Bijlage 1 rapport ontwikkelkansen aan de Hoekse Lijn
Tekst van het document
van Strand tot Stad: Ontwikkelkansen aan de Hoekse Lijn Visie op de verschillende kernen en hun metrostations
HvH HvH
HvH HvHHvH MLK MLK
MLK MLK M M MLK M M M
DeZwarteHond.
V V
V V V
S S
S S S
R R
R
2
Ontwikkelkansen aan de Hoekse Lijn
van Strand tot Stad: Ontwikkelkansen aan de Hoekse Lijn
Ontwikkelvisie Hoekse Lijn In gezamenlijke opdracht van: Gemeente Maassluis Gemeente Rotterdam Gemeente Schiedam Gemeente Vlaardingen Metropoolregio Rotterdam-Den Haag Provincie Zuid Holland
Visie op de verschillende kernen en hun metrostations
Status: Concept Projectteam: Daan Zandbelt (De Zwarte Hond) Jan Maarten van Hemert (De Zwarte Hond) Mike van Staten (De Zwarte Hond) Menno de Pater (Decisio) Daan van Gent (Decisio) Pim van der Zwet (Decisio) Hermyn Bonnema (Projectleider, Gem. Vlaardingen) Han Wieringa (MRDH) November 2020
De Zwarte Hond - Rotterdam Postbus 25160 NL-3001 HD Rotterdam Aert van Nesstraat 45 NL-3012 CA Rotterdam T +31 10 240 90 30 info@dezwartehond.nl www.dezwartehond.nl © 2020 De Zwarte Hond bv
Decisio | Economisch onderzoek en advies Valkenburgerstraat 212 NL-1011 ND Amsterdam T +31 20 67 00 562 info@decisio.nl www.decisio.nl
DeZwarteHond.
3
4
Ontwikkelkansen aan de Hoekse Lijn
5
Voorwoord
Begin 2020 zijn we, op initiatief van de MRDH, een samenwerking gestart onder de naam ‘Hoekse Lijn Partners’. Met de Provincie Zuid-Holland, de MRDH en de gemeente Rotterdam, Schiedam, Vlaardingen en Maassluis hebben we de afgelopen maanden samengewerkt om te onderzoeken welke – nu nog onbenutte- kansen de nieuwe metrolijn onze steden kan bieden. De ombouw van de Hoekse Lijn naar een lightrailverbinding is niet alleen een verbetering in de mobiliteit voor onze inwoners, maar kan ook grote meerwaarde opleveren voor de steden aan de Hoekse Lijn.
gebied van “stad tot strand”. Het verzorgingsgebied van de Hoekse Lijn is de westelijke tak van de agglomeratie Rotterdam, tussen de Nieuwe Waterweg, de natuur van Midden Delfland en het strand en de duinen. Daar tussenin liggen krachtige gemeenten met woon- en werklocaties en veel aantrekkelijke voorzieningen. De kracht van de Hoekse Lijn zit hem in de complementaire ontwikkeling van de verschillende plaatsen aan de lijn, waarbij iedere plaats vanuit zijn eigen kracht en kwaliteiten een aantal ontwikkelkansen kan realiseren.
De stuurgroep van de Hoekse Lijn Partners heeft het stedenbouwkundig bureau De Zwarte Hond gevraagd om de toekomstige mogelijkheden in beeld te brengen. We hebben hen ook expliciet gevraagd om met eigen suggesties te komen, bovenop de vele gemeentelijke initiatieven die er al zijn. Deze verkenning laat goed zien hoe we samen kunnen werken aan de opgaven waar we als regio voor staan. Er is een groot tekort aan woningen, er is behoefte aan meer werkgelegenheid en tegelijkertijd de noodzaak om de ruimte voor natuur en recreatie te behouden en versterken terwijl we de stadscentra vitaal houden.
Deze toekomstverkenning geeft inzicht in bestaande plannen en geeft vooral ook nieuwe, aanvullende kansen weer, voorbij de verre horizon van 2040. Dat betekent ook dat we voorbij de huidige kaders, opvattingen en plannen kijken. Zo is aansluiting van de Hoekse Lijn door het Westland naar de lightrail van Den Haag een project dat niet zomaar is gerealiseerd, maar op de lange termijn een interessante kans voor de Metropoolregio.
Deze toekomstverkenning laat zien dat we hiervoor goede plannen kunnen maken vanuit een gezamenlijke visie op het
Foto: RET
Wat wij belangrijk vinden is dat we deze verkenning met elkaar bespreken en ter inspiratie gebruiken om verdere plannen te maken voor de komende jaren. Het is wat ons betreft een start om blijvend samen te werken als overheden. We gaan graag de komende periode in gesprek over wat u wel en niet aanspreekt in deze toekomst-
verkenning voor de verder ontwikkeling van de gemeenten langs de Hoekse Lijn. Omdat we zien dat dat samenwerking en afstemming van plannen meerwaarde oplevert voor onze inwoners. Ik hoop dat u deze toekomstverkenning met plezier en ter inspiratie doorleest, met de toekomst van na 2040 in gedachte. Sjoerd Kuiper Wethouder gemeente Maassluis (o.a. ruimtelijke ordening, bouwen en wonen) Voorzitter van de stuurgroep Toekomstverkenning Hoekse Lijn N.B. We hebben een vrije opdracht aan De Zwarte Hond gegeven. Het feit dat er in deze toekomstverkenning kansen of suggesties staan wil niet zeggen dat de stuurgroepleden deze ook onderschrijven.
6
Ontwikkelkansen aan de Hoekse Lijn
Introductie
Wat een mooie kans! De Hoekse lijn opende in november 2019. Drie maanden na de opening waren de reizigersaantallen al op het niveau dat pas na drie jaar werd verwacht. Terwijl de metrolijn een succes is (en er hard gebouwd wordt aan het afbouwen van het laatste deel), is de enorme verstedelijkingsopgave van Zuid-Holland nog lang niet vlot getrokken. Er worden stappen gemaakt met de Verstedelijkingsalliantie van zeven gemeenten langs de ‘oude lijn’, het spoor van Leiden tot Dordrecht met 13 ontwikkellocaties. Hier zouden onder meer 175.000 woningen en vele tienduizenden arbeidsplaatsen moeten landen.
de ketting van de Hoekselijn te ontwikkelen. De metro geeft toegang tot landschappen als Midden-Delfland en de Kapittelduinen -met de fiets of te voet. En er zijn diverse unieke woonmilieus te ontdekken, bestaand en nog nieuw te bouwen.
Op basis van eenzelfde concept wordt in deze studie de potentie om de Hoekselijn verder te benutten verkend. Met woningbouw, maar ook met ontwikkeling van werkgelegenheid, voorzieningen en andere kwaliteiten zoals landschap en natuur, waaraan de metropoolregio en de betrokken gemeenten behoefte hebben. De vier gemeenten langs de Hoekselijn hebben samen met de MRDH en Provincie deze vraag geformuleerd.
Om dit te kunnen bereiken, hoeft niet iedereen met de metro te reizen. Stationsgebieden zijn namelijk voor iedereen de best bereikbare plekken in de regio, ongeacht je leeftijd of je favoriete vervoersmiddel. Als een senior slecht ter been is of als een kansarme jongere geen geld heeft voor het OV, dan zijn de plekken ook bereikbaar met de fiets of auto of te voet. De stationsgebieden zijn daarom bij uitstek plekken om maatschappelijke meerwaarde te creëren. Daarnaast bieden de toekomstige ontwikkelingen naast wonen, werken en mobiliteit ook aanleiding om grote opgaven als klimaatadaptie en de energietransitie in gang te zetten.
Bestemming voor bewoners, bedrijven en bezoekers Door dit onderzoek zien we ongelofelijk veel kansen. De metro rijdt en is al een groot succes. De Hoekselijn als geheel heeft onderscheidende kwaliteiten voor de Zuidvleugel als geheel. Het heeft een rijk aanbod voor een mix van doelgroepen. De lijn verbindt strand met stad en biedt een gevarieerd aanbod voor bezoekers, bewoners en bedrijven. De kernen met hun historische centra hebben de potentie om zich als Hollandse parels aan
Ontwikkelingen dienen complementair te zijn. Zodat ze bijvoorbeeld het Vlietland ziekenhuis in Nieuwland aanvullen en er intensievere relaties tussen District U in Vlaardingen en de voedselindustrie in het Westland ontstaan. We gaan op zoek naar een betere koppeling tussen opleidingen & bedrijven en tussen idee & productie.
Aandachtspunten Tegelijkertijd zijn er ook aandachtspunten. De woon-werkbalans langs de lijn is tamelijk scheef. Zeker in Maassluis en Vlaardingen. Dat maakt dat de regio sterk afhankelijk is van werkgelegenheid elders. En dat de metro vooral ’s morgens vol zit richting Rotterdam en ’s avonds omgekeerd. Daarnaast dragen veel van de ‘harde’ plannen, die de komende
jaren tot uitvoering komen, niet bij aan het beter in balans brengen van deze scheve verhoudingen. Ten westen van Schiedam worden er voornamelijk woningen gerealiseerd: 6 duizend woningen tegen duizend banen. We proeven ook wat koudwatervrees -terecht en onterecht- om binnen de bebouwde kom naar verdichtingsmogelijkheden te kijken. Dit zijn zeker complexe opgaven en per definitie geen eenvoudige projecten. Toch geloven wij dat de potentie en maatschappelijke meerwaarde van deze plekken groot zijn. Zoek de ruimte Daarom roepen we u op om tijd en ruimte te zoeken. Door de komende tijd nauwkeuriger en verder te verkennen wat de ontwikkelkansen precies zijn en welke randvoorwaarden u daar als bestuurders en met andere maatschappelijke stakeholders aan verbindt. Het palet aan kansen wordt hier rijker van. Mocht er dan op een onderdeel een argument sneuvelen of een partner zich terugtrekken, dan houd je al die andere argumenten en supporters nog over. Zoek daarom de ruimte en de tijd om een aantal veelbelovende maar nu nog niet ver genoeg uit gediepte kansen nader te verkennen en van (bestuurlijke) randvoorwaarden te voorzien. U staat er ook zeker niet alleen voor, uw buren en ‘hogere’ overheden kunnen u helpen als ook zij geholpen worden. Daan Zandbelt Stedenbouwkundige en Architect Partner De Zwarte Hond
7
8
Ontwikkelkansen aan de Hoekse Lijn
9
Ontwikkelvisie Hoekse Lijn - Van Strand tot Stad van Strand tot Stad Hoek van Holland
De Hoekse Lijn brengt je van het strand naar de stad en verder, langs een rijk palet aan woon-, werk- en landschappelijke omgevingen. Langs de lijn liggen kansen voor kwaliteitsimpulsen, voor nieuwe werkplekken en voor woonmilieus die aanvullend zijn voor de verschillende kernen. De ontwikkelvisie versterkt identiteit en kwaliteit van de regio, de steden en de aanliggende wijken. Verhouding in ontwikkelkansen Schiedam
HvH
M
V
S
Maassluis Wonen Banen Landschap
Maximale verstedelijkingspotentie van kernen aan de Hoekse Lijn, incl lopende ontwikkelingen
Vlaardingen
Woningen
Banen
3500
2000
HvH Maeslantk.
HvH
2200
Maassluis
5800
1000
Korte termijn ontwikkelkansen
Vlaardingen
9500
5500
Lange termijn ontwikkelkansen
Schiedam
8500
3700
HvH HvH HvH MLK HvH MLK MLK M MLK M M MLK M
M
V
VV
V
S V
SS
S R
S RR
R
R
10
Ontwikkelkansen aan de Hoekse Lijn
Geschiedenis van de Hoekse Lijn
Inhoudsopgave
0 1 2 3 4 5 6
Inleiding Analyse Visie Ontwikkelprincipes Toekomstbeelden: Kernen & Stations Proces-acties op korte en lange termijn Economische onderbouwing - Decisio
11 26 40 56 66 126 130
Tot de aanleg van de Hoekse Lijn werd in 1875 in de Tweede Kamer besloten. Vanaf 1893 was er op de lijn internationaal vervoer van personen en goederen middels stoomtrein. De lijn werd aangelegd als aftakking van de bestaande lijn Rotterdam – Den Haag. De spoorlijn ligt grotendeels op een speciaal hiervoor aangelegde waterkerende dijk, waarin tijdens de aanleg van de lijn enkele keersluizen zijn opgenomen. De spoorlijn werd geëlektrificeerd in 1935. In Hoek van Holland sloot de lijn aan op de veerdienst naar Harwich in Engeland. De lijn voorzorgde aanvankelijk internationale verbindingen naar bijv. Berlijn en Moskou. Daarna fungeerde deze als voorstadslijn die verschillende plaatsen middels de trein verbindt met Rotterdam Centraal en reden er goederentreinen naar Vlaardingen. In 2017-2019 is de lijn aangepast en bij Schiedam aangesloten op het metronetwerk. De spoorlijn werd daarmee onderdeel van metrolijn B.
11
12
Ontwikkelkansen aan de Hoekse Lijn
De opgave De Hoekse Lijn is nu als metrolijn een belangrijk onderdeel van de hoofdstructuur van de Zuidvleugel Randstad. Echter, doordat de lijn een voormalige treinverbinding is en de meeste metrostations pas kort geleden gebouwd zijn, zijn de aanliggende wijken vaak nog niet optimaal op het station georiënteerd. De uitdaging die daar uit voortkomt is als volgt geformuleerd:
“Hoe kan de Hoekse Lijn bijdragen aan de versterking van de aanliggende wijken, kernen en regio?” Middels dit onderzoek proberen wij hier antwoorden op te formuleren.
Hoek van Holland
Maassluis
Vlaardingen
Schiedam
Rotterdam
13
14
Ontwikkelkansen aan de Hoekse Lijn
Hoofddoel
Thema’s Samenhang van kernen versterken in relatie tot regio Hoekse Lijn en Zuidvleugel Randstad. Verstedelijkingsopgave inzetten als impuls voor versterking van bestaande wijken en de bestaande structuur richten op het station als voorkant zodat meer bestemmingen toegankelijk worden voor een grotere groep mensen
15
Om de uitgesproken ambities te kunnen beantwoorden, bekijken we in hoofdstuk 1 (Analyse), 2 (Visie) en 4 (Toekomstbeelden) de voorstellen op de volgende thema’s:
Woningvoorraad
Demografie
Economie & Werkgelegenheid
Mobiliteit
Ambities De volgende ambities dragen bij om het hoofddoel te realiseren: Klimaatadaptatie & openbare ruimte
Hoogste dichtheid rondom de stations
Samenhang aan lijn door complementaire karakters stations
Duurzame ontwikkeling (klimaatadaptief, energie & circulair)
Schoner en gezonder vervoer krijgt voorrang
Banen binnen bereik & nieuwe sectoren (zorg, voedsel, ICT)
Toegang tot kennisontwikkeling & tertiair onderwijs (MBO, HBO & WO)
Toegang tot stedelijke & landelijke recreatieve mogelijkheden
Diversiteit in het woningaanbod
Natuur, Ecologie & Landschap
Energieneutraal & Circulariteit
Bron: indebuurt rotterdam
16
Ontwikkelkansen aan de Hoekse Lijn
17
Meer tijd voor elkaar - een andere kijk op stedelijke ontwikkeling en mobiliteit
Steeds meer Nederlanders verhuizen naar stedelijke gebieden en huishoudens worden kleiner. Daardoor is er een nijpend woningtekort. Er moeten een miljoen nieuwe woningen bij; dat kan niet op de oude manier. Steden in Nederland zijn traditioneel gestructureerd naar het principe van de functionele stad, waarin gebieden van elkaar zijn gescheiden op basis van hun unieke functie. Ook het oude mobiliteitsdenken met zijn focus op piekbelasting en capaciteitsvergroting sluit niet langer aan op de meer compacte en gedifferentieerde stedelijke omgeving van de toekomst. Nederland heeft veel nieuwe woningen nodig. Zo’n één miljoen tot 2040. Achter deze woningbouwopgave zitten twee drijvende krachten: de ‘huishoudverdunning’ en de trek naar de stad. Er komen steeds meer huishoudens van een of twee personen. Voor deze groep zijn passende woningen nodig. De trek naar de stad zorgt ook voor vraag naar meer woningen. Deze migratiestroom komt deels uit het binnenland, van de randen van het land naar de Randstad en de grotere steden daaromheen, en deels uit het buitenland, vooral vanuit Europa. Mensen komen af op de ontplooiingsmogelijkheden die de stad hen biedt: voor het volgen van een opleiding en het vinden van een partner en een baan. Ten opzichte van grootstedelijke agglomeraties in het buitenland, missen Nederlandse steden massa en de schaalvoordelen, zoals superspecialisatie.
Deze agglomeratievoordelen zijn wel gewenst vanuit het oogpunt van leefkwaliteit, de vrijheid te kiezen hoe je je leven inricht en economische concurrentiekracht. De afgelopen decennia
is het beleid geweest om dit gebrek aan agglomeratiekracht te compenseren door te investeren in infrastructuur en mobiliteit: steeds bredere wegen en snellere treinen die vaker rijden, maar ook door middel van financiële prikkels, zoals het reiskostenforfait en belastingvoordelen voor leaseauto’s. Toch zijn we geen seconde eerder thuis. De tijd die dagelijks wordt besteed aan verplaatsen is al eeuwen gelijk. Het effect van het investeren in infrastructuur is dat Nederlanders steeds verder van hun werk zijn gaan wonen. Inmiddels gemiddeld ruim 22 kilometer. Het lijkt soms wel een wedstrijdje wie-het-verst-van-zijn-werk-woont. Als een groot deel van die tijd bestaat uit filerijden of een ongemakkelijk ritje in een overvolle trein, dan is dat allerminst een indicatie van een verbetering van onze welzijn of welvaart. De afgelopen decennia was de focus in het landelijk mobiliteitsbeleid gericht op de bestrijding van knelpunten en de inperking van zogenaamde ‘voertuigverliesuren’ om daarmee de reis van forenzen te versnellen. Maar wie (nog) niet reist, blijft daardoor buiten beeld. Het beleid beantwoordt te weinig aan problematiek van vervoersarmoede en kansenongelijkheid.
Anders dan Vinex databron: PRIMOS 2017
De nieuwe woningbouwopgave - 1 miljoen woningen tot 2040 - is anders dan de Vinex. De opgave concentreert zich in de Randstad en trends als kleinere huishoudens, minder bezit en het multifunctionele gebruik van de woning, bijvoorbeeld als werkruimte, spelen een belangrijke rol.
Daarnaast richt het woonbeleid zich voornamelijk op de fikse nieuwbouwopgave, terwijl bestaande wijken voor misschien nog wel grotere transformatieopgaven staan, zoals de energietransitie, klimaatadaptatie, kansengelijkheid en de overgang naar een circulaire economie. Die vraagstukken laten zich niet één voor één oplossen en vragen om een andere kijk op stedelijke ontwikkeling en mobiliteit. Het is tijd voor een nieuw hoofdstuk in de Nederlandse ruimtelijke ordeningstraditie, waarin we het bestaande beter benutten en de agglomeratiekracht vergroten met minder mobiliteit. Vanaf de jaren
’30 is, onder aanvoering van Van Eesteren, ingezet op functiescheiding in onze steden, met als ideaal ‘de functionele stad’. Naar dit ideaalbeeld zijn veel gebieden ontwikkeld die goed zijn in slechts één ding: een buitenwijk met doorzonwoningen is bedoeld om in te wonen en een bedrijventerrein is bedoeld om in te ondernemen. Dit model zorgt voor een hoge mobiliteitsvraag en monofunctionele woongebieden die kwetsbaar zijn voor verandering. Nu er behoorlijk wat veranderingen op stapel staan, komt die kwetsbaarheid vaak pijnlijk aan het licht.
18
Ontwikkelkansen aan de Hoekse Lijn
19
Er bestaan ook grote verschillen tussen de woongebieden, waardoor op tal van vlakken sociale ongelijkheid bestaat. Er zijn wijken die lijden aan ‘vervoersarmoede’. Hier hebben de bewoners matige toegang tot werk, scholing en voorzieningen. Ook heeft niet iedereen in deze wijken beschikking tot een auto. Dat beperkt de bewoners van die wijken in hun mogelijkheid zich te ontwikkelen in het maatschappelijk leven. Ondanks het hoge welvaartsniveau in Nederland zijn er woonwijken waar de levensverwachting van de bewoners een flink aantal jaren onder het gemiddelde ligt. De verschillen zijn nog groter als je kijkt naar het aantal gezonde levensjaren. Nederland wordt er niet beter van als het op de oude manier blijft doorbouwen. De woningbouwopgave biedt de mogelijkheid om de agglomeratiekracht te vergroten, mensen de gelegenheid te geven hun leven nabij te organiseren en de kanteling in het traditionele mobiliteitsdenken te versnellen. Mobiliteit is geen doel op zich. Het is een middel om meerdere maatschappelijke doelen te bereiken: de versterking van de economische structuur en de sociale cohesie, het creëren van gelijke kansen en een aantrekkelijke leefomgeving.
Mondriaan Compositie in rood, geel, blauw en zwart 1921
Van Eesteren revisited & Mondriaan
Mondriaan Broadway Boogie Woogie 1942-43
Van Eesteren was bevriend met Mondriaan, zij zouden later beiden lid zijn van de kunstenaarsgroep De Stijl. De Nederlandse functionele stad heeft veel weg van een klassieke, wat statische Mondriaan. Laten we proberen daar een dynamische, dansende Victory Boogie Woogie’s van te maken; een meer uitbundige vorm van verstedelijking, waarin meerdere functies met elkaar vermengd zijn.
20
Ambitie We creëren nabijheid en verhogen de individuele keuzemogelijkheden. We gaan dichter bij elkaar wonen en werken, binnen een efficiënt netwerk van verbindingen. De meeste nieuwbouw realiseren we in de bestaande stedelijke omgeving. Oude gebouwen geven we nieuwe bestemmingen. Concentratie van verstedelijking en menging van functies zorgen voor een gevarieerd aanbod van werk en voorzieningen dichtbij huis. Onze woonen werkomgeving passen we zo aan dat we mínder willen reizen in plaats van méér en nóg verder. Zo houden we tijd over voor elkaar en de dingen die we echt belangrijk vinden. Dat is goed voor onze gezondheid en we besparen er veel energie mee. Het OVnetwerk wordt de ruggengraat voor stedelijke ontwikkeling. Met deze aanpak vergroten we de agglomeratiekracht en dienen we meerdere maatschappelijke doelen. Door woningbouw en investeringen in mobiliteit in samenhang te beschouwen, kunnen we nabijheid stimuleren en keuzevrijheid vergroten. Zo krijgen we meer vrijheid in de ruimtelijke inrichting van ons leven: de manier waarop we wonen, ons van A naar B verplaatsen en waar we werken en recreëren. Dit krijgen we voor elkaar door nieuwe woningen te bouwen in de buurt van plekken waar veel werk is en in de nabijheid van scholen, zorg en voorzieningen.
De bestaande OV-hoofdstructuur van een regio leent zich als ruggengraat daarvoor: dit zijn de multimodaal ontsloten plekken van een regio waar vaak al geïnvesteerd wordt in een aantrekkelijk milieu
Ontwikkelkansen aan de Hoekse Lijn
voor voetgangers en fietsers. De volgende stap is het concentreren en mengen van nieuwe woningen met bestaande en nieuwe voorzieningen, plekken waar je dus zowel met de auto, de fiets, het OV of te voet prima kan komen. Ook helpt het om nieuwe woningen in en om bestaande wijken te bouwen, om deze zo een broodnodige impuls te geven en te helpen bij de grote opgaven waar ze voor staan. Denk hierbij aan de energietransitie, het klimaatadaptief maken van de openbare ruimte en woningen, het vergroten van de biodiversiteit en het bevorderen van sociale cohesie en kansengelijkheid. We streven naar circulariteit: maak zo min mogelijk gebruik van primaire grondstoffen en zo veel mogelijk van hergebruikte materialen. Met de toegenomen nabijheid door het concentreren en mengen van functies verlagen we de mobiliteitsdruk in de spits en benutten we de bestaande infrastructuur effectiever. Want door woningen dichtbij een concentratie van werkgelegenheid te bouwen wordt de kans groter dat mensen een baan dichtbij vinden en er wordt een tegenspits gestimuleerd door degenen die toch voor een baan verder weg kiezen. We willen dat investeringen in mobiliteit voortaan een zo hoog mogelijke maatschappelijke meerwaarde realiseren, in plaats van louter vermindering van voertuigverliesuren. Dat dit geen dagdromen zijn, bewijst de A2-tunnel in Maastricht.
Dit project doet zo veel meer dan de doorstroming bevorderen. Alleen de WOZwaarde van de woningen in de omgeving is sinds de oplevering van de tunnel al met 200 miljoen euro toegenomen. Daarbij zijn
gezondheidsbaten (minder geluidsoverlast en minder fijnstof ) en verbeterde toegang tot opleiding of een baan vanuit omliggende achterstandswijken, nog niet eens meegenomen. Concentratie van verstedelijking en vermenging van functies zorgt voor een gevarieerd aanbod van werk en voorzieningen dichtbij huis. Op deze wijze voorkomen we dat onze woon-werkafstand niet nog verder groeit dan de huidige gemiddelde 22 kilometer. Mobiliteit geven we vorm op een manier die het mogelijk maakt om juist mínder te kunnen reizen, niet méér of nóg verder. Waar we voor gaan, is kwaliteit van leven. Zo houden we meer tijd over voor elkaar en de dingen die we echt belangrijk vinden en zorgen we dat ook voor kwetsbare groepen er werk nabij is. Meer fietsen en lopen in plaats van autorijden is goed voor onze gezondheid en we besparen er veel energie mee, wat weer goed is voor het milieu. Less is more. Tegelijkertijd biedt dat ruimte om de niet-dagelijkse verplaatsingen tussen regio’s juist te intensiveren en versnellen. Dit bevordert ook onze agglomeratiekracht: ontplooiingsmogelijkheden, concurrentiekracht en nationale samenhang.
21
Voorgaande tekst is een fragment uit het toekomstperspectief Panorama Nederland, uitgegeven in 2018 door het College van Rijksadviseurs. Daan Zandbelt is naast zijn werk als Stedenbouwkundige en Partner bij De Zwarte Hond ook werkzaam als Rijksadviseur voor de Fysieke Leefomgeving. Het volledige Panorama Nederland bevat naast een optimistisch perspectief ook handvatten, principes en instrumenten voor beleidsmakers, ontwerpers en andere actoren in de ruimtelijke inrichting van ons land. Het stuk is middels onderstaande link in zijn geheel te downloaden: https://www.collegevanrijksadviseurs.nl/ adviezen-publicaties/publicatie/2018/12/06/ panorama-nl
Panorama Nederland
Rijker Hechter Schoner
22
Ontwikkelkansen aan de Hoekse Lijn
23
De Metropolitane Mix - een nieuwe kijk op functiemenging
Mengen is niet makkelijk. Het mixen van functies pakt niet altijd zo goed uit als vooraf gedacht. Op de Wilhelminapier klagen bewoners over de ronkende en rokende cruiseschepen voor hun deur. Begrijpelijkerwijs is een bakker op de Binckhorst bang voor de bouwplannen rond zijn industriële banketbakkerij. Toch biedt het ontwikkelen van mixeduse gebieden ook veel voordelen. Het reduceert mobiliteit, maakt het delen van voorzieningen en investeringen mogelijk, is toekomstbestendig, sociaal veiliger en bovendien populair. Meng daarom met mate. Een Raamwerkplan biedt uitkomst: een licht ruimtelijk plan dat op hoofdlijnen organiseert waar welke mix gewenst is binnen een gebied. Door niet te zoneren op basis van functies, maar op basis van maximale milieuhinderprestaties. De huidige milieuzonering deelt bedrijfsfuncties in milieucategorieën, gekoppeld aan een richtafstand tot woningen. Veel (maar niet al het) werk is echter kleiner, stiller, en minder gevaarlijk geworden, wat mengen aantrekkelijker maakt. Ook zijn technische of bouwkundige maatregelen te treffen om geluid, geur en gevaar te reduceren. Verder lijkt de mix beter te werken als de functies elkaar iets te bieden hebben. Binnen een Raamwerkplan zie ik drie zones: Reuring, Rust en Ruis.
Reuring In de Reuring-zone is ruimte voor hoogstedelijke voorzieningen met ruime openingstijden die voor dynamiek en sociale veiligheid zorgen. Woonconcepten voor
‘uithuizige’ bewoners, die sterk leunen op stedelijke en collectieve voorzieningen, sluiten hier goed op aan. De Reuring-zone vormt de ruggengraat van een gebied en ligt bij voorkeur zo dicht mogelijk bij een openbaarvervoersknooppunt of stadscentrum. Ruis In de Ruis-zone wordt volop ruimte geboden aan bedrijvigheid, logistiek, verkeer en rommeligheid. Een zone met een grotere mate van tolerantie. Ligging aan hoofdverkeersroutes, met grotere kavels en gebouwen, ligt voor de hand. Ruis-zones kunnen helemaal woningvrij zijn, zodat zich hier de iets zwaardere functies kunnen vestigen, zolang de leefkwaliteit van de Reuring- en Rust-zones even verderop niet negatief wordt beïnvloed. Een dergelijk deelgebied kan monofunctioneel zijn of uit een mix van niet-wonen functies bestaan, bijvoorbeeld een poppodium met drukkerij en kantoren. Zo kan die bakkerij op de Binckhorst blijven. Rust In de Rust-zone is ruimte voor wonen, groen en kantoorwerk. Hier passen alle woonvormen die zich lenen voor een hoge dichtheid en niet in de andere twee zones passen, waaronder gezinsappartementen, boven-benedenwoningen, townhouses, enzovoorts. Deze zone lijkt ook erg geschikt voor klimaatadaptatie, parken en recreatieve verbindingen naar buiten. Met dit Raamwerkplan voor Reuring, Rust en Ruis ontstaat een gebalanceerde mix van functies. Bakkers klaar, mixen maar!
Waarom? Een gemengd gebied: • reduceert mobiliteit • is leefbaarder • is adaptiever • maakt delen makkelijker • is gewild • stimuleert innovatie Wat? • Raamwerkplan voor Reuring, Rust en Ruis • Meng op bouwblokniveau met hoogfrequente plinten Hoe? • Van functie- naar prestatie-gebaseerde milieuhinder • Verken bredere verevening en verrekening met Gebiedsexploitatie en Plintregisseur • New Cool Collective: voor mobiliteit, energie en klimaat
Voorgaande tekst is eerder verschenen als column van Daan Zandbelt op het platform Gebiedsontwikkeling.nu. In het volledige rapport wordt verteld hoe gemengde milieuws met meerwaarde voor Nederland kunnen worden ontwikkeld. Het stuk is met onderstaande link in zijn geheel te downloaden: https://www.collegevanrijksadviseurs.nl/ adviezen-publicaties/publicatie/2019/04/11/ reos-advies
Waarom? Een gemengd • reduceert m • is leefbaard • is adaptieve • maakt dele • is gewild • stimuleert i
Wat? • Raamwerkp • Meng op b
Hoe? • Van functie • Verken bre Gebiedsexp • New Cool C
24
Ontwikkelkansen aan de Hoekse Lijn
25
Principes voor maatschappelijke kosten en baten analyse
De uitgewerkte oplossingsrichtingen in de Ontwikkelvisie Hoekse Lijn zijn middels een quickscan analyse op hun maatschappelijke en economische potentie getoetst en beoordeeld. Daarbij is aangesloten bij de systematiek van de maatschappelijke kostenbaten-analyse (MKBA) en Economische Impactstudie (EIS). De effecten zijn op twee schaalniveaus uitgewerkt: - Op nationaal / regionaal niveau - Op lokaal / gemeentelijk niveau
Het gaat om vragen als: • Wat draagt intensivering van de woningbouw en werkgelegenheid langs de Hoekse Lijn bij aan de regionale economie en maatschappelijke opgaven op het gebied van ruimte en mobiliteit? • En welke potenties hebben de investeringen op het gebied van recreatie, duurzaamheid, ruimtelijke kwaliteit en leefbaarheid?
Maatschappelijke en economische effecten ontwikkeling Hoekse Lijn Nationale/regionale effecten Het optimaal benutten van de bestaande infrastructuur van de Hoekse Lijn en de centrale ligging in de Zuidelijke Randstad met directe verbindingen met OV-knooppunten draagt bij aan: • • •
Versterken agglomeratiekracht van de regio Groot-Rijnmond. Duurzamere vormen van mobiliteit. Vermeden gebruik en bebouwing van (open) landschap en natuur.
Lokale/gemeentelijke effecten De ontwikkelprincipes bieden op lokaal / gemeentelijk schaalniveau kansen om: • • • • • •
Het draagvlak voor bestaande voorzieningen te vergroten en de lokale economie te versterken. Nieuwe bedrijvigheid aan te trekken. De ruimtelijke kwaliteit een impuls te geven. De woningmarkt te verruimen voor bijvoorbeeld starters of ouderen uit de regio. De mogelijkheden op de arbeidsmarkt in de eigen omgeving te verruimen. De toegankelijkheid van onderwijsvoorzieningen te vergroten en sociale problematiek aan te pakken.
In dit document worden diverse effecten doorgerekend en besproken. Op grotere schaal betreft dit de regio-overstijgende effecten. Deze komen terug in hoofdstuk 2 & 4. Woningvoorraad
Woonmillieu
Economie & Werkgelegenheid
Natuur, Ecologie & Landschap
Mobiliteit
Agglomeratiekracht
Mobiliteit
Woningvoorraad
Groen/onbebouwde ruimte
Daarnaast is er per station ook inzicht gegeven in de lokale effecten van de ontwikkelkansen: Economie & Werkgelegenheid
Mobiliteit
Kosten
Economie & Werkgelegenheid
Gemeentelijke financiën
Economie & Werkgelegenheid
Mobiliteit
Klimaatadaptatie & openbare ruimte
Economie
Natuur, Ecologie & Landschap
Natuurwaarden
Economie & Werkgelegenheid
Demografie
Sociaal en onderwijs
Woningvoorraad
Ruimtelijke kwaliteit
Natuur, Ecologie & Landschap
Mobiliteit
Recreatie/gezondheid
Alle effecten en berekeningen zijn ook met een uitgebreide toelichting terug te vinden in het bijgevoegde rapport van Decisio.
26
1
Ontwikkelkansen aan de Hoekse Lijn
Analyse
Alvorens een visie te kunnen vormen over hoe de Hoekse Lijn en de kernen die er aan liggen zich zouden kunnen ontwikkelen, is er een analyse gedaan. Zo zijn er observaties gedaan op locatie, zijn de profielen van de stations en ook de andere regionale metrolijnen vergeleken en is er kennis genomen van actuele thema’s en onderzoeken die spelen per gemeente. Ook is er een overzicht gemaakt van de huidig bekende bouwplannen per gemeente.
27
28
Ontwikkelkansen aan de Hoekse Lijn
De Hoekse Lijn is onderscheidend..
De kernen hebben veel gemeen met elkaar...
..door naast wonen en werken, ook cultuurhistorie, landschappelijke kwaliteit en recreatie te bieden. Hoekse Lijn (B)
Randstad Rail (E)
29
- grote oriëntatie op Rotterdam - historische kernen met een havengeschiedenis - grote na-oorlogse uitbreidingen
Spijkenisse Lijn (D, C)
De n Ha ag Rotterdam
Hoek van Holland
r
ke
ac
n Pij Rotterdam
Poortugaal
Be
Hoogvliet
el
rk
Schiedam Maassluis
Rhoon Vlaardingen
Spijkenisse
Rozenburg
am
rd
tte
Ro
van strand naar stad gemengd wonen, werken onderscheidende natuur
van hofstad naar havenstad werken en wonen gescheiden
van stad naar delta wonen en werken gescheiden
oude treinlijn omgebouwd
forenzen twee kanten op
ontworpen i.r.t. Rotterdam
Hoek van Holland
Schiedam Maassluis
Vlaardingen
Wonen aan de noordzijde Werken aan de zuidzijde Natuur aan de westzijde Cultuur aan de oostzijde
Rozenburg
Foto: Rotterdam Tourist information
Foto: AD
Foto: D&S vastgoed
30
Ontwikkelkansen aan de Hoekse Lijn
31
..maar elke kern en station heeft ook een onderscheidend profiel en programmering.
Badplaats Havenplaats
Historische kern, een modern voorzieningencluster en rustig wonen
Oude stad met naoorlogse wijken tussen havens en polder
Metropolitaan knooppunt met oude binnenstad
Landschap & recreatie
HvH
RTM
Historische centra
HvH
MSS, VLD & SDAM
RTM
Transport richting werk HvH
RTM
32
Ontwikkelkansen aan de Hoekse Lijn
33
Orientatie stationsomgeving
Kansen om aan te haken op ontwikkelingen:
De kwaliteit van de ruimtelijke inrichting en de bebouwing laat zien dat de omgeving nog niet zo op de Hoekse Lijn is georiënteerd.
Westland zet in op verbinding tussen Hoekse Lijn en Den Haag om daarbij 10 000 woningen te realiseren
Woningvoorraad
Klimaatadaptatie & openbare ruimte
Mobiliteit
Woningvoorraad
34
Ontwikkelkansen aan de Hoekse Lijn
35
Actuele trends Monotone woningvoorraad
Leefbaarometer Demografie Woningvoorraad
Wijken als Schiedam-Nieuwland of Vlaardingen-Westwijk kennen een monotoon en eenzijdig woonprogramma, vaak met een naoorlogs karakter. In VlaardingenOost is de balans al aan het verschuiven. Dit is een goed teken, zolang huidige bewoners een plek blijven houden binnen de wijk of woonplaats. (Bloemkool)wijken als Maassluis Steendijkpolder hebben een erg monotoon aanzicht waardoor niet alleen de bevolkingssamenstelling maar ook oriëntatie verslecht wordt.
De Leefbaarometer geeft informatie over de leefbaarheid in gebieden, op basis van 100 indicatoren over de mate waarin de omgeving aansluit bij de voorwaarden en behoeften van inwoners. Vlaardingen Westwijk, Schiedam Nieuwland, Oost & Groenoord scoren (ver) onder het gemiddelde.
Kunnen verstedelijking en verdichting bijdragen aan het mengen van wijken waarin een (te) grote groep te weinig perspectief heeft?
Een Amerikaans onderzoek van David Rusk (Inside Game, Outside Game - 1999) naar hoe kansenongelijkheid te vermijden, kwam tot de conclusie: het is niet erg als je ouders minder opleiding of inkomen hebben. Dat wordt pas een probleem als geen enkel kind in je klas of straat ouders heeft met een ander perspectief op het leven. Een gemengde wijk met plek voor middeninkomens dient daarom de basis te zijn voor elke stads(her)ontwikkeling.
Energietransitie als sociale hefboom
Energieneutraal & Demografie Circulariteit
Woningvoorraad
Combineer de aanpak van kwetsbare wijken met de energietransitie. Dan verbeter je de wijken én creëer je draagvlak om te verduurzamen. Met die gedachte kwam hoogleraar Anke van Hal een paar jaar geleden terug uit Canada, waar deze methode met succes wordt toegepast. Inmiddels gaan vijftien wijken in Nederland dit proberen. “Als bewoners niet willen, dan gebeurt er niets.”
Bestemmingen zijn niet binnen handbereik
Natuur, Ecologie Economie & & Landschap Werkgelegenheid
Mobiliteit
Hoe meer inwoners en banen binnen fietsafstand (3 kilometer), des te minder kilometers maakt een Nederlander dagelijks (bron: Studio Bereikbaar). Omdat tripjes in de stad korter zijn, wordt hier ook meer gelopen en gefietst. Voor de Hoekse Lijn betekent dit niet dat we willen zorgen dat mensen de metro niet meer pakken. De bestemmingen moeten juist in het verstedelijkt gebied rondom de lijn zitten zodat men de metro pakt in combinatie met de fiets en de auto laat staan. Om deze reden moet het aantal banen in dit goed bereikbare gebied vergroten en moet de bereikbaarheid van bestemmingen optimaal zijn.
22,6
11,7
We zijn in dertig jaar bijna twee keer zo ver van ons werk gaan wonen. Wat heeft dat ons eigenlijk opgeleverd?
Moment = kracht x arm Agglomeratiekracht
Bron: www.leefbaarometer.nl
Bron: cobouw.nl
dichtheid van mensen
1985
2016
km2
Bron: https://www.studiobereikbaar.nl/assets/uploads/2020/02/ StudioPlaats-uitleg.pdf
0 km
36
Ontwikkelkansen aan de Hoekse Lijn
37
Analyse in cijfers Woningvoorraad
Economie & Werkgelegenheid
Richting schiedam neemt wonen en werk toe
1,9
12,5
0,5
14,7
1,8
92,8 woningen in 1200 m (x 1000)
3,1
12,5 Bron: BAG
arbeidspl. in 400 m (x 1000)
SDC
1,6
7,6
SDNL
0,3
10,0
VLO
0,7
4,3
VLW
0,2
7,5
VLC
7,0
MSC
0,9
5,3
MSW
0,1
4,1
SDP
0,4
HvHS
banen in 400 m (x 1000)
Dichtheid woningen en arbeidsplaatsen per station
Totaal woningen 4 gemeenten:
HvHH
woningen in 1200 m (x 1000)
Onderzoeksmethode
1,8 Bron: input Deciscio
Bronnen: Basisregistratie Adressen en Gebouwen; LISA; input Decisio
HOEKSE LIJN - B 35 min. en 30,5 km naar Beurs Bronnen: Basisregistratie Adressen en Gebouwen; LISA; input Decisio
Om de dichtheid rondom stations te definiëren hanteren we een breed gedragen theorie voor knooppuntontwikkeling. We kijken naar cirkels van ieder 400, 800 en 1200m vanaf het middelpunt. Daarbinnen tellen we het aantal woningen en arbeidsplaatsen. Rotterdam
Nesselande
Alexander
Strand, Zevenhuizer plas
Nesselande
Winkelcentrum, div. opleidingen
Blaak
Prinsenland
Kralingse Zoom
Kralingen
Markthal, Markt
Eendrachtsplein
Dijkzigt
Erasmus MC, Hogeschool
Euromast
M4H
Centrum
Delfshave n Coolhaven
Marconiplein
Schiedam Centrum
Spaanse Polder, Schieveste
Franciscus Vlietland, TCR
Schiedam Nieuw Land
Vopak, DFDS
Vlaardingen Oost
Vlaardingen Centrum
Oude haven, historisch centrum
Bedrijventerrein
Vlaardingen West
Midden-Delfland
Historisch centrum
Maassluis West
Gemeente Maassluis
Maassluis Centrum
Steendijkpolder
Maeslantkering
Stena Line
HvH Haven
Strandpaviljoens
HvH Strand
Delfshaven
Erasmus Universiteit
Schiedam
Beurs
Vlaardingen
Koopgoot, WTC, Maritiem Museum
Maassluis
Museumpark, Witte de With
Hoek van Holland
Deze methode biedt houvast om onderscheid te maken tussen voorzieningen en programma dat een plek moet krijgen nabij het station of net iets verder weg. De cirkels zijn gebaseerd op loop- & fietsafstanden: 400m = ±5 minuten lopen 800m = ±10 minuten lopen 1200m = ±5 minuten fietsen Deze afstanden zijn van belang omdat het bepalend is of men het openbaar vervoer pakt en nog een stuk wandelt of fietst of dat men als alternatief toch maar de auto pakt.
38
Ontwikkelkansen aan de Hoekse Lijn
2020 Bestaande plannen, hard en zacht
39
geschat aantal
woningen 11 000
1200 m
1200 m
1200 m
HvH
M
Voorraad: 650 w 2 800 w 325 b Huidige ‘planvoorraad’: ca 11000 woningen + ca 3250 banen Bron: Planmonitor Provincie ZH & De Nieuwe Kaart van Nederland, d.d. maart 2020
V
2750 w 675 b
banen 3 250 1200 m
S
4500 w 2250 b
Banen op basis van kengetallen en gegeven balans wonen-werken in ontwikkelingen
In Nederland zijn ca. 8 miljoen arbeidsplaatsen en ca. 8 miljoen huishoudens, waartussen mensen zich heen en weer bewegen. De banen concentreren zich vaak in stedelijk gebied, in stadscentra, bedrijventerreinen of industriegebieden, terwijl de woningen juist weer in andere gebieden liggen. Deze disbalans zorgt voor de dagelijkse pendel en piekdrukte in de spits, welke goed zichtbaar is aan de Hoekse Lijn. Om deze disbalans niet te versterken, is het belangrijk dat er behalve woningen, ook in banen wordt voorzien bij goed bereikbare ontwikkelingen zoals de stationsgebieden. Deze verhouding tussen wonen en werk is in de huidige plannen nog niet in balans: met name in Maassluis en Vlaardingen wordt de disbalans juist versterkt. In nieuwe plannen is het faciliteren van werkgelegenheid een belangrijk element om sterke steden te maken.
Lopende plannen, hard & zacht Op basis van door de gemeenten ingediende plannen bij de Planmonitor PZH, DeNieuweKaartvanNederland en gemeentelijke overzichten. Aangeduide gebieden betreffen zowel in- en uitbreidingslocaties alsook zoekgebieden voor transformatie en kwaliteitsimpulsen Bron: DeNieuweKaartvanNederland (mrt 2020); Planmonitor PZH (mrt 2020); Gemeente Vlaardingen
40
2
Ontwikkelkansen aan de Hoekse Lijn
Kansen voor ontwikkeling aan de Hoekse Lijn
In dit hoofdstuk tonen we de onderzochte kansen en ontwikkelpotentie langs de Hoekse Lijn. Ten eerste als gehele lijn, in relatie tot de regio. Ten tweede laten we per kern zien welke karakteristieken uit de analyse versterkt zullen worden en waar nog kansen liggen. Dit wordt concreter door inzicht in de ontwikkelkansen voor verstedelijking rond de stations en bijbehorende getallen en effecten.
41
42
Ontwikkelkansen aan de Hoekse Lijn
43
Van strand tot stad De Hoekse Lijn brengt je van het strand naar de stad en verder, langs een rijk palet aan woon-, werk- en landschappelijke omgevingen. Aan de lijn liggen kansen voor kwaliteitsimpulsen, voor nieuwe werkplekken en voor woonmilieus die aanvullend zijn voor de verschillende kernen. De ontwikkelvisie versterkt identiteit en kwaliteit van de regio, de steden en de aanliggende wijken.
HvH HvHHvH HvHHvH MLK MLKMLK MLK M MLK M MM M
Elk van de stations wordt in zijn eigen sterke punten verder ontwikkeld. Zo creëren we diverse en afwisselende woonmilieus, werkomgevingen voor uiteenlopende sectoren en een rijk palet aan recreatiemogelijkheden, zowel in het landschap als cultureel. We stimuleren dat de stations elkaar aanvullen en als een team gaan samenwerken, waardoor regio, kernen en wijken sterker worden.
V V
V V V
S S
S S S
R R
R R
44
Ontwikkelkansen aan de Hoekse Lijn
45
Van strand tot stad: de identiteit van de Hoekse Lijn
Kansen Kansen
Programma Programma
Publiekstrekker Publiekstrekker
HvH HvH
MLK MLK
Stena Boulevard Stena Boulevard
Museum Maeslant Museum Maeslant
Horeca Surfen Horeca Wonen Surfen
Wonen Restaurants Wonen Retail Restaurants
Werken Cultuur Werken
Wonen
Retail
Natuur
Werkgelegenheid in de winter Werkgelegenheid
Strand Strand
Natuur
V V
Fietsroutes Koningshoek Historische Theater stad & haven Fietsroutes Koningshoek Historische Veerpont Theater stad & haven
Groene linten Groene linten
S S
Oude Haven Duurzaamste District U Duurzaamste haven Oude Haven District U haven
Beatrixpark Franciscus Beatrixpark
Onderwijs Wonen Onderwijs Zorg Wonen
Wonen Zorg Wonen Stadspark Zorg
Franciscus
R R
Schie Binnenstad Schie Binnenstad
Veerpont
Cultuur
Wonen Wonen
Wonen Diensten Wonen Diensten
Wonen Horeca Wonen Retail Horeca
Wonen werken Wonen werken
Retail
Lightrail Westland Lightrail Westland
in de winter
Hoek van Holland Strand - strand / horeca / duinen / camping Haven - centrum / haven / restaurants / maritiem
M M
Maeslantkering - museum / westland kennishub
Relatie stad Relatie stad met station met station Relatie stad Relatie stad met station met station
Maassluis SDP - wonen / groen / West - voorzieningen / diensten Centrum - historisch / recreatie / achterland
Zorg
Wonen Werken Wonen Werken
Stadspark
Cultuur Wonen Cultuur Werk Wonen Knoop Werk Knoop
Panorama Westwijk Panorama
Relatie stad met rivier Relatie stad
Duurzame Haven Duurzame
Leefbaarheid Nieuwland Leefbaarheid
Westwijk
met rivier
Haven
Nieuwland
Vlaardingen West - wonen / werken / recreatie Centrum - onderwijs / creatief / historie / cultuur / wonen Oost - haven / wonen
Stations omgeving Stations omgeving
Schiedam Nieuwland - groen en gezond Centrum - metropolitane knoop
46
Ontwikkelkansen aan de Hoekse Lijn
geschat aantal
2020-2040 Verstedelijkingskansen aan de Hoekse Lijn:
HvH
Op basis van door de gemeenten ingediende plannen bij de Planmonitor PZH, DeNieuweKaartvanNederland en gemeentelijke overzichten. Aangeduide gebieden betreffen zowel in- en uitbreidingslocaties alsook zoekgebieden voor transformatie en kwaliteitsimpulsen
Ontwikkelstap 2: Verstedelijkingskansen aan de Hoekse Lijn (2020-2040) Aangeduide zones betreffen voor deze studie onderzochte gebieden voor verstedelijkingskansen. Deze kansen zijn zowel kwalitatief als kwantitatief, en zowel wonen, recreatief en werkgelegenheid
Ontwikkelstap 3: Verkenningen voor verdere toekomst Aangeduide gebieden vormen verdere verstedelijkingskansen op de lange termijn, bv. door hun strategische ligging of omvang van de bijdrage. Nader onderzoek benodigd.
Station Maeslantkering Bijzondere kans voor combinatie van culturele en economische bestemming. Nader onderzoek benodigd naar haalbaarheid en randvoorwaarden in samenhang met ontwikkelingen in het Westland.
woningen 10500
banen 8000
MLK
M
V
S
2800
2750
4500
675
2250
W B
650
-
325
-
W B
950
-
2200 - 3000
3200 - 4200
2500
800 - 1200
1200 - 2200
700 - 1000
2300 - 3300
1000
2000
-
-
1500 - 2500
1500
500
-
-
500 - 1500
500
W B
Ontwikkelstap 1: Lopende plannen, hard & zacht
47
48
Ontwikkelkansen aan de Hoekse Lijn
49
Van strand tot stad: ontwikkelkansen HvH HvH
MLK MLK
Wonen Werken Wonen Werken Wonen Werken
Stap 1 Huidig
Stap 3 Stap 2
+
Stap 3 Stap 2
Vierseizoens Stap 1 Stap 1
Publiekstrekker Publiekstrekker
Stap 3 Stap 2
badplaats
Huidig
Strand Strand
Huidig
+
Stena Stena Boulevard Boulevard
Programma Programma
Verkenningen voor verdere toekomst Verstedelijkingskansen aan de Hoekse Lijn Lopende plannen hard & zacht
Huidig programma (binnen 1200m van halte)
Wonen Werken
Stap 3 Stap 2
MM
VV
Wonen Werken
Wonen Werken
Stap 3 Stap 2
Icoon Stap 1voor de Stap 1 Historische kern, NL’se waterbouw een modern Huidig Huidig voorzieningencluster en rustig wonen Museum Museum Maeslant Maeslant
gele balk onder de staafgrafieken
Woningen Fietsroutes Koningshoek Historische Fietsroutes Koningshoek Historische Theater stad stad & haven Theater & haven Veerpont Veerpont
SS
Stap 3 Stap 2
Groene oude stad tussen Stap 1 havens en polder
Huidig
Metropolitaan knooppunt met oude binnenstad Verkenningen voor verdere toekomst
Woningen
Verstedelijkingskansen aan de Hoekse Lijn
Groene Oude Oude Haven Duurzaamste Groene Haven Duurzaamste linten District haven linten District U U haven
Banen
Werken Werken Cultuur Cultuur
Wonen Wonen
Hoek van Holland
Wonen Wonen Diensten Diensten
Banen Wonen Wonen Horeca Horeca Retail Retail
Lopende plannen hard & zacht
Beatrixpark Schie Beatrixpark Schie Franciscus Binnenstad Binnenstad Franciscus
Huidig programma (binnen 1200m van halte)
Woningen
Horeca Wonen Horeca Wonen Banen Surfen Restaurants Restaurants Surfen Wonen Retail Wonen Retail
RR
Wonen Wonen werken werken
Maassluis
Onderwijs Onderwijs Wonen Wonen Zorg Zorg
Wonen Wonen Werken Werken
Woningen
Wonen Wonen Zorg Zorg Stadspark Stadspark
Banen
Cultuur Cultuur Wonen Wonen Werk Werk Knoop Knoop
Schiedam
Vlaardingen
Hoek van Holland Maassluis Vlaa rdingen Schiedam Hoek van Holland Hoek van Holland Hoek van Holland Hoek Maassluis van Holland Maassluis Vlaa rdingen Maassluis Hoek Vlaavan rdingen Schiedam Maassluis Holland Vlaa rdingen Schiedam Vlaa rdingen SchiedamMaassluis Schiedam
+
Kansen Kansen
Lopende plannen hard & zacht (p26)
Verstedelijkingskansen aan de Hoekse Lijn (p30) Verkenningen voor verdere toekomst (p30)
W
650
B
325
950 W NatuurWerkgelegenheid Werkgelegenheid Natuur de winter in winter 800 de -in1200 B
W B
2000 500
+
W B
2800 -
2200 - 3000 WRelatie Lightrail Relatie stad Relatie stad Lightrail stad Relatie stad Westland metmet station station Westland station metmet station 700 - 1000
B
W B
-
+
W
2750
B
675
3200 - 4200 PanoramaW Relatie stad Duurzame Panorama Relatie stad Duurzame WestwijkB metmet rivier Haven Westwijk rivier Haven 2300 - 3300
W B
1500 - 2500 500 - 1500
+
W
4500
B
2250
W Leefbaarheid Stations Stations Leefbaarheid Nieuwland omgeving omgeving Nieuwland B W B
2500 1000 1500 500
Vlaa rd
50
Ontwikkelkansen aan de Hoekse Lijn
51
Maatschappelijke Kosten-Baten Analyse door Decisio**
Regionale effecten
Verdichting van wonen en werken rondom de stations aan de Hoekse Lijn draagt op een positieve manier bij aan regionale doelstellingen op het gebied van de woningmarkt, economie, duurzame mobiliteit en het behoud van groen en landschap.
Woningvoorraad
Woonmillieu
unieke woonkwaliteit tussen stad, strand & natuur die voorziet in een lokale en regionale woningbouwopgave + 10 500 woningen extra (2020-2040)
Lokale effecten (totalen)
De ontwikkelprincipes dragen op lokaal / gemeentelijk schaalniveau in potentie bij aan de lokale economie, gemeentelijke financiën, het versterken en verbeteren van de bestaande leefomgeving en het stimuleren van actieve mobiliteit.
Economie & Werkgelegenheid
Economie & Werkgelegenheid
Agglomeratiekracht
‘Door verstedelijking rondom de HOV-stations ontstaan schaalvoordelen en een betere match op de arbeidsmarkt. De arbeidsproductiviteit en kennis in de regio nemen toe + € 193 miljoen*
Kosten
Investeringen - ? Grondexploitatie ca. € 55 miljoen
Economie & Werkgelegenheid
Gemeentelijke financiën Mobiliteit
Mobiliteit
Door een modal shift van auto naar OV en fiets minder congestie, uitstoot & subsidies + € 240 miljoen*
Natuur, Ecologie & Landschap
Woningvoorraad
+ € 26 miljoen per jaar voor gebiedsinvestering
vermeden ruimtebeslag t.o.v. woningbouw elders 197 hectare
Klimaatadaptatie & openbare ruimte
Natuur, Ecologie & Landschap
Natuurwaarden
Investeringen in groen en natuur, ook in de stad voor klimaatadaptatie zorgen voor een aantrekkelijker leefklimaat, zorgt voor een + op waardering leefomgeving.
Economie & Werkgelegenheid
Economie
Economie & Werkgelegenheid
Woningvoorraad
Ruimtelijke kwaliteit ** Uitgebreider toelichting zie adviesrapport Decisio in bijlage.
Mobiliteit
Aantrekkelijke lokale langzaam verkeer routes (functioneel & recreatief) zorgen voor modal shift van auto naar fiets en OV. Dit betekent een + voor het effect op minder congestie en uitstoot.
Groen/onbebouwde ruimte
Lokale bestedingen bewoners: + € 180 miljoen per jaar Werkgelegenheid: 8000 banen extra (2020-2040)
* Effecten in constante waarden voor een zichtperiode van 100 jaar
Mobiliteit
Vastgoedwaardestijging + € 80 - 160 miljoen
Demografie
Sociaal en onderwijs
Door gemengde woonmilieus te realiseren en toegankelijkheid tot onderwijs te vergroten worden barieres weggenomen en worden wooncarrieres gestimuleerd. Dit zorgt in potentie voor het verkleinen van kansenongelijkheid.
Natuur, Ecologie & Landschap
Mobiliteit
Recreatie/gezondheid
Door inzet op (ontsluiting van het) groen en impuls aan bestaande recreatiegebieden wordt actieve recreatieve mobiliteit gestimuleerd, dat zorgt voor een positief effect op gezondheid.
52
Ontwikkelkansen aan de Hoekse Lijn
53
Lokale effecten Hoek van Holland
Maassluis
Economie & Werkgelegenheid
Kosten
Afhankelijk van detailuitwerking; OV-ontsluiting is al gerealiseerd
Economie & Werkgelegenheid
Gemeentelijke financiën
+ € 3,1 mln./jaar voor gebiedsinvestering
Economie
Economie & Werkgelegenheid
Woningvoorraad
Aantrekkelijkere verbindingen tussen stations centrum strand
Klimaatadaptatie & openbare ruimte
Ruimtelijke kwaliteit
Vastgoedwaardestijging: + € 6 - 13 mln.
In Hoek van Holland wordt ingezet op een aantrekkelijk recreatief aanbod. Dat versterkt niet alleen de lokale economie, maar voegt ook belangrijke recreatieve kwaliteit toe voor alle gemeenten langs de Hoekse Lijn. Bewoners van Hoek van Holland profiteren ook direct van een aantrekkelijker recreatief aanbod en impuls in de ruimtelijke kwaliteit.
Afhankelijk van detailuitwerking; OV-ontsluiting is al gerealiseerd
Natuur, Ecologie & Landschap
Natuurwaarden
Passend in groene omgeving met behoud van natuurwaarden
Economie & Werkgelegenheid
Gemeentelijke financiën
+ € 5 mln./jaar voor gebiedsinvestering
Demografie
Mobiliteit
Betere ontsluiting stations en verbinding tussen Maasluis West en Centrum
Klimaatadaptatie & openbare ruimte
Geen bijzondere aandachtspunten
Mobiliteit
Recreatie/gezondheid
Recreatieve waarde is van groot belang voor gehele achterland. Lokale bevolking profiteert mee
Woningbouw in Hoek van Holland betekent daarnaast het toevoegen van woonmilieu aan de regio dat schaars is (direct aan het strand). Behalve meer draagvlak voor de lokale voorzieningen, heeft dat in potentie ook een regio overstijgend effect. Het gebiedsoverstijgende mobiliteits- en agglomeratie effect is kleiner dan in de andere locaties langs de Hoekse Lijn: deze kern ligt het verste weg van Rotterdam.
Economie
Lokale bestedingen bewoners: € 41 mln. / jaar Werkgelegenheid: 1.000 banen + impuls centrum
Economie & Werkgelegenheid
Woningvoorraad
Ruimtelijke kwaliteit
Natuur, Ecologie & Landschap
Natuurwaarden
Landschap rond Steendijkspolder versterken en wijk beter verbinden
Economie & Werkgelegenheid
Sociaal en onderwijs
Natuur, Ecologie & Landschap
Mobiliteit
Kosten
Mobiliteit
Economie & Werkgelegenheid
Lokale bestedingen bewoners: € 18 mln. / jaar Werkgelegenheid: 300 - 400 banen + extra toerisme
Economie & Werkgelegenheid
Mobiliteit
Demografie
Sociaal en onderwijs
Verbeteren leefbaarheid Sluispoort en mix vanwoonmilieus
Natuur, Ecologie & Landschap
Mobiliteit
Recreatie/gezondheid
Vastgoedwaardestijging: + € 15 - 30 mln.
Versterken recreatieve functies centrum, langs de Maas en verbinding met groen
In Maassluis wordt ingezet op een aantrekkelijke mix van woningbouw, versterking van het historische centrum en het verduurzamen van de gebouwde omgeving. Hieruit wordt een impuls voor de lokale economie verwacht en een verbetering van de leefbaarheid.
Dit laatste doordat wooncarrière binnen Maassluis mogelijk is en er ruimte is voor nieuwe bewoners, waarmee nieuwe doelgroepen worden vastgehouden en aangetrokken. Ook de verbinding tussen de wijken en metrostations wordt verbeterd voor langzaam verkeer. Maassluis heeft de balans van wonen tussen strand en stad, met woningbouw die soms meer aansluit bij uitleglocaties, maar wel met relatief goede OV bereikbaarheid.
54
Ontwikkelkansen aan de Hoekse Lijn
Vlaardingen
Schiedam Economie & Werkgelegenheid
Economie & Werkgelegenheid
Gemeentelijke financiën
+ € 11 mln./jaar voor gebiedsinvestering
Betere ontsluiting stations en verbinding tussen wijken in Vlaardingen
Klimaatadaptatie & openbare ruimte
Natuurwaarden
Vergroening in Vlaardingen West
Natuur, Ecologie & Landschap
In Vlaardingen wordt ingezet op een aanzienlijke verdichting en transformatie, versterking van het historische centrum en aanpak van sociale problematiek. Aanpak van de sociale problematiek en een aantrekkelijk woonmilieu voor meerdere doelgroepen is een belangrijk onderdeel van de visie. Naast het onderwijs (leren & werken), bevat de visie ook investeringen in de openbare ruimte die uitnodigen tot meer bewegen en gezonder
Gemeentelijke financiën
+ € 6 mln./jaar voor gebiedsinvestering
Klimaatadaptatie & openbare ruimte
Natuur, Ecologie & Landschap
Natuurwaarden
Inzet op Groene Schie, Beatrixpark en ontsluiting richting groene achterland
Economie & Werkgelegenheid
Sociaal en onderwijs
Economie & Werkgelegenheid
Ruimtelijke kwaliteit
Economie & Werkgelegenheid
Mobiliteit
Verminderen barrière werking Noord en Zuid en verbinding met centrum en stations
Demografie
Onderwijscluster U-district; leefbaarheid in West door mix woningen en verbinding opleiding & banen
Vastgoedwaardestijging: + € 44 - 75 mln.
Afhankelijk van detailuitwerking; OV-ontsluiting is al gerealiseerd
Natuur, Ecologie & Landschap
Lokale bestedingen bewoners: € 74 mln. / jaar Werkgelegenheid: 2.750 banen
Woningvoorraad
Mobiliteit
Kosten
Mobiliteit
Economie & Werkgelegenheid
Economie
Economie & Werkgelegenheid
Mobiliteit
Kosten
Afhankelijk van detailuitwerking; OV-ontsluiting is al gerealiseerd
55
Economie
Lokale bestedingen bewoners: € 48 mln. / jaar Werkgelegenheid: 800 - 1.000 banen
Demografie
Sociaal en onderwijs
Werk-leercluster, Zorg, Sport & Bewegen + leerbaarheid Schiedam Oost door impuls in gebied
Mobiliteit
Recreatie/gezondheid
Versterken recreatieve functies centrum en inzet op groen en bewegen in de wijk
verplaatsen. Vlaardingen en Schiedam zijn daarnaast de gemeenten met de sterkste relatie met Rotterdam als belangrijk economisch centrum. De gebiedsoverstijgende effecten op de regionale agglomeratiekracht en bereikbaarheid zijn dan ook het grootste wanneer ruimte voor wonen en werken hier wordt gerealiseerd.
Economie & Werkgelegenheid
Woningvoorraad
Ruimtelijke kwaliteit
Natuur, Ecologie & Landschap
Mobiliteit
Recreatie/gezondheid
Vastgoedwaardestijging + € 14 - 43 mln.
Aantrekkelijke verbindingen tussen groen en de stad en versterking van groen, dragen bij aan bewegen
In Schiedam worden de groenen blauwstructuren versterkt, de interne verbindingen verbeterd en wordt de barrièrewerking deels geslecht (zowel fysieke ingrepen, maar ook verbetering sociale veiligheid). Dit verbetert de woonkwaliteit in groot deel van de stad en nodigt uit tot meer bewegen en gezonder verplaatsen. Door ook selectief impulsen te geven aan bestaande gebieden, zoals Schiedam Oost, wordt lokale
sociale problematiek aangepakt. Vlaardingen en Schiedam zijn daarnaast de gemeenten met de sterkste relatie met Rotterdam als belangrijk economisch centrum. De gebiedsoverstijgende effecten op de regionale agglomeratiekracht en bereikbaarheid zijn dan ook het grootste wanneer ruimte voor wonen en werken hier wordt gerealiseerd.
56
3
Ontwikkelkansen aan de Hoekse Lijn
Ontwikkelprincipes
Om toekomstige ontwikkelingen en initiatieven te kunnen toetsen of ze een positief effect hebben op de samenhang van de Hoekse Lijn en de kernen en stations stellen we een aantal ontwikkelprincipes op. Deze principes worden voorafgaand aan de ontwikkelingen in- en om het stationsgebied vastgesteld. In het proces van de ontwikkeling kan er vervolgens aan de principes getoetst worden.
57
58
Ontwikkelkansen aan de Hoekse Lijn
59
Lijn
L1
Benut de Hoekse Lijn beter
L2
Werk aan meer balans tussen wonen, werken, bezoekers
L3
Zoek complementaire ontwikkeling
K1
Zorg dat nieuwbouw een positief effect heeft op het bestaande
K2
Oriënteer de kern op het station
K3
Concentreer en verdicht rond het station
Kernen
HvH
M
K4
Verzacht fysieke barrières
V
S
Stations
S1
Strand
Zet de voetganger op 1
Haven
S2
S3
Maak het station alzijdig
Steendijkpolder
West
Centrum
Stel verblijfskwaliteit centraal
West
S4
Centrum
Richt gebouwen op de straat
Oost
S5
Nieuwland
Plaats bestemmingen op de eerste rang
Centrum
60
Ontwikkelkansen aan de Hoekse Lijn
Lijn
1. Benut de Hoekse Lijn beter Zorg dat de metro beide kanten op goed vol zit. Zet dus in op meer reizigers, over de gehele dag, door de metro als meest logisch vervoersmiddel in te zetten. Beantwoord de grotere vervoerscapaciteit met bijpassende gebiedsontwikkelingen en aantrekkelijke voorzieningen, waarmee vervolgens ook hogere frequenties haalbaar zijn.
aan meer balans tussen 2. Werk wonen, werken, bezoekers De Hoekse Lijn biedt op verschillende haltes aanbod aan woningen, werkplekken, onderwijs, voorzieningen en recreatieve bestemmingen. Werk in stationsgebieden aan ontwikkelingen met functiemenging, met een balans waarin er op 1 huishouden ook 1 arbeidsplaats is. Zo zorgt ieder station voor voldoende in- en uitstappers en biedt meerdere soorten bestemmingen. Dan trek je ook reizigers aan die vanuit de stad naar het westen gaan.
3. Zoek complementaire ontwikkeling Kijk bij nieuwe ontwikkelingen bij de buren hoe deze hen kan versterken of aanvullend kan zijn. Denk aan zorg, maatschappelijke voorzieningen of onderwijsprogramma passend bij bestaande werkgelegenheid. Maak niet allemaal dezelfde type woon- en werkmilieus, maar zoek naar complementariteit.
61
62
Ontwikkelkansen aan de Hoekse Lijn
Kernen dat nieuwbouw een positief effect heeft 1. Zorg op het bestaande Zorg dat de aandacht voor nieuwe ontwikkelingen niet alleen het gebied zelf, maar ook in de directe omgeving baten opleveren. Laat ontwikkelende partijen onderbouwen hoe de plannen de wijk sterker en veerkrachtiger maken en neem dit mee in de acquisitieprocessen.
2. Oriënteer de kern op het station Zorg dat stadscentrum en wijken logisch aansluiten op het stationsgebied, zodat bewoners en bezoekers het metrostation makkelijk kunnen vinden en bereiken. Verbind belangrijke straten logisch met het station. Het station als spin in het stedelijk weefsel.
3. Concentreer en verdicht rond het station Stations zijn de meest bereikbare plekken, omdat ze zowel met eigen als met openbaar vervoer zijn te bereiken. Concentreer daarom werk, voorzieningen en woningen rondom de stations, zodat zo veel mogelijk mensen van de metro gebruik kunnen maken.
4. Verzacht fysieke barrières Voor optimaal gebruik van de stations moeten ze goed bereikbaar zijn, met name voor fietsers en voetgangers. Maak fysieke barrières, zoals doorgaande wegen, dijken of water, goed en veilig oversteekbaar.
63
64
Ontwikkelkansen aan de Hoekse Lijn
Stations
1. Zet de voetganger op 1 Herijk de hiërarchie in mobiliteit en maak lopen en fietsen de meest aantrekkelijke vervoerswijzen van en naar het station. Daarna pas het OV en de auto. Zet zo de stationsgebieden in voor de mobiliteitstransitie. Dit geldt ook voor het ruimtegebruik: de voetgangers eerst, dan pas fietsers en dan pas autoparkeren. Het aanpassen van parkeernormen is nodig voor deze transitie.
2. Maak het station alzijdig Het station heeft geen voor- of achterkant. Aan alle zijden gelden vergelijkbare voorwaarden, zoals voor parkeerbeleid en het kwaliteitsniveau van de inrichting. Zorg ervoor dat bestemmingen goed vindbaar zijn.
3. Stel verblijfskwaliteit centraal Maak van de stationsomgevingen prettige publieke plekken. Waar het aantrekkelijk is om elkaar te ontmoeten (koffie, wifi, bankjes). Aangenaam buiten verblijven, geen windgaten, met plekken in de zon en in de schaduw. Ruim aanwezig groen, zoals bomen en bloemvakken, draagt bij aan het welzijn van bezoekers, bewoners én de natuur.