Toegevoegd door Griffie - Commissie Ruimte, Economie en Financiën van 15 januari 2026 - SWOV-onderzoek fietsveiligheid 2025
Tekst van het document
Titel Rapport Pagina
Achtergronden bij De Staat van de Fietsveiligheid 2025 R-2025-7A 58
De risico-indicator beperkt zich tot de snelheden van gemotoriseerd verkeer. De snelheid van een motorvoertuig heeft sterke invloed op het ontstaan en voornamelijk de afloop van een fietsmotorvoertuig ongeval. Voor de fietsveiligheid zijn naast motorvoertuigsnelheden ook snelheden van fietsers van belang. Met de toename in diversiteit van typen fietsen (zoals stadsfiets, elektrische fiets, fatbike) neemt ook de diversiteit in snelheden op het fietspad toe. Hierdoor kunnen conflicten ontstaan, bijvoorbeeld wanneer er onvoldoende ruimte is om elkaar te passeren.
5.2.1
Snelheden van gemotoriseerd verkeer
De letselernst van fietsers neemt sterk toe met de gereden snelheid van motorvoertuigen op het moment van een ongeval. Een relatief veilige snelheid voor motorvoertuigen in interactie met fietsers op wegen, kruispunten en in situaties met fiets- of suggestiestroken, is 30 km/uur (SWOV, 2019). Op wegen met een hogere snelheid moeten conflicten met kwetsbare verkeersdeelnemers idealiter voorkomen worden 24. Dit kan op wegvakken door het verkeer te scheiden. Voor kruispunten heeft een rotonde de voorkeur omdat de snelheid van het motorvoertuigverkeer omlaag wordt gebracht. Een alternatief is het kruispunt te regelen met een VRI. Naast een veilige maximumsnelheid en weginrichting is het voor de fietsveiligheid ook van belang dat motorvoertuigen zich houden aan de gestelde snelheidslimiet. We beperken ons hier tot het eerste deel van de definitie van de risico-indicator Veilige snelheid, namelijk het aandeel verkeersdeelnemers dat niet harder rijdt dan de snelheidslimiet. Voor een uitgebreide beschouwing van de risico-indicator Veilige snelheid verwijzen wij naar de Achtergronden bij De Staat van de Verkeersveiligheid (Oude Mulders et al., 2024). Voor de risico-indicator Veilige snelheid kijkt de Monitor Snelheid (Van Loo, 2024) naar de opvolging van de snelheidslimiet.
Hiervoor worden snelheidsgegevens gebruikt van meetlussen op ongeveer 500 locaties, verdeeld naar wegbeheerder, snelheidslimiet (vanaf 50 km/uur) en aantal rijstroken. Afbeelding 5.3 laat zien welk aandeel verkeer zich aan de snelheidslimiet houdt, per wegbeheerder en per limiet. Het betreft gegevens uit 2019-2023. In de monitor wordt niet gerapporteerd over wegen met een snelheidslimiet van 30 km/uur, maar uit floating car data is bekend dat daar maar een klein deel van de motorvoertuigen zich aan de snelheidslimiet houdt (Schepers et al., 2024). Helaas is deze informatie nog niet te koppelen met informatie over de aanwezigheid van vrijliggende fietspaden of andere fietsvoorzieningen. Snelheidsovertredingen zijn vanzelfsprekend van veel groter gevaar wanneer de weg wordt gedeeld door fietsers en motorvoertuigen. We zien dat op de wegen waar fietsers de weg, afhankelijk van de fietsvoorziening, kunnen delen met motorvoertuigen – relatief veel 50- en 60km/uur-wegen en een heel klein deel 70- en 80km/uur-wegen – maar zo’n 60% van het motorverkeer zich gemiddeld genomen aan de snelheidslimiet houdt. Hierbij is geen rekening gehouden met de vraag of het een geloofwaardige snelheidslimiet betreft, en hoe groot de snelheidsovertreding is. Toch is dit een zorgwekkende statistiek, die overigens niet sterk varieert tussen jaren.
24. Op 60km/uur-wegen wordt geaccepteerd dat fietsers en gemotoriseerd verkeer mengen. Titel Rapport Pagina
Achtergronden bij De Staat van de Fietsveiligheid 2025 R-2025-7A 59
Afbeelding 5.3 Aandeel gemotoriseerd verkeer dat zich aan de snelheidslimiet houdt, gemiddelde periode 2019-2023 (Van Loo, 2024). Boven: naar wegbeheerder, onder: naar snelheidslimiet.
5.2.2
Snelheden van gebruikers van fietsvoorzieningen
Er is dus geen risico-indicator voor veilige fietssnelheden. Wel gelden er maximumsnelheden voor verschillende gebruikers van fietsvoorzieningen, en zijn er verschillende cijfers bekend over gereden snelheden op fietspaden. De maximumsnelheid op wegen in het fietsnetwerk is afhankelijk gesteld van de gebruiker. Voor met spierkracht aangedreven fietsen – de reguliere fiets – geldt geen maximumsnelheid. Elektrische fietsen mogen een trapondersteuning hebben tot een snelheid van 25 km/uur maar kennen geen maximumsnelheid. Wanneer een elektrische fiets een hogere trapondersteuning heeft, moet deze voldoen aan de regels voor speed-pedelecs (zoals een geel kenteken en een helmplicht). Voor bromfietsen en speed-pedelecs geldt binnen de bebouwde kom een limiet van 30 km/uur op (brom-)fietspaden, en buiten de bebouwde kom een limiet van 40 km/uur. Op de rijbaan mogen zij 45 km/uur (Rijksoverheid, 2025). Snelheidsmetingen De informatie over gereden snelheden door fietsers en andere fietsvoorziening-gebruikers is beperkt. Wel zijn er op een aantal locaties snelheidsmetingen uitgevoerd, vaak als deel van een groter onderzoek.
In 2022 zijn snelheidsmetingen van ongehinderde fietspadgebruikers uitgevoerd, met als doel gereden snelheden van LEV’s (licht elektrische voertuigen) te vergelijken met snelheden van conventionele lichte voertuigen zonder ondersteuning, ofwel de gewone fiets (NDC, 2023). Er is gemeten op locaties in grote steden, middelgrote steden en buiten de bebouwde kom. De gemiddelde gereden snelheid voor alle (brom-)fietspadgebruikers was 24,1 km/uur. Onderstaande tabel geeft een overzicht van de gemeten snelheden per voertuigtype.
Titel Rapport Pagina
Achtergronden bij De Staat van de Fietsveiligheid 2025 R-2025-7A 60
Tabel 5.8 Gemeten snelheden fietspadgebruikers naar voertuigtype (NDC, 2023).
Gemiddelde snelheid
Aantal waarnemingen
Std. deviatie
Reguliere fiets
20,4
1.540
3,31
Racefiets/mountainbike
27,6
418
4,71
Fiets zonder trapondersteuning
20,6
105
3,58
E-bike
23,7
2.303
3,70
Bromfiets/speed-pedelec
33,4
271
8,15
Snorfiets
29,7
583
6,22
Totaal
24,1
5.220
5,71
Voertuig
Van april 2024 tot en met juli 2024 heeft in Amsterdam op de Constantijn Huygensstraat/ Bilderdijkstraat een pilot plaatsgevonden waarbij snelle fietsers naar de rijbaan mochten (Gemeente Amsterdam, 2024). Hierbij zijn vooraf, en tweemaal tijdens de proef, snelheden gemeten met telslangen. De gemiddelde snelheid van (brom)fietsers op de rijbaan voor de proef was 33,8 km/uur, en tijdens de proef (dus inclusief snelle fietsers) 32,2 km/uur. Op het fietspad was de gemiddelde snelheid met de 0-meting 18,5 km/uur. Als deel van een conflictstudie op fietsstroken en -paden in Amsterdam zijn ook snelheidsgegevens verzameld (DTV, 2023). De gemiddelde snelheid op de tien onderzochte locaties is 19,6 km/uur, waarbij 90% van de (brom)fietsers een snelheid had tussen 12,2 en 29,0 km/uur. Tijdens de spitsmoment lag de gemiddelde snelheid hoger (>20 km/uur) dan op de overige momenten. Drukte heeft invloed op de spreiding en de gemiddeld gereden snelheid: de spreiding is kleiner en snelheid hoger. Opgevoerde elektrische fietsen Er gelden enkele regels voor de maximum ondersteunde snelheid en het vermogen voor elektrische fietsen. Zo mag een elektrische fiets een trapondersteuning hebben tot 25 km/uur, en mag de elektromotor een vermogen hebben van maximaal 250 watt.
Wanneer een elektrische fiets is uitgerust met een gashendel (bijvoorbeeld bij een aangepaste fatbike) dan moet de fiets en bestuurder voldoen aan de regels voor bromfietsen/speed-pedelecs of snorfietsen. Recent is het aantal controles op opgevoerde elektrische fietsen sterk toegenomen, nu alle politie-eenheden in Nederlands beschikking hebben over een rollerbank voor deze fietsen. Er volgt een boete wanneer de elektrische fiets meer dan 34 km/uur op de rollerbank kan. In de periode februari tot juni 2024 bleek ruim de helft van de aangehouden fatbikes in Amsterdam opgevoerd (ANP/Het Parool, 2024). Bij een tweede aanhouding volgt er weer een boete en wordt de fiets in beslag genomen. Het Openbaar Ministerie heeft laten weten dat er in 2024 10.500 fatbikes in beslag zijn genomen (CROW-Fietsberaad, 2025).
5.3 Veilige voertuigen Op het gebied van veilige voertuigen zijn alleen risico-indicatoren gedefinieerd over het aandeel nieuw verkochte personenauto’s met een bepaalde veiligheidsscore volgens de beoordelingssystematiek van Euro NCAP, de gemiddelde leeftijd van personenauto’s, en het aandeel auto’s met geldige APK. Deze cijfers, voor zover beschikbaar, variëren licht over de jaren, en hebben hooguit een indirect verband met fietsveiligheid. Een meer relevante ontwikkeling voor de fietsveiligheid is dat auto’s gemiddeld genomen steeds groter worden, in zowel omvang als gewicht. Zo zijn auto’s in de afgelopen tien jaar 8% zwaarder
Titel Rapport Pagina
Achtergronden bij De Staat van de Fietsveiligheid 2025 R-2025-7A 61
geworden. Dit wordt deels verklaard door elektrificatie van het wagenpark, omdat elektrische auto’s door een grotere accu zwaarder zijn dan fossiel aangedreven auto’s. Auto’s worden echter ook zelf steeds groter: de gemiddelde lengte nam met 5% toe en de gemiddelde breedte met 3,6% tussen 2016 en 2024. 25 Van zwaardere voertuigen is onderzocht wat het effect is op de verkeersveiligheid: zij lijken minder vaak in ongevallen terecht te komen, maar mogelijk zijn de gevolgen voor kwetsbare verkeersdeelnemers wel ernstiger als er sprake is van een ongeval (De Winkel et al., 2024; VIAS, 2022). Er zijn geen goede cijfers bekend over de mate waarin fietsen op de weg helemaal veilig zijn en in hoeverre defecte fietsonderdelen bijdragen aan ongevallen.
5.4 Veilige verkeersdeelnemers Naast infrastructuur, veilige snelheid en het voertuig is ook het verkeersgedrag van belang voor de verkeersveiligheid. De risico-indicator Veilige deelnemers bestaat uit vier risicofactoren (Kennisnetwerk SPV, 2021b): Nuchtere bestuurders; veilige verkeersdeelnemers zijn niet onder invloed van alcohol, drugs of medicijnen. Gebruik van beveiligingsmiddelen; veilige verkeersdeelnemers maken correct gebruik van gordel, helm en kinderzitje. Lichtvoering; veilige verkeersdeelnemers voeren licht in het schemer/donker. Aandacht bij het verkeer; veilige verkeersdeelnemers maken geen gebruik van mobiele elektronisch apparaten en zijn niet te vermoeid om te rijden. Er zijn verschillende manieren waarop onveilig gedrag gemeten kan worden. Bij voorkeur gebeurt dat zo objectief mogelijk, bijvoorbeeld door het gedrag langs de kant van de weg te meten. Dat is echter niet altijd goed mogelijk (bijvoorbeeld bij vermoeidheid). Het meten van bijvoorbeeld apparatuurgebruik in het verkeer zegt wel iets over één van de mogelijke vormen van afleiding, maar daarmee is afleiding niet compleet in kaart gebracht. Naast de wegkantmetingen die geregeld worden uitgevoerd in opdracht van Rijkswaterstaat, is er ook vragenlijstinformatie beschikbaar, zowel nationaal als internationaal.
De Nederlandse vragenlijstgegevens stammen uit 2023 en betreffen een eerste meting die vanwege de verschillende methodologie niet goed vergelijkbaar is met de wegkantmetingen waarover we al een langere tijdreeks hebben. Dat betekent dat we – voor zover we alleen informatie uit de vragenlijst hebben over 2023 – geen uitspraken kunnen doen over de ontwikkeling van een risico-indicatoer over de tijd. Voor een beschrijving van de opzet van het Nederlandse vragenlijstonderzoek verwijzen wij naar Oude Mulders et al. (2024). We richting ons in dit hoofdstuk op twee typen fietsers uit het Nederlandse vragenlijstonderzoek: de reguliere fiets en de elektrische fiets. Fietsers hebben op de weg ook veel te maken met andere bestuurders. Zo vallen 57% van de fietsdoden en 18% van de ernstig verkeersgewonden onder fietsers in een ongeval met een motorvoertuig als tegenpartij. We analyseren, waar van toepassing, ook de risicofactoren voor niet-fietsers, aangezien de interactie tussen verschillende weggebruikers van invloed is op het risico. Voor een beschouwing van de ontwikkeling binnen de risico-indicator Veilige verkeersdeelnemers verwijzen wij naar Achtergronden bij De Staat van de Verkeersveiligheid 2024 (Oude Mulders et al., 2024).
25. https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2025/18/personenauto-s-steeds-langer-breder-en-zwaarder Titel Rapport Pagina
Achtergronden bij De Staat van de Fietsveiligheid 2025 R-2025-7A 62
5.4.1
Nuchtere verkeersdeelnemers De risico-indicatoren op het gebied van nuchtere verkeersdeelnemers zijn in Nederland momenteel als volgt uitgewerkt (Kennisnetwerk SPV, 2021b): • Aandeel voertuigbestuurders dat met niet meer dan de wettelijke alcohollimiet aan het verkeer deelneemt. • Aandeel voertuigbestuurders dat met niet meer dan de grenswaarden voor een specifieke drugs of voor een combinatie van drugs en/of alcohol aan het verkeer deelneemt. • Aandeel voertuigbestuurders dat tijdens actieve verkeersdeelname niet onder invloed is van de (dosering van) rijgevaarlijke medicijnen zoals is bepaald in de Regeling eisen geschiktheid 2000. Momenteel is er van de risico-indicator ‘nuchtere verkeersdeelnemers’ informatie beschikbaar via Nederlands vragenlijstonderzoek. Deze heeft betrekking op rijden onder invloed van alcohol, en ook van drugs en medicijnen. Deze informatie bespreken we hieronder. Aangezien deze wijze van data verzamelen op nationaal niveau pas in 2023 gestart is, levert deze informatie nog geen inzicht op in de ontwikkeling van rijden onder invloed in Nederland. Niet onder invloed van alcohol Het Nederlandse vragenlijstonderzoek van Van Will, Wolf & Theelen (2024) uitgevoerd in 2023 in opdracht van Rijkswaterstaat, laat de resultaten zien zoals weergegeven in Tabel 5.9.
Daaruit blijkt dat in 2023 van alle bestuurders reguliere fietsers het meeste (39%) onder invloed van alcohol hun voertuig hebben bestuurd. Wel geven veel fietsers (66%) aan dat de meest recente rit onder invloed van alcohol korter dan 15 minuten was. De lengte van de rit wordt, naast “Omdat ik nog goed kon rijden” en “Ik vond het niet gevaarlijk”, dan ook vaak genoemd als beweegreden om onder invloed van alcohol te fietsen. Onder elektrische-fietsgebruikers komt rijden onder invloed van alcohol minder voor (23%). Iets meer dan de helft (54%) van de fietsers vindt het (helemaal) niet aanvaardbaar om onder invloed van alcohol te fietsen. Voor elektrischefietsgebruikers is dit driekwart (77%). Personenauto’s en bestelauto’s zijn de belangrijkste tegenpartijen in dodelijke fietsongevallen (42%). Een kleine 10% van deze bestuurders zegt in het afgelopen jaar een of meer keer gereden te hebben onder de invloed van alcohol. Uit cijfers van internationaal vragenlijstonderzoek blijkt dat het aandeel mensen dat aangeeft onder invloed van alcohol te hebben gereden in de afgelopen jaren is afgenomen. 26
Tabel 5.9 Metingen van rijden onder invloed van alcohol (rijden met meer alcohol op dan is toegestaan) op basis van vragenlijstonderzoek in 2023. Bron: Van Will, Wolf & Theelen (2024).
Vervoerswijze
Nooit in de afgelopen 12 maanden
Een keer of meer
Fiets
61%
39%
Speed-pedelec
76%
24%
Elektrische fiets
77%
23%
Snorfiets
77%
23%
Bromfiets
85%
15%
Auto
91%
9%
Bestelbus
93%
7%
Motor
95%
5%
Totaal
73%
27%
26. Zie pagina 93 van Achtergronden bij de Staat van de Verkeersveiligheid 2024 (Oude Mulders et al., 2024). Titel Rapport Pagina
Achtergronden bij De Staat van de Fietsveiligheid 2025 R-2025-7A 63
Niet onder invloed van drugs of medicijnen Tabel 5.10 toont de resultaten van de metingen met betrekking tot rijden onder invloed van drugs en medicijnen. 6% van de fietsers geeft aan in het afgelopen jaar wel eens onder invloed van drugs gefietst te hebben. Fietsers deden dit omdat ze het niet gevaarlijk vonden (60%), omdat ze nog ergens naartoe moesten (55%) en omdat ze vonden dat ze nog goed konden rijden (53%). Van de automobilisten zegt 99% het afgelopen jaar nooit onder invloed van drugs te hebben gereden. 99% van de automobilisten vindt het (helemaal) niet acceptabel te rijden onder invloed van drugs. Dit aandeel ligt een stuk hoger dan onder fietsers; 70% vindt het niet aanvaardbaar om onder invloed van drugs te fietsen. Rijden onder invloed van medicijnen komt vaker voor dan rijden onder invloed van alcohol, dat geldt voor zowel fietsers (8% versus 6%) als automobilisten (6% versus 1%). Zowel de automobilisten als fietsers die onder invloed van medicijnen reden, deden dit omdat ze vonden dat ze nog goed konden rijden (49% auto en fiets) of omdat ze het niet gevaarlijk vonden (33% auto, en 44% fiets). Voor fietsers is “omdat ze nog ergens naar toe moesten” ook een reden (44%). Tabel 5.10 Metingen van rijden onder invloed van drugs (rijden met meer alcohol op dan is toegestaan) en medicijnen op basis van vragenlijstonderzoek in 2023.
Bron: Van Will, Wolf & Theelen (2024).
5.4.2
Een keer of meer in de afgelopen 12 maanden Vervoerswijze
Onder invloed van drugs
Onder invloed van medicijnen
Speed-pedelec
17%
22%
Snorfiets
8%
15%
Fiets
6%
8%
Bromfiets
6%
9%
Motor
4%
6%
Elektrische fiets
2%
7%
Bestelbus
2%
7%
Auto
1%
6%
Totaal
4%
9%
Gebruik van beveiligingsmiddelen De risico-indicatoren op het gebied van beveiligingsmiddelen zijn in Nederland momenteel als volgt uitgewerkt (Kennisnetwerk SPV, 2021b): • Aandeel inzittenden van (vracht/bestel)auto’s dat een gordel draagt (uitgesplitst naar voor- en achterin, naar voertuig- en wegtype). • Aandeel kinderen dat in de auto op wettelijk goedgekeurde wijze vervoerd wordt in een goedgekeurd kinderzitje • Aandeel tweewielers dat correct een voor hun voertuig goedgekeurde helm draagt (per voertuigtype). Voor de fietsveiligheid is enkel het gebruik van een goedgekeurde helm op de fiets van belang. Er is informatie beschikbaar over deze risico-indicator uit de genoemde Nederlandse en internationale vragenlijststudies (zie eerder). De resultaten bespreken we hieronder. In opdracht van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en Rijkswaterstaat heeft Goudappel in 2024 een waarnemingsonderzoek uitgevoerd voor de monitoring van lichtvoering (Goudappel, 2025). Daarbij is ook gekeken naar de helmdracht van verschillende typen fietsers. In december 2024 is op 17 locaties geobserveerd (14 locaties binnen en 3 locaties buiten de bebouwde kom). Van de in totaal 8.104 geobserveerde fietsers droeg ongeveer 3% een helm. De overige 97% droeg
Titel Rapport Pagina
Achtergronden bij De Staat van de Fietsveiligheid 2025 R-2025-7A 64
geen helm. Afbeelding 5.4 toont de helmdracht naar type fiets. 1% van de reguliere fietsers droeg een helm, wat een stuk lager is dan de 6% voor elektrische fietsers. Racefietsers gebruiken het vaakst een helm: 42%. Uitgesplitst naar leeftijd zien we dat ouderen boven de 75 het meest (9% wel) een helm dragen 27. Tieners en jongvolwassene dragen het minste een helm (beide 1% wel). Er is ook gekeken naar het type helm dat gedragen wordt. De (reguliere) fietshelm werd als meeste gebruikt (65% van de helmdragers). Andere type helmen die geobserveerd zijn, zijn de BMX-helm (22%), de MBT-helm (10%) en de speed-pedelec-helm (2%). Op werkdagen wordt er vaker een helm gedragen dan op weekenddagen (3% versus 2% wel). Afbeelding 5.4 Geobserveerde helmdracht per fietstype, in 2024. Bron: Goudappel (2025).
5.4.3
Lichtvoering De risico-indicatoren op het gebied van lichtvoering in Nederland momenteel als volgt uitgewerkt (Kennisnetwerk SPV, 2021b): • Aandeel voertuigen (naar type) dat licht voert (per zichtconditie: licht, schemer, donker). Het hoofdonderdeel van het eerder benoemde waarnemingsonderzoek uitgevoerd door Goudappel, was het monitoren van lichtvoering onder fietsers (Goudappel, 2025). Afbeelding 5.5 toont het aandeel fietsers met voor- en achterlicht over de jaren, waar in 2024 84,2% van de fietsers een werkend voorlicht en 79,4% een werkend achterlicht had. Het aantal fietsers met werkende verlichting is toegenomen over de jaren maar lijkt nu te stabiliseren. Fietsers zijn verplicht om voor- en achterlicht te voeren, die van toegestane kleur moeten zijn, niet knipperen en bevestigd zijn aan fiets of bovenarm. Afbeelding 5.6 toont het aandeel fietsers met voor- en achterlicht conform deze norm over de jaren. Van de geobserveerde fietsers in 2024 had 75% hun verlichting volgens deze norm en 25% niet. 12% van de fietsers had geen verlichting, en de andere 12% had deels verlichting. 1% van de fietsers had wel verlichting maar dit was niet conform de norm; verkeerde kleur, knipperend en/of verkeerd bevestigd. De lichtvoering van fietsers hangt samen met hun leeftijd, waar het percentage fietsers dat hun verlichting in orde heeft toeneemt met de leeftijd.
Zo was onder jongeren het aandeel fietsers met werkende verlichting het laagst (55%). Ouderen – boven 75 jaar – hadden het vaakste hun verlichting in orde (96%).
27. De cijfers naar leeftijd en type helm zijn inclusief speed-pedelecs (n=34), zoals gepresenteerd in het betreffende onderzoek. Titel Rapport Pagina
Achtergronden bij De Staat van de Fietsveiligheid 2025 R-2025-7A 65
Afbeelding 5.5 Ontwikkeling van het aandeel fietsers dat voorlicht voert, en het aandeel fietsers dat achterlicht voert, 2003-2024/2025. Bronnen: Goudappel & NDC Nederland (2022) & Goudappel (2025).
Afbeelding 5.6 Ontwikkeling van het aandeel fietsers dat zowel voor- als achterlicht voert, en het aandeel dat dat conform de norm doet. Bronnen: Goudappel & NDC Nederland (2022) & Goudappel (2025).
Afbeelding 5.7 toont het percentage fietsers met verlichting die niet aan de norm voldoet, uitgesplitst naar fietstype in 2024. Racefietsers/mountainbikers en reguliere fietsers scoren hierbij het slechtst, met respectievelijk 35% en 34% waarbij de verlichting niet in orde was. Van de reguliere fietsers had de helft wel gedeeltelijke verlichting (alleen voor- of achterlicht). Ook bij racefietsen/mountainbikes (13%) werd regelmatig verlichting waargenomen die wel aanwezig was, maar niet voldeed aan de gestelde eisen. Elektrische fietsers hebben het vaakste hun verlichting in orde (95%).
Titel Rapport Pagina
Achtergronden bij De Staat van de Fietsveiligheid 2025 R-2025-7A 66
Afbeelding 5.7 Percentage fietsers dat voor en achterlicht conform de norm voert, naar type fiets, in 2024. Bron: Goudappel (2025).
5.4.4
Aandacht in het verkeer De risico-indicatoren op het gebied van aandacht in Nederland momenteel als volgt uitgewerkt (Kennisnetwerk SPV, 2021b): • Aandeel bestuurders van voertuigen dat geen mobiel elektronisch apparaat voor communicatie of informatieverwerking vasthoudt of bedient tijdens het rijden. • Aandeel bestuurders van voertuigen dat aangeeft in het afgelopen jaar tijdens geen enkele rit (bijna) in slaap te zijn gevallen. Vooral de eerste indicator is van toepassing op veilig gedrag van fietsers. Daarom bespreken we hieronder het gebruik van apparatuur in het verkeer door fietsers. Daarna gaan we kort in op het gebruik van apparaten en (bijna) in slaap vallen van bestuurders in voertuigen die een rol spelen in het ontstaan van een deel van de dodelijke fietsongevallen: automobilisten. Apparatuurgebruik van fietsers In het nationale vragenlijstonderzoek Van Will, Wolf & Theelen (2024) is in 2023 aan respondenten gevraagd of zij in de afgelopen 12 maanden een vervoermiddel bestuurd hebben terwijl zij een mobiel apparaat vasthielden en/of bedienden (Afbeelding 5.8). 35% van de (reguliere en elektrische) fietsers gaf aan dit gedaan te hebben. Het apparatuurgebruik verschilt wel sterk tussen reguliere (42% wel) en elektrische (25% wel) fietsers.
Wanneer er gebruikgemaakt wordt van een mobiel apparaat, dan doen elektrische fietsers dat vaker ‘mounted’ (22%) dan reguliere fietsers (12%). Ook veel automobilisten (41%) gebruiken wel eens een mobiel apparaat tijdens het rijden. 11% van alle automobilisten deed dit zelfs meer dan zes keer in de afgelopen 12 maanden. Het bedienen van een mobiel apparaat gebeurt het meeste op de autosnelweg (50%) gevolgd door doorgaande wegen buiten stad of dorp (29%). Dit zijn niet de locaties waar fietsers en motorvoertuigen veel interactie hebben met elkaar.
Titel Rapport Pagina
Achtergronden bij De Staat van de Fietsveiligheid 2025 R-2025-7A 67
Afbeelding 5.8 Percentage verkeersdeelenemers dat in de afgelopen 12 maanden een vervoermiddel bestuurde terwijl men een mobiel apparaat vasthield en/of bediende, in 2023. Bron: Van Will, Wolf & Theelen (2024).
Rijkswaterstaat meet sinds 2015 het gebruik van apparatuur onder fietsers door middel van straatmetingen (Goudappel & NDC Nederland, 2023). In eerdere jaren werden de metingen vooral in het voor- of najaar gehouden, maar de laatste metingen zijn uit de zomer van 2023. Tijdens elk van de jaarlijkse metingen is in een aantal steden het gebruik van apparatuur (zoals smartphones of mp3-spelers) tijdens het fietsen waargenomen, tussen 14:00 en 18:00 uur. Afbeelding 5.9 toont de ontwikkeling van het gebruik van mobiele apparaten door fietsers in deze periode, en waarvoor de apparaten gebruikt worden. Er lijkt geen ontwikkeling plaats te vinden in de hoeveelheid mobiel gebruik op de fiets over de jaren. Wel is duidelijk dat fietsers voornamelijk hun mobiele apparaat bedienen om muziek te luisteren (19% van alle fietsers in 2023). Dit is niet verboden, maar kan wel een hoger ongevalsrisico met zich meebrengen.
Titel Rapport Pagina
Achtergronden bij De Staat van de Fietsveiligheid 2025 R-2025-7A 68
Afbeelding 5.9 Resultaten van de metingen van apparatuurgebruik bij fietsers periode 2015-2023. Bron: Goudappel & NDC Nederland (2023). De jaartallen met sterren duiden op methodische wijzigingen waardoor vergelijking met eerdere metingen met de nodige voorzichtigheid moet worden uitgevoerd.
Apparatuurgebruik van andere weggebruikers Het gebruik van elektronische apparatuur of vermoeidheid kan van de rijtaak afleiden en draagt risico’s met zich mee. Hierbij geldt in het algemeen dat afleiding van fietsers vooral hun eigen veiligheid beïnvloedt, terwijl afleiding van autobestuurders en andere motorvoertuigen ook grote risico’s voor andere verkeersdeelnemers met zich meebrengt. Afleiding door telefoongebruik in het verkeer in algemene zin is gestegen met de introductie van smartphones met functies als navigatie en muziek afspelen. Bij wegkantmetingen die gedaan worden naar apparatuurgebruik onder motorvoertuiggebruikers, wordt gevonden dat gemiddeld zo’n 10% van de automobilisten, 15% van bestelbuschauffeurs en 20% van vrachtwagenchauffeurs op het moment van meting afgeleid zijn. Uitgesplitst naar wegbeheerder blijkt dat op gemeentelijke wegen zo’n 7%-12% is afgeleid op de metingen sinds 2018 (Oude Mulders et al., 2023). Uit vragenlijstonderzoek blijkt dat nog veel meer weggebruikers wel eens hun telefoon gebruiken tijdens verkeersdeelname: in het Interpolis-barometeronderzoek, een vragenlijstonderzoek dat sinds 2017 eens in de twee jaar plaatsvindt, gaf in 2023 64% van de fietsers en 74% van de automobilisten aan dat ze wel eens hun mobiele telefoon gebruiken tijdens verkeersdeelname (Van der Kint & Mons, 2023).
De percentages verkeersdeelnemers die apparatuur gebruiken tijdens verkeersdeelname stijgt bij elke meting, en zijn vooral hoog onder jongeren. Vanaf medio 2025 is het Openbaar Ministerie begonnen met automatische handhaving op telefoongebruik achter het stuur met zogenaamde ‘focusflitsers’. Deze staan echter (vooralsnog)
Titel Rapport Pagina
Achtergronden bij De Staat van de Fietsveiligheid 2025 R-2025-7A 69
voor een groot deel op snelwegen, waardoor ze de fietsveiligheid amper beïnvloeden. Het aantal boetes na staandehouding voor telefoongebruik in het verkeer stijgt sterk over de jaren, van zo’n 80.000 boetes in 2018 naar 150.000 boetes in 2023 (waarvan 62.000 voor fietsers). 28
5.5 Hoogwaardige traumazorg In het geval van een ongeval kan snelle aanwezigheid van ambulances en goede zorg essentieel zijn om de gevolgen te beperken. De officiële risico-indicator op dit thema is gedefinieerd als de tijd waarbinnen 95% van de hulpdiensten ter plaatse was, waarbij de wettelijke norm 15 minuten is wanneer er sprake is van direct levensgevaar (A1-urgentie). Het is alleen bekend dat de aanrijtijd waarbinnen 95% van ambulances ter plekke was in 2023 op 16:50 minuten lag; boven de norm maar iets verbeterd ten opzichte van 2022. Het gaat hierbij om alle A1-ritten; het is vooralsnog niet mogelijk deze cijfers uit te splitsen naar verkeersongevallen, laat staan naar verkeersongevallen waar fietsers bij betrokken zijn.
28. https://www.cjib.nl/handheld-bellen-op-de-fiets-overtredingen-2023 Titel Rapport Pagina
Achtergronden bij De Staat van de Fietsveiligheid 2025 R-2025-7A 70
6 Toekomstperspectief We duiden hier kort wat bekend is over toekomstige ontwikkelingen in aantallen slachtoffers op basis van SWOV-prognoses. Voor informatie over andere ontwikkelingen op het gebied van fietsveiligheid die in de toekomst een rol kunnen spelen, verwijzen we naar de SWOVbibliotheek.
6.1 Aantal fietsslachtoffers in 2040 SWOV doet eens in de paar jaar in toekomstverkenningen onderzoek naar de implicaties van onderliggende ontwikkelingen in de verkeersveiligheid en de mogelijke invloed van beleid daarop (zie bijvoorbeeld Weijermars, Van Schagen & Aarts, 2018). In 2025 is de meest recente gepubliceerd (Oude Mulders, De Winkel & Bijleveld, 2025) op basis van samenwerking met het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) voor de toekomstverkenningen Welvaart en Leefomgeving (WLO; PBL, 2025). Binnen dit project zijn implicaties doorgerekend van verschillende mobiliteitsscenario’s tot 2040 en met meer onzekerheid tot 2060. Onder de aanname dat het huidige verkeersveiligheidsbeleid wordt doorgezet en er dus geen extra maatregelen genomen worden om het aantal slachtoffers te beperken, wordt verwacht dat er in 2040 zo’n 395 à 410 fietsdoden vallen (ten opzichte van 246 in 2024); dat er 7.300 à 7.600 ernstig verkeersgewonde fietsers vallen (ten opzichte van 5.000 in 2023) en nog eens ongeveer 18.000 matig verkeersgewonde fietsers (ten opzichte van 9.600 in 2023). Verwacht wordt, kortom, dat het aantal ernstige fietsslachtoffers nog sterk zal toenemen, met een stijging van circa 50% in het aantal ernstig gewonden en 66% stijging in het aantal doden onder fietsers tot 2040.
Dit komt vooral doordat in de prognoses door bevolkingsgroei en vergrijzing meer kilometers worden afgelegd, waarbij een groter deel wordt afgelegd door oudere mensen die, zoals in Hoofdstuk 4 beschreven, een hoger risico op ernstig letsel kennen. Verdere details naar leeftijdsklasse en uitsplitsingen naar ongevallen met en zonder motorvoertuig zijn beschikbaar in het onderzoeksrapport (Oude Mulders, De Winkel & Bijleveld, 2025).
6.2 Potentie van maatregelen om aantal slachtoffers te beperken In 2022 heeft SWOV onderzocht of een halvering van het aantal verkeersslachtoffers in 2030 (ten opzichte van 2019) haalbaar is en welke maatregelen daartoe zouden kunnen bijdragen (De Craen et al., 2022). In dit onderzoek zijn modelmatige prognoses van het aantal ernstige verkeersslachtoffers gemaakt op basis van verwachtingen over mobiliteit en risico’s. Vervolgens zijn de waarschijnlijke effecten van verschillende soorten verkeersveiligheidsmaatregelen op basis van literatuur bepaald en in kaart gebracht.
Titel Rapport Pagina
Achtergronden bij De Staat van de Fietsveiligheid 2025 R-2025-7A 71
Deze maatregelen moeten het risico in het verkeer structureel verlagen, waardoor uiteindelijk minder slachtoffers zullen vallen. Vooral maatregelen die de fietsveiligheid vergroten, zoals het vergevingsgezind maken van de volledige fietsinfrastructuur en veel 50km/uur-wegen binnen de bebouwde kom ombouwen naar 30km/uur-wegen, zijn effectief in het besparen van grote aantallen slachtoffers. Maatregelen die de snelheid in het verkeer reduceren, zoals Intelligent Speed Assistance (ISA) en meer geautomatiseerde snelheidshandhaving, kunnen ook veel slachtoffers besparen. Daarnaast kan ook grootschalig gebruik van fietshelmen, die de kans op ernstig hoofdletsel als gevolg van een ongeval reduceren, bijdragen aan een lager aantal ernstige fietsslachtoffers. De verwachte aantallen slachtoffers staan ver af van de ambitie om naar nul verkeersslachtoffers in 2050 te streven, maar zijn wel realistisch bij de verwachte bevolkings- en mobiliteitsontwikkelingen en het huidige verkeerssysteem.
Mogelijk vallen in de toekomst minder slachtoffers in ongevallen met motorvoertuigen als die voertuigen worden uitgerust met geavanceerde voertuigautomatiseringssystemen, zoals een noodremsysteem (Advanced Emergency Breaking) dat in de toekomst ook beter op kwetsbare verkeersdeelnemers gericht moet zijn; de ontwikkelingen in voertuigautomatisering werden echter te onzeker geacht voor een kwantitatieve bijstelling op de prognoses (Oude Mulders, De Winkel & Bijleveld, 2025). Het aantal slachtoffers in ongevallen met motorvoertuigen zou ook sterk kunnen dalen als het aantal interacties sterk zou worden teruggebracht; hiervoor is een meer radicale en structurele keuze voor fietsveiligheid en de plaats die de fiets inneemt in het mobiliteitssysteem nodig (Van der Knaap & Dekker, 2025).
Titel Rapport Pagina
Achtergronden bij De Staat van de Fietsveiligheid 2025 R-2025-7A 72
7 Conclusies Dit hoofdstuk presenteert de belangrijkste bevindingen van dit achtergrondrapport. Daarnaast volgt een beschouwing hierop.
7.1 Belangrijkste bevindingen Verkeersdoden en ernstig gewonden onder fietsers
In algemene zin zien we over de langere termijn dat er een vrij sterke verbetering is geweest in verkeersveiligheid, maar dat deze verbetering minder sterk is voor fietsers. Fietsslachtoffers vormen de grootste groep ernstige verkeersslachtoffers in Nederland, waarbij de aantallen de afgelopen tien jaar zorgwekkend stijgen. In de laatste jaren valt circa 35% van de verkeersdoden (246 fietsdoden in 2024) en circa 70% van de ernstig verkeersgewonden onder fietsers (4.910 ernstig fietsgewonden in 2023). Met name het aantal ernstig verkeersgewonden is enorm toegenomen (in 20 jaar gestegen met factor 2,5). De stijging in het aantal ernstige fietsslachtoffers van de laatste 10-15 jaar zien we vooral bij oudere leeftijdsgroepen. Fietsdoden vallen het vaakst bij ongevallen met gemotoriseerd verkeer, maar ook vaak – een derde van het totale aantal fietsdoden – bij enkelvoudige ongevallen. Bij ernstig fietsgewonden is het andersom: die vallen ook vaak bij ongevallen met gemotoriseerd verkeer, maar het vaakst bij ongevallen zonder betrokkenheid van een motorvoertuig. De stijging in het aantal ernstig verkeersgewonden onder fietsers sinds 2014, zit vooral in een stijging in het aantal slachtoffers van ongevallen zonder betrokkenheid van gemotoriseerd verkeer. Het verschil tussen reguliere en elektrische fietsen wordt niet in alle registraties even betrouwbaar gemaakt.
Ten aanzien van verkeersdoden weten we dat ten minste 44% van de fietsdoden op een elektrische fiets reed; we beschouwen dit als een redelijk betrouwbaar percentage. Gebruik van een elektrische fiets wordt ten aanzien van ernstig verkeersgewonden vooralsnog niet betrouwbaar genoeg geregistreerd om daar analyses mee uit te voeren.
Mobiliteit en relatief risico
Het risico op ernstig letsel onder fietsers is sterk afhankelijk van de leeftijd van de fietser: Ouderen lopen bij een ongeval een veel groter risico op ernstig letsel of overlijden, waarbij het risico zeer sterk stijgt vanaf 70 jaar. Bevolkingsgroei en met name vergrijzing, oftewel de relatieve toename van oudere leeftijdsgroepen in de bevolking, spelen een duidelijke rol in de toenemende slachtoffercijfers: er zijn meer ouderen op de fiets en we zien, mede dankzij de opkomst van de elektrische fiets, dat zij een steeds groter aandeel van de mobiliteit voor hun rekening nemen. Bij de analyse naar risicocijfers (aantal slachtoffers gedeeld door afgelegde afstand) binnen leeftijdsgroepen valt op dat de risico’s in grote lijnen stabiel zijn of, voor ouderen, over de tijd licht dalend zijn. Fietsen is, kortom, gemiddeld genomen niet structureel gevaarlijker geworden; wel stijgt het algehele risico doordat ouderen meer fietsen en langer doorfietsen – en zij lopen meer risico’s dan jongere fietsers. In de laatste 5 jaar is het overlijdensrisico zo’n 20% toegenomen.
Titel Rapport Pagina
Achtergronden bij De Staat van de Fietsveiligheid 2025 R-2025-7A 73
Risico-indicatoren
Om het veiligheidsniveau van verkeerssystemen de meten en monitoren, kijken we naar risicoindicatoren of Safety Performance Indicators (SPI’s), oftewel meetbare factoren die een aantoonbare invloed hebben op de kans op een ongeval. Voor de fietsveiligheid kijken we bijvoorbeeld naar de mate waarin fietspaden voldoende breed zijn, hoeveel obstakels zoals paaltjes er zijn, en naar de kwaliteit van de verharding van fietspaden. Daarnaast kijken we naar ontwikkelingen in het snelheidsgedrag en ander relevante gedragsindicatoren voor zowel fietsers als andere verkeersdeelnemers. Een aantal van die ontwikkelingen hebben verband met grote risico’s voor fietsers, zoals alcoholgebruik en toenemend telefoongebruik in het verkeer door zowel fietsers als andere weggebruikers, een hoge mate van snelheidsovertredingen door gemotoriseerd verkeer, en een trend naar grotere en zwaardere auto’s.
Toekomst
SWOV maakt prognoses van het aantal ernstige verkeersslachtoffers in de toekomst, bij voortzetting van het huidige verkeersveiligheidsbeleid. Deze zijn mede gebaseerd op bevolkingsprognoses en mobiliteitsprognoses. Op basis hiervan wordt tot 2040 een forse stijging van het aantal ernstige fietsslachtoffers verwacht: een stijging van circa 60% voor fietsdoden en 50% voor ernstig verkeersgewonden onder fietsers. Dit is vooral het gevolg van de verwachte verdere vergrijzing en de stijging in fietsmobiliteit, met name van oudere leeftijdsgroepen. Extra investeringen in verkeersveiligheidsmaatregelen hebben de potentie om het aantal fietsslachtoffers richting de toekomst te beperken.
7.2 Beschouwing Nederland is een uniek fietsland: in geen ander land ter wereld wordt de fiets zoveel gebruikt en is er zo veel infrastructuur specifiek gericht op de fietser. Hoewel fietsen enorm kan bijdragen aan de vitaliteit en daarmee een groot positief effect heeft op de gezondheid, is de keerzijde dat er ook erg veel ongevallen gebeuren met fietsers, wat als negatief gezondheidseffect kan worden beschouwd. Fietsers zijn op dit moment de grootste groep ernstige verkeersslachtoffers in Nederland en de aantallen fietsdoden en ernstig gewonden onder fietsers zullen in de toekomst waarschijnlijk toenemen bij voortzetting van het huidige verkeersveiligheidsbeleid. In de afgelopen jaren zien we het aantal fietsdoden en ernstig gewonden vooral toenemen onder ouderen. Zij vormen de grootste slachtoffergroep, terwijl ze een relatief kleiner deel van de mobiliteit voor hun rekening nemen. De risico’s voor fietsers stijgen dan ook sterk op hogere leeftijden, waarbij vooral het veel grotere letselrisico vanaf 70 jaar en vooral ook vanaf 80 jaar bijdraagt aan grote en stijgende aantallen ernstige fietsslachtoffers. Tegelijkertijd blijken de risico’s binnen leeftijdsgroepen over de tijd grotendeels stabiel te blijven of zelfs licht te dalen, met name voor ouderen.
Dit wijst erop dat fietsen per kilometer genomen niet structureel gevaarlijker is geworden in de laatste decennia, ondanks de toegenomen drukte in het verkeer met meer auto’s op de weg, de opkomst van de elektrische fiets en andere fietstypes zoals (elektrische) bakfietsen en fatbikes. De stijging van het totale aantal fietsslachtoffers is vooral het gevolg van een demografische verschuiving, waarbij steeds meer mensen in hogere risicogroepen vallen. Tegelijkertijd is er een cohorteffect, waarbij huidige generaties ouderen (veel) meer fietsen dan ouderen in het verleden. Dit kan niet los worden gezien van de opkomst van de elektrische fiets, die het voor ouderen mogelijk maakt om op latere leeftijd langer mobiel te blijven en langere afstanden af te leggen. De elektrische fiets verlaagt de fysieke drempel om te blijven fietsen, maar verhoogt daarmee ook de blootstelling aan verkeersrisico’s bij een groep voor wie de gevolgen van een val of
Titel Rapport Pagina
Achtergronden bij De Staat van de Fietsveiligheid 2025 R-2025-7A 74
botsing relatief ernstig zijn, al zijn er op dit moment geen aanwijzingen dat de elektrische fiets in eenzelfde situatie gevaarlijker is dan een reguliere fiets. Door vergrijzing zal het aandeel ouderen blijven groeien tot 2040, en ook de groeiende populariteit van de elektrische fiets zal vermoedelijk doorzetten. Tegelijkertijd is het stimuleren van fietsen – ook onder ouderen – vanuit het oogpunt van de volksgezondheid, duurzaamheid en mobiliteitsbeleid een speerpunt naar de toekomst toe. Dit schetst een beleidsmatige spanning: hoe kunnen we fietsen voor kwetsbare groepen aantrekkelijk en mogelijk blijven maken, zonder dat dit leidt tot sterk groeiende aantallen slachtoffers? Enkele ontwikkelingen die in dit rapport naar voren zijn gekomen, verdienen beleidsmatige aandacht. Hierbij gaat het vooral om: Correcte inrichting van wegen, waarbij fietsers zoveel mogelijk worden gescheiden van gemotoriseerd verkeer bij snelheden boven 30 km/uur. Wanneer dit niet mogelijk is, kan verlaging van de snelheidslimiet (met bijbehorende weginrichting) uitkomst bieden. Betere inrichting van fietspaden: breed genoeg voor de intensiteit, met visuele geleiding, zonder obstakels, goede verharding, met een vergevingsgezinde rand en/of berm. Beperken van afleiding in het verkeer, zowel afleiding van fietsers zelf als van automobilisten en andere verkeersdeelnemers.
Beter beperken van alcohol- en drugsgebruik in het verkeer. De trend naar steeds grotere en zwaardere voertuigen stoppen. Stimuleren dat met name kwetsbare groepen, zoals ouderen op elektrische fietsen, een helm dragen. Hierbij is het relevant om te vermelden dat helmen geen ongevallen voorkomen en bij ongevallen met motorvoertuigen op hogere snelheid nauwelijks bescherming bieden. Zorgen dat rijhulpsystemen in auto’s niet alleen de veiligheid van inzittenden waarborgen, maar ook (de consequenties van) botsingen met kwetsbare verkeersdeelnemers verminderen. Een samenhangende aanpak op deze punten is essentieel om de verkeersveiligheid van fietsers in de toekomst te waarborgen, zonder het fietsgebruik als duurzame en gezonde mobiliteitsvorm te ontmoedigen.
Titel Rapport Pagina
Achtergronden bij De Staat van de Fietsveiligheid 2025 R-2025-7A 75
Literatuur Aarts, L.T. (2018). Prestatie-indicatoren voor verkeersveiligheid (SPI’s). Overzicht van beschikbare kennis over SPI’s als basis voor risicogestuurd beleid. R-2018-19. SWOV, Den Haag. ANP/Het Parool (2024). Ruim helft gecontroleerde fatbikes in Amsterdam blijkt opgevoerd. In: Het Parool, 3 juli 2024. Geraadpleegd 27 mei 2025 op https://www.parool.nl/amsterdam/ruim-helftgecontroleerde-fatbikes-in-amsterdam-blijkt-opgevoerd~baff4c61/ Bos, N.M., Bijleveld, F.D., Aarts, L.T. & Decae, R.J. (2024). Ernstig verkeersgewonden 2023; Schatting van het aantal ernstig verkeersgewonden in 2023. R-2024-19. SWOV, Den Haag. BOVAG-RAI (2023). Mobiliteit in Cijfers, Tweewielers 2023-2024. BOVAG/RAI Vereniging, Amsterdam. BOVAG-RAI (2024). Kerncijfers Tweewielers 2024. BOVAG/RAI Vereniging, Amsterdam. BOVAG (2025). Fietsbranche laat lichte daling zien in 2024 – e-bikes ruggengraat van de markt. Nieuwsbericht 4 maart 2025. Geraadpleegd 27 mei 2025 op https://www.bovag.nl/pers/persberichten. CBS (2024a). Kernprognose 2024-2070. Centraal Bureau voor de Statistiek. Geraadpleegd 27 mei 2025 op https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2024/51/kernprognose-2024-2070. CBS (2024b). Verkeersdoden. Centraal Bureau voor de Statistiek. Geraadpleegd 27 mei 2025 op https://www.cbs.nl/nl-nl/visualisaties/verkeer-en-vervoer/verkeer/hoeveel-mensen-komen-omin-het-verkeer-. CBS (2024c). Verkeersdoden, 2023.
Centraal Bureau voor de Statistiek. Geraadpleegd 27 mei 2025 op https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2024/15/verkeersdoden-2023. CBS (2025). Verkeersdoden in Nederland. Centraal Bureau voor de Statistiek. Geraadpleegd 27 mei 2025 op https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2025/16/verkeersdoden-in-nederland. Craen, S. de, Bijleveld, F., Bos, N., Broek, B. van den, et al. (2022). Kiezen of delen; Welke maatregelen kunnen zorgen voor halvering verkeersslachtoffers in 2030? R-2022-8. SWOV, Den Haag. CROW-Fietsberaad (2025). Minstens 10.500 opgevoerde fatbikes in beslag genomen in 2024. Nieuwsbericht 31 januari 2025. CROW-Fietsberaad, Utrecht. Geraadpleegd 27 mei 2025 op https://www.fietsberaad.nl/Kennisbank/Minstens-10-500-opgevoerde-fatbikes-in-beslag-geno. Dijk, M. van, Pielage, H., Versteeg, M. & Nijman, S. (2024). Prototype landelijke rapportage verkeersslachtoffers op basis van ambulancedata. Verkeersslachtoffers gezien door Regionale Ambulancevoorzieningen. Rapport 1018. VeiligheidNL, Amsterdam. DTV (2023). Inhaalgedrag fietsers: conflictobservatie en data-analyse. DTV Consultants.
Titel Rapport Pagina
Achtergronden bij De Staat van de Fietsveiligheid 2025 R-2025-7A 76
Fietsersbond (2024). Fietsen in Cijfers. Geraadpleegd 27 mei op https://www.fietsersbond.nl/organisatie/fietsen-cijfers/. Gemeente Amsterdam (2024). Monitor 30 km/u in de stad; Tussenrapportage resultaten eerste half jaar. Gemeente Amsterdam. Goudappel (2025). Lichtvoering Fietsers 2024; Onderdeel van veldwaarnemingen veilige verkeersdeelnemers. Goudappel BV. Goudappel & NDC Nederland (2022). Lichtvoering fietsers 2021/2022. Rijkswaterstaat Dienst Water Verkeer en Leefomgeving, Den Haag. Goudappel & NDC Nederland (2023). Vervolgmeting apparatuurgebruik & 0-meting helmdracht fietsers. Rijkswaterstaat, Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, Den Haag. Kennisnetwerk SPV (2021a). De (voorlopige) definitie van Veilige snelheid. Op weg naar bruikbare risico-indicatoren voor verkeersveiligheid. Kennisnetwerk SPV, Utrecht. Kennisnetwerk SPV (2021b). De definitie van risico-indicator 'veilige verkeersdeelnemers'. Op weg naar bruikbare risico-indicatoren voor verkeersveiligheid. Kennisnetwerk SPV, Utrecht. Kennisnetwerk SPV (2023a). Factsheet Veilige kruispunten. Kennisnetwerk SPV, Utrecht. Kennisnetwerk SPV (2023b). Veilige infrastructuur; Wanneer zijn wegvakken, fietspaden en kruispunten 'voldoende veilig'? Kennisnetwerk SPV, Utrecht. Kint, S.T. van der & Mons, C. (2023). Interpolis Barometer 2023. Vragenlijststudie mobiel telefoongebruik in het verkeer. R-2023-21.
SWOV, Den Haag. Knaap, P. van der & Dekker, H.-J. (2025). Koppel idealisme aan pragmatisme: Leren van de Nederlandse fietsinfrastructuur. In: 't Hart, P., Dorp, E.-J. van & Verheul, W.J. (red.). Zo kan het ook; Leren van successen in het openbaar bestuur. Koninklijke Boom uitgevers. Loo, W. van (2024). Monitor Snelheid 2023. Ontwikkeling van snelheden op vaste meetpunten op gemeentelijke, provinciale en rijkswegen. Rijkswaterstaat, Utrecht. Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, Ministerie van Justitie en Veiligheid, Interprovinciaal Overleg, Vereniging van Nederlandse Gemeenten, Vervoerregio Amsterdam & Metropoolregio Rotterdam Den Haag (2018). Veilig van deur tot deur. Het Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2030: Een gezamenlijke visie op aanpak verkeersveiligheidsbeleid. Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, Den Haag. NDC (2023). Snelheidsmetingen van ongehinderd rijdende fietspadgebruikers. Rijkswaterstaat Dienst Water Verkeer en Leefomgeving, Den Haag. NDW (2024). Memo levering fietsintensiteiten. Nationaal Dataportaal Wegverkeer, Utrecht. Oude Mulders, J. (2024). De Staat van de Verkeersveiligheid 2024. Daling in aantal slachtoffers, maar trend is stijgend. R-2024-18. SWOV, Den Haag. Oude Mulders, J., Aarts, L.T., Decae, R.J., Bos, N., et al. (2024). Achtergronden bij De Staat van de Verkeersveiligheid 2024. De jaarlijkse monitor. R-2024-18A.
SWOV, Den Haag. Oude Mulders, J. & Odijk, M. (2025). De Staat van de Fietsveiligheid. R-2025-7. SWOV, Den Haag.
Titel Rapport Pagina
Achtergronden bij De Staat van de Fietsveiligheid 2025 R-2025-7A 77
Oude Mulders, J., Winkel, K.N. de & Bijleveld, F.D. (2025). Verkeersveiligheidsprognoses 20402060; Achtergronden bij de prognoses in de Toekomstverkenning Welvaart en Leefomgeving. R-2025-6. SWOV, Den Haag. PBL (2025). Toekomstverkenning WLO: Vier scenario’s voor Nederland in 2040, 2050 en 2060. Planbureau voor de Leefomgeving, Den Haag. Petegem, J.H. van & Odijk, M. (2025). SPI Veilige Infrastructuur - onderdeel oversteekplaatsen. Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, CROW, Aanpak SPV. Beschikbaar in Nationaal Dataportaal Wegverkeer, Utrecht. Petegem, J.H. van & Uijtdewilligen, T. (2025). SPI Veilige Infrastructuur - kenmerk gescheiden voorziening voor fietsers. Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, CROW, Aanpak SPV. Beschikbaar in Nationaal Dataportaal Wegverkeer, Utrecht. Polinder, S., Haagsma, J., Bos, N. & Panneman, M. (2015). Burden of Road Traffic Injuries: Disability-Adjusted Life Years in Relation to Hospitalization and the Maximum Abbreviated Injury Scale. In: Accident Analysis & Prevention, vol. 80, p. 193–200. Rijksoverheid (2025). Veilig rijden op de brommer, bromscooter of speedpedelec. Rijksoverheid. Geraadplaagd 27 mei 2025 op https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/verkeersveiligheid/veilig-rijden-op-de-brommer. Schepers, P., Loo, W. van, Drolenga, H. & Mieras, W. (2024). Invloed drempels op gereden snelheid op 30 km/h wegen.
In: Nationaal Verkeersveiligheidscongres 2024, 11 april 2024, Zwolle. Stam, C., Krul, I. & Nijman, S. (2024). Verkeersongevallen en eenzijdige voetgangersongevallen in 2023. SEH-bezoeken. VeiligheidNL, Amsterdam. SWOV (2019). Duurzaam Veilig Wegverkeer. SWOV-factsheet, maart 2019. SWOV, Den Haag. SWOV (2022a). Elektrische fietsen en speed-pedelecs. SWOV-factsheet, mei 2022. SWOV, Den Haag. SWOV (2022b). Rotondes en andere kruispunten. SWOV-factsheet, juni 2022. SWOV, Den Haag. Uijtdewilligen, T., Wijlhuizen, G.J. & Weijermars, W.A.M. (2024). Kennisagenda fietsveiligheid. R-2024-4. SWOV, Den Haag. Valkenberg, H., Nijman, S., Schepers, P., Panneman, M., et al. (2017). Fietsongevallen in Nederland, SEH-behandelingen 2016. VeiligheidNL, Amsterdam. VeiligheidNL (2024a). Fatbike en e-bike slachtoffers: Een week aan slachtoffers op de Nederlandse Spoedeisende Hulp-afdelingen (oktober 2024). VeiligheidNL, Amsterdam. VeiligheidNL (2024b). Ongevallen met fatbikes: Spoedeisende Hulp data (2023-2024). VeiligheidNL, Amsterdam. VIAS (2022). Hoe zwaarder de auto, hoe meer kans op overlijden voor de kwetsbare weggebruikers. Nieuwsbericht, 31 mei 2022. Geraadpleegd 27 mei 2025 op https://www.vias.be/nl/newsroom/hoe-zwaarder-de-auto-hoe-meer-kans-op-overlijden-voorde-kwetsbare-weggebruikers/ Will, M. van, Wolf, B. & Theelen, N. (2024). Vragenlijstonderzoek veilige verkeersdeelnemers 2023.
2024/025. I&O Research, Amsterdam.
Titel Rapport Pagina
Achtergronden bij De Staat van de Fietsveiligheid 2025 R-2025-7A 78
Weijermars, W., Schagen, I. van & Aarts, L. (2018). Verkeersveiligheidsverkenning 2030; Slachtofferprognoses en beschouwing SPV. R-2018-17. SWOV, Den Haag. Winkel, K.N. de, Bos, N.M., Decae, R.J. & Aarts, L.T. (2024). Ongevallen met zwaardere voertuigen: empirische relatie tussen voertuiggewicht, aandrijflijn en de frequentie en ernst van ongevallen. R-2024-5. SWOV, Den Haag.
Titel Rapport Pagina
Achtergronden bij De Staat van de Fietsveiligheid 2025 R-2025-7A 79
Ongevallen voorkomen Letsel beperken Levens redden
SWOV Instituut voor Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid Henri Faasdreef 312 2492 JP Den Haag 070 – 317 33 33 info@swov.nl www.swov.nl @swov_nl / @swov linkedin.com/company/swov
Titel Rapport Pagina
Achtergronden bij De Staat van de Fietsveiligheid 2025 R-2025-7A 80