CConstaterende datMaashorst
Koppel je AI →
Document · PDF

Werkdocument Omgevingsvisie gemeente Maashorst

Commissievergadering Ruimte, Economie en Financiën 16 maart 2023, gemeente MaashorstBij agendapunt: Opinienota Omgevingsvisie gemeente Maashorst17.855 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Omgevingsvisie

WERKDOCUMENT

Inhoudsopgave Hoofdstuk 1. 1.1 1.2 1.3 1.4

Leeswijzer  Algemeen deel omgevingswet Trends en ontwikkelingen  Doelstelling Gemeente Maashorst 

Hoofdstuk 2. 2.1 2.2

De gemeente Maashorst 

Opbouw omgevingsvisie  Eén gemeente, 7 omgevingen 

Hoofdstuk 3 3.1 3.2 3.3 3.4

Inleiding 

Ambities voor een toekomstbestendige gemeente 

Ambitie bodem, water en natuur  Ambitie transitie landelijk gebied Mobiliteitstransitie, voorzieningen & verstedelijking Recreatie

2 5 6 8 13

16 18 20

23 24 32 44 60

Hoofdstuk 4

Visie per omgeving

69

Hoofdstuk 5

Aan de slag als initiatiefnemer

151

Hoofdstuk 6

Uitvoeringsparagraaf

155

6.1 6.2 6.3 6.4 6.5 6.6 6.7 6.8 6.9

Uitnodigingsplanologie  Monitoring en beleidscyclus Omgevingsvisie  Sectorale beleidsdocumenten Omgevingsprogramma’s  Omgevingsplan  Lopende trajecten en projecten  Kostenverhaal en financiële bijdrage  Rolverdeling samenleving en overheid  Participatie

157 158 159 160 161 162 163 164 165

Hoofdstuk 1. Terug naar inhoud

Omgevingsvisie Gemeente Maashorst

Hoofdstuk 1

Inleiding § 1.1

§ 1.2

§ 1.3

§ 1.4

Voorwoord wethouder PM

Verder naar hoofdstuk 2

Omgevingsvisie Gemeente Maashorst

Hoofdstuk 1

4 van 166

1.1

Leeswijzer Dit is de omgevingsvisie (1.0) van de Gemeente Maashorst. Dit PDFdocument is interactief: op diverse plekken zijn knoppen aangebracht, waarmee u direct naar een ander onderdeel van de visie gaat. Ook op de visiekaarten zijn diverse iconen ‘klikbaar’ gemaakt: door op het icoon te klikken gaat u naar de beschrijving in het hoofdstuk. Los daarvan kan het document ook van boven naar beneden, van A tot Z, gelezen worden, voor wie dat wil. Veel leesplezier!

Opbouw document Dit document is opgebouwd aan de hand van zes hoofdstukken. In dit eerste hoofdstuk .... PM

Hoofdstuk 2 bevat ... PM Hier vindt u ook de ‘index’: dit is het spoorboekje van hoofdstuk 3 en 4 en kunt u direct doorklikken naar het onderwerp en/of de omgeving waarin u geïnteresseerd bent.

De visie op de fysieke leefomgeving, zoals geïntroduceerd in hoofdstuk 2, wordt nader uitgewerkt en toegelicht in hoofdstuk 3. Hier gaan we achtereenvolgens in op de thema’s... PM In hoofdstuk 4 vertalen we dit naar zeven omgevingen. Hier leven de mensen. Per kern is per thema beschreven ... PM Hoofdstuk 5 en 6 bevatten tot slot de ... en de .... PM

5 van 166

Hoofdstuk 1

Omgevingsvisie Gemeente Maashorst

1.2

Algemeen deel omgevingswet Op 1 januari 2023 is de inwerkingtreding van de Omgevingswet gepland. Het motto van de Omgevingswet is: ‘ruimte voor ontwikkeling, waarborgen voor kwaliteit’. De wet kent twee maatschappelijke doelen: • Het bereiken en in stand houden van een veilige en gezonde fysieke leefomgeving en een goede (leef)omgevingskwaliteit; • De fysieke leefomgeving doelmatig beheren, gebruiken en ontwikkelen om er maatschappelijke behoeften mee te vervullen. De fysieke leefomgeving moet integraal worden benaderd en is meer dan een optelsom van ‘sectorale’ opgaven. Daaronder vallen ook gezondheid, energietransitie, klimaat(adaptatie), duurzaamheid, externe veiligheid, infrastructuur, natuur, water, bodem, circulaire economie etc. De integrale afwegingen moeten uiteindelijk leiden tot verantwoorde keuzes bij het inrichten van de fysieke leefomgeving. De instrumenten om daaraan invulling te geven zijn: de omgevingsvisie, het omgevingsplan, omgevingsprogramma’s en de omgevingsvergunning. De afgelopen jaren is steeds duidelijker geworden dat de ruimte geen homogeen geheel is en dat er nieuwe dimensies zijn bijgekomen. Het besef is gegroeid dat we onze omgeving moeten koesteren en onderhouden: de biodiversiteit staat onder druk, het klimaat verandert en zaken als duurzaamheid en energietransitie spelen een belangrijke rol.

De ruimte is heterogeen en er dringen zich ook andere vragen en opgaven op, zowel inhoudelijk (denk aan stikstof en de opgave rondom woningbouw), maar ook de korte en lange termijn moeten we op elkaar betrekken en dat vaak ook nog door verschillende schaalniveaus heen. Dit betekent dat we inzicht moeten hebben in de kwaliteiten van de beschikbare ruimte zelf en dat een ‘efficiënt, veilig en duurzaam gebruik van het bodem-watersysteem’ noodzakelijk is. De puzzel die we nu met elkaar als samenleving moeten leggen vraagt om een meer samenhangende blik. De Omgevingswet lost de problemen niet op, maar triggert wel om een samenhangende, integrale blik op onze omgeving te werpen. De gemeentelijke omgevingsvisie moet zorgen voor deze samenhangende blik op onze samenleving. 1.2.1 Wat is een omgevingsvisie (Informatiepunt leefomgeving). In de Omgevingsvisie van de gemeente Maashorst schetsen we een beeld van de toekomst van onze gemeente. De omgevingsvisie gaat over de fysieke leefomgeving: alles wat we buiten zien, horen, ruiken of op een

Omgevingsvisie Gemeente Maashorst

Hoofdstuk 1

6 van 166

andere manier ervaren. In de omgevingsvisie legt de gemeente haar ambities en beleidsdoelen voor de fysieke leefomgeving voor de lange termijn vast. De gemeente stelt één omgevingsvisie voor het hele grondgebied vast. 1.2.2. Wat staat erin Iedere gemeente in Nederland stelt een omgevingsvisie op: een strategische visie voor de lange termijn voor de gehele fysieke leefomgeving. Een omgevingsvisie gaat in op de samenhang tussen ruimte, water, milieu, natuur, landschap, verkeer en vervoer, infrastructuur en cultureel erfgoed. Het gaat bijvoorbeeld over hoe we omgaan met wonen in onze gemeente en waar we ruimte willen bieden aan bedrijvigheid. Maar ook hoe we natuur willen beschermen en versterken en hoe we om willen gaan met de transitie van de agrarische sector. De omgevingsvisie is vormvrij. De gemeente bepaald het detailniveau, sectoren en thema’s. De samenhang en het langetermijnkarakter van de omgevingsvisie bestaat uit 3 stappen: 1. Actuele ontwikkelingen in kaart brengen 2. Bepalen van urgente thema’s 3. Keuzes maken voor de lange termijn. 1.2.3 Voor wie geldt de visie Een omgevingsvisie is zelfbindend: het bindt de gemeente Maashorst om zich in te spannen de in de visie vastgestelde doelen te verwezenlijken. Een omgevingsvisie bevat dus geen regels voor burgers, bedrijven of andere overheden.

De gemeente moet bij het inzetten van instrumenten van de Omgevingswet (omgevingsplan, programma’s en omgevingsvergunningen) rekening houden met het beleid in de omgevingsvisie. De visie is dus een hulpmiddel om keuzes te kunnen maken en vragen van bewoners en ondernemers te beantwoorden. Pas als zaken uit de visie worden vervat in algemene regels (via het omgevingsplan) of gebruikt wordt om een afweging te maken over een wel/niet af te geven omgevingsvergunning ontstaat juridische binding. De visie kan dus gezien worden als toetsingskader.

7 van 166

Hoofdstuk 1

Omgevingsvisie Gemeente Maashorst

1.3

Trends en ontwikkelingen Hoe krijgt de transformatie van de bestaande dorpen en steden vorm, waar zoveel opgaven tegelijk samenkomen? Hoe wordt met kwaliteit vormgegeven aan de verduurzaming en verdichting van steden en dorpen? Hoe wordt invulling gegeven aan de mobiliteitstransitie en circulaire economie, en hoe kan een groene en klimaatadaptieve inrichting ertoe leiden dat steden en regio’s leefbaar, gezond, veilig, natuurinclusief, mooi, aangenaam, sociaal en toekomstbestendig zijn?

Dit zijn vraagstukken welke landelijk spelen en zichtbaar- en in uitvoering gebracht worden op lokaal niveau. Onderstaand zijn de trends welke landelijk spelen kort weergegeven en welke de aanleiding vormen op basis waarvan wij op lokaal niveau als de gemeente Maashorst aan de slag moeten. Per thema is aangegeven waar dit globaal over gaat en hoe dit van toepassing is op de gemeente Maashorst.

1.3.1 Bodem en water In het (nationaal) ruimtelijk beleid moeten water en bodem weer meer sturend zijn voor alle ruimtelijke plannen. Waar de mens langgeleden gingen wonen waar de bodem het meest geschikt was, zijn wij als mensen, geholpen door nieuwe technieken, de laatste eeuwen steeds meer uitgegaan van de maakbaarheid van het land. Hierdoor zijn het landschap en de ondergrond volledig naar de hand gezet. Dit heeft ons veel gebracht maar de nadelige gevolgen hiervan zijn niet langer te ontkennen: wateroverlast, bodemdaling, verdroging, bodem- en waterverontreiniging, hittestress en biodiversiteitsverlies. Deze aspecten worden verder versterkt door de klimaatverandering. Wij moeten weer terug naar een denk en werkwijze waarbij weer ‘geluisterd’ wordt naar wat de bodem en het water ‘te vertellen hebben’. Dit betekent dat ruimtelijke keuze weer méér afgestemd moeten worden op de staat en de kwaliteit van de ondergrond en de natuurlijke dynamiek van het water. Leidend tot een logische en toekomstbestendige ruimtelijke inrichting. Dit om het tij te keren en om op de lange termijn te komen tot een duurzame, gezonde en aantrekkelijke leefomgeving.

Gemeente Maashorst Ook binnen de gemeente merken wij de nadelen van ons menselijk handelen. Gronden zijn op de ene plaats te droog en op andere te nat. Natuur is niet altijd meer in de gewenste staat en hittestress is ook bij ons een

Omgevingsvisie Gemeente Maashorst

Hoofdstuk 1

8 van 166

probleem. In deze visie trachten wij dit met gerichte keuzes te verbeteren voor de toekomst.

1.3.2 Woningbouw Het Programma Woningbouw van de minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening geeft richtinggevende nationale doelen om versneld voldoende betaalbare en passende woningen te realiseren. Nationaal zijn de doelen: 1. 2. 3.

het realiseren van 900.000 woningen t/m 2030; een groei van de bouwproductie naar 100.000 woningen per jaar; het streven dat ten minste twee derde van de nieuwbouwwoningen betaalbare huur en koopwoningen zijn.

In het kader van de woningbouwopgave is het van belang om Nederland klimaatbestendig en waterrobuust in te richten. Risico’s voor waterveiligheid, wateroverlast en droogte voor onze huidige steden en bebouwing en voor de nieuw te bouwen woningen mogen – ondanks de klimaatverandering – niet toenemen. Duurzame woningbouw vindt plaats geredeneerd vanuit de opbouw van de bodem. Woningbouw groen en behoud en ontwikkeling van het landschap gaan hand-in-hand. Daarnaast staan we als Nederland voor de transformatie/verduurzaming van de bestaande gebouwde omgeving. Daarin kan verstedelijken een rol spelen, Hierin komen uiteenlopende opgaven samen, zoals verduurzaming, versterking van de biodiversiteit, gezondheid, mobiliteit en klimaatadaptatie en waterrobuustheid alsook sociale vraagstukken naar voren.

Gemeente Maashorst Wij willen voorzien in de huidige en toekomstige woningbehoeften van onze inwoners. Ook de gemeente Maashorst heeft daarom haar opgave om tot 20XX,

9 van 166

X-aantal woningen te realiseren. In deze visie bepalen we waar we ruimte zien, op welke manier (duurzamer) en hoe woningbouw, door dit gericht vorm te geven, kan bijdragen aan het halen van andere doelen zoals natuur ontwikkeling, mobiliteit en klimaatadaptatie.

1.3.3 Kwaliteit van natuur/ecologie De kwaliteit en vitaliteit van het landelijk gebied staat onder druk. Het huidige gebruik leidt tot uitputting van het bodem- en watersysteem, een verslechtering van de kwaliteit van de natuur en heeft een negatief effect op het klimaat en biodiversiteit. Hierdoor verdwijnen steeds meer dieren en planten en de hoge stikstofuitstoot brengt schade toe aan de natuur. Voldoende schoon en zoetwater is van groot belang voor veel verschillende functies, maar de beschikbaarheid en kwaliteit hiervan op de lange termijn is een groot vraagstuk. Om deze negatieve effecten te verminderen is het noodzakelijk om te kijken hoe wij in de toekomst om gaan met ons landelijke gebied, zowel binnen als buiten de natuurgebieden. Het kan dan gaan om stikstofvermindering maar ook over de verbetering van waterkwaliteit en -kwantiteit, reductie van broeikasgassen en het gebruik van en verbindingen tussen natuurgebieden.

Gemeente Maashorst Ook binnen onze gemeente hebben wij een groot landelijk gebied en een grote oppervlakte natuur. Deze willen wij graag behouden en ontwikkelen voor toekomstige generaties. Als gemeente moeten wij dan ook nagaan hoe we het landelijk gebied in de toekomst willen gebruiken. Dit betekent een goede afweging welke toekomstige functies wij waar zien landen rekening houdend met en perspectief beidend voor de huidige gebruikers en bewoners.

Hoofdstuk 1

Omgevingsvisie Gemeente Maashorst

1.3.4 Transitie van de landbouw Landelijk wordt er ingezet op een transitie van de landbouw en het landelijk gebied. Dit wordt gezien als een voorwaarde voor het realiseren van de doelen op het gebied van natuur, stikstof, klimaat, bodem en water. Perspectief voor de landbouw is daarbij belangrijk, voor de voedselzekerheid, voor de economische waarde die landbouw toevoegt, voor de sociaaleconomische waarde die zij heeft in de gebieden en voor het beheren van het landelijk gebied. Maar ook met het oog op belangrijke ecosysteemdiensten die de landbouw kan leveren zoals versterking van biodiversiteit, vastleggen van stikstof- en broeikasgasemissies, waterberging en waterveiligheid, landschappelijke kwaliteit, culturele identiteit en erfgoed en een gezonde leefomgeving.

heden voor grootschalige energieopwekking, en hoe gaan we onze bestaande woningen en overige gebouwen verduurzamen de komende jaren zodat steeds meer mensen van het gas kunnen en we in gezamenlijkheid de energievraag verlagen. Hier liggen ook kansen om andere opgaves zoals vergroening en het herontwikkeling van (woon)gebieden aan te verbinden.

1.3.6 Werklocaties Naast woningbouw is er in Nederland voldoende ruimte nodig voor de economische functies: op bedrijventerreinen in en nabij de stad en gemengd met andere functies in de bebouwde omgeving. Met voldoende ruimte voor en nabijheid van wonen en werken wordt de agglomeratiekracht versterkt.

Gemeente Maashorst Ook in onze gemeente staan wij voor de opgave om aan de slag te gaan met deze opgave. Hierbij vinden wij het van belang om bedrijven een duidelijk perspectief te bieden: wat kan op welke plek en welke verandering is er nodig en mogelijk. Agrarische ondernemers moeten in staat worden gesteld om binnen gebiedsdoelen toekomstbestendige keuzes te maken voor hun bedrijf.

Het is belangrijk om de locaties hiervoor goed te kiezen, in te passen en in te richten. Daarbij gelden randvoorwaarden voor locatiekeuze en ontwikkeling, die gebaseerd zijn op de kenmerken van het bodem- en watersysteem, de kwaliteit van de leefomgeving (onder andere lucht en geluid), behoud van de natuurkwaliteit, het versterken van de agglomeratiekracht en het energie- en mobiliteitssysteem. Ruimte voor economie richt zich op het borgen van voldoende en kwalitatief goede ruimte voor bedrijvigheid op de goede plek.

1.3.5 Verduurzaming energie voorziening Nederland moet in 2050 klimaatneutraal en circulair zijn. De opgave begint bij het reduceren van de vraag naar energie en grondstoffen door besparingen, systeemkeuzes en het ontwikkelen van alternatieven met lager gebruik van energie en grondstoffen. Daarnaast moet de opwekcapaciteit van duurzame energie hoe dan ook omhoog en circulair worden vormgegeven.

Gemeente Maashorst Onze gemeente heeft een sterk MKB, verschillende bedrijventerreinen en kernen met ieder zijn eigen voorzieningen niveau. Waarbij het centrum van Uden ook een regionale detailhandelsfunctie vervult. Uiteraard willen wij als gemeente ook in de toekomst onze ondernemers en bewoners op het gebied van werken de benodigde kansen bieden.

Gemeente Maashorst Ook in de gemeente Maashorst staan we voor de opgave om over te stappen naar een meer duurzame energie opwekking. Vragen als waar zien wij mogelijk-

Bepalen welke werklocaties op welke plekken verbeterd, uitgebreid of gemoderniseerd moeten worden om ook in de toekomst economisch vitaal te zijn is dan ook één van de opgave waar wij in deze omgevingsvisie mee

Omgevingsvisie Gemeente Maashorst

Hoofdstuk 1

10 van 166

aan de slag moeten. Daar bij kan het gaan over een juiste spreiding van voorzieningen maar ook het beter bereikbaar maken van bestaande voorzieningen.

1.3.7 Klimaatadaptatie De aarde warmt op en het klimaat verandert. Hieraan hangen risico’s. Er is meer kans op een extreme regenbui, op een hittegolf en op langere, droge periodes. Klimaatverandering heeft grote gevolgen voor de gezondheid, de leefbaarheid en de economie. Nederland moet zich voorbereiden op dit veranderende klimaat. Dit kan onder andere door de omgeving aanpassen. Dit heet klimaatadaptatie.

Gemeente Maashorst De afgelopen zomers hebben aangetoond dat de hitte niet eenmalig was. Ook in onze gemeente hebben we te maken met verdroging en hitte stress. Hier kunnen we als gemeente iets aan doen door te kijken naar de vergroening van de leefomgeving en het verbeteren van het grondwaterpeil. Er zou gedacht kunnen worden aan het ontkoppelen van regenwater en het vergroenen van het openbare gebied in onze kernen. De visie geeft hiervoor een eerste aanzet en denkrichting.

1.3.8 Mobiliteit (Mobiliteitsalliantie) In Nederland is mobiliteit groeiende. Dit zal geaccommodeerd moeten worden. De verwachting is dat anders, na 2030, de wegeninfrastructuur en het openbaar vervoer grote problemen krijgen. Mobiliteit van personen is belangrijk voor hun ontwikkeling en betrokkenheid. Zaken die van belang zijn zitten niet altijd in de nabijheid. Minder toegang tot mobiliteit betekent minder mogelijkheden tot meedoen in de maatschappij en daarmee ongelijke kansen. Het is daarom van belang om na te denken over hoe we ons in de toekomst willen verplaatsen. Het zal met name slimmer en duurzamer moeten. Nationaal en provinciaal wordt daarom ingezet op een mobiliteitstransitie. Het gaat om een wezenlijke verandering in reisgedrag en in het mobiliteitssysteem.

11 van 166

Dit kan door bestaande knelpunten aan te pakken en door in nieuwe vormen van mobiliteit te investeren. Hierbij kan gedacht worden aan;spoor, HOV, hubs), fietsvoorzieningen (rijden en stallen), doorfietsroutes, smartlanes, slowlanes, en parkeer-/locatiebeleid. Er moet een vernadering in denkwijze en gedrag plaatsvinden naar “mobility as a service” en waarbij bijvoorbeeld deelmobiliteit de standaard wordt i.p.v. autobezit.

Gemeente Maashorst Binnen de gemeente Maashorst hebben wij veel voorzieningen. De ene in elke kern de ander op enige afstand. Wij vinden het van belang dat deze voorzieningen voor iedereen goed bereikbaar zijn. Daarbij vinden wij het van belang dat er ook alternatieve voor de auto beschikbaar zijn. Iets waar wij als gemeente nog steeds erg van afhankelijk zijn. Dit door te kijken naar een goede spreiding van bijvoorbeeld deelvervoer, hub’s, HOV en snelfietsroutes

1.3.9 Gezondheid (ZOnMW) Er bestaat de wens om gezondheid meer integraal en volwaardig te betrekken in het nationale en lokale beleid op het gebied van de (inrichting van de) fysieke leefomgeving. Op deze wijze kan de inrichting van de fysieke leefomgeving direct bijdragen aan de gezondheid van inwoners. Een gezonde groene leefomgeving bevordert en beschermt het fysiek, mentaal en sociaal welbevinden van mensen. Groen omdat een gezonde en leefbare omgeving niet bestaat zonder natuur. Het is de basis van ons voortbestaan en de economie. Gezondheid, gezond gedrag en kunnen meedoen in de samenleving worden beïnvloed door de sociale en fysieke omgeving en de sociaaleconomische status van mensen. De directe leefomgeving, de buurt of wijk met de aanwezige voorzieningen daarin, creëren kansen op of belemmeringen voor gezondheid.

Gemeente Maashorst Ook binnen onze gemeente kijken wij hoe wij met ingrepen in de fysieke leefomgeving kunnen bijdrage

Hoofdstuk 1

Omgevingsvisie Gemeente Maashorst

aan het fysieke en mentale welzijn van onze bewoners. Dit kan bijvoorbeeld zijn door openbaar gebied zo in te richten dat deze uitnodigt tot bewegen. Maar dit kan ook betekenen dat wij proberen de uitstoot in het buitengebied te verminderen om het woon- en leefklimaat ter plekke te verbeteren. 1.3.10 Cultuurhistorie Cultureel erfgoed is overal in onze samenleving aanwezig. In onze musea, historische binnensteden en in het landelijk gebied. Maar ook in de bodem en onder water. En als immaterieel erfgoed in onze tradities, rituelen en verhalen. Het vertelt over waar we vandaan komen, wie wij zijn en hoe we ons ontwikkelen. De overheid let erop dat er goed voor dit erfgoed wordt gezorgd. Dit doet de overheid door cultureel erfgoed te beschermen, maar ook door nieuwe ontwikkelingen mogelijk te maken. Cultureel erfgoed staat middenin de samenleving, biedt kansen en verbindt mensen.

Gemeente Maashorst Ook in onze gemeente achtten wij het van belang om ons cultureel erfgoed te beschermen, behouden en de verhalen levend te houden. Deze hebben onze gemeente door de jaren heen vormgegeven. Monumenten, beeldbepalende gebieden, buurtschappen, immaterieel erfgoed en herkenbare landschappen. Alle zaken waarmee wij rekening moeten houden bij de keuzes die wij maken op andere beleidsvelden.

Omgevingsvisie Gemeente Maashorst

Hoofdstuk 1

12 van 166

1.4

Doelstelling Gemeente Maashorst Om te werken aan bovenstaande thema’s heeft de gemeente Maashorst ervoor gekozen 3 doelstellingen centraal te stellen om keuzes te kunnen maken over deze thema’s: • • •

Positieve gezondheid Omgevingskwaliteit Duurzaamheid

Keuzes die wij in de toekomst maken over deze thema’s moeten er (in)direct voor zorgen dat er een positieve bijdragen geleverd worden aan deze 3 doelstellingen. Onderstaand zijn deze 3 thema’s verder uitgewerkt.

1.4.1 Positieve gezondheid (Viduro) De omgeving heeft een belangrijke invloed op je gezondheid. Jouw leefomgeving kan zowel een positieve of negatieve invloed hebben op de gezondheid. Is er bijvoorbeeld sprake van veel geur overlast, fijnstof geluid of licht? Of wordt je omgeving in de zomer erg warm doordat deze versteend is. Dan kan dit belastend zijn voor de gezondheid van de inwoners. Wij hebben als gemeente Maashorst daarom enerzijds de doelstelling een gezonde leefomgeving te behouden en te creëren voor onze inwoners. Anderzijds willen wij onze inwoners verleiden tot een gezonde en verantwoorde leefstijl. Specifieke ingrepen in de fysieke leefomgeving kunnen dit bevorderen. Wanneer de leefomgeving bijvoorbeeld uitnodigt tot gezond gedrag, stimuleert tot meer bewegen, gezonder eten en elkaar ontmoeten kan dat een positieve bijdrage hebben op de gezondheid. Een gezonde omgeving die uitnodigt tot bewegen helpt mensen om gezonder te blijven. Anderzijds kan de leefomgeving verbetert worden wanneer wij met z’n allen inzetten op bijvoorbeeld bedrijvigheid en mobiliteitsvormen welke minder uitstoot veroorzaken en dus een positief effect hebben op zaken als geluid, geur en fijnstof. In deze visie komt gezondheid soms direct, soms indirect terug.

In ieder geval worden er in deze visie alleen ruimtelijke keuzes (richtingen bepaald) die een positief effect hebben op het gezondheidsaspect. Positieve gezondheid is een brede kijk op gezondheid, uitgewerkt in zes dimensies. Het gaat niet om wat iemand niet meer kan, maar juist om wat iemand wel kan, belangrijk vindt en eventueel wil veranderen. Bovendien gaat het niet alleen om de lichamelijke kanten van gezondheid, maar ook om het vermogen je aan te passen, welbevinden, eigen regie, veerkracht, participatie en zingeving.

13 van 166

Hoofdstuk 1

Omgevingsvisie Gemeente Maashorst

1.4.2 Omgevingskwaliteit De Omgevingswet voegt een nieuw begrip toe aan de gebruikelijke ruimtelijke ordening. Gingen wij voorheen uit van een goede ruimtelijke kwaliteit gaan we vanaf de inwerkingtreding van de omgevingswet uit van “omgevingskwaliteit”. Moest een initiatief in het verleden inpasbaar zijn t.o.v. de omgeving (geen onevenredige nadelige effecten hebben). Daar ligt nu de focus op hoe het privébelang van de initiatiefnemer gecombineerd kan worden met de belangen van de omgeving. Het bereiken en in stand houden van een goede omgevingskwaliteit is het hoofddoel geworden van de Omgevingswet. Dit betekent dat iedereen die iets verandert in de fysieke leefomgeving verplicht is de omgevingskwaliteit niet alleen te behouden, maar ook te verbeteren. Hierdoor ontstaat er vanuit de Omgevingswet een zorgplicht om samen aan een goede omgevingskwaliteit te werken. Dit begrip zal een doorslaggevende rol gaan spelen in de vraag of een bepaald project/initiatief op een bepaalde plek gewenst is. De omgevingskwaliteiten welke aanwezig zijn binnen onze gemeente wordt in deze visie nader gedefinieerd en zijn leidend voor toekomstige ruimtelijke afwegingen.

Doelstelling van onze gemeente is dat ontwikkelingen welke in de toekomst plaatsvinden niet alleen een positief gevolg hebben voor het betreffende perceel maar óók moeten bijdragen aan de doelstellingen zoals vastgelegd in deze visie. Alleen dan is er sprake van een goed initiatief.

1.4.3 Duurzaamheid Duurzame ontwikkelingen zijn duidelijk in de Omgevingswet verankert. Het omvat het principe dat als er ontwikkelingen plaatsvinden, deze ontwikkelingen duurzaam moeten zijn. Het begrip “duurzame ontwikkeling” dat in de omgevingswet wordt gehanteerd is de definitie die de Commissie-Brundtland hanteerde. Deze luidt als volgt:

Omgevingsvisie Gemeente Maashorst

Hoofdstuk 1

“ontwikkeling die voorziet in behoeften van de huidige generatie zonder de mogelijkheden voor toekomstige generaties om in hun eigen behoefte te voorzien in gevaar te brengen”

Duurzaamheid gaat daarbij om een breed begrip en vraagt om rekening te houden met relaties tussen menselijk handelen en de (sectorale) kwaliteiten die gezamenlijk de fysieke leefomgeving vormen. Het is daarom van belang om in onderlinge samenhang te werken aan het: •

•

Bereiken en in stand houden van een veilige en gezonde fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit, en Doelmatig beheren, gebruiken en ontwikkelen van de fysieke leefomgeving ter vervulling van maatschappelijke behoeften.”

Het is de insteek dat duurzaamheid wordt geborgd voor het gehele domein van de fysieke leefomgeving. Dit vergt een samenhangende benadering van verschillende beleidsvelden zoals ruimte, water, natuur, gezondheid en wonen om tot de meest duurzame ingrepen te komen. Duurzaamheid is, net als gezondheid, geen onderwerp dat met enkele specifieke ingrepen bereikt kan worden. Duurzaamheid zit verweven in alle aspecten van de fysieke leefomgeving en kan dan ook alleen bereikt worden door de juiste ingrepen op de juiste wijze met elkaar te verweven. Bijvoorbeeld door woningbouw in de kern aan te grijpen om meer vergroening toe te voegen of deze geheel te ontkoppelen van de HWA aansluiting en op deze wijze bij te dragen aan de grondwaterstand. Ook duurzaamheid is voor ons als gemeente dus een leidend principe. Wij stellen ons de doelstelling dat elke keuze die wij maken in onze visie (in)direct bijdraagt aan weer een stapje richting een meer duurzame samenleving.

14 van 166

Waarbij wij duurzaamheid oppakken in de breedste zin van het woord. Gebaseerd op de sustainable development goals zoals opgesteld door de verenigde naties.

15 van 166

Hoofdstuk 1

Omgevingsvisie Gemeente Maashorst

Hoofdstuk 2. Terug naar inhoud Terug naar hoofdstuk 1

De gemeente Maashorst § 2.1

§ 2.2

Maashorst: zes dorpen, elk met zijn eigen kenmerken. Volkel, Reek, Odiliapeel, Uden, Schaijk en Zeeland. Onze dorpen zijn energiek en levendig. De breuken in de ondergrond hebben het landschap en onze gemeente gevormd. Kenmerkende gebieden als de Maashorst, Reekseheide, wijstgronden, bossen, stuifzanden, coulisselandschappen en het grootschalig ontginningslandschap bepalen in sterke maten ons landschappelijk karakter en zorgen ervoor dat de natuur altijd dichtbij is. In de door natuur omgeven kernen bruist het verenigingsleven en mensen staan voor elkaar klaar. Door samen dingen te organiseren en te ondernemen geven inwoners deze dorpen een eigen karakter. Dit komt ook terug in ons sterke MKB. Ondernemerschap, trots, gastvrijheid en gemoedelijkheid zijn belangrijke eigenschappen waardoor mensen hier prettig wonen en ondernemen. De gemeente Maashorst is groen en gastvrij en biedt een breed pallet van rust en beleving in uitgestrekte natuur tot gezellige drukte met stadse voorzieningen. Ook de recreant en bezoeker weet onze gemeente daardoor goed te vinden. Een sector welke onze gemeente door de eeuwen heeft gevormd en een belangrijke bijdragen levert aan onze karakteristiek is de agrarische sector welke goed vertegenwoordigd is binnen onze gemeente.

We vinden het belangrijk dat inwoners zich bewust zijn van deze eigenschappen waarbij ze zelf de eigenheid en identiteit van hun dorpskern kunnen versterken. Hierdoor is het in gemeente Maashorst goed thuiskomen. Na een dag werk, school of andere dagactiviteit, ook als je van buiten komt.

Verder naar hoofdstuk 3

2.1

Opbouw omgevingsvisie Van speerpunten... De gemeente Maashorst is te omschrijven aan de hand van 4 speerpunten: • Zes dorpen; één gemeente • Een aantrekkelijke plek om te zijn • Wonen, werken en recreëren in het buitengebied • Samen denken, samen doen Om onze identiteit te behouden en versterken is het van belang om de opgaven er liggen op de aspecten die onze identiteit gezamenlijk op te pakken en te zorgen dat wij ook in de toekomst de groene, recreatieve en gastvrije gemeente blijven welke wij momenteel al zijn.

Via positionering... Om te kunnen werken aan onze toekomstbestendige gemeente en deze visie vorm te geven is de positie welke wij innemen en willen door ontwikkelen binnen onze omgeving vervat in een strategische positionering van de gemeente Maashorst. Deze zijn vervat in 3 speerpunten welke de basis vormen voor onze interne en externe beleidskeuzes en zichtbaarheid. Deze betreffen: 1. Een leven lang gezond en prettig wonen 2. De natuurlijkste gemeente van Noord-Brabant 3. Een sterke en vitale netwerkeconomie

Omgevingsvisie Gemeente Maashorst

Hoofdstuk 2

18 van 166

Aan de hand van vier thema’s... Om te werken aan onze strategische positionering en te werken aan onze geformuleerde doelstellingen moeten wij op gemeentelijk niveau invulling gegeven aan de eerder geformuleerde landelijke trends/thema’s welke op ons afkomen. De invulling van deze thema’s zijn niet op elke locatie in onze gemeente hetzelfde. Ook is het ene thema op de ene plaats meer urgent dan op de andere. De thema’s zijn:

1 Bodem, water & natuur

2 Transitie landelijk gebied

3 Mobiliteitstransitie voorzieningen & verstedelijking

4 Recreatie

...werken aan een duurzame leefomgeving Om onze visie meer gebied specifiek te kunnen uitwerken en dus per locatie de meest duurzame keuzes te kunnen maken is ervoor gekozen om onze gemeente in te delen in 7 omgevingen.

19 van 166

Hoofdstuk 2

Omgevingsvisie Gemeente Maashorst

2.2

Eén gemeente, 7 omgevingen Geen harde grenzen, maar gedeelde belangen Bewust is gekozen voor “omgevingen” in plaats van “gebieden”. Daar waar een gebied een harde grens heeft, is een omgeving een stuk zachter. Omgevingen lopen soms in elkaar over waardoor keuzes niet altijd zwart/ wit zijn. De keuze geeft ons de mogelijkheid om bij gebruikmaking van de visie, geheel in lijn met de omgevingswet, maatwerk toe te passen en te werken vanuit de bedoeling van de visie. Bodem en water leidend in het denken We moeten steeds meer terug naar een denken vanuit de bodem en het water. Er is daarom gekozen de gebiedsindeling te maken op basis van de verschillende aanwezige landschapstypen. Een landschapstype omvat al diverse aspecten die van invloed zijn op de fysieke leefomgeving omdat het is ontstaan als resultante van die aspecten, zoals bodem en water, geologie, geomorfologie en de wijze van ontginning. Elk deelgebied heeft hiermee een eigen verschijningsvorm, die verschillend is t.o.v. het aangrenzende gebied. Daarmee zijn de overgangen tussen de verschillende deelgebieden ook daadwerkelijk waarneembaar voor een ieder in de buitenruimte.

Leeswijzer

Dit heeft geleid tot 7 omgevingen. Zijnde: • Schaijk en Omgeving • Reek en Omgeving • Zeeland en Omgeving • Uden en Omgeving • Volkel en Omgeving • Odiliapeel en Omgeving • De Maashorst

Omgevingsvisie Gemeente Maashorst

PM

Hoofdstuk 2

20 van 166

Hoofdstuk 3

Alle lagen

Gemeente Maashorst

Bodem, water & natuur

1

Transitie landelijk gebied

verstedelijking

Mobiliteit &

2

3

Recreatie

4

Hoofdstuk 4

De Maashorst

Odiliapeel

Reek

Schaijk

Uden

Volkel

Zeeland

21 van 166

Hoofdstuk 2

Omgevingsvisie Gemeente Maashorst

Hoofdstuk 3 Terug naar inhoud Terug naar hoofdstuk 2

Omgevingsvisie Gemeente Maashorst

Hoofdstuk 3

Ambities voor een toekomstbestendige gemeente § 3.1

§ 3.2

§ 3.3

§ 3.4

Verder naar hoofdstuk 4

3.1

Ambitie bodem, water en natuur

1

We worden de natuurlijkste gemeente van Brabant! Om dat te bereiken maken we bodem en water leidend bij àlle ruimtelijke ontwikkelingen.

Dit betekent dat het bodem- en watersysteem sturend wordt in bijvoorbeeld de keuzes waar we woningen bouwen, landbouw plaatsvindt en we natuur de ruimte geven. Dit is noodzakelijk om de gevolgen van de klimaatverandering het hoofd te kunnen bieden. Het bijzondere bodem- en watersysteem binnen onze gemeente met het breukenstelsel maakt dit extra urgent. Dit systeem met de daaropvolgende occupatiegeschiedenis is ook de basis voor het gevormde landschap en daarmee bepalend voor onze groene identiteit. Behoud en versterking van de diversiteit in landschappen is dan ook een belangrijke voorwaarde om onze ambitie om de natuurlijkste gemeente van Brabant te worden waar te kunnen maken. Uiteraard hoort daar ook het ontwikkelen en versterken van onze natuurgebieden bij, als ook het versterken van de biodiversiteit binnen het gehele grondgebied.

Bodem, water & natuur

1 Transitie landelijk gebied

2 Mobiliteit & verstedelijking

3 Recreatie

4 Omgevingsvisie Gemeente Maashorst

Hoofdstuk 3

24 van 166

Terug naar index

KAART 3.1

25 van 166

Hoofdstuk 3

Omgevingsvisie Gemeente Maashorst

1

terug naar de kaart

3.1 a Breukenstelsel en wijstverschijnsel Bescherming en daar waar mogelijk herstel van de geologische breuken is uitgangspunt bij elke ontwikkeling. Dit doen we in samenhang met verhoging van de grondwaterspiegel. Zo komen we tot het geleidelijk herstel van wijstverschijnselen en van de natuurlijke werking van de Peelrandbreukzone. We verhogen de karakteristieke waarden van wijstgronden op kansrijke locaties, zoals in de omgeving van het Annabos in Uden en het Nieuwveld ten zuidoosten van Zeeland. We stimuleren eigenaren tot aangepast grondgebruik en passende landschapsinrichting. Waar zich kansen voordoen wordt ingezet op het omvormen van agrarische percelen naar natuur om zo tot zo optimaal mogelijk herstel van wijstverschijnselen en bijbehorende natuur te komen.

3.1 b Water vasthouden We houden regenwater lokaal vast om ter plekke in de bodem te laten zakken. Dit doen we zoveel mogelijk in het stedelijk gebied of in een zone direct daarnaast. Zo voorkomen we piekafvoeren van water, beperken we overbelasting van benedenstrooms gebied en werken we aan een gezondere bodem. Ook voorkomen we zo dat er schoon water naar de rioolwaterzuivering stroomt. Om water effectief te kunnen vasthouden, hebben we ruimte nodig, bovenen ondergronds. We kijken naar de mogelijkheden die de bodem, de omgeving en het landschap ons biedt om goed werkende maatregelen te kunnen treffen. We kleden deze bergingslocaties waar mogelijk fraai en natuurlijk in, en verhogen zo ook de kwaliteit en de beleving van de omgeving.

3.1 c Vernatten Water lokaal vasthouden zorgt voor aanvulling van de grondwaterspiegel. We houden het water vast aan de hoge ‘horst’ zijde van geologische breuklijnen en gebruiken dit water voor grondwateraanvulling en om natuurgebied de Maashorst te vernatten. Het ultieme doel is om geen druppel regen die tussen de breuklijnen van de Peelrand breukzone valt, direct naar het regionale watersysteem af te voeren. Daarbij zorgen we ervoor dat structurele grondwateroverlast wordt voorkomen en dat infiltratie van hemelwater bestaande bodemverontreinigingen niet aanvullend laat verspreiden.

Omgevingsvisie Gemeente Maashorst

Hoofdstuk 3

26 van 166

3.1 d Stroomgebieden We beschermen ons drinkwater tegen ongewenste lozingen. Om de oppervlaktewaterkwaliteit te verbeteren leiden we vervuild regenwater op een gecontroleerde wijze door de bodem, voordat het wordt geloosd op het oppervlaktewater. We borgen de berging- en ontwateringsfunctie van het stedelijk oppervlaktewater.

3.1 e Klimaatadaptatie We beschermen de fysieke leefomgeving door deze klimaatveerkrachtig en water robuust te hebben ingericht in 2050, om zo het risico op wateroverlast, waterschade en maatschappelijke ontwrichting te beperken. We creëren bewustwording bij burgers, dat een korte tijd water op straat, onderdeel is van de veerkracht van het (afwatering)systeem om extreme neerslag te verwerken.

3.1 g Natuur en landschap versterken We willen de natuurlijkste gemeente van Brabant worden. Om dat te bereiken nemen we het versterken van groen/ landschap, natuur en biodiversiteit als uitgangspunt bij élke ontwikkeling en dat blijven we doen. We beschermen en versterken de identiteit, en daarmee de kwaliteit, van onze diverse landschappen en stedelijke omgevingen. De grote opgaven, zoals klimaatadaptatie, de energietransitie en de transitie van de landbouw, benutten we om de kwaliteit van de groene leefomgeving te versterken. Hiermee bieden wij onze inwoners een groene, gezonde leefomgeving en onze bezoekers een diversiteit aan fraaie landschappen en natuurgebieden.

We leveren een bijdrage aan bescherming van de gezondheid via doelmatige inzameling en transport van afvalwater.

3.1 f Vitale bodem Het intensieve grondgebruik heeft ervoor gezorgd dat agrarische gronden zijn verdicht en minder vruchtbaar zijn geworden. Dit komt voornamelijk door het gebruik van bestrijdingsmiddelen en zware landbouwmachines. We streven naar een meer vitale bodem. Dat is een bodem die vruchtbaar is, biodiversiteit huisvest, ziektes weert, water bergt en voedingsstoffen vasthoudt en gedoseerd afgeeft. Naast het levensvatbaar houden van de landbouw, kunnen we tegelijkertijd ook wateroverlast en verdroging verminderen en voorkomen, de kwaliteit van grond- en oppervlaktewater verbeteren, en meer CO2 in de bodem opslaan. Bodemleven en organische stofgehalte zijn belangrijke indicatoren voor een vitale bodem. Een vitale bodem draagt dus ook bij aan de klimaatdoelstellingen van de gemeente. Water langer lokaal vasthouden voor betere grondwaterspiegel

27 van 166

Hoofdstuk 3

Omgevingsvisie Gemeente Maashorst

1

terug naar de kaart

3.1 h Natuur verbinden We verbinden onze natuurgebieden robuust met elkaar en met natuurgebieden in de grote regio, zoals het Groene Woud, Keent, Rijk van Nijmegen en De Peel. We doen dat via brede landschapszones met een groot percentage aan natuur en verbindende landschapselementen. Ontwikkelingen in deze zones zijn alleen mogelijk wanneer ze een bijdrage leveren aan dit doel. De negatieve gevolgen van stikstof en verdroging op de natuur moeten minimaal tot staan worden gebracht. Biodiversiteitsverlies buigen we om naar herstel. Er is voldoende ruimte voor extensieve recreatie in onze natuurgebieden zonder negatieve invloed op kwetsbare natuur. Waar nodig worden voor het bereiken van deze doelen de natuurgebieden aan de buitenzijde uitgebreid. (Agrarische) ondernemers in de schil rondom onze natuurgebieden worden gestimuleerd tot een natuur inclusieve bedrijfsvoering.

3.1 i De Maashorst Natuurgebied De Maashorst groeit uit tot een groot en aaneengesloten natuurgebied, van Herpen tot Uden en van Zeeland tot Oss. Een 3.500 hectare groot natuurgebied bestaande uit één robuust en samenhangend landschap met bos, heide, grazige vegetaties, vennen en stromende beekjes. Het natuurgebied als centrum van het omliggende landelijke gebied. In 2050 is er in De Maashorst volop ruimte voor natuurlijke processen. De mens grijpt alleen in daar waar nodig. Ook hier zijn de negatieve gevolgen van stikstof en verdroging op de natuur minimaal tot staan gebracht en het liefst al omgekeerd.

3.1 j Natuur tot in de kern We brengen de natuur in elke kern tot aan het centrum naar binnen. Dit doen we door het creëren van ruime, groene verbindingen tussen het centrum van elke kern en het buitengebied. De natuur in het buitengebied is hierdoor altijd dichtbij, dit daagt uit tot gezond bewegen en recreëren. De meerwaarde die dit oplevert voor biodiversiteit wordt nog eens extra versterkt door het versterken van biodiversiteit onderdeel te maken van elk bouwplan.

Omgevingsvisie Gemeente Maashorst

Hoofdstuk 3

28 van 166

3.1 k Kern vergroenen We werken doorlopend aan het vergroenen van de kernen. Dit doen we door het uitvoeren van de 3 – 30 – 300 regel. Deze regel houdt in dat iedere bewoner van een kern vanuit zijn woning tenminste 3 bomen moet kunnen zien, dat 30% van de oppervlakte in elke wijk voorzien moet zijn van een bladerdak en dat iedereen binnen 300 meter vanaf zijn woning een park of groene ruimte moet kunnen bereiken van tenminste 1 ha. Een ambitieus uitgangspunt, dat moet zorgen voor een stedelijke omgeving die beter bestand is tegen extreem weer, waar mensen die lekkerder in hun vel zitten, meer naar buiten gaan en beter verbinding met elkaar maken. Ook zorgt dit voor versterking van de biodiversiteit in stedelijk gebied. Om dit te bereiken verwijderen we overtollige verharding en vervangen deze door groen. Bij herstructurering van wijken en renovaties in de openbare ruimte is vergroening het uitgangspunt. Ook inwoners dagen we uit om stenen in hun tuin te verwijderen en te vervangen door groen en biodiversiteit te verhogen. Zo worden onze kernen omgevormd naar duurzame, klimaatadaptieve, gezonde en veilige groene leefomgevingen. Onze woonstraten zijn veilige, groene havens die uitnodigen tot spelen en bewegen.

3.1 l Biodiversiteit buitengebied verbeteren PM

29 van 166

Hoofdstuk 3

Omgevingsvisie Gemeente Maashorst

1

terug naar de kaart

“Een gemeente van de toekomst is een gemeente in het groen”

Omgevingsvisie Gemeente Maashorst

Hoofdstuk 3

30 van 67

De gemeente Maashorst staat de komende jaren voor tal van opgaven zoals de woningbouwopgave en klimaatadaptatie. Een prettige en gezonde leefomgeving voor mens en natuur wordt steeds belangrijker en daar gaan we de komende jaren integraal mee aan de slag. Om dit te kunnen realiseren speelt de aanwezigheid van voldoende en kwalitatief groen een belangrijke rol. Vele inwoners van de gemeente Maashorst hechten een grote waarde aan groen om er te ontspannen, bewegen of elkaar te ontmoeten. Maar naast een prettige en aantrekkelijke woonklimaat, is groen ook het fundament voor een klimaatvriendelijke woonomgeving. Groen zuivert de lucht, draagt bij aan een aangenamer klimaat, zorgt voor de berging van water en stimuleert de biodiversiteit. Belangrijk hierbij is dat het groen binnen de kern goed verbonden wordt met elkaar en dat de natuur vanuit het buitengebied doordringt tot in de kernen. Hiervoor zullen de bestaande groenblauwe structuren worden versterkt en uitgebreid om zo een samenhangend en ecologisch netwerk te vormen. Naast deze hoofdstructuren zal er ook aandacht zijn voor een fijnmazig netwerk dat kleine groenplekjes met elkaar verbindt. Op deze manier kan iedereen genieten van groen dichtbij de eigen woning. Omdat er ook meer mogelijkheden ontstaan voor dieren en planten zal de biodiversiteit toenemen en boekt de natuur vooruitgang.

Er ontstaat een toekomstbestendige leefomgeving voor mens en natuur. Door de toenemende vraag naar woonruimte zullen de kernen van de gemeente Maashorst meer verdichten en komt er meer druk op

31 van 67

de openbare ruimte. Toch kan verdichting en vergroening goed samengaan door groen te kiezen als belangrijk basisprincipe bij nieuwe ontwikkelingen. Wij streven ernaar om de oppervlakte van groen binnen de kernen op peil te houden. Waar mogelijk benutten we zoveel mogelijk het bestaande groen, voegen we meer kwalitatief groen toe en verminderen we de oppervlakte verharding zodat er meer ruimte voor wateropvang ontstaat. De realisatie van een groene en gezonde leefomgeving wordt ook versterkt als de gebouwen in het woongebied een samenspel vormen met de natuur. Natuurinclusief bouwen wordt gestimuleerd en vraagt om slim, innovatief en toekomstbestendige te ontwerpen met een beperkte impact op het milieu. De nieuw te bouwen woningen kunnen ook een bijdrage leveren aan het behoud en versterken van de bio­diversiteit door beplanting aan te brengen tegen gevels, op daken en in (hang)tuinen. Materialen kunnen zo veel mogelijk worden hergebruikt en bij de toepassing van nieuwe producten gaat de voorkeur naar biobased materialen. Ook de keuze voor modulaire woningen maakt aanpassingen gemakkelijker en geeft meer flexibiliteit naar de toekomst toe. De woningen worden energieneutraal, maar nog mooier is het als zij ook energie kunnen leveren. Hydrologisch neutraal gebouwde woningen zorgen ervoor dat de nieuwe watersituatie op het terrein minimaal gelijk blijft aan de uitgangssituatie.

Het hemelwater kan opgevangen worden op daken of in een ondergrondse opslagruimte. Het water wordt bij voorkeur hergebruikt in huis of tuin of kan langer worden vastgehouden voor het infiltreert.

Hoofdstuk 3

Omgevingsvisie Gemeente Maashorst

3.2

Ambitie transitie landelijk gebied 2

De agrarische sector vormt een belangrijk pijler in onze lokale economie. Daarbij gaat het niet alleen om de agrarische ondernemer en zijn gezin, maar ook om de toeleverende industrie, verwerkingsindustrie en innovatie. Dit betekent ook dat veel inwoners van onze gemeente direct of indirect afhankelijk zijn van de landbouw of de producten die in de landbouw worden geproduceerd.

Belang van landbouwsector voor de gemeente Maashorst Daarmee is de landbouw niet alleen een belangrijke pijler in onze economie maar ook in onze maatschappij. Onze agrarische ondernemers zorgen voor de (lokale) productie van voldoende, gezond, duurzaam en betaalbaar voedsel van eigen bodem. Wij vinden het dan ook belangrijk dat landbouw en voedselproductie binnen ons grondgebied toekomstperspectief heeft.

Bodem, water & natuur

1 Transitie landelijk gebied

2 Mobiliteit &

Noodzaak van transitie landelijk gebied Landelijk wordt er ingezet op een transitie van de landbouw en het landelijk gebied. Dit wordt gezien als een voorwaarde voor het realiseren van de doelen op het gebied van natuur, stikstof, klimaat, bodem en water en gezondheid. In de gemeente Maashorst hebben we een groot buitengebied, waar de akker- en tuinbouw, en veehouderij sterk aanwezig zijn. Ook in onze gemeente zien we het belang van een transitie van de landbouw en het landelijk gebied. We streven naar een buitengebied dat in de toekomst op meerdere vlakken gezonder is dan de huidige situatie. In sommige gebieden van de gemeente staat de bodem- en waterkwaliteit onder druk. In andere gebieden staat (ook) het woon- en leefklimaat er niet best voor. De agrarische sector is belangrijk voor onze gemeente en we willen ruimte blijven bieden aan de agrarische sector, maar nieuwe ontwikkelingen dienen wel bij te dragen aan de doelen die in de betreffende agrarische gebieden zijn opgesteld.

verstedelijking

3 Recreatie

4 Omgevingsvisie Gemeente Maashorst

Toekomstbestendige landbouw in de gemeente Maashorst We zien het belang van de agrarische sector voor onze gemeente. We blijven dan ook ruimte bieden voor de agrarische ondernemers. Deze ondernemers hebben behoefte aan duidelijkheid. Agrarische ondernemers moeten in staat worden gesteld om binnen gebiedsdoelen toekomstbestendige keuzes te maken voor hun bedrijf. Hierbij vinden wij het van belang om bedrijven een duidelijk perspectief te bieden: wat kan op welke plek en welke verandering is er nodig en mogelijk.

Hoofdstuk 3

32 van 166

Terug naar index

KAART 3.2

33 van 166

Hoofdstuk 3

Omgevingsvisie Gemeente Maashorst

2

terug naar de kaart

Voor de landbouwtransitie onderschrijven we grofweg 3 gebieden of ‘schillen’: 1. De schil rondom natuurgebied de Maashorst: hier is landbouw mogelijk, in harmonie met de natuur; 2. De schil rondom de dorpskernen, veelal historisch waardevol cultuurlandschap: gemengd samenleven staat hier centraal 3. De jonge Peelontginningen (ten oosten van Odiliapeel en in de Graspeel): hier staat het produceren van agrarische producten voorop. In alle drie de gebieden is en blijft perspectief voor de landbouw. Uitgangspunt voor alle gebieden is wel dat er bij nieuwe ontwikkelingen sprake is van een verbetering van de situatie. Het betreft verbeteringen op het gebied van onder andere bodemkwaliteit, waterkwaliteit, luchtkwaliteit, biodiversiteit, ruimtelijke kwaliteit, dierenwelzijn. Het perspectief voor de gebieden is echter wel verschillend.

Hoe zetten we hier op in als Gemeente Maashorst? We weten dat we in een transitiefase zitten voor het landelijk gebied. Deze transitie zal nog vele jaren duren. Het is voorstelbaar dat er in de toekomst andere (neven)functies in het buitengebied een plek kunnen krijgen, die nu nog niet voorstelbaar zijn. De gemeente Maashorst staat open voor goede initiatieven, op de goede plek, die een bijdrage bieden aan de verduurzaming van het buitengebied en die passen bij de doelen in de agrarische gebieden. De nieuwe doelen vragen om een andere manier van denken en doen. Er moet veel meer in gezamenlijkheid gezocht worden naar agrarische mogelijkheden welke toekomstbestendig zijn. Er zijn veel stakeholders die veel kennis hebben van voedselproductie en de kwaliteiten van het buitengebied. Het is belangrijk om als gemeente meer aandacht te hebben voor de agrarische koplopers binnen de gemeente.

Omgevingsvisie Gemeente Maashorst

Hoofdstuk 3

We vinden het belangrijk om ook het bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties, bewoners, onderwijs en overheid te betrekken. Daarbij achten wij het van belang om ontmoeten te stimuleren. Graag bieden we in de gemeente Maashorst ruimte om samen te experimenteren en te leren. Dit gebeurt nu al in de Agroproeftuin de Peel, maar we zien ook kansen voor een Groene Campus. Het samenwerken met regionale netwerken blijft belangrijk. We brengen ideeën samen bij de Groene Campus, experimenteren in de Agroproeftuin de Peel en bij de koplopers, en deze kennis kan geïmplementeerd worden bij de agrarische ondernemers. Op die wijze denken wij in gezamenlijkheid een toekomstbestendige oplossing te bieden aan de transitie van de landbouw.

34 van 166

3.2 a Schil 1: Natuur Centraal In en rondom natuurgebied de Maashorst wordt actief gewerkt aan natuurherstel. De Maashorst heeft naast natuurlijke droogte (door vermindering van neerslag en opwarming) ook te maken met niet-natuurlijke droogte door de onttrekking van grondwater ten behoeve van de landbouw. De schil rondom natuurgebied de Maashorst bestaat uit een agrarisch landschap. Landbouw is hier zeker welkom maar altijd in harmonie met de natuur. Het accent móét liggen op verbeteren van de natuur- en bodemkwaliteit. Hier gaat gericht aandacht naar het verbeteren van de milieusituatie. Er liggen kansen voor het versterken van de natuur, biodiversiteit in combinatie met extensieve, kleinschalige landbouw (natuurinclusieve/ biologische landbouw) en extensieve recreatie.

Doelen: • Verbetering van geurhinder • Verbetering bodemkwaliteit en waterkwaliteit • Geen nieuwe water onttrekkende activiteiten • Verbetering van de luchtkwaliteit • Verbetering van de biodiversiteit • Meer ruimte voor verbredingsactiviteiten agrariërs, anders ‘gekleurde’ initiatieven en minder ruimte voor uitbreiding gangbare landbouw • Verbetering van ruimtelijke kwaliteit. • Ontwikkelen van natuur/EVZ/NNB

35 van 166

Hoofdstuk 3

Omgevingsvisie Gemeente Maashorst

2

terug naar de kaart

3.2 b Schil 2: Gemengd samenleven De volgende schil ligt daaromheen en kenmerkt zich door een agrarisch landschap welke verbindt. Enerzijds letterlijk, doordat het agrarisch landschap hier tussen de zes kernen ligt en daarmee de kernen van de gemeente Maashorst verbindt. Anderzijds figuurlijk, omdat het verschillende activiteiten met elkaar verbindt. Gemengd samenleven staat hier centraal. Deze agrarische gebieden zijn reeds minder belastend voor omwonenden. Vooral rondom natuurgebieden en dicht bij de dorpen zetten we in op verbreding van de agrarische nevenactiviteit en het terugbrengen van de effecten van agrarische hoofdactiviteit. Er blijft ruimte voor landbouw, maar die moet in harmonie zijn met de andere gebruikers van het gebied. Met name in de kleine kernen en bebouwingsclusters speelt het probleem van geurhinder. Het gebied Rietbroek ten noorden van Schaijk / Reek behoort ook tot deze verbindende schil, hoewel het een wat andere verschijningsvorm en gebruik kent. In dit gebied liggen mogelijkheden voor wat grootschaligere productie, mits er uiteraard wordt bijgedragen aan de benoemde doelen.

Doelen: • Verbetering van geurhinder • Verbetering bodemkwaliteit en waterkwaliteit • Geen nieuwe water onttrekkende activiteiten • Verbetering van de luchtkwaliteit • Verbetering van de biodiversiteit • Meer ruimte voor verbredingsactiviteiten agrariërs, anders ‘gekleurde’ initiatieven en minder ruimte voor ontwikkeling agrarisch verdienmodel • Verbetering van ruimtelijke kwaliteit, wordt gekoppeld aan nieuwe ontwikkelingen. • Verbetering van de volksgezondheid.

Omgevingsvisie Gemeente Maashorst

Hoofdstuk 3

36 van 166

3.2 c Schil 3: Agrarische productie Bij de derde schil gaat het voornamelijk om het gebied rondom de jonge Peelontginning. Dit gebied is dunner bevolkt en kenmerk zich door een grootschalig agrarisch landschap. In onze gemeente is dit een gebied waar het produceren van agrarische producten plaatsvindt. Hoogproductieve landbouw blijft hier mogelijk, waarbij verbetering zich richt op de doelen van verbetering van woon- en leefklimaat en versterken van biodiversiteit en de bodem. Ruimte voor bedrijfsontwikkeling is mogelijk wanneer er dus meerwaarde voor deze doelen behaald kan worden. Nieuwe functies zoals energieopwekking, het liefst in de combinatie met teelten (‘Agro-PV’), is hier mogelijk wanneer er met name op het doel ‘Verminderen overlast & verbeteren gezondheid’ een aanzienlijke meerwaarde wordt bereikt. In deze schil onderscheiden we in ieder geval twee gebieden: de jonge ontginningsgronden ten oosten van Odiliapeel en de Graspeel. Deze gebieden hebben hun eigen relevante omgevingsaspecten.

37 van 166

Hoofdstuk 3

Omgevingsvisie Gemeente Maashorst

2

terug naar de kaart

Jonge Ontginningsgronden ten oosten van Odiliapeel De milieusituatie is een knelpunt in dit gebied. De vruchtbaarheid van de bodem staat onder druk en de luchtkwaliteit (fijn stof) en het waterbergend vermogen van de ondergrond zijn het slechtst van de hele gemeente. Nieuwe ontwikkelingen, die een verslechtering van de milieusituatie teweegbrengen, zijn hier dan ook niet meer mogelijk. Tegelijkertijd is dit wel één van de gebieden in de regio dat een dergelijke druk kan verdragen, mede door de zeer beperkte aanwezigheid van kwetsbare functies in het gebied. Om effecten geconcentreerd op te laten treden, houden we in dit gebied sterker dan in andere gebieden vast aan de aanwezige veehouderijen. Het toevoegen van kwetsbare objecten sluiten we op voorhand uit, omdat dit mogelijk de voedselproductie in de weg kan zitten.

Graspeel Vergeleken met de jonge ontginningsgronden ten oosten van Odiliapeel is de verweving tussen functies in de Graspeel al groter. Dat betekent dat er meer ‘medegebruikers’ in het gebied voorkomen. Als gemeente sturen we actiever op het verbeteren van de milieusituatie. Nieuwe ontwikkelingen die een verslechtering inleiden zijn niet mogelijk. We staan geen nieuwe kwetsbare functies toe die het bedrijfsmodel van agrariërs hinderen.

Omgevingsvisie Gemeente Maashorst

Hoofdstuk 3

> Doelen in dit gebied: • Activiteiten gericht op (lokale) voedselproductie / energieopwek / biobased materialen • Verbetering van geurhinder • Geen verslechtering van bodemkwaliteit • Geen verslechtering van waterkwaliteit • Stimuleren van het bufferen van water (liefst geen wateronttrekkende activiteiten toevoegen) • Geen verstorende activiteiten voor de breuken • Geen verslechtering van de luchtkwaliteit • Geen verslechtering van de biodiversiteit • We kijken kritisch naar de invloed op de ruimtelijke kwaliteit. In principe willen we geen verslechtering van de ruimtelijke kwaliteit.

> Doelen in dit gebied • Activiteiten gericht op (lokale) voedselproductie • Verbetering van geurhinder • Geen verslechtering van bodemkwaliteit • Geen verslechtering van waterkwaliteit. • Geen nieuwe water onttrekkende activiteiten • Verbetering van de luchtkwaliteit • Geen verslechtering van de biodiversiteit • We kijken kritisch naar de invloed op de ruimtelijke kwaliteit. In principe willen we geen verslechtering van de ruimtelijke kwaliteit.

38 van 166

3.2.d Productie (bio-based bouw) materialen Naast de productie van voedsel ligt er potentie voor de productie van bio-based bouw materialen die noodzakelijk is voor de verduurzaming van de bebouwde omgeving van onze gemeente en een bijdrage kan leveren aan nieuwe perspectieven/verdienmodellen voor de landbouw. Vanwege de grootschalige uitstraling passen deze functies het beste in de derde schil.

3.2.e zonnepanelen / agroPV De gemeente Maashorst heeft een opgave om energie op te wekken. Zonnepanelen worden in eerste instantie op dak geplaatst, maar de behoefte is groot en daarom moeten we ook de mogelijkheden in het buitengebied onderzoeken. Het zoeken naar dubbelgebruik van de opwek van zonne-energie in combinatie met het telen van gewassen, de zogenaamde agri-PV heeft onze voorkeur. Daarmee hoeft landbouwgrond niet verloren te gaan. PM

3.2.f Landschapsbeheer De gemeente Maashorst heeft een groot buitengebied waarin de agrarische sector één van de grootste grondeigenaar en –gebruiker is. Daarmee zijn zij een grote beheerder van het landschap en heeft het een grote invloed op de inrichting en kwaliteit van landschap en natuur maar ook op de biodiversiteit/ecologie en klimaatopgave. De gemeente Maashorst wil ondernemers handvatten kunnen bieden bij het uitvoeren van landschapsbeheer. We delen goede voorbeelden uit de gemeente en de regio (op de ‘Groene Campus’, zie 3.2 j) en verwijzen ondernemers naar de juiste organisaties die hen kunnen helpen bij deze activiteiten.

3.2.g Ondersteunende nevenactiviteiten (zorg/recreatie/educatie) Het buitengebied leent zich, in de eerste en tweede schil, voor recreatieve, educatieve en zorggerelateerde (neven)activiteiten. Zo zijn inwoners met een mentale kwetsbaarheid bijvoorbeeld gebaat bij een prikkelarme omgeving. Het buitengebied heeft kwaliteiten die passen bij deze zorgbehoefte. Er is in onze gemeente behoefte aan dagbesteding en woonplekken waar bewoners rust en ruimte kunnen ervaren. Dit biedt kansen voor agrarische bedrijven die naast een extensivering van hun agrarische activiteit een nevenactiviteit zoeken, of die willen omschakelen. Het buitengebied leent zich ook goed voor recreatieve en educatieve activiteiten. Agrarische ondernemers in schil 1 en 2 krijgen ruimte om nevenactiviteiten te ontwikkelen die onze toeristisch-recreatieve kwaliteiten versterken. Vanuit maatwerk is er ruimte voor initiatieven. (zie ook 3.4.f. Recreatie als agrarische nevenfunctie)

39 van 166

Hoofdstuk 3

Omgevingsvisie Gemeente Maashorst

2

terug naar de kaart

3.2.h wonen in het buitengebied In het buitengebied wordt ook gewoond, al is dit niet de primaire functie van het buitengebied. Er zijn verschillende bebouwingslinten en -concentraties in de gemeente, die van oudsher zo gegroeid zijn. Het uitgangspunt voor woningbouw is inbreiding in de kernen voor uitbreiding in het buitengebied. We blijven terughoudend met het toevoegen van woningen in het buitengebied, om de structuur en de kwaliteit van het landschap en de beleving van rust en ruimte te behouden. De transitie van de landbouw vraagt echter ook dat we kijken naar kansen die woningbouw wellicht zou kunnen bieden voor het uitvoeren van de benodigde transitie. Hiervoor zien we mogelijk kansen aansluitend bij de bestaande kernen en/of bebouwingsconcentraties, in de tweede schil. Het toevoegen van woningen in de derde schil is in principe niet wenselijk, al blijft dit maatwerk.

3.2.i Agroproeftuin de Peel Op de proeflocatie van AgroProeftuin de Peel aan de Middenpeelweg worden op 35 hectare door agrarische ondernemers in samenwerking met kennisinstellingen vernieuwende (eiwit) teelten en verduurzaming van bestaande gewassen uitgetest. In het kader van kringlooplandbouw (het tegengaan van verspilling) en regeneratieve landbouw (het herstellen van het verspilde) kan het ook nodig zijn om het combineren van agrarische functies te gaan testen. In proeftuinen kunnen voorlopers op het gebied van kringlooplandbouw hun ideeën in de praktijk testen en verbeteren. Hiervoor kan experimenteerruimte voor vernieuwende bebouwing (b.v op de proeflocatie) en regelgeving nodig zijn. De gemeente Maashorst wil zich er voor inzetten om de mogelijkheden voor het uitgebreider experimenteren op de proeflocatie mogelijk te maken.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Maashorst&id=117f9458-5bc4-42a7-b99b-9d5fb1b78670