CConstaterende datMaashorst
Koppel je AI →
Document · PDF

Toegevoegd door Griffie - Commissie Ruimte, Economie en Financiën van 15 januari 2026 - SWOV-onderzoek fietsveiligheid 2025

Raadsvergadering 22 januari 2026, gemeente MaashorstBij agendapunt: Raadsvoorstel | Uitvoeringsprogramma Mobiliteit26.575 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Achtergronden bij De Staat van de Fietsveiligheid 2025 R-2025-7A

Auteurs

M.J.M. Odijk, MSc Dr. J. Oude Mulders

Ongevallen voorkomen Letsel beperken Levens redden

Documentbeschrijving Rapportnummer: Titel: Auteur(s): Projectleider: Projectnummer SWOV:

Projectinhoud:

R-2025-7A Achtergronden bij De Staat van de Fietsveiligheid 2025 M.J.M. Odijk, MSc & dr. J. Oude Mulders Dr. J. Oude Mulders S.25.06.A

Dit rapport bevat de achterliggende en uitgebreide onderzoeksverantwoording bij het korte, samenvattende rapport De Staat van de Fietsveiligheid 2025 (R-2025-7). Het betreft een eenmalig SWOV-onderzoek met verdiepende analyses rondom aantallen ernstige verkeersslachtoffers op de fiets, gerelateerd aan onder andere de fietsmobiliteit en ontwikkelingen op het gebied van risico-indicatoren (SPI’s).

Aantal pagina’s:

79

Fotografen:

Paul Voorham (omslag)

Uitgave:

SWOV, Den Haag, 2025 Dit onderzoek is mede mogelijk gemaakt door het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat.

De informatie in deze publicatie is openbaar. Overname is toegestaan met bronvermelding.

SWOV – Instituut voor Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid Henri Faasdreef 312, 2492 JP Den Haag 070 – 317 33 33 – info@swov.nl – www.swov.nl @swov_nl / @swov

linkedin.com/company/swov

Samenvatting De Staat van de Fietsveiligheid 2025 (R-2025-7) is een eenmalig SWOV-onderzoek met verdiepende analyses rondom aantallen ernstige verkeersslachtoffers op de fiets, gerelateerd aan onder andere de fietsmobiliteit en ontwikkelingen op het gebied van risico-indicatoren (SPI’s). Hieronder vatten we de achtergronden en verantwoording bij het onderzoek samen.

Verkeersdoden en ernstig gewonden onder fietsers

Fietsslachtoffers vormen de grootste groep ernstige verkeersslachtoffers in Nederland, waarbij de aantallen in de afgelopen 10 jaar zorgwekkend zijn gestegen. In de laatste jaren valt circa 35% van de verkeersdoden (246 fietsdoden in 2024) en circa 70% van de ernstig verkeersgewonden onder fietsers (4.910 ernstig fietsgewonden in 2023). De stijging in het aantal ernstige fietsslachtoffers van de laatste 10-15 jaar zien we vooral in oudere leeftijdsgroepen. Fietsdoden vallen het vaakst bij ongevallen met gemotoriseerd verkeer, maar ook vaak – een derde van het totale aantal fietsdoden – bij enkelvoudige ongevallen. Bij ernstig fietsgewonden is het andersom: die vallen ook vaak bij ongevallen met gemotoriseerd verkeer, maar het vaakst bij ongevallen zonder betrokkenheid van een motorvoertuig.

Mobiliteit en relatief risico

Het risico op ernstig letsel onder fietsers is sterk afhankelijk van de leeftijd van de fietser. Ouderen lopen bij een ongeval een veel groter risico op ernstig letsel of overlijden, waarbij het risico zeer sterk stijgt vanaf 70 jaar. Bevolkingsgroei en met name vergrijzing, oftewel de relatieve toename van oudere leeftijdsgroepen in de bevolking, spelen een duidelijke rol in de toenemende slachtoffercijfers: er zijn meer ouderen op de fiets en we zien, mede dankzij de opkomst van de elektrische fiets, dat zij een steeds groter aandeel van de mobiliteit voor hun rekening nemen. Bij de analyse naar risicocijfers (aantal slachtoffers gedeeld door afgelegde afstand) binnen leeftijdsgroepen, valt op dat de risico’s in grote lijnen stabiel zijn of, voor ouderen, over de tijd licht dalend zijn. Fietsen is, kortom, gemiddeld genomen niet structureel gevaarlijker geworden; wel stijgt het algehele risico licht doordat ouderen meer fietsen en langer doorfietsen – en zij hebben een hoger risico op ernstig letsel of overlijden bij een ongeval dan jongere fietsers.

Risico-indicatoren

Om het veiligheidsniveau van verkeerssystemen te meten en monitoren, kijken we naar zogeheten risico-indicatoren of Safety Performance Indicators (SPI’s), oftewel meetbare factoren die een aantoonbare invloed hebben op de kans op een ongeval. 1 Voor de fietsveiligheid kijken we bijvoorbeeld naar de mate waarin fietspaden voldoende breed zijn, hoeveel obstakels zoals paaltjes er zijn, en naar de kwaliteit van de verharding van fietspaden. Daarnaast kijken we naar ontwikkelingen in het snelheidsgedrag en ander relevante gedragsindicatoren voor zowel fietsers als andere verkeersdeelnemers.

1. Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat et al. (2018). Veilig van deur tot deur. Het Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2030: Een gezamenlijke visie op aanpak verkeersveiligheidsbeleid. Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, Den Haag. Titel Rapport Pagina

Achtergronden bij De Staat van de Fietsveiligheid 2025 R-2025-7A 4

Een aantal van die ontwikkelingen hebben verband met grote risico’s voor fietsers, zoals alcoholgebruik en toenemend telefoongebruik in het verkeer door zowel fietsers als andere weggebruikers, een hoge mate van snelheidsovertredingen door gemotoriseerd verkeer, en een trend naar grotere en zwaardere auto’s.

Toekomst

SWOV heeft prognoses opgesteld voor het aantal ernstige verkeersslachtoffers in de toekomst, bij voortzetting van het huidige verkeersveiligheidsbeleid. 2 Deze zijn mede gebaseerd op bevolkingsen mobiliteitsprognoses. Op basis hiervan wordt tot 2040 een forse stijging van het aantal ernstige fietsslachtoffers verwacht: een stijging van circa 60% voor fietsdoden en 50% voor ernstig verkeersgewonden onder fietsers. Dit is vooral het gevolg van de verwachte verdere vergrijzing en de stijging in fietsmobiliteit, met name van oudere leeftijdsgroepen. Extra investeringen in verkeersveiligheidsmaatregelen kunnen het aantal fietsslachtoffers in de toekomst beperken.

Aanbevelingen

Op basis van de bevindingen zijn enkele punten geformuleerd die beleidsmatige aandacht verdienen: Correcte inrichting van wegen, waarbij fietsers zo veel mogelijk worden gescheiden van gemotoriseerd verkeer bij snelheden boven 30 km/uur. Wanneer dit niet mogelijk is, kan verlaging van de snelheidslimiet (met bijbehorende weginrichting) uitkomst bieden. Betere inrichting van fietspaden: breed genoeg voor de intensiteit, met visuele geleiding, zonder obstakels, goede verharding, met een vergevingsgezinde rand en/of berm. Beperken van afleiding in het verkeer, zowel afleiding van fietsers zelf als van automobilisten en andere verkeersdeelnemers. Beter beperken van alcohol- en drugsgebruik in het verkeer. De trend naar steeds grotere en zwaardere voertuigen stoppen. Stimuleren dat met name kwetsbare groepen, zoals ouderen op elektrische fietsen, een helm dragen. Hierbij is het relevant om te vermelden dat helmen geen ongevallen voorkomen en bij ongevallen met motorvoertuigen op hogere snelheid nauwelijks bescherming bieden. Zorgen dat rijhulpsystemen in auto’s niet alleen de veiligheid van inzittenden waarborgen, maar ook (de consequenties van) botsingen met kwetsbare verkeersdeelnemers verminderen.

2. Oude Mulders, J., et al. (2025). Verkeersveiligheidsprognoses 2040-2060; Achtergronden bij de prognoses in de toekomstverkenning Welvaart en Leefomgeving. R-2025-6. SWOV, Den Haag. Titel Rapport Pagina

Achtergronden bij De Staat van de Fietsveiligheid 2025 R-2025-7A 5

Summary

Backgrounds to The State of Bicycle Safety 2025 The State of Bicycle Safety 2025 (R-2025-7) is a one-off SWOV study featuring in-depth analyses of serious cycling-related casualties, in relation to factors such as bicycle mobility and trends in Safety Performance Indicators (SPIs). A summary of the study’s context and rationale can be found below.

Road deaths and serious injuries among cyclists

Cycling casualties constitute the largest group of serious road casualties in the Netherlands, with numbers rising worryingly over the past 10 years. In recent years, around 35% of road deaths (246 cycling deaths in 2024) and around 70% of serious road injuries occur among cyclists (4,910 serious cycling injuries in 2023). The increase in the number of serious cycling casualties over the last 10-15 years is observed mainly in older age groups. Cycling deaths most often occur in crashes with motorised traffic, but also frequently – accounting for one third of the total number of cycling deaths – in single-vehicle crashes. As for serious cycling injuries, it is the other way round: while they continue to occur frequently in crashes with motorised traffic, they most often occur in crashes not involving a motor vehicle.

Exposure and relative risk

The risk of serious injury among cyclists depends heavily on the age of the cyclist. Older adults are at a much higher risk of serious injury or death in a crash, with the risk rising very sharply from the age of 70. Population growth – and particularly the ageing of the population, meaning the rising proportion of older age groups – clearly contributes to the increase in casualty rates: there are more older adults on bicycles and we can observe, in part due to the rise of electric bicycles, that they account for an increasing share of mobility. When analysing risk rates within age groups, i.e., the number of casualties divided by distance travelled, it is noticeable that risks are broadly stable or, for older adults, slightly decreasing over time. In short, cycling has not, on average, become structurally more dangerous; however, the overall risk is increasing slightly because older adults cycle more and cycle longer – and they are at a higher risk of serious injury or death in a crash than younger cyclists.

Risk indicators

To measure and monitor the safety level of road systems, we refer to so-called risk indicators, or Safety Performance Indicators (SPIs), i.e., measurable factors that have a demonstrable influence on the probability of a crash. 3 In terms of bicycle safety, we look, for example, at the extent to 3. Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat et al. (2018). Veilig van deur tot deur. Het Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2030: Een gezamenlijke visie op aanpak verkeersveiligheidsbeleid [Road Safety Strategic Plan 2030]. Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, Den Haag. Titel Rapport Pagina

Achtergronden bij De Staat van de Fietsveiligheid 2025 R-2025-7A 6

which cycle paths are sufficiently wide, how many obstacles (such as pillars) there are, and the quality of the surface of the paths. We also look at developments in speed behaviour and other relevant behavioural indicators for both cyclists and other road users. Some of these developments are associated with high risks for cyclists; they include alcohol consumption and increasing phone use in traffic by both cyclists and other road users, a high rate of speeding by motorised vehicles, and a trend towards larger and heavier cars.

Future outlook

SWOV has prepared projections for the number of serious road casualties in the future, assuming the continuation of current road safety policies. 4 These are partly based on population and mobility projections. Based on these projections, a sharp increase in the number of serious cycling casualties is expected through 2040: an increase of about 60% in cycling deaths and 50% in serious cycling injuries. This is mainly due to the continued expected ageing of the population and an increase in cycling mobility, especially among older age groups. Additional investments in road safety measures could reduce the number of cycling casualties in the future.

Recommendations

Based on the findings, several points have been identified that deserve policy attention: Improving road layout, separating cyclists as much as possible from motorised traffic at speeds above 30 km/h. Where this is not possible, lowering the speed limit (with corresponding road layout) may be a solution. Better layout of cycle lanes: wide enough for the traffic volume, with visual guidance, without obstacles, good surfacing, and with a forgiving edge and/or verge. Reduce distraction in traffic, both distraction of cyclists themselves and distraction of drivers and other road users. More effective measures to limit alcohol and drug use in traffic. Stop the trend towards ever larger and heavier vehicles. Encourage vulnerable groups in particular, such as older adults on electric bikes, to wear helmets. Here, it is relevant to note that helmets do not prevent crashes and, especially in higher-speed motor vehicle crashes, offer little protection. Ensure that driver assistance systems in cars not only ensure the safety of the occupants, but also reduce (the consequences of) collisions with vulnerable road users.

4. Oude Mulders, J., et al. (2025). Verkeersveiligheidsprognoses 2040-2060; Achtergronden bij de prognoses in de toekomstverkenning Welvaart en Leefomgeving [Road Safety Outlook 2040-2060; Backgrounds to the projections in the scenario study Welfare, Prosperity and the Human Environment (WLO)]. R-2025-6. SWOV, Den Haag. [Summary in English available]. Titel Rapport Pagina

Achtergronden bij De Staat van de Fietsveiligheid 2025 R-2025-7A 7

Inhoud Gebruikte afkortingen

10

1

Inleiding

11

2

Data en methode

14

Doden en (ernstig) gewonden

18

Blootstelling en risico

35

1.1 1.2 1.3

2.1

2.2 2.3

3

3.1

3.2 3.3 3.4

3.5 3.6

4

4.1 4.2 4.3 4.4

Titel Rapport Pagina

Doel van de rapportage Waar dit rapport geen informatie over bevat Leeswijzer

Gegevens over verkeersslachtoffers 2.1.1 Fietsdoden 2.1.2 Verkeersgewonde fietsers Gegevens over blootstelling en risico Gegevens over risico-indicatoren 2.3.1 Veilige infrastructuur 2.3.2 Veilige snelheid 2.3.3 Veilige voertuigen 2.3.4 Veilige verkeersdeelnemers 2.3.5 Hoogwaardige traumazorg

Aantal fietsdoden en ernstig verkeersgewonde fietsers 3.1.1 Fietsdoden 3.1.2 Ernstig verkeersgewonde fietsers Aandeel elektrische fietsen bij ongevallen Tegenpartij van doden en ernstig verkeersgewonden 3.3.1 Conflictmatrix fietsdoden Kenmerken van slachtoffers 3.4.1 Geslacht 3.4.2 Leeftijd Ongevalslocatie Overige verkeersgewonde fietsers 3.6.1 Matig verkeersgewonden onder fietsers 3.6.2 Verkeersgewonden op de spoedeisende hulp 3.6.3 Verkeersslachtoffers volgens ambulancegegevens

Mobiliteit Fietsenpark Bevolkingsontwikkeling en prognose Mortaliteit en morbiditeit

Achtergronden bij De Staat van de Fietsveiligheid 2025 R-2025-7A 8

11 12 13

14 14 15 16 16 16 17 17 17 17

18 18 20 22 23 25 26 26 27 30 32 32 34 34

36 39 40 42

4.5

Risicocijfers 4.5.1 Algehele risicocijfers over de tijd 4.5.2 Risicocijfers naar leeftijdsgroepen 4.5.3 Risicocijfers naar type fiets

45 45 46 49

5

Risico-indicatoren (SPI’s)

51

5.5

Veilige infrastructuur 5.1.1 Veilige fietspaden 5.1.2 Veilig fietsnetwerk 5.1.3 Veilige wegvakken 5.1.4 Veilige kruispunten Veilige snelheid 5.2.1 Snelheden van gemotoriseerd verkeer 5.2.2 Snelheden van gebruikers van fietsvoorzieningen Veilige voertuigen Veilige verkeersdeelnemers 5.4.1 Nuchtere verkeersdeelnemers 5.4.2 Gebruik van beveiligingsmiddelen 5.4.3 Lichtvoering 5.4.4 Aandacht in het verkeer Hoogwaardige traumazorg

6

Toekomstperspectief

71

7

Conclusies

73

5.1

5.2

5.3 5.4

6.1 6.2

7.1 7.2

Aantal fietsslachtoffers in 2040 Potentie van maatregelen om aantal slachtoffers te beperken

Belangrijkste bevindingen Beschouwing

Literatuur

Titel Rapport Pagina

Achtergronden bij De Staat van de Fietsveiligheid 2025 R-2025-7A 9

51 51 55 56 58 58 59 60 61 62 63 64 65 67 70

71 71

73 74

76

Gebruikte afkortingen

Titel Rapport Pagina

Afkorting

Omschrijving

AIS

Abbreviated Injury Scale

BRON

Bestand geRegistreerde Ongevallen Nederland

CBS

Centraal Bureau voor de Statistiek

LBZ

Landelijke Basisregistratie Ziekenhuiszorg

MAIS

Maximum Abbreviated Injury Score

MON

Mobiliteitsonderzoek Nederland (2004-2009)

NDW

Nationaal Dataportaal Wegverkeer

NWB

Nationaal Wegenbestand

ODiN

Onderweg in Nederland (sinds 2028)

OVG

Onderzoek Verplaatsingsgedrag (1996-2003)

OViN

Onderzoek Verplaatsingen in Nederland (2010-2018)

SEH

Spoedeisende Hulp

SPI

Safety Performance Indicator of Risico-indicator

WKD

Wegkenmerkendatabase

Achtergronden bij De Staat van de Fietsveiligheid 2025 R-2025-7A 10

1 Inleiding Dit rapport dient als achtergrond en verantwoording van De Staat van de Fietsveiligheid 2025 (Oude Mulders & Odijk, 2025). Dit hoofdstuk gaat in op het doel van deze rapportage en geeft een leeswijzer voor het rapport.

1.1 Doel van de rapportage SWOV publiceert elk jaar een Staat van de Verkeersveiligheid. Deze geeft een overzicht van de meest recente slachtofferstatistieken en ontwikkelingen daarin, en daarnaast relevante informatie over bijvoorbeeld mobiliteit, gedragsindicatoren en wat er binnen verschillende domeinen wordt gedaan om de verkeersveiligheid te verbeteren (Oude Mulders, 2024). Fietsers vormen, uitgesplitst naar het vervoermiddel van verkeersslachtoffers, de laatste jaren de grootste groep slachtoffers in het Nederlandse verkeer. Het aantal verkeersdoden onder fietsers (‘fietsdoden’) is sinds enkele jaren steevast hoger dan het aantal doden onder auto-inzittenden; bij ernstig gewonden zijn fietsers al langere tijd in de meerderheid. Bovendien zien we het aantal doden en ernstig gewonden onder fietsers over de laatste tien jaar stijgen; eenzelfde trend is er niet voor de overige vervoerswijzen. Mede daarom is SWOV in 2025 gestart met een nieuw onderzoeksthema dat geheel is gefocust op de fiets en fietsers. Hierbij wordt onder meer onderzoek gedaan naar functie-eisen voor oudere fietsers om veilig te kunnen blijven fietsen en naar veilige ontwerpprincipes voor fietsstraten (Uijtdewilligen, Wijlhuizen & Weijermars, 2024).

De stijgende slachtoffercijfers onder fietsers geven aanleiding voor een zelfstandige Staat van de Verkeersveiligheid, specifiek gericht op fietsers, oftewel een Staat van de Fietsveiligheid. Dit geeft ons de ruimte om, naast de ontwikkelingen die we jaarlijks bekijken in De Staat van de Verkeersveiligheid, dieper in te gaan op kenmerken van ernstige slachtoffers onder fietsers en ontwikkelingen daarin. We kijken bijvoorbeeld beter naar het onderscheid in type fiets bij een ongeval (elektrisch en niet-elektrisch of ‘regulier’) en de mate waarin registratie daarvan betrouwbaar geacht kan worden. Op basis van cijfers over de (fiets)mobiliteit presenteren we ook risicocijfers naar leeftijdscategorie – dat wil zeggen het aantal slachtoffers gedeeld door de afgelegde afstand; de ‘eerlijkste’ maat voor het vergelijken van aantallen slachtoffers over de tijd bij een groeiende en vergrijzende bevolking en variërende mobiliteit. Ook bundelen we de inzichten op het gebied van risicoindicatoren of SPI’s (Safety Performance Indicators) die zijn gedefinieerd in het kader van het Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2030 (SPV 2030) en die relevant zijn voor fietsveiligheid (Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat et al., 2018; Aarts 2018) 5. Hierbij gaat het bijvoorbeeld om de kwaliteit van fietsinfrastructuur en het gedrag van fietsers en overige weggebruikers.

Tot slot kijken we naar de aantallen ernstige fietsslachtoffers in de verdere toekomst op basis van SWOV-prognoses.

5. Ondersteund door Aanpak SPV - https://aanpakspv.nl/ - voorheen bekend als Kennisnetwerk SPV. Titel Rapport Pagina

Achtergronden bij De Staat van de Fietsveiligheid 2025 R-2025-7A 11

Dit rapport dient als achtergrond en onderzoeksverantwoording van De Staat van de Fietsveiligheid 2025. In de komende hoofdstukken zetten we de feiten en ontwikkelingen rondom fietsveiligheid op een rij. Daarmee kan dit rapport worden gebruikt als cijfermatige basis voor verder onderzoek naar fietsveiligheid. De Staat van de Fietsveiligheid 2025 is vooralsnog eenmalig ingepland; er is dus geen jaarlijks terugkerende publicatie.

1.2 Waar dit rapport geen informatie over bevat In dit rapport kunnen niet alle factoren die relevant zijn voor fietsveiligheid besproken worden. Dit komt vooral door een gebrek aan data: in de volledigste registraties van verkeersslachtoffers zijn slechts enkele kenmerken van slachtoffers bekend. Toedracht van verkeersongevallen Informatie over de toedracht van ongevallen waarbij iemand overleed of ernstig gewonde raakte, is niet beschikbaar. Het is niet consistent bekend of één of meerdere partijen bij een verkeersongeval een regel overtraden, of wat de causale keten van gebeurtenissen van een ongeval was. Een ‘veroorzaker’ of ‘schuldige’ is in die zin ook niet vast te stellen. We spreken in dit rapport over slachtoffers en de ‘tegenpartij’ bij een ongeval: een andere verkeersdeelnemer die bij het ongeval betrokken is (en zelf ook slachtoffer kan zijn). Bij sommige ongevallen is geen tegenpartij geregistreerd; er is dan sprake van een ‘enkelvoudig ongeval’. Dit betekent niet per definitie dat er geen andere verkeersdeelnemer was die bijvoorbeeld een schrikreactie veroorzaakte waardoor het ongeval kon plaatsvinden; ook hier is geen informatie over.

Valongevallen We hanteren in dit rapport de gebruikelijke definitie van verkeersongevallen, waarbij een val van een fietser zonder directe betrokkenheid van een andere verkeersdeelnemer wordt geregistreerd als enkelvoudig verkeersongeval. Dit is niet het geval bij voetgangers; die kunnen volgens de definitie alleen in een verkeersongeval betrokken zijn als er ook een andere verkeersdeelnemer is geregistreerd als tegenpartij. Dit kan ertoe leiden dat het aantal fietsslachtoffers relatief hoog lijkt ten opzichte van het aantal slachtoffers onder voetgangers, met name bij gewonden waar een groot deel van de fietsslachtoffers vallen in enkelvoudige ongevallen. Het is in de registraties niet duidelijk of de aanleiding van het ongeval van verkeerskundige aard is of dat er eerder sprake is van een lichamelijke oorzaak (bijvoorbeeld duizeligheid). Omdat de toedracht van enkelvoudige ongevallen niet bekend is, presenteren we hier de aantallen in de officiële registraties. Veel vormen van onveilig gedrag Bij de risico-indicator Veilige verkeersdeelnemers kijken we naar een aantal relatief goed meetbare gedragingen van fietsers in algemene zin, veelal vastgesteld via vragenlijstonderzoek. Het gaat dan bijvoorbeeld om verkeersdeelname na alcoholgebruik of de vraag of men wel eens een mobiele telefoon ter hand neemt tijdens verkeersdeelname.

Er zijn geen risico-indicatoren gedefinieerd over gedrag dat moeilijk af te bakenen is of over moeilijk meetbaar gedrag, zoals roodlichtnegatie, gevaarlijk inhaalgedrag of ander ‘agressief’ verkeersgedrag. De snelheid van motorvoertuigen is overduidelijk relevant voor fietsveiligheid: deze wordt maar op sommige plekken van het wegennet goed gemeten door weglussen. De mate van eventuele overschrijding van de snelheidslimiet wordt niet altijd geregistreerd of gepubliceerd in dataoverzichten.

Titel Rapport Pagina

Achtergronden bij De Staat van de Fietsveiligheid 2025 R-2025-7A 12

Details over fietstype In de meeste registraties wordt hooguit onderscheid gemaakt tussen elektrische en nietelektrische fietsen. De betrouwbaarheid van deze registratie verschilt sterk. Er zijn vooralsnog geen eenduidige aanwijzingen dat het risico op ongevallen met ernstig letsel voor berijders van elektrische fietsen hoger is (SWOV, 2022a). Fietstypen als racefietsen, mountainbikes, tandems of fatbikes worden over het algemeen niet consistent geregistreerd. Fatbikes worden tot de elektrische fietsen gerekend. Speed-pedelecs worden niet als fietsen gezien maar als bromfiets.

1.3 Leeswijzer In Hoofdstuk 2 beschrijven we de gebruikte data en werkwijzen die ten grondslag liggen aan dit rapport. In Hoofdstuk 3 bespreken we ontwikkelingen in respectievelijk de aantallen verkeersdoden en ernstig verkeersgewonden, en de kenmerken van deze ernstige verkeersslachtoffers op basis van vastgestelde statistieken. Hoofdstuk 4 gaat vervolgens in op de ontwikkeling van de blootstelling, waaraan we slachtofferontwikkelingen relateren (risico, mortaliteit en morbiditeit). Hoofdstuk 5 gaat in op metingen van risico-indicatoren die relevant zijn voor fietsveiligheid. Hoofdstuk 6 gaat kort in op verwachtingen voor de toekomst op basis van eerder SWOVonderzoek. In Hoofdstuk 7 volgen de conclusies en een beschouwing.

Titel Rapport Pagina

Achtergronden bij De Staat van de Fietsveiligheid 2025 R-2025-7A 13

2 Data en methode In dit hoofdstuk bespreken we de belangrijkste databronnen en werkwijzen die zijn gebruikt om de fietsveiligheid te duiden. We volgen in dit hoofdstuk de verschillende onderdelen zoals ze aan bod komen in het rapport. We bespreken voor ieder onderwerp welke databronnen zijn gebruikt, en hoe deze zijn verzameld. De informatie in De Staat van de Fietsveiligheid 2025 heeft de bij SWOV gebruikelijke kwaliteitszorg doorlopen, waaronder: data-controle door een deskundige collega (4-ogenprincipe); versiebeheer van programmacode via git; het hele document is becommentarieerd door een niet-betrokken deskundige collega; toetsing door de directie op de presentatie van de bevindingen met het oog op impact; taalkundige redactie. De data en methoden toegepast voor dit rapport hebben overeenkomsten met jaarlijkse De Staat van de Verkeersveiligheid (Oude Mulders et al., 2024). In dit hoofdstuk zijn beschrijvingen van de benutte gegevens en toegepaste methoden overgenomen uit dit rapport. Dit betreft (delen van) Paragraaf 2.1, 2.2, en 2.3, met uitzondering van Paragraaf 2.3.1.

2.1 Gegevens over verkeersslachtoffers Analyses van verkeersslachtoffers komen aan bod in Hoofdstuk 3 (Doden en (ernstig) gewonden). Hieronder bespreken we de verschillende bronnen en de uitgevoerde analyses waar we in de betreffende sub-hoofdstukken dan weer naar verwijzen.

2.1.1

Fietsdoden

Er zijn in dit rapport twee bronnen gebruikt die betrekking hebben op verkeersdoden: de statistiek verkeersdoden (bron: Centraal Bureau voor de Statistiek, CBS); de verkeersongevallenregistratie BRON (Bestand geRegistreerde Ongevallen in Nederland; bron: Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat). Statistiek verkeersdoden Het werkelijke aantal verkeersdoden wordt jaarlijks in het voorjaar door het CBS vastgesteld op basis van drie bronnen: gegevens uit doodsoorzaakformulieren die zijn ingevuld door de schouwend arts (forensisch geneeskundige), dossiers van arrondissementsparketten over nietnatuurlijke doodsoorzaken en gegevens van Rijkswaterstaat ontleend uit ongevalsrapporten van de politie (pre-BRON). De volledige statistiek verkeersdoden over 2024 is op het moment van opstellen van dit rapport (voorjaar 2025) nog niet beschikbaar. Daarom zijn enkel voor de volgende uitsplitsingen van de verkeersdoden gegevens uit de statistiek 2024 gepresenteerd: totaal fietsdoden, type fiets, geslacht, en leeftijd. De statistiek verkeersdoden is de meest complete bron van aantallen verkeersdoden, maar bevat slechts een beperkt aantal relevante

Titel Rapport Pagina

Achtergronden bij De Staat van de Fietsveiligheid 2025 R-2025-7A 14

kenmerken van die verkeersdoden; daarom gebruiken we ook andere bronnen om meer inzicht te krijgen. BRON Het Bestand geRegistreerde Ongevallen in Nederland wordt door Rijkswaterstaat beheerd en gepubliceerd. Het bestand bevat de ongevallen en slachtoffers die door de politie zijn geregistreerd en als ‘verkeersongeval’ zijn aangemerkt. Daarnaast bevat het de verkeersongevallen die door weginspecteurs van Rijkswaterstaat en bergers zijn geregistreerd; deze meldingen betreffen overigens uitsluitend ongevallen met materiële schade. BRON wordt daarnaast aangevuld met informatie uit mediaberichten van dodelijke ongevallen en voertuigkenmerken worden deels aangevuld uit de registers van de Dienst Wegverkeer RDW. De locatie van het ongeval wordt, indien mogelijk, gekoppeld aan het Nationaal Wegenbestand (NWB). BRON is voor fietsdoden voor 72% compleet in de periode 2020-2024, met een licht fluctuerende registratiegraad over de jaren. Hierbij is het belangrijk om te weten dat de registratiegraad van BRON aanzienlijk verschilt tussen verschillende typen ongevallen. Met name ongevallen waarbij geen gemotoriseerd verkeer is betrokken, blijken minder goed geregistreerd te zijn.

2.1.2

Verkeersgewonde fietsers

In deze paragraaf gaan we in op de gebruikte bronnen ten aanzien van gewonden en de met deze data uitgevoerde analyses. Ernstig verkeersgewonden Het aantal ernstig verkeersgewonden wordt jaarlijks door SWOV vastgesteld tegen het einde van het opvolgende jaar op basis van een koppeling tussen BRON (zie Paragraaf 2.1.1) en de Landelijke Basisregistratie Ziekenhuiszorg (LBZ; zie hieronder; zie Bos et al., 2024). Een ernstig verkeersgewonde is daarbij gedefinieerd als iemand die ernstig gewond is geraakt in een verkeersongeval, daarbij in een ziekenhuis is opgenomen en niet binnen dertig dagen is overleden. De ernst van de verwonding van een ernstig verkeersgewonde wordt uitgedrukt in een zogeheten MAIS 6-score. Volgens de huidige definitie worden slachtoffers met een MAIS van 3 of hoger tot de ernstig verkeersgewonden gerekend (zie ook Bos et al., 2024). Tot en met 2020 had Nederland een doelstelling voor ernstig verkeersgewonden die uitging van slachtoffers met een letselernst van MAIS2+. Om beter aan te sluiten bij internationale doelstellingen en de medische definitie van ernstige verwonding, is na 2020 overgegaan op een definitie met letselernst MAIS3+. Verkeersgewonden met een letselernst van MAIS2 (en die opgenomen zijn in het ziekenhuis) worden sindsdien aangeduid als ‘matig verkeersgewonden’.

Voorbeelden van MAIS2-letsels zijn pols- of enkelbreuken en een hersenschudding met kort bewustzijnsverlies; MAIS3-letsels zijn bijvoorbeeld een schedelbasisfractuur, breuken van heup of bovenbeen of amputatie van pols of enkel door een ongeval. Door de geringe overlap van LBZ-geregistreerde slachtoffers met BRON is het momenteel niet mogelijk om uit de gekoppelde gegevens meer details te halen dan het totale aantal ernstig en matig verkeersgewonden volgens de twee genoemde definities. Voor verdere uitsplitsingen zijn we aangewezen op de meest complete bron voor verkeersgewonden: de LBZ (zie volgende alinea). LBZ De Landelijke Basisregistratie Ziekenhuiszorg is het bestand waarin alle patiënten worden geregistreerd die uit een ziekenhuis in Nederland ontslagen worden. De LBZ wordt beheerd door Dutch Hospital Data (DHD). In dit bestand wordt een aantal kenmerken van het slachtoffer en de verwonding geregistreerd, waaronder het letsel waaruit vervolgens de ernst en aard van de 6. AIS staat voor Abbreviated Injury Scale. De waarde van een letsel op deze schaal representeert de ernst van het letsel. De waarde van de Maximum AIS (MAIS) representeert het ernstigste letsel bij een slachtoffer en daarmee de kans van overlijden en (gedeeltelijke) invaliditeit ten gevolge van het letsel (zie Polinder et al., 2015). De AIS loopt van 1 (licht letsel) tot 6 (maximaal).

De AIS is opgesteld door de Association for the Advancement of Automotive Medicine (AAAM; www.aaam.org).

Titel Rapport Pagina

Achtergronden bij De Staat van de Fietsveiligheid 2025 R-2025-7A 15

verwonding (uitgedrukt in de ernstscore MAIS, zie hierboven) worden afgeleid. Ook de externe oorzaak wordt geregistreerd en hieruit is af te leiden of het een slachtoffer van een verkeersongeval betrof, wat de vervoerswijze was van het slachtoffer en elementaire informatie over de tegenpartij. Deze informatie is echter niet altijd even betrouwbaar. In de LBZ wordt bovendien niet geregistreerd waar het ongeval heeft plaatsgevonden. De LBZ is voor circa 95% van de ernstig verkeersgewonden compleet (Bos et al., 2024). Vanwege de hoge registratiegraad gebruiken we de LBZ als basis om slachtofferkenmerken in kaart te brengen. Voor het totale aantal ernstig verkeersgewonden (en matig verkeersgewonden) is gebruikgemaakt van vastgestelde werkelijke aantallen. Voor verdere onderverdelingen – zoals naar vervoermiddel – is gebruikgemaakt van de in de LBZ geregistreerde en door SWOV bewerkte ernstig verkeersgewonden (zie Bos et al., 2024), omdat dit momenteel de enige bron is waaruit deze gegevens relatief betrouwbaar zijn af te leiden.

2.2 Gegevens over blootstelling en risico Blootstelling aan risico’s in het verkeer beschrijven we aan de hand van een aantal gegevensbronnen: gegevens over personenmobiliteit (afgelegde afstand in reizigerskilometers op basis van Onderweg in Nederland, ODiN; bron: CBS; Nederlands Verplaatsingspanel; bron: Goudappel); parkomvang en verkoopcijfers van tweewielers (bij gebrek aan voertuigkilometers; bron: BOVAG-RAI); bevolkingsgegevens als maat voor de hoeveelheid mensen in Nederland met vervoersbehoeften (bron: CBS). Gegevens over risico, en mortaliteit en morbiditeit zijn in algemene zin verkregen door het aantal slachtoffers te delen door de relevantste blootstellingsgegevens.

2.3 Gegevens over risico-indicatoren We besteden in Hoofdstuk 5 aandacht aan de belangrijkste risico-indicatoren in het verkeer, ook wel aangeduid als ‘Safety Performance Indicators’ (kortweg SPI’s) of ‘Key Performance Indicators’ (KPI’s) (Aarts, 2018). We onderscheiden hier indicatoren die betrekking hebben op respectievelijk veilige infrastructuur, veilige snelheid, veilige voertuigen, veilige verkeersdeelnemers en hoogwaardige traumazorg. Hieronder zetten we uiteen hoe voor ieder van deze domeinen informatie is verzameld die ons voor heel Nederland een beeld kan geven over de stand van zaken met betrekking tot de onderliggende indicatoren die zijn gedefinieerd.

2.3.1

Veilige infrastructuur Veilige fietspaden De door het CROW-Fietsberaad ontwikkelde Breedtetool Fietspaden7 is in 2023 door het Nationaal Dataportaal Wegverkeer (NDW) toegepast op alle Nederlandse fietspaden (in het NWB). Dit is gedaan met geschatte fietsintensiteiten, die bepaald zijn op basis van het Nederlands Verplaatsingspanel en openbare gegevens zoals die van het CBS (buurten, woningen, arbeidsplaatsen, et cetera) (NDW, 2024). Deze gegevens zijn door SWOV geaggregeerd.

7. https://fietsberaad.nl/Kennisbank/Breedtetool-Fietspaden Titel Rapport Pagina

Achtergronden bij De Staat van de Fietsveiligheid 2025 R-2025-7A 16

Veilig fietsnetwerk De Fietsersbond Routeplanner 8 bevat gedetailleerde en actuele informatie over het Nederlandse fietsnetwerk, grotendeels verzameld en onderhouden door een netwerk van vrijwilligers. Deze dataset bevat informatie over zaken als paaltjes op fietswegen en het type verharding en de kwaliteit van de verharding. Veilige wegvakken Hiervoor maken we gebruik van de informatie die verzameld is door de Taskforce Verkeersveiligheidsdata en de verwerking van deze data naar dataproducten als deel van de Aanpak SPV in opdracht van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en CROW. 9

2.3.2

Veilige snelheid

Voor informatie over snelheid van motorvoertuigen is uitgegaan van de Monitor snelheid die Rijkswaterstaat sinds 2019 in ontwikkeling heeft op basis van lusdata die bij NDW beschikbaar zijn van 2016 tot en met 2024. Voor informatie over snelheid van (verschillende typen) fietsen is gebruikgemaakt van verschillende onderzoeken waarin als deel van het onderzoek snelheidsgegevens van fietsers verzameld zijn. De verzamelde informatie is beschikbaar in Paragraaf 5.2.2.

2.3.3

2.3.4

2.3.5

Veilige voertuigen

De informatie over de ontwikkelingen op het gebied van voertuigveiligheid is verzameld op basis van online beschikbare informatie en betreft cijfers van de RDW die door het CBS bewerkt zijn tot statistieken. De situatie met betrekking tot voertuigen van begin januari 2025 is als proxy gebruikt voor de situatie eind 2024 en deze situatie is vergeleken met die van de tien jaar daarvóór.

Veilige verkeersdeelnemers

Bij de risico-indicator Veilige verkeersdeelnemers gaat het om helmdracht, lichtvoering, middelengebruik en afleiding. De gepresenteerde cijfers over helmdracht en lichtvoering van fietsers komen uit een observatiestudie uitgevoerd op 17 locaties in de winter van 2024/2025 (Goudappel, 2025). De metingen van (overig) verkeersgedrag – nuchtere verkeersdeelnemers en aandacht in het verkeer – zijn geïnventariseerd op basis van bestaande landelijke metingen die recent (en eventueel herhaaldelijk) zijn uitgevoerd. Dit betreft zowel straatmetingen als metingen uit diverse vragenlijstonderzoeken. Zie Paragraaf 5.4 voor de referenties naar de desbetreffende onderzoeken.

Hoogwaardige traumazorg

Informatie over de kwaliteit van traumazorg is beschikbaar in het ‘sectorkompas ambulancezorg’ dat Ambulancezorg Nederland (AZN) jaarlijks publiceert. Momenteel zijn in Nederland echter nog geen uitsplitsingen van deze gegevens beschikbaar naar inzet bij verkeersongevallen, laat staan bij ongevallen waar fietsers bij betrokken zijn. Daarom wordt de informatie over alle A1-ritten (waarbij er sprake is van direct levensgevaar) als proxy gebruikt.

8. https://routeplanner.fietsersbond.nl/ 9. https://aanpakspv.nl/ Titel Rapport Pagina

Achtergronden bij De Staat van de Fietsveiligheid 2025 R-2025-7A 17

3 Doden en (ernstig) gewonden Dit hoofdstuk presenteert de ontwikkelingen in het aantal doden en gewonden onder fietsers in het verkeer. Eerst bespreken we de ontwikkeling van het totale aantal verkeersdoden en ernstig gewonden onder fietsers in de afgelopen jaren. Vervolgens gaan we in op de kenmerken van de verkeersdoden en gewonden in de afgelopen tien jaar, zoals leeftijden, geslacht en de vervoerswijze van het slachtoffer en de tegenpartij. Ook bekijken we hoe het aantal verkeersdoden is verdeeld over maanden en tijdstippen van de dag en de provincie, wegbeheerder en het wegtype waar het ongeval plaatsvond. Tot slot beschrijven we ook de ontwikkelingen van het aantal lichtere fietsgewonden.

3.1 Aantal fietsdoden en ernstig verkeersgewonde fietsers In deze paragraaf analyseren we het aantal fietsdoden en ernstig verkeersgewonde fietsers. We gaan hierin terug tot 1950 (verkeersdoden) en 1993 (gewonden) en beschouwen de ontwikkeling van het aantal fietsslachtoffers en het aandeel fietsslachtoffers in het geheel.

3.1.1

Fietsdoden

Een verkeersdode is iemand die als gevolg van een verkeersongeval – dat wil zeggen: een plotselinge gebeurtenis op de openbare weg met betrokkenheid van minimaal een rijdend voertuig – binnen dertig dagen is overleden (zie bijvoorbeeld CBS, 2024b). Jaarlijks wordt het aantal verkeersdoden via de verkeersdodenstatistiek door het CBS vastgesteld op basis van informatie uit drie verschillende bronnen: 1. doodsoorzaakverklaring van de schouwarts; 2. justitiële dossiers van niet-natuurlijke doodsoorzaken; 3. een voorlopige versie van het Bestand geRegistreerde Ongevallen in Nederland (BRON) (zie Paragraaf 2.1) In 2024 vielen er 246 fietsdoden in het Nederlandse verkeer, 36% van de in totaal 675 verkeersdoden in dat jaar. Afbeelding 3.1 toont de ontwikkeling van het aantal fietsdoden in Nederland sinds het begin van de registratie (1950). Het hoogste aantal dodelijke fietsongevallen in het Nederlandse verkeer vond plaats in 1972 (558 fietsdoden). We zien dat het aantal fietsdoden na die periode gedaald is, met als laagste aantal 162 doden in 2010. Na 2016 zien we het aantal fietsdoden weer stijgen, met in 2022 het hoogste aantal fietsdoden sinds 1990 (290 fietsdoden; 14 minder dan in 1990). Daarnaast toont Afbeelding 3.2 het aantal fietsdoden en de trendlijn in de laatste 10 jaar.

Wanneer we kijken naar de ontwikkeling in het aantal fietsdoden in deze periode, zien we over de periode 2015-2024 een stijging in het aantal fietsdoden met gemiddeld 4,1% per jaar.

Titel Rapport Pagina

Achtergronden bij De Staat van de Fietsveiligheid 2025 R-2025-7A 18

Afbeelding 3.1 Ontwikkeling in aantal fietsdoden in de periode 1950-2024. Bron: CBS.

Afbeelding 3.2 Ontwikkeling in aantal fietsdoden in de periode 2015-2024, met trendlijn in het blauw. Bron: CBS.

Afbeelding 3.3 toont het aantal verkeersdoden, uitgesplist naar fietsdoden en niet-fietsdoden, in de periode 1950-2024. Sinds 1970 is de verkeersveiligheid in Nederland sterk verbeterd. Het totale aantal verkeersdoden is met 80% afgenomen, van meer dan 3.000 verkeersdoden op jaarbasis naar 570 in 2014 (het laagste in de beschouwde periode). Deze sterke daling in slachtoffers geldt echter niet voor het aantal fietsdoden. Het aantal fietsdoden is tussen 1970 en 2024 slechts gehalveerd (van 512 naar 246). Als we kijken naar het aandeel fietsdoden van het totale aantal verkeersdoden, zien we sinds 2002 en geleidelijke toename in het aandeel fietsdoden van 18% in 2002 naar 36% in 2024, een gemiddelde toename van 0,8 procentpunt per jaar: fietsers gaan een steeds groter deel uitmaken van alle verkeersdoden.

Titel Rapport Pagina

Achtergronden bij De Staat van de Fietsveiligheid 2025 R-2025-7A 19

Afbeelding 3.3 Ontwikkeling van het aantal verkeersdoden, naar fietsdoden en nietfietsdoden fietsdoden, in de periode 1950-2024. Bron: CBS.

3.1.2

Ernstig verkeersgewonde fietsers

Een ernstig verkeersgewonde is in Nederland gedefinieerd als een slachtoffer dat als gevolg van een verkeersongeval 10 (zie ook Paragraaf 2.1.2): is opgenomen in een ziekenhuis; met een letselernstscore van ten minste 3 (MAIS3+); en niet binnen dertig dagen overleden is aan de gevolgen van het ongeval. De meest recente gegevens over ernstig verkeersgewonden zijn van 2023. In dat jaar vielen er naar schatting 4.910 11 ernstig verkeersgewonden onder fietsers, 550 minder dan in 2022. In Afbeelding 3.4 is de ontwikkeling weergegeven van het aantal ernstig verkeersgewonden onder fietsers sinds het begin van de registratie (1993). Wanneer we naar de langetermijnontwikkelingen kijken, is een toename in het aantal ernstig verkeersgewonde fietsers te zien vanaf 2006. Sindsdien is het aantal ernstig verkeersgewonden met bijna 150% toegenomen (2.020 in 2006, 4.910 in 2023). Net als bij de fietsdoden (na 1990), vielen ook de meeste ernstig verkeersgewonde fietsers in 2022. Het aandeel fietsers in het totale aantal ernstig verkeersgewonden lag in 2023 op 70%. Meer dan twee derde van de ernstig gewonden in het verkeer is dus een fietser. Dit aandeel is flink gestegen sinds de eeuwwisseling, waar het nog lag rond 40%.

Het aantal ernstig verkeersgewonden onder andere vervoerswijzen ligt al jaren stabiel rond 2.500, maar het aantal ernstig verkeersgewonde fietsers stijgt, en daarmee het aandeel.

10.

Plotselinge gebeurtenis op de openbare weg met betrokkenheid van ten minste een rijdend voertuig.

11.

Aantallen en aandelen zijn op basis van LBZ-geregistreerde slachtoffers, zonder bijschatting. Zie Hoofdstuk 2: Data en methode.

Titel Rapport Pagina

Achtergronden bij De Staat van de Fietsveiligheid 2025 R-2025-7A 20

Afbeelding 3.4 Ontwikkeling in aantal ernstig verkeersgewonde fietsers in de periode 1993-2023. Bron: DHD, bewerking SWOV.

Tabel 3.1 toont het aandeel type letsel van ernstig verkeersgewonde fietsers. Bij ernstig verkeersgewonde fietsers zien we als primair letsel heup-/dijletsel (54% van de slachtoffers in 2023) en hoofdletsel (36%). Dit patroon is tamelijk stabiel over de periode 2014- 2023. Voor fietsers is het aandeel heup-/dijletsel groter dan voor alle slachtoffers samen (54% versus 49%). Letsel aan de heup/dij komt vooral voor bij fietsers in ongevallen zonder betrokkenheid van gemotoriseerd verkeer (59% tegen 29%). Bij de fietsslachtoffers die ernstig gewond raken in een ongeval met gemotoriseerd verkeer domineert juist het hoofdletsel (54% van deze groep slachtoffers heeft hoofdletsel, tegen 29% heup-/dijletsel). Tabel 3.1 Letsel van ernstig

Fietsers in ongevallen

verkeersgewonde fietsers in 2023 naar wel of geen motorvoertuig betrokken. Bron: DHD, bewerking SWOV.

Titel Rapport Pagina

met gemotoriseerd verkeer

zonder gemotoriseerd verkeer

Totaal

Hoofd

54%

33%

36%

Nek; nekwervels

2%

2%

2%

Wervelkolom; rug; sci/vci

9%

4%

5%

Romp; buik

0%

0%

0%

Heup; dij

29%

59%

54%

Schouder; bovenarm

2%

1%

1%

Elleboog; onderarm

0%

1%

0%

Pols; hand; vingers

0%

0%

0%

Knie; onderbeen; enkel

4%

1%

1%

Voet; tenen

0%

0%

0%

Overige

1%

0%

1%

Type letsel

Achtergronden bij De Staat van de Fietsveiligheid 2025 R-2025-7A 21

3.2 Aandeel elektrische fietsen bij ongevallen In deze paragraaf analyseren we de beschikbare informatie over het onderscheid tussen elektrische fietsen en niet-elektrische of reguliere fietsen in de slachtofferregistraties. In de slachtofferregistraties die wij hier analyseren, wordt beperkt geregistreerd op welk ‘type’ fiets een slachtoffer reed. Racefietsen, mountainbikes, tandems of andere typen worden niet apart (betrouwbaar en consequent) geregistreerd. Sinds 2016 wordt wel onderscheid gemaakt tussen elektrische fietsen 12 en ‘reguliere’ (alle niet-elektrische) fietsen. Deze registratie is echter beperkt betrouwbaar. Elektrische fietsen worden niet altijd als zodanig herkend en/of geregistreerd bij ongevallen. Het aantal in dit gerapporteerde slachtoffers bij ongevallen met de elektrische fiets als vervoermiddel, moet dus gezien worden als een ondergrens. Tabel 3.2 toont de fietsdoden in de periode 2016-2024 uitgesplitst naar type fiets. Van de 246 verkeersdoden onder fietsers in 2024 reed (minimaal) 44% op een elektrische fiets. Dit is 23 procentpunt meer dan sinds het begin van de registratie (21% in 2016). Afgaande op wat we weten over het gebruik van de elektrische fiets lijkt de registratiegraad van elektrische fietsers, zeker de laatste jaren, redelijk op orde te zijn.

Type fiets

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

2024

fiets in de periode 2016-2024.

2016

Tabel 3.2 Fietsdoden naar type

Reguliere fiets

149

149

171

138

155

127

172

154

138

Aandeel

79%

72%

75%

68%

68%

61%

59%

57%

56%

Elektrische fiets

40

57

57

65

74

80

118

116

108

Aandeel

21%

28%

25%

32%

32%

39%

41%

43%

44%

189

206

228

203

229

207

290

270

246

Bron: CBS. Let op: registratie elektrische fiets is beperkt betrouwbaar.

Totaal

In de registratie van ongevallen met ernstig letsel als afloop wordt ook onderscheid gemaakt tussen de reguliere fiets en elektrische fiets; het is echter niet bekend wat de kwaliteit is van deze gegevens. Tabel 3.3 toont de in de LBZ geregistreerde ernstig verkeersgewonde fietsers naar type fiets weer in de periode 2016-2023. Hieruit blijkt dat 17% van de ernstig verkeersgewonde fietsers in 2023 op een elektrische fiets reed. Dit aandeel ligt een stuk lager dan bij de fietsdoden. Daarnaast is het aandeel niet in verhouding met het gebruik van de elektrische fiets: 38% van de afgelegde fietskilometers is per elektrische fiets (zie Paragraaf 4.1 Mobiliteit). We beschouwen dit aandeel dan ook als een forse onderschatting van de werkelijke situatie: hoogstwaarschijnlijk ligt het aantal ernstig verkeersgewonde fietsers op een elektrische fiets een stuk hoger dan in onderstaande tabel weergegeven (en op de reguliere fiets dus lager).

Type fiets

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

Tabel 3.3 Ernstig

Reguliere fiets

3.710

3.800

3.940

3.910

3.650

3.830

4.440

4.080

Aandeel

93%

93%

90%

88%

86%

83%

81%

83%

fiets is zeer beperkt voor

Elektrische fiets

260

310

420

540

620

760

1020

830

ernstig verkeersgewonden.

Aandeel

7%

7%

10%

12%

14%

17%

19%

17%

3.960

4.100

4.370

4.450

4.270

4.600

5.460

4.910

verkeersgewonden onder fietsers naar type fiets in de periode 2016-2023. Bron: CBS. Let op: registratie elektrische

Totaal

12. Fatbikes maar ook andere elektrische fietsen vallen hier per definitie ook onder. Speed-pedelecs niet, die worden in de registraties beschouwd als bromfiets. Titel Rapport Pagina

Achtergronden bij De Staat van de Fietsveiligheid 2025 R-2025-7A 22

3.3 Tegenpartij van doden en ernstig verkeersgewonden Deze paragraaf gaat in op de tegenpartij bij ongevallen met fietsdoden en ernstig verkeersgewonde fietsers. Afbeelding 3.5 toont de ontwikkeling van het aandeel ongevallen met dodelijke fietsslachtoffers waarbij wel of geen motorvoertuig betrokken was 13. Het aandeel ongevallen waarbij geen motorvoertuig betrokken was, is sterk toegenomen: van 12% in 1996 naar 43% in 2023. Sinds 2016 ligt het aandeel, met uitzondering van 2022, steevast boven 40%. Ongevallen zonder betrokkenheid van een motorvoertuig kunnen botsingen zijn met een object, een andere fietser, of geen van beide, bijvoorbeeld een val zonder botsing. Afbeelding 3.5 Ontwikkeling in het aantal verkeersdoden onder fietsers naar betrokkenheid van motorvoertuig in 1996-2023. Bron: CBS.

Tabel 3.4 maakt onderscheid in de ‘wijze van botsing’ van fietsdoden 14. De ‘wijze van botsing’ wordt hier beschreven aan de hand van de ‘botspartner’: een andere verkeersdeelnemer, die zelf ook slachtoffer kan zijn, die betrokken is bij het ongeval. In de periode 2019-2023 vond 42% van de botsingen met dodelijke afloop plaats met een personen-/bestelauto als botspartner. Een botsing met een ander voertuig (11%) kan zowel een botsing zijn met een ander motorvoertuig, zoals een snorfiets of bromfiets, als een botsing met een andere fietser 15. Bij 32% van de fietsdoden was geen sprake van een botsing met een voertuig of object.

13. De categorie ‘geen motorvoertuig’ gaat over enkelvoudige ongevallen, fiets-fiets-ongevallen of fiets-voetgangerongevallen. 14. De ‘wijze van botsing’ is hierbij de neutrale benaming voor wat ook ‘aanrijding door’ kan betekenen in het geval van een ongeval met motorvoertuig. Omdat de toedracht van ongevallen niet altijd bekend is, hanteren we hier deze neutrale terminologie. 15. Omdat de categorie ‘botsing met ander voertuig’ zowel wel-motorvoertuigen als niet-motorvoertuigen bevat, zijn de aantallen in Afbeelding 3.9 en Tabel 3.3 niet naast elkaar te leggen. Titel Rapport Pagina

Achtergronden bij De Staat van de Fietsveiligheid 2025 R-2025-7A 23

Wijze van botsing

2019

2020

2021

2022

2023

Tabel 3.4 Het aantal verkeersdoden onder fietsers

Gemiddeld aandeel

Botsing met personen-/bestelauto

81

91

81

142

109

42%

Botsing met vrachtauto/bus

21

16

24

28

24

9%

Botsing met ander voertuig

19

26

22

36

33

11%

Botsing met vast object

9

10

9

7

17

4%

Geen botsing

70

83

71

72

84

32%

Overig en onbekend

3

3

0

5

3

1%

203

229

207

290

270

100%

naar wijze van botsing. Bron: CBS (2024c). Statistiek niet voor 2024 bekend.

Totaal

In Afbeelding 3.6 is de wijze van botsing van fietsdoden in de periode 2020-2024 uitgezet naar leeftijdscategorie. Kinderen onder de 10 jaar verongelukken vrijwel uitsluitend in botsingen met motorvoertuigen (botsing met een personen-/bestelauto of vrachtauto/bus). Het aandeel fietsdoden in botsing met deze motorvoertuigen daalt wanneer de leeftijd toeneemt. Onder hogere leeftijden (50 jaar en ouder) ligt dit aandeel ruim onder 50%. Hier spelen andere typen botsingen een grote rol in het ontstaan van dodelijke fietsongevallen, zoals geen botsing – ofwel vallen met de fiets – en botsing met een ander voertuig – denk aan andere fietsers. Afbeelding 3.6 Aandeel verkeersdoden onder fietsers naar soort botsing per leeftijdscategorie, in de periode 2020-2024. Bron: CBS (2025).

De betrokkenheid van motorvoertuigen bij een ongeval is veel lager voor ernstig verkeersgewonde fietsers (18% in 2023) dan voor fietsdoden (57% in 2023). Het gros van de ernstig verkeersgewonde fietsers loopt zijn verwondingen dus op in een ongeval waarbij geen motorvoertuigen betrokken zijn. Dit zijn ongevallen met andere fietsers, met (een) voetganger(s), of enkelvoudige ongevallen. Afbeelding 3.7 toont de ontwikkeling van het aantal ernstig verkeersgewonde fietsers en de betrokkenheid van motorvoertuigen daarbij. In de periode 1993-2005 is het aandeel ernstig verkeersgewonde fietsers zonder betrokkenheid van een motorvoertuig met 10 procentpunt toegenomen. Sindsdien ligt het aandeel stabiel rond 80%.

Titel Rapport Pagina

Achtergronden bij De Staat van de Fietsveiligheid 2025 R-2025-7A 24

Afbeelding 3.7 Ontwikkeling in het aantal ernstig verkeersgewonde fietsers naar betrokkenheid van motorvoertuig in 1993-2023. Bron: CBS.

3.3.1

Conflictmatrix fietsdoden

Op basis van de geregistreerde verkeersdoden in BRON kunnen we een gedetailleerdere uitsplitsing maken van typen voertuigen in de conflicten waarbij verkeersdoden vielen door de vervoerswijze van slachtoffer en tegenpartij tegen elkaar af te zetten. De registratiegraad in BRON van dodelijke fietsongevallen zonder betrokkenheid van een motorvoertuig is echter niet compleet; met name het aantal verkeersdoden bij enkelvoudige fietsongevallen zal in werkelijkheid wat hoger zijn dan in Afbeelding 3.8. Afbeelding 3.8 toont de conflictmatrix voor alle dodelijke fietsongevallen in de periode 20202024, als totaal en uitgesplitst naar type fiets (regulier of elektrisch). De cijfers zijn aangevuld met een extra tegenpartij: onbekend. Dit zijn de fietsdoden die niet in BRON geregistreerd zijn maar wel in de statistiek verkeersdoden van het CBS. In het totaal vielen er in de periode 2020-2024 1.254 fietsdoden. Van 342 van deze doden is de tegenpartij niet bekend (28%). Van de in BRON geregistreerde dodelijke fietsslachtoffers fietste 25% op een elektrische fiets tijdens het ongeval. Dit is aanzienlijk lager dan de 38% in de statistiek verkeersdoden (de cijfers zijn een gemiddelde in de periode 2019-2023). Er lijken geen grote verschillen te zitten in tegenpartijen van fietsdoden op reguliere of elektrische fietsen.

Titel Rapport Pagina

Achtergronden bij De Staat van de Fietsveiligheid 2025 R-2025-7A 25

Afbeelding 3.8 Aantal in BRON geregistreerde verkeersdoden onder fietsers in 2020-2024, uitgesplitst naar een combinatie van vervoerswijze van slachtoffer en tegenpartij. Bron: ministerie van Infrastructuur en Waterstaat.

3.4 Kenmerken van slachtoffers In deze paragraaf analyseren we doden en ernstig gewonden onder fietsers naar geslacht en leeftijd.

3.4.1

Geslacht

In 2024 was 66% van de fietsdoden man en 34% vrouw. Voor de ernstig verkeersgewonde fietsers was dit 57% en 43%. De geslachtsverdeling voor dode en ernstige verkeersgewonde fietsers is al jaren stabiel rond deze cijfers. Opvallend is dat het aandeel vrouwelijke slachtoffers hoger is voor de ernstig verkeersgewonden dan voor de doden. Als we de geslachtsverdeling voor fietsongevallen vergelijken met andere modaliteiten, valt op dat het aandeel mannen onder fietsdoden lager is dan onder alle dodelijke verkeersslachtoffers (70%). Tabel 3.5 toont de geslachtsverdeling van de fietsdoden naar type fiets in de periode 2016-2024. Hier vallen twee dingen op: het gemiddelde aandeel vrouwelijke slachtoffers was in eerste instantie hoger op de elektrische fiets dan op de reguliere fiets, maar dit aandeel daalt al jaren en was de laatste twee jaar lager voor de elektrische fiets dan voor de reguliere fiets. Onder de ernstig verkeersgewonde elektrische fietsers zien we ook een hoog aandeel vrouwelijke slachtoffers over de afgelopen tien jaar, maar dit aandeel is ook in recente jaren nog hoog (zie Tabel 3.6). Het aandeel vrouwelijke ernstig verkeersgewonde slachtoffers ligt boven 50% voor de elektrische fiets. Het is niet bekend hoeveel invloed de zeer beperkte registratie van ernstig verkeersgewonde elektrische fietsers heeft op de geslachtsverdeling van deze ongevallen.

2018

2019

2020

2021

2022

2023

2024

Reguliere fiets

149

149

171

138

155

127

172

154

138

Aandeel vrouw

30%

26%

29%

35%

24%

28%

24%

39%

36%

30%

Aandeel man

70%

74%

71%

65%

76%

72%

76%

61%

64%

70%

Elektrische fiets

40

57

57

65

74

80

118

116

108

Aandeel vrouw

50%

33%

39%

43%

46%

34%

41%

32%

34%

39%

Aandeel man

50%

67%

61%

57%

54%

66%

59%

68%

66%

61%

189

206

228

203

229

207

290

270

246

onder elektrische fietsers in de periode 2016-2024. Bron: CBS. Let op: registratie elektrische fiets is beperkt betrouwbaar.

Totaal

Titel Rapport Pagina

Gemiddeld aandeel

Vervoerswijze

2017

en man in verkeersdoden

2016

Tabel 3.5 Het aandeel vrouw

Achtergronden bij De Staat van de Fietsveiligheid 2025 R-2025-7A 26

elektrische fietsers in de periode 2014-2023. Bron: CBS. Let op: registratie elektrische fiets zeer beperkt voor ernstig verkeersgewonden.

Reguliere fiets

2023

2022

2021

2020

2019

2018

2017

Gem. aandeel

3.643 3.592 3.705 3.796 3.944 3.907 3.654 3.834 4.436 4.079

Aandeel vrouw

44%

45%

44%

44%

45%

45%

42%

43%

41%

42%

43%

Aandeel man

56%

55%

56%

56%

55%

55%

58%

57%

59%

58%

57%

Elektrische fiets

0

154

259

307

424

542

618

762 1.019

833

Aandeel vrouw

NA

52%

55%

54%

59%

55%

52%

56%

51%

48%

54%

Aandeel man

NA

48%

45%

46%

41%

45%

48%

44%

49%

52%

46%

Totaal

3.4.2

2016

verkeersgewonden onder

Vervoerswijze

2015

en man in ernstig

2014

Tabel 3.6 Het aandeel vrouw

3.643 3.746 3.964 4.102 4.368 4.449 4.272 4.596 5.455 4.912

Leeftijd

Afbeelding 3.9 toont de verdeling van verkeersdoden onder fietsers naar verschillende leeftijdscategorieën in de periode 1996 tot 2024. In deze afbeelding vallen twee zaken op: het aantal fietsdoden onder kinderen (0-14 jaar) is zeer sterk afgenomen sinds 1971 en het aantal fietsdoden onder ouderen (60 jaar en ouder) vormde in 2003 voor het eerst meer dan de helft van het totaal, en bedraagt sinds 2015 meer dan 70% van alle fietsdoden.

Afbeelding 3.9 Aantal verkeersdoden onder fietsers naar leeftijd in de periode 1950-2023. Bron: CBS. *tot en met 1986 leeftijdscategorie 70 jaar of ouder.

De vergrijzing van de Nederlandse bevolking is duidelijk te zien in de cijfers: de grootste groei in het aantal fietsdoden onder 60-plussers zit in de groep 80 jaar en ouder. Het aandeel 80-plussers in de fietsdoden is van 11% (sinds begin van de registratie in 1987) gestegen naar tussen 25% en 30% in de afgelopen 10 jaar. Afbeelding 3.10 toont de ontwikkeling van het aantal fietsdoden in de leeftijdsgroepen met momenteel het grootste aantal fietsdoden (70-79 en 80+) in de afgelopen 15 jaar. Voor beide leeftijdsgroepen is een stijging te zien in het aantal fietsdoden: 70-80 jaar +4% per jaar, 80 jaar en ouder +6% per jaar. Wel liggen de aantallen, net als in de totale cijfers, lager in de afgelopen jaren (2023 en 2024) dan in het piekjaar 2022.

Titel Rapport Pagina

Achtergronden bij De Staat van de Fietsveiligheid 2025 R-2025-7A 27

Afbeelding 3.10 Aantal verkeersdoden onder fietsers in de periode 2010-2024 in leeftijdgroepen 70-79 en 80+. Bron: CBS.

Eerder (Tabel 3.2) zagen we vooral een stijging in het aantal fietsdoden bij elektrische fietsen. Als de elektrische-fietsdoden uitgesplitst worden naar leeftijdscategorie, dan zien we een stijging van het aantal elektrische-fietsdoden in alle leeftijdscategorieën (dit betreft: 0-50, 50-60, 60-70, 7080, 80+) voordoet. De verdeling van het aantal fietsdoden over de verschillende leeftijdscategorieën verschilt tussen de reguliere fiets en de elektrische fiets. Tabel 3.7 toont het gemiddelde aandeel fietsdoden naar vervoermiddel in de periode 2016-2024. 70% van de fietsdoden op een elektrische fiets is 70 jaar of ouder (32% en 38%), voor fietsdoden op een reguliere fiets is dat 59% (25% en 24%). Het gebruik van deze twee typen vervoermiddelen in deze leeftijdsgroep is echter niet te vergelijken: ouderen fietsen twee keer zoveel met de elektrische fiets als met de reguliere fiets (zie Paragraaf 4.1 Mobiliteit). In Paragraaf 4.5 Risicocijfers gaan we in op het overlijdensrisico naar leeftijd en vervoermiddel. Tabel 3.7 Gemiddeld aandeel verkeersdoden per type fiets,

0 tot 50 jaar

50 tot 60 jaar

60 tot 70 jaar

70 tot 80 jaar

80 jaar of ouder

Reguliere fiets

24%

11%

16%

25%

24%

Elektrische fiets

10%

7%

13%

32%

38%

Alle fietsen

19%

9%

15%

27%

29%

Type fiets

naar leeftijd, in de periode 2016-2024. Bron: CBS. Let op: registratie elektrische fietsen geldt als ondergrens.

De ontwikkeling van ernstig verkeersgewonde fietsers naar leeftijd is weergegeven in Afbeelding 3.11. Vergelijkbaar met de dodelijke fietsslachtoffers zijn het ook onder de ernstig verkeersgewonden vooral de oudere leeftijdsgroepen waar het aantal fietsslachtoffers toeneemt. Het aantal ernstig verkeersgewonde 60-plussers is van 1.040 in 2000 gestegen naar 3.300 in 2023. In 2023 was twee derde van de ernstig verkeersgewonde fietsers 60 of ouder, en 47% was 70 jaar of ouder.

Titel Rapport Pagina

Achtergronden bij De Staat van de Fietsveiligheid 2025 R-2025-7A 28

Afbeelding 3.11 Aantal ernstig verkeersgewonde fietsers naar leeftijd in de periode 19932023. Bron: DHD, bewerking SWOV.

Zoals te zien in Afbeelding 3.12 stijgt het aantal ernstig verkeersgewonde fietsers het meest voor fietsers tussen 70 en 80 jaar (+12% per jaar sinds 2010), gevolgd door fietsers van 80 jaar of ouder (+10% per jaar sinds 2010). Het aantal ernstig verkeersgewonde fietsers in deze leeftijdsgroepen stijgt twee keer zo hard als het aantal fietsdoden in dezelfde leeftijdsgroepen. Daarnaast zien we voor ernstig verkeersgewonden, in tegenstelling tot de fietsdoden, ook een sterke stijging in de groep 60 tot 70 jaar (jaarlijks +6% sinds 2010). Afbeelding 3.12 Aantal ernstig verkeersgewonden onder fietsers naar leeftijd in de periode 2010-2023 in leeftijdgroepen 6-69, 70-79 en 80+. Bron: DHD, bewerking SWOV.

Titel Rapport Pagina

Achtergronden bij De Staat van de Fietsveiligheid 2025 R-2025-7A 29

3.5 Ongevalslocatie Deze paragraaf gaat dieper in op de locaties waar in de periode 2015-2024 verkeersdoden onder fietsers vielen. Eerst volgt een uitsplitsing van het aantal verkeersdoden naar provincies. Vervolgens gaan we specifieker in op wat er bekend is over de verantwoordelijke wegbeheerder en het wegtype van de locatie van het ongeval. Deze gegevens zijn gebaseerd op BRON-data omdat deze gegevens in de statistiek verkeersdoden niet voorhanden zijn. De BRON-data over fietsongevallen is incompleet; er is sprake van een onderregistratie van voornamelijk de fietsongevallen waarbij geen motorvoertuig betrokken is. Voor de periode 2015-2024 is 72% van de dodelijke fietsongevallen vastgelegd in BRON. Tabel 3.8 toont de uitsplitsing van fietsdoden geregistreerd in BRON naar provincies. De meeste dodelijke fietsongevallen komen voor in de provincies Noord-Brabant, Gelderland, NoordHolland, en Zuid-Holland. Let op: het gaat hier, en in de twee volgende afbeeldingen, om absolute aantallen; hierbij is geen rekening gehouden met het areaal aan beheerde wegen en de intensiteit op die wegen. Tabel 3.8 Aandeel fietsdoden naar provincie, in de periode 2015-2024. Bron: BRON

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Maashorst&id=eb99c6e6-014d-4284-b278-d02cf213471a