers Bezoekers uit de regio komen af op de historische sfeer, gastvrijheid, goede service en het gevarieerde winkelaanbod. De combinatie van een landelijke omgeving, de ligging aan het IJsselmeer en goede voorzieningen maakt Medemblik aantrekkelijk om te bezoeken en voor recreatie. De stad Medemblik heeft een recreatief winkelgebied in een sfeervolle historische binnenstad. Hier zijn zowel winkels voor dagelijkse boodschappen als voor recreatief winkelen gevestigd. De binnenstad functioneert goed. Met het Stadsplan werkt de gemeente aan het versterken van de positie van de binnenstad en het toerisme in de regio. Hiermee speelt Medemblik in op het groeiende (binnenlandse) toerisme.
3.3 Medemblikse uitdagingen Te veel winkelmeters verminderen levensvatbaarheid van winkels in verzorgingskernen De gemeente Medemblik kampt met een overschot aan winkelruimte. De bevolking groeit nauwelijks, vergrijst en veel inwoners doen hun aankopen buiten de eigen kern. Hierdoor is er steeds minder marktruimte voor winkels en is een negatief saldo van 3.100 m² winkelvloeroppervlak voor dagelijkse en 1.800 m² winkelvloeroppervlak voor doelgerichte detailhandel ontstaan (zie nadere toelichting pagina 21). Dit overschot zet ondernemers onder druk, vergroot de kans op leegstand en leidt tot verschraling van het aanbod. Tegelijkertijd zijn er nieuwe detailhandelsinitiatieven in de kernen en het buitengebied. Hoewel die de lokale betrokkenheid laten zien, vergroten extra winkels het risico dat de bestaande structuur verder verzwakt. Consumenten kunnen hun geld immers maar één keer uitgeven. Om de leefbaarheid in de kernen te behouden, zijn gerichte keuzes noodzakelijk. Het is van belang initiatieven te ondersteunen die de hoofdstructuur versterken en te waken voor ontwikkelingen die voorzieningen juist versnipperen. Daarbij moet vooral worden gezorgd dat basisvoorzieningen dichtbij en goed bereikbaar blijven, ook voor de ouder wordende bevolking.
Wat blijkt er uit de participatie? Behoud van voorzieningen in kernen is cruciaal Uit alle participatiegesprekken blijkt één duidelijke boodschap: het in stand houden van (detailhandels)voorzieningen in de kernen is essentieel voor leefbaarheid en bereikbaarheid van dagelijkse voorzieningen. Belang voor inwoners en ondernemers Ondernemers benadrukken dat supermarkten en basiswinkels dichtbij huis onmisbaar zijn voor ouderen, mensen zonder auto en andere groepen die afhankelijk zijn van nabijgelegen voorzieningen. Interne klankbordleden wijzen daarnaast op de sociale functie van supermarkten, vooral in kleine kernen. Door vergrijzing en beperkte bevolkingsgroei neemt het lokale draagvlak
15
Detailhandelsbeleid Medemblik
af, waardoor voorzieningen dicht bij huis steeds belangrijker worden. Deze winkels of voorzieningen dragen rechtstreeks bij aan het dagelijks functioneren en de leefbaarheid van bewoners in de gemeente. Risico’s bij ontwikkelingen buiten de kern: gezamenlijk signaal Diverse ondernemers waarschuwen dat nieuwe ontwikkelingen buiten de kernen leiden tot verschraling, leegstand en verlies van reuring in dorpscentra. Daardoor verliezen kernlocaties hun rol als voorzieningenhart. Alle geconsulteerde groepen geven hetzelfde signaal: behoud en versterking van dagelijkse voorzieningen ín de kernen is noodzakelijk voor bereikbaarheid en sociale samenhang in een vergrijzende, deels minder mobiele samenleving.
Medemblik positioneren als recreatieve en toeristische bestemming voor het aantrekken van extra koopstromen Medemblik heeft sterke troeven als recreatieve en toeristische bestemming: de historische binnenstad, de ligging aan het water en de aanwezige cultuur- en natuurwaarden. Deze kwaliteiten zorgen al voor een zekere aantrekkingskracht, maar worden nog niet volledig benut. De uitdaging ligt erin dit potentieel verder te ontwikkelen en gericht uit te bouwen, zodat Medemblik zich sterker kan positioneren als toeristische trekker in de regio. Dat vraagt om een samenhangende aanpak, met investeringen in gastvrijheid, beleving en voorzieningen en een betere koppeling tussen detailhandel, horeca, cultuur en recreatie. Het Stadsplan Medemblik biedt hiervoor concrete handvatten. De opgave is om deze goede uitgangspositie te verzilveren en te vertalen naar extra koopstromen die de lokale economie en detailhandel versterken. Versterken van de winkelgebieden: juiste functie op de juiste plek… Publieksaantrekkende functies zoals sport- en dansscholen, showrooms, maatschappelijke voorzieningen en winkels met consumentenproducten zijn nu vaak gevestigd op bedrijventerreinen. Daarmee nemen ze kostbare ruimte in beslag die eigenlijk nodig is voor bedrijven die hier vanwege hun aard (met name milieuhinder) thuishoren.
Tegelijkertijd zouden deze functies juist in de winkelgebieden veel meerwaarde hebben: ze versterken het voorzieningenaanbod, vergroten de aantrekkelijkheid van de centra en vullen leegstand op. Door deze functies meer in de centra te concentreren, neemt bovendien de diversiteit van het aanbod toe. Bezoekers komen dan om uiteenlopende redenen naar het centrum: de ene keer voor boodschappen of een aankoop, de andere keer om te sporten of voor een maatschappelijke functie zoals een tandarts- of fysiotherapiebezoek. Dat vergroot de ontmoetingskans en de kans dat mensen vaker en langer in de centra verblijven, wat de lokale economie verder versterkt. … en kostbare bedrijventerreinenruimte vrijspelen/behouden Tegelijkertijd zorgen deze functies op bedrijventerreinen voor knelpunten. De ruimte daar is schaars en hard nodig voor bedrijven die vanwege hun milieuhinder alleen op deze locaties kunnen functioneren. Publieksaantrekkende functies verdringen die bedrijvigheid en leiden bovendien tot extra verkeersdruk en veiligheidsrisico’s, omdat de terreinen hier vaak niet op zijn ingericht. Daarmee ontstaat een suboptimale ruimtelijke ordening. De uitdaging is om hier actiever op te sturen. Dat betekent publieksaantrekkende functies zoveel mogelijk richting centrumgebieden te geleiden en de schaarse ruimte op bedrijventerreinen te behouden voor bedrijven die daar echt thuishoren.
Dit vraagt om een scherpere planologische begrenzing – bijvoorbeeld via het omgevingsplan en middels milieucategorieën – en om het stimuleren van verplaatsing naar centra. Dit is uitgewerkt in hoofdstuk 5 (Actielijnen) en hoofdstuk 6 (Ruimtelijk kader). Door functies te verplaatsen naar de centra en bedrijventerreinen te reserveren voor bedrijven die daar thuishoren, versterken we de vitaliteit en diversiteit van de centra én maken we kostbare ruimte op bedrijventerreinen vrij.
16
Detailhandelsbeleid Medemblik
Wat blijkt er uit de participatie? Boerderijwinkels: een kans voor lokaal én vitaal Boerderijwinkels versterken het lokale aanbod en brengen de korte keten dichterbij. Ze bieden inwoners verse producten van dichtbij, dragen bij aan educatie en geven agrarische bedrijven extra inkomsten. Ondernemers zien hierin een kans om hun bedrijf toekomstbestendig te maken. Het onderscheidende karakter wordt breed gewaardeerd in de gemeente. Velen willen daarom ook ruimte geven aan ondernemerschap om dit mogelijk te maken. Kaders zorgen voor balans Het wordt breed gedragen dat boerderijwinkels geen reguliere detailhandel mogen worden. Heldere regels over omvang en assortiment zijn cruciaal om concurrentie met bestaande winkels te voorkomen en de vitaliteit van winkelgebieden te beschermen. Er is steun om boerderijwinkels toe te staan, mits de omvang begrensd blijft. Zo blijven bestaande voorzieningen én boerderijwinkels naast elkaar bestaan. Dit beleid biedt ruimte voor innovatie én behoud van een eerlijk speelveld.
Vergrijzing van ondernemers en behoud van voorzieningen Veel winkeliers en zelfstandigen naderen de pensioengerechtigde leeftijd, terwijl opvolging of nieuwe instroom onzeker is. Dit zet de continuïteit van voorzieningen onder druk. In kernen zoals Wervershoof zorgt onzekerheid over ontwikkelingsplannen ervoor dat ondernemers minder investeren en zich niet langdurig binden. In kleinere kernen is bovendien geen kernwinkelgebied meer gedefinieerd, waardoor stoppende ondernemers hun panden kunnen transformeren naar andere functies en voorzieningen verdwijnen, met negatieve gevolgen voor de leefbaarheid. De uitdaging is om, om te gaan met deze vergrijzing en transformatie en ondernemers perspectief te bieden. Zonder duidelijkheid en vertrouwen dreigt een negatieve spiraal: voorzieningen verdwijnen, leegstand neemt toe en de leefbaarheid van de kernen verslechtert. Daarom zorgen we voor een helder en transparant gemeentelijk beleid. Het versterken van het ondernemersklimaat 4 en het aantrekkelijk maken voor nieuwe ondernemers is daarbij een cruciale uitdaging.
4
Het versterken van het ondernemersklimaat in Medemblik is een belangrijk doel en vormt een kernonderdeel van het economisch beleid van de gemeente.
17
Detailhandelsbeleid Medemblik
4. Hoofdstructuur en strategie In dit hoofdstuk wordt de detailhandelsstructuur van de gemeente Medemblik uiteengezet en toegelicht. In paragraaf 4.1 bespreken we de hoofdstructuur: welke voorzieningen aanwezig zijn, hoe deze over de kernen zijn verspreid en welke rol de verschillende winkelgebieden vervullen (zie bijlage voor een kaart van de hoofdwinkelstructuur in de gemeente). Daarnaast wordt ingegaan op het overaanbod aan detailhandelsmeters en de impact hiervan op het functioneren van de winkelgebieden, met speciale aandacht voor supermarkten vanwege hun cruciale positie in kleinere kernen. Paragraaf 4.2 beschrijft de visie op detailhandel: het overkoepelende doel van de gemeente en de vier strategische pijlers waarop wij inzetten om een vitale en toekomstbestendige detailhandelsstructuur te waarborgen. In paragraaf 4.3 volgt de strategie per winkelgebied, waarin concreet wordt aangegeven welke ontwikkeling en sturing nodig zijn om de hoofdstructuur en de leefbaarheid van de kernen te behouden.
4.1 Hoofdstructuur Vijf kernwinkelgebieden verspreid over Medemblik vormen het primaat voor de detailhandel De gemeente Medemblik kent vijf kernwinkelgebieden die verdeeld over de gemeente voorzien in de behoefte van de inwoners van de gemeente. Het gaat om de volgende winkelgebieden: Medemblik, Andijk, Wervershoof, Wognum en Zwaagdijk. We gaan hierna in op de detailhandelsstructuur (voor een uitgebreider profiel en beschrijving van de winkelgebieden zie tabel 4 op pagina 17). Medemblik vervult een centrale rol als winkelgebied voor de hele gemeente én de regio. Alle vormen van detailhandel zijn hier aanwezig. De stad is goed bereikbaar en biedt voldoende ruime parkeergelegenheid. Het historisch centrum en culturele aanbod trekken bezoekers aan. Het voorzieningenaanbod sluit aan op uiteenlopende consumentenbehoeften. Daardoor heeft Medemblik een groot verzorgingsgebied: stads- én regioverzorgend. Winkelhart Zwaagdijk is de afgelopen jaren uitgegroeid tot een groot winkelgebied met een streekverzorgend profiel dankzij de gunstige ligging, goede bereikbaarheid en ruime parkeergelegenheid. Door de aanwezigheid van trekkers zoals een Action en Wibra, welke ontbreken in de lokaal verzorgende winkelgebieden, heeft het gebied een sterke regionale functie. Andijk, Wervershoof en Wognum vormen lokaal verzorgende winkelgebieden.
Ze liggen verspreid in de gemeente en bedienen vooral de dagelijkse behoeften van inwoners uit de kernen en omliggende kernen en buurtschappen. Deze winkelgebieden hebben daardoor een belangrijke functie in hun verzorgingsgebied. Deze opzet zorgt voor een verspreide winkelstructuur (zie figuur 1). Naast de vijf kernwinkelgebieden ligt er ook verspreide detailhandel in andere delen van de gemeente. Deze locaties zijn minder geclusterd, maar dragen wel bij aan het totale winkelaanbod. Zo zijn er supermarkten gevestigd in Nibbixwoud, Midwoud en Abbekerk. Daarnaast is er een
18
19
Detailhandelsbeleid Medemblik
initiatief voor een nieuwe supermarkt in Opperdoes. Door het landelijke karakter en de lage bevolkingsdichtheid zijn de vijf kernwinkelgebieden en drie solitaire supermarktlocaties (in de toekomst eventueel vier na realisatie van een nieuwe supermarkt in Opperdoes) van groot belang, ook voor inwoners buiten deze kernen. Alle kernwinkelgebieden voorzien in de basisbehoeften Alle vijf kernwinkelgebieden in de gemeente Medemblik beschikken over belangrijke dagelijkse voorzieningen. Dit omvat minimaal een supermarkt, een drogist en enkele aanvullende speciaalzaken (zie tabel 3 voor een overzicht van het aanbod per winkelgebied). Dit pakket vormt de essentiële basis voor een goed functionerend winkelgebied en garandeert dat de dagelijkse behoeften van inwoners in deze kernen en omliggende kernen/buurtschappen worden vervuld. Daarnaast is er in de meeste winkelgebieden een beperkt aanvullend aanbod van recreatieve winkels en doelgerichte detailhandel, wat bijdraagt aan de aantrekkelijkheid en diversiteit van de centra. Zo hebben alle kernwinkelgebieden een solide fundament waarop de leefbaarheid en economische vitaliteit verder kunnen worden versterkt.
Tabel 3: Aanwezigheid detailhandel in de winkelgebieden Winkelgebied Medemblik
Dagelijkse detailhandel
Recreatieve detailhandel
Doelgerichte detailhandel
Supermarkt
Kledingzaken
Woonwinkels
Drogist
Schoenen
Dierenzaak
Speciaalzaken
Juwelier
Plant en dier Elektronica
Andijk
Supermarkt
Boekenzaak
Drogist
Elektronica Plant en dier
Speciaalzaken Wervershoof
Wognum
Zwaagdijk
Supermarkt
Warenhuis
Woonwinkel
Drogist
Optiek
Fietsen
Speciaalzaken
Kledingzaken
Elektronica
Supermarkt
Kledingzaken
Doe het zelf
Drogist
Juwelier
Plant en dier
Speciaalzaken
Boekenzaak
Supermarkt
Kledingzaak
Meubelzaak
Drogist
Schoenen
Dierenzaak
Speciaalzaken Bron: Locatus (2025). Bewerking: Stec Groep (2025).
20
Detailhandelsbeleid Medemblik
Figuur 4: Huidige detailhandelsstructuur gemeente Medemblik
Bron: Locatus (2025). Bewerking: Stec Groep (2025).
Figuur 5: Winkels en leegstand in gemeente Medemblik per winkelgebied (in m2 wvo) 7000 6000 5000 4000 3000 2000 1000 0 Dagelijkse detailhandel Andijk
Recreatieve detailhandel Medemblik
Wervershoof
Bron: Locatus (2025). Bewerking: Stec Groep (2025).
Doelgerichte detailhandel Wognum
Leegstand Zwaagdijk
21
Detailhandelsbeleid Medemblik
Overschot aan detailhandelsmeters zet de bestaande voorzieningen onder druk Uit distributieplanologisch onderzoek (DPO) blijkt dat er in Medemblik sprake is van een overaanbod aan detailhandel. Dit zien we overigens terug in de gehele regio. In de onderstaande tabel zijn de onderzoeksresultaten uitgesplitst naar de verschillende typen detailhandel. De recreatieve detailhandel is over het algemeen in balans. In de doelgerichte detailhandel is sprake van een beperkt overschot van circa 6%. Het grootste knelpunt doet zich echter voor binnen de dagelijkse detailhandel (supermarkten en winkels voor alledaagse boodschappen). Daar is sprake van een fors overaanbod van 16% winkelvloeroppervlak. Dit overschot heeft tot gevolg dat de dagelijkse detailhandel minder goed functioneert: de gemiddelde omzet per vierkante meter ligt daardoor lager dan gemiddeld in Nederland. De impact van dit overaanbod en de daarmee samenhangende kwetsbaarheid verschilt per winkelgebied. Waar we eerder constateerden dat de winkelgebieden een solide basis aan voorzieningen hebben, neemt de druk op dit aanbod toe.
Tabel 4: Marktruimte per detailhandelstype voor de gemeente Medemblik (in m² winkelvloeroppervlak (wvo)) 5 Branche
Huidig aanbod
Haalbaar aanbod 2035
Marktruimte
Dagelijks
19.150 m²
16.050 m²
-3.100 m²
Recreatief
6.950 m²
6.950 m²
0 m²
Doelgericht
30.800 m²
29.000 m²
-1.800 m²
Bron: Koopstromenonderzoek (2021); CBS (2024); Primos (2024); Panteia (2024); Locatus (2025); Stec Groep (2025). *Voor een compleet overzicht van de gehanteerde parameters en bronnen, zie bijlage 3.
In deze calculatie is geen rekening gehouden met een nieuw initiatief voor een supermarkt in Opperdoes. Indien dit initiatief vergund wordt, neemt de negatieve marktruimte voor dagelijks met 1.200 m² toe naar -4.300 m². We hanteren als stelregel dat een negatieve marktruimte tot 10% zonder negatieve gevolgen mogelijk is. In dat perspectief is een overaanbod van bijna 27% fors, waardoor op termijn negatieve effecten te verwachten zijn. Er is een DPO nodig om de lokale effecten te onderzoeken. Het is dan ook raadzaam voor dit initiatief een DPO uit te voeren, voordat deze vergund wordt.
Marktruimte Marktruimte is een economisch-ruimtelijk begrip dat aangeeft hoeveel winkelvloeroppervlak (meestal in m² wvo) in een bepaald gebied duurzaam kan functioneren. Het is daarmee een maat voor de economische ruimte voor uitbreiding, optimalisatie of nieuwvestiging van winkels. Marktruimte wordt bepaald aan de hand van distributieplanologisch onderzoek (DPO) en is gebaseerd op: • het aantal inwoners en het bestedingsniveau; • de koopkrachtbinding (hoeveel inwoners hun aankopen lokaal doen); • de koopkrachttoevloeiing (bestedingen van bezoekers van buiten); • de vloerproductiviteit (de gemiddelde omzet per m² winkelvloer). Zie bijlage 3 voor een nadere toelichting van de uitgangspunten. Er is positieve marktruimte wanneer het haalbaar aanbod groter is dan het bestaande aanbod. Dit betekent: bestaande winkels presteren bovengemiddeld qua vloerproductiviteit, er is ruimte
5
Inmiddels zijn de resultaten van het Koopstromenonderzoek 2026 bekend. Er is slechts sprake van marginale verschillen. Om deze reden is de DPO-calculatie niet geactualiseerd en blijven de cijfers uit 2021 relevant.
Detailhandelsbeleid Medemblik
voor uitbreiding van winkelvloeroppervlakte. Er is negatieve marktruimte wanneer het haalbaar aanbod kleiner is dan het bestaande aanbod. Dit betekent dat de vloerproductiviteit onder de norm ligt en er feitelijk een overaanbod is in verhouding tot de vraag. In dit geval berekenen we de marktruimte op gemeenteniveau. Negatieve marktruimte zegt dus niets over prestaties van individuele winkels. Negatieve marktruimte wil niet zeggen dat bedrijven niet kunnen bestaan, maar dat ondernemingen ondergemiddeld presteren en lagere omzetten generen dan de landelijke vloerproductiviteitsnormen zoals gehanteerd in DPO’s. Bij negatieve marktruimte ligt de gemiddelde omzet per m² onder deze norm. Daardoor neemt de concurrentie toe, nemen de marges af en wordt het lastiger om stijgende kosten door te berekenen. Sterke formules, goede locaties en onderscheidende concepten kunnen nog steeds goed functioneren. Zwakkere locaties, verouderde panden en generieke concepten komen sterk onder druk te staan en het is niet uit te sluiten dat ondernemingen na verloop van tijd moeten sluiten.
Supermarkten houden kleine kernen vitaal: juiste spreiding is cruciaal Supermarkten vormen vaak de dragers van kleinere kernen en bepalen grotendeels het verzorgingsgebied van een winkelgebied. In deze kernen zijn voorzieningen vaak gebundeld rond de supermarkt, waardoor bewoners hun boodschappen kunnen combineren met andere dagelijkse aankopen. Dit maakt het bezoek efficiënt, aantrekkelijk en stimuleert langere verblijfsduur, hogere bestedingen, levendigheid en sociale ontmoetingen. Wanneer deze clustering wegvalt, bijvoorbeeld door stoppende of verhuizende ondernemers, neemt de aantrekkelijkheid van het winkelgebied af. Combinatiebezoeken nemen af, het winkelaanbod versplintert en voorzieningen verdwijnen, waardoor de leefbaarheid van de kern onder druk komt. Behoud van supermarkten in de kernen is daarom cruciaal. Een goed functionerende supermarkt ondersteunt andere voorzieningen en versterkt de vitaliteit van de dorpskern. Een juiste spreiding van supermarkten over de kernen is essentieel om voorzieningen bereikbaar te houden en de leefbaarheid te behouden. Voor een overzicht van de spreiding van supermarkten binnen de gemeente, zie figuur 3.