CConstaterende datMaashorst
Koppel je AI →
Document · PDF

Getekend raadsbesluit 3 Handreiking veehouderij en volksgezondheid 2.0

Raadsvergadering 16 november 2023, gemeente MaashorstBij agendapunt: Raadsvoorstel Harmonisatie milieuregelgeving15.015 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

maashorst

Roqdsbesluit 3 Zqo knummer : 42686- 2023

De rood vqn de gemeente Mqoshorst;

gelezen het voorstel von het college von burgemeester en wethouders 19 september 2023

besluit De Hondreiking veehouderij en volksgezondheid 2.0 vqn toepossing te verkloren.

Vostgesteld in de openbore vergodering vqn 16 november 2023. De rood

de voorzitter,

de

N.E.

tsen

.J.D.

(wnd.)

tl4e

lntitulé Hondreiking veehouderij en volksgezondheid 2.0 Opgesteld vonuit het BPO-speerpunt Veehouderij in Noord-Brqbont lnhoud

1. lnleiding en perspectief 2. Wqorom beoordeling volksgezondheid? 3. Werkwijzebeoordeling 1. lnleiding en perspectief De mogelijk nodelige gevolgen vqn de veehouderij op de volksgezondheid stqon de lootste joren

volop in de belongstelling. Met nqme in veedichte gebieden zoqls we die in de provincie NoordBrobont kennen, bestoot onder de bevolking steeds meer onrust. Hierbij komen zoken nqor voren ols ongst voor ziekten die overdroogboor zijn von dier op mens (zoónosen), luchtwegoondoeningen, moor ook stress in verbond met verminderde leefkwoliteit door regelmotige geurhinder. De ongerustheid komt voorol nqqr voren bij de ontwikkeling.von grote veehouderijen in de directe omgeving von burgers. Over de risico's von de oonwezigheid von veehouderijen op de volksgezondheid is in de ofgelopen joren op londelijk nivequ onderzoek uitgevoerd, wqt onder ondere geresulteerd heeft in het ropport 'Mogelijke effecten vqn intensieve veehouderij op de gezondheid vqn omwonenden' d.d. 7 juni 2011 von IRAS, NIVEL en RIVM (verder: het IRAS onderzoek). Als vervolg op dit onderzoek heeÍt in opdrocht von de ministeries von Volksgezondheid Welzijn en Sport (VWS), lnfrqstructuur en Milieu en Economische Zoken (Ez) een uitgebreid onderzoek 'Veehouderij en gezondheid omwonenden' (VGO)1 plootsgevonden in het oosten von Noord-Brqbqnt en het noorden von Limburg. Onderzocht is of het wonen in de nobijheid von veehouderijen effect kon hebben op de gezondheid. ln het onderzoek is gekeken nqor de blootstellingseffecten en de gezondheidsrisico's.

Hiervoor zijn (geononimiseerd) gegevens von huisqrtsen over ongeveer L10.000 potiënten voor de hele regio bekeken, is een vrogenlijst ingevuld door ongeveer 12.000 mensen en hebben bijno 2.500 mensen meegedoon oqn een medisch onderzoek (bloed, ontlosting, longfunctietesten). Dqqrnoost is de luchtkwoliteit in het onderzoeksgebied onderzocht. Op 60 locoties werd op meerdere momenten in het joor endotoxinen, fijnstof en de qonwezigheid von micro-orgonismen in lucht gemeten. De resultqten zijn in juli 2016 gepresenteerd. De doto zijn vervolgens in verdere onolyses uitgewerkt, en gepresenteerd in een tweede ropport in juli 2Ot72. Uit het eerste VGO rqpport wordt duidelijk dot er sproke is von positieve en negotieve gezondheidseffecten ten gevolge vqn het wonen in de nobijheid von veehouderijen. ln het tweede rqpport worden de bevíndingen in het eerste ropport bevestigd en worden er qqnvullende bevindingen met betrekking tot pluimvee- en geitenhouderijen benoemd. De belongrijkste bevindingen zijn:

mensen die in de buurt vqn veehouderijen wonen blijken minder ostmo en (neus)ollergieën te hebben dqn mensen wonend in gebieden met weinig veehouderij.

2149

een verhoging von het risico op longontsteking (pneumonie) rondom geiten- en

pluimveehouderijen. Voor pluimveehouderijen betekent dit een risicoverhoging vtrn ongeveer 11% voor omwonenden wooryon er één bedrijf binnen een strqql vqn 1000 meter . von de woning ligt. Voor elke extro pluimveehouderij binnen 1 kilometer von de woning neemt het berekende

risico verder toe. Voor geitenhouderijen komt er een risicoverhoging von ongeveer 29% uit voor omwonenden binnen een stroql vqn 2000 meter rondom één bedrijf. Het populotie ottributief risico (eaR) beschrijft hoeveel minder longontsteking er in een gebied zou zijn geweest ols er in het betreffende gebied geen pluimvee cq. geitenhouderij zou zijn geweest. Dit risico is per gebied verschillend. Bij pluimvee is het PAR in het VGOonderzoeksgebied joorlijks gemiddeld 7,2%en gemiddeld 5,2%bij geitenhouderijen. het verhoogd voorkomen von luchtwegklqchten en een verminderde longfunctie in relqtie tot de dichtheid von veehouderijen rond de woning (L5 of meer veehouderijen binnen één kilometer ofstqnd voh hun woning, ongeocht het type bedrijf). een verhoogde concentrotie ommoniqk in de lucht, ofkomstig von mest, ioot een verbqnd , zien met een qfnome in de longfunctie

bij olle deelnemers von de studie (iedereen; 'ot risk'). Woorschijnlijk is niet ommoniqk zelf hiervoor verqntwoordelijk. Ammoniqk dqt in de qtmosfeer terecht komt wordt in de hogere luchtlogen von de otmosfeer omgezet noqr secundoir fijnstof. Het is'niet uit te sluiten dot secundqir fijnstof de longfunctiedolingen veroorzqokt. Omdot ommoniqk en secundqir fijnstof zich over grote ofstonden verplootsen, is dit verbqnd niet specifiek voor het VGO-gebied. Zo kon het zijn dqt het ommoniok en secundoir fijnstof uit ondere gebieden komt oonwqqien. En ondersom kon de verspreiding vonuit het VGO-gebied tot effecten doorbuíten leiden.

COPD, een chronische oondoening von de longen, komt op zichzelf ongeveer even voqk voor in het VGO-onderzoeksgebied ols vergelijkbore londelijke gebieden in Nederlqnd met weinig veehouderij. Echter, dichtbij veehouderijbedr'rjven wonen minder COPD potiënten. COPD-potiënten wonend tot een ofstond vqn 500 meter von veehouderijen hebben een grotere kons op ernstige klochten en gebruiken meer medicqtie.

Gelijktijdig met het eerste VGO-onderzoek zijn ook de resultqten vqn het onderzoek nqor emissies von endotoxinen uit veehouderijen vr'rjgekomen3. De metingen en berekeningen loten zien dot overschrijding von de door de Gezondheidsrood gegeven odvieswoorde vqn 30 EU/m3 mogelijk is. Bij een individueel vorkensbedrijf is dot tot op een qfstond vqn co. 2OO meter mogelijk en bij pluimvee tot co. 500 meter. Door het ondersteuningsteqm4 is vooruitlopend op wettelijke koders de notitie Hondelingsperspectieven Veehouderij en Volksgezondheid, Endotoxine toetsingskoder 1-.0 opgesteld. Dit toetsingskoder beoogt om vqnuit het voorzorgsbeginsel het risico op verslechtering von de endotoxine-blootstelling boven de odvieswoqrde vqn 30 EU/m3 te voorkomen. De resultoten uit het VGO en qnder onderzoek versterken deze keuze. ln het VGO onderzoek wordt bijvoorbeeld oongegeven dot bij het verhoogd risico op longontsteking rond pluimveehouderijen er sterke qonwijzingen zijn dot de emissies von fijnstof en endotoxine een rol spelens, hoewel longontsteking ols gevolg von zoónotische qgentiq niet kqn worden uitgesloten.

3/49

Voor geitenhouderijen geldt dot er nog geen inzicht is in de bron vqn het verhoogd risico op

longontsteking. Zie verder het toetsingskoder.

Tot stqnd komen von Hondreiking veehouderij en volksgezondheid Het ontbreken von een duidelijk beoordelingskoder is voor teqm Gezondheid, Milieu & Veiligheid GGD'en Brqbont (verder: GGD) oonleiding geweest om somen met de gemeenten Oirschot, Reusel-De Mierden en Gemert-Bokel het 'Aonvullend Toetsingsinstrument; Een risicoinventqrisqtie en -evoluqtie voor gezondheid bij veehouderij, september 2013' (verder: Aonvullend Toetsingsinstrument) te ontwikkelen. Middels het Aonvullend Toetsingsinstrument wordt, rekening houdende met het nog niet volledig inzichtelijk zijn von de precieze relqties, gezocht noor een zorgvuldige beoordeling vqn de risico's voor de volksgezondheid bij de ontwikkeling von veehouderijen. Dqqrnoost helpt het toetsingsinstrument om de bewustwording bij ondernemers met betrekking tot mogelijke mootregelen om emissies noqr de omgeving te beperken, te vergroten. Begin 20L4 is vonuit de MOLO-werkgroep veehouderij en milieu6 een oporte subwerkgroep geformeerd, onder ondere omdot er vrqgen von gemeenten woren over de toepossing von het Aqnvullend Toetsingsinstrument. De werkgroep hod tot opdrocht te komen tot een zorgvuldige, mqor ook proktische werkwijze, om volksgezondheid een volwqordige ploots te geven in de besluitvorming in het kqder vqn de Wqbo en Wro. Als eerste is door juristen von de provincie en de drie Brobontse omgevingsdiensten onderzocht

wqt de juridische mogelijkheden zijn: is er voldoende, olgemeen oonvoorde, wetenschoppelijke onderbouwing, welke middelen zijn er en hoe stoot het met de jurisprudentie? De resultoten zijn ofgestemd met de GGD en z'rjn vostgelegd in de MOLO-notitie 'Veehouderij en volksgezondheid; Mogelijkheden om volksgezondheidospecten mee te wegen bij vergunningverlening' von juni 2014. Op bosis von de juridische notitie kqn worden geconstqteerd dot het ospect volksgezondheid nodrukkelijk meegewogen dient te worden in zowel het ruimtelijk qls het milieuspoor, woorbij het ruimtelijk spoor de meeste mogelijkheden lijkt te bieden. Uit jurisprudentie vqn de lqotste joren blijkt dot risico's voor de volksgezondheid bij de beoordeling von een vergunningoonvrqog omgevingsvergunning milieu nqdrukkelijk betrokken moet worden. De Rqod vqn Stote hqnteert hierbij de overweging, dot:

"lndien door het in werking zijn von een inrichting risico's voor de volksgezondheid kunnen ontstoon, moeten deze risico's gelet op ortikel 1.1., tweede lid, qonhef en onder o, von de Wet milieubeheer ols gevolg voor het milieu bij de beoordeling von de oqnvroog worden betrokken."T Het is dus olgemeen qonvoqrd dot volksgezondheid een ospect is dqt bU de omgevingsvergunning milieu getoetst moet worden. Uit de verzomelde jurisprudentie blijkt ook dqt het, voor de onderbouwing om volksgezondheid in de besluitvorming mee te nemen, belongrijk is dqt hiervoor voldoende olgemeen oqnvqqrde wetenschoppelijke inzichten worden oongedrogen, don wel dot voor de specifieke situotie kqn worden oongegeven dot er een verhoogd risico kon zijn.

4/49

B'tj de vergunningverlening kqn niet voorbij gegoon worden qqn de uitkomsten vqn de beide VGOrqpporten en de resultoten von het endotoxine-onderzoek.

ln.mqort 2016 is de eerste versievqn de hondreiking verschenên. De'hqndreiking bestoot uit êen olgemene onderbouwing op grond woorvon volksgezondheid meegenomen dient te worden in de ruimtelijke besluitvorming en besluitvorming in het koder vqn milieu. Vervolgens is een wijze von beoordeling uitgewerkt ('het stoppenplon') om tot een zorgvuldige, proktische en uniforme beoordeling te komen of er een dusdonig verhoogd risico voor de volksgezondheid bestqot dqt odvisering vqnuit de GGD wenselijk is. Op deze mqnier wordt gestreefd om in Brobont, totdot er meer duidelijkheid is over een toe te possen (wettetilt) beoordelingskoder, don wel dot zich ondere ontwikkelingen voordoen,

gezomenlijk tot een breed gedrogen werkwijze te komen die recht doet qon het belong von de volksgezondheid voor de burgers in de provincie. lnmiddels zijn de prokt'rjkervoringen opgedoon met de hondreiking en zijn nieuwe onderzoeksresultqten bekend geworden. Reden om de hondreiking von mqqrt 2016 te octuoliseren. ln de voorliggende Hondreiking veehouderij en volksgezondheid heeft het ondersteuningsteom het stoppenplon oon de hqnd wqorvon beoordeeld kon worden of nodere odvisering door de GGD wenselijk is, geoctuoliseerd. ln het stoppenplqn is een verwijzing nqor de notitie Hondelingsperspectieven Veehouderij en Volksgezondheid (endotoxine toetsingskoder) opgenomen. Wqnneer vergunningverleners of bestuurders besluiten het stoppenplon te volgen, zol door vonuit het ondersteuningsteom een odvies nqor voren komen over het ql don niet opvrqgen vqn een GGD-odvies. Het is vervolgens oqn bestuurders om een besluit te nemen over het gegeven qdvies vqn het ondersteuningsteom.

2. Wqqrom beoordeling volksgezondheid? 2.1 Rol GGD: Wonneer door het bevoegd gezog odvies wordt gevroogd oon de GGD, zql deze een

locotiespecifieke risicobeoordeling uitvoeren. De GGD mqokt hierbij gebruik von gezondheidskundige odvieswoorden die geboseerd zijn op de meest recente stond von zqken in de wetenschoppelijke literotuur. Deze gezondheidskunde odvieswoqrden kunnen ofwijken vqn de in de wet- en regelgeving opgenomen normen. Het GGD qdvies kon gebruikt worden om omgevingsbewust hqndelen te stimuleren. ln deze werkwijze heeft de GGD, in gevollen dot er mogelijk een verhoogd risico voor de volksgezondheid bestqqt, een duidelijke rol ols odviseur noor het bevoegd gezog. ln het GGD-odvies wordt de het bevoegd gezog geodviseerd bij de besluitvorming rekening te houden met: de mote von overbelosting, de eventuele ofnome hiervqn en de bijdroge von de betreffende veehouderij hierin; de blootgestelden; de qfstond tussen een veehouderij en een (geur-)gevoelig object;

s/49

het toepossen von de best beschikbore technieken (eef ). Lokole milieuomstqndigheden (bijvoorbeeld het oontol omwonenden) kunnen ertoe leiden dot er verdergoonde mootregelen worden geodviseerd met betrekking tot de best mogelijke techniek om de uitstoot von emissies te reduceren. de oord von de omgeving. Het bevoegd gezog bl'rjft verontwoordelijk voor de uiteindelijke besluitvorming, dcorbij rekening houdende met omwonenden, milieu, volksgezondheid en economische qspecten. Op grond von bijvoorbeeld te behqlen milieuwinst en economische ospecten kon het bevoegd gezog ofwijken von een GGD-qdvies. Dqornoost kon een GGD-odvies ook negotief zijn op bepoolde punten (bijvoorbeeld geur), moor positief op ondere punten (bijvoorbeeld zoónose). Het is don oqn het bevoegd gezog om of te wegen wot voor hen het zwqorste weegt.

2.2 Woorom gezondheid meenemen in besluitvorming b'rj het ruimtelijk en milieuspoor?

ln de juridische notitie 'Veehouderij en volksgezondheid; Mogelijkheden om volksgezondheidospecten mee te wegen b'rj vergunningverlening' von juni 2014 is geconcludeerd dqt het qspect volksgezondheid dient te worden meegewogen in zowel het ruimtelijk qls het milieuspoor. Door de rechter is uitdrukkelijk uitgesproken dot gezondheid qls een onderdeel von het begrip milieu wordt gezien. Dit betekent dot risico's voor de volksgezondheid, die door het in werking zijn von een inrichting kunnen ontstqon, bij de beoordeling von de oonvroog moeten worden betrokken. ln een omgevingsvergunning moet dit ospect worden beschreven. Tevens is in het ruimtelijke spoor bij het opstellen von een bestemmingsplon gezondheid een erkend onderdeel.

Veehouderijen hebben zowel positieve ols negotieve gezondheidseffecten op hun omgeving. Astmo en neusollergie komen minder vook voor bij mensen die in de buurt vqn veehouderijen wonen. Dqornoqst hebben echter de uitstoot von fijnstof en endotoxinen negotieve effecten op de gezondheid von omwonenden. Onder omwonenden worden wonneer z'tj hun woning hebben binnen 1 kilometer vqn een pluimveehouderij of 2 kilometer vqn een geitenhouderij meer longontstekingen gediognosticeerd. Door woqr er meerdere veehouderijen in de omgeving von omwonenden zijn kon dit tot cumulqtie leiden, wot negotieve gevolgen kon hebben op de gezondheid vqn omwonenden. Zo toont bijvoorbeeld het VGO-onderzoek qon dqt mensen die in de buurt von 15 of meer veehouderijen wonen een verminderde longfunctie kunnen hebben, ongeocht het type bedrijf. Meer reloties tussen veehouderij en negotieve gezondheidseffecten stoon somengevot in onderstqqnde tobel. Uit de omgevingsvergunning moet blijken dot het bevoegd gezog het ospect volksgezondheid in hoqr ofweging heeft betrokken. ASPECT

Vee-gereloteerde geur

EFFECT

(ernstige) hinder misselijkheid, hoofdpijn, prikkeling von slijmvliezen, irritotie vqn ogen en neus, verstoring von dogelijkse qctiviteiten en sloopproblemen.

6/4e

Vee-gereloteerd f'rjnstof

Ammonibk

Endotoxinen

chronische uchtwegklochten, qcute klochten von ogen, neus en bovenste luchtweqen, verminderde lonqfunctie. Tijdens of nh perioden von verhoogde qmmoniokconcentroties neemt de longfunctie b'rj mensen of. De omzetting noor secundoir fijnstof, dot gevormd wordt uit ommoniok, speelt hierin een rol. Deze omzetting gebeurt in de hogere luchtlogen von de otmosfeer. Het effectgebied von secundoir fijnstof ligt doordoor (ook) ver buiten de leefomgeving von omwonenden en heeft effect op de volksgezondheid. I

Omwonenden op korte ofstond von veehouderij hebben een hogere blootstelling die kon leiden tot verergering von uchtwegklochten. Bij hogere concentrqties: ocute luchtwegklochten en chronische effecten op de luchtwegen (niet ollergische qstmq en COPD). 'Orgonic Dust Toxic Syndrom (ODTS)' bij veehouders en werknemers in de veehouderij. I

Zoónosen

lnfectieziekten met nome door direct contqct met dieren, mest of vio voedsel.

Verschillende ziektebeelden en ernst von de klochten; voorol bij uitbrook von zoónosen is risico verhoogd.

Antibioticq resistentie

Resistentie tegen ontibiotico woordoor behondeling vqn eventuele

infectie moeilijker is. Met nome door intensief direct contoct met dieren of viq voedsel. Geluid

H inder, sloopverstoring, verstoring von de dogelijkse octiviteiten en stressreocties. Bij een blootstelling > 50 dB(A) Lden verhoogd risico op hoge bloeddruk Bij een blootstelling vonof 60 dB(A) Lden verhoogd risico op hortinforcten.

7/49

Tqbel 1: Somenvqttend overzicht gezondheidseffecten in relqtie tot veehouderijen

2.3 Woàrom is de huidige wetgeving'hiet voldoende voor volksgez3ndheid? Op dit moment zijn de belosting op de omgeving von veehouderijen en doormee somenhongende gezondheidsrisico's voor omwonenden slechts deels uitgewerkt in de milieuwetgeving. De milieuwetgeving die voor gezondheid relevont is, richt zich op geurhinder en fijnstof (eUZ,S en

PM10). ln relqtie tot volksgezondheid, is in de Verordening ruimte vqn de provincie Noord-Brobont oqndocht voor het ospect cumulotie von geur (ochtergrondgeurbelosting). Dit geldt voor situoties woorin een geurgevoelige bestemming door meerdere veehouderijen wordt omringd. Nqost geur en fijnstof spelen de mogelijke gevolgen von endotoxinen, zoónosen en resistente bqcteriën ook nog een rol. Ten qonzien vqn de hiervoor benoemde ospecten kunnen nog de volgende zqken worden opgemerkt:

2-3.7- Geurhinder: De meeste geurstoffen zijn ol te ruiken bij hele loge,concentroties. Deze loge concentrqties geven

over het olgemeen nog geen gezondheidseffecten ten gevolge von toxische eigenschoppen von de stof. Echter kunnen er door de woorneming von de stof wel ol gezondheidseffecten teweeg worden gebrocht. Dit kunnen zijn: (ernstige) hinder, verstoring von gedrog en octiviteiten, stressgereloteerde klochten zools hoof{pijn, vermoeidheid, benouwdheid en misselijkheid Geurbelosting is sterk ofhonkelijk vqn een groot qontol persoonsgebonden- en omgevingsfoctoren die de relqtie beihvloedt. Deze foctoren bestoqn uit geurkorokteristieken, demogrofische en sociqoleconomische kenmerken en persoonsgebonden en cognitieve kenmerken. ln de hqndreiking Wet geurhinder en veehouderU (Wgv) worden wqorden genoemd die bij de beoordeling von de geurbelosting gehonteerd kunnen worden. De Gezondheidsrood stelt in hoor odvies dot zowel eerdere geurnormen ols de huidige odviesnormen in de Wgv niet geboseerd zijn op een blootstelling-responsrelotie. Volgens de commissie is het hoog tijd de wetgeving en hondhoving op dit gebied wetenschoppelijk steviger te funderen. Dot vroqgt om noder onderzoek (Gezond heid s rood, 2oL2). Bureou GMV von de GGD'en Brobont/Zeelond en het IRAS vqn Universiteit Utrecht onderzochten in 2012 en 2013 de relqtie tussen de cumulotieve geurbelosting qfkomstig von veehouder'rjen en de eryqren geurhinder (Geelen et ol., 2015). De dosis-effect reloties uit het onderzoek vqn Geelen et ol.

en het eerder uitgevoerde PRA onderzoek zijn heloos niet vergelijkboor. Dqornoqst is het zo dot de normen uit de Wgv niet zijn geboseerd op een dosis-effect relqtie moor op de wens vqn de Tweede Komer om de uitbreidingsruimte voor de veehouderij in stqnd te houden, op het niveou von de Wet stonkemissie veehouderij. Gemeenten die een eigen geurverordening opstellen moken

vook gebruik von de dosis-effect relqtie uit het PRA-onderzoek. ln het kennisbericht Geur vqn het Kennisplotform Veehouderij en Humqne Gezondheid stqqt meer

informotie over de verschillen tussen het PRA en het GGD/IRAS onderzoekS.

814e

Het ondersteuningsteom wijst erop dot wqnneer odvies oon de GGD gevroogd wordt, de GGD hqor odvisering boseert op de onderzoeksresultqten von het GGD/IRAS onderzoek, ondqnks het feit dot de Wet geurhinder veehouderij juridisch leidend is.

2.3.2 Fijnstof: Er is geen veilige concentrotie bekend, wooronder géén nodelige gezondheidseffecten von fijnstof optreden. Wel zijn er wettelijke grenswoorden opgesteld, moor ook onder de in de wet genoemde grenswoorden kunnen gezondheidseffecten optreden. De normen zijn geboseerd op fijnstof ofkomstig von verkeer woorvqn de somenstelling ofwijkend is ten opzichte von het fijnstof ofkomstig vqn veehouderij. Fijnstof uit verkeer bevqt voorol ultrofijne deeltjes (voorol PM0,1PM1,O) woqronder roet en is met ollerlei chemische stoffen beloden. Het fijnstof uit de londbouw behoort voorql tot de 'grove'fijnstof-froctie (PM2,5-PM10) en in mindere mqte tot de frqctie <PM2,5 in de vorm von (bio)oerosolen.

Uit eerder onderzoek bleek ql dot dichter bij pluimveehouderijen voker longontsteking voorkomt. Eén vqn de theorieën wos dot de hoge uitstoot von fijnstof en endotoxine de somenstelling von de bocteriepopulqtie in de luchtwegen zou kunnen verstoren woordoor pneumokokken of qndere veelvoorkomgnde ziekteverwekkers meer kgns krijgen om een longontsteking te veroorzoken. Door het nieuwe onderzoek9 wordt het idee ondersteund dot de uitstoot von fijnstof en endotoxinen vonuit pluimveehouderijen een plousibele verkloring kon zijn voor het verhoogde risico op longontstekingen bij omwonenden. Vondoqr dot er ingestoken wordt op een zo loog mogelijke emissie von fijnstof. Ook in een stroql von 2000 meter rondom geitenhouderijen wordt een hogere incidentie longontstekingen gezien, moor deze verhoogde incidentie kon niet worden gereloteerd oqn de uitstoot von fijnstof en endotoxinen. Noder onderzoek nqor de oorzqok is nodig.

2.3.3 Endotoxinen: Endotoxine-belosting in veedichte gebieden kon worden toegerekend qon de uitstoot von veehouderijen. Voor endotoxinen is nog geen wettelijke norm vostgesteld. Er is een odvieswoqrde voor omwonenden door de Gezondhèidsroqd voorgesteld (30 EU/m3) welke door het ondersteuningsteqm en de GGD is overgenomen. Afstonden, woorbinnen deze qdvieswoqrde wordt overschreden, zijn te berekenen door middel von het Endotoxine-toetsingskoder. Foctoren welke de grootste mote von invloed hebben op endotoxine-concentroties in de lucht z'rjn de ofstond vqn een object tot een veehouderij en het oqntol dieren. Noost de diersoorten die een hoge stofemissiefoctor hebben, drogen diersoorten met een loge stofemissiefoctor ook bij qqn de opeenstopeling von de endotoxine-concentrqties in de lucht. Kortdurende (enkele uren) uitstoot vqn grote hoeveelheden endotoxinen hebben woorschijnlijk meer effect op de gezondheid von omwonenden don de joorgemiddelden.

9/49

2.3.4 Zoiinosen en resistente bocteriën; De oonwezigheid of uitbreiding vqn een veehouderij roept bij veel m.ensen de qngst voor zoónosen

op. Dot is te begrijpen omdot er in ZOC|Z-2010 veel omwonendén vqÀ besmette geitenhouderijen ziek zijn geworden door Q-koorts. Een oqntol mensen is overleden en ook zijn er mensen die tot op de dog von vondoog nog klochten von hun besmetting ondervinden. Door mootregelen tegen Qkoorts, wooronder vqccinotie von schopen en geiten, is het risico voor omwonenden zeer sterk gereduceerd. No de Q-koortsuitbrook is er een londelijke overlegstructuur ingesteld om signolen von zoónosen, sneller dqn in het verleden, om te kunnen zetten noor mootregelen om zieken te voorkomen. Overdrocht von zoónosen vindt meestql ploots vio voedsel of door contqct met dieren of mest. Ziekteverwekkers die zich vio de lucht verspreiden (zools Q-koorts en ovioire influenzo) zouden voor omwonenden een risico kunnen opleveren, met nqme tijdens uitbroken omdqt er don grote hoeveelheden micro-orgonismen op het bedrijf zijn. Er is onderzoek gedoon noor een oontol zoónotische ziekteverwekkers die bij veehouderijen voorkomen. Niet olle resultoten von onderzoeken zijn ol bekend en ook zijn verschillende verwekkers nog niet onderzocht, bijvoorbeeld omdqt er geen geschikte test voorhonden is.-Uit het VGO-onderzoek blijken gezondheidsrisico's voor omwonenden von veehouderijen veroorzqqkt te worden door fijnstof en endotoxinen en niet door de onderzochte zoónosen.

Verschillende ziekteverwekkers, zools Hepqtitis E, Clostridium difficile en resistente ESBL-bocteriën, komen niet voker voor bij mensen die dichtbij veehouderijen wonen don bij mensen die dqqr verder vondqqn wonen. Een goede diergezondheid is erg belongrijk wqnt ols een ziekteverwekker niet op het bedr'tjf voorkomt, kon ook niemond ermee besmet roken. Dieren kunnen echter micro-orgonismen bij zich drogen woor zij zelf geen ziekteverschijnselen von krijgen moor die b'rj mensen wel klochten

kunnen veroorzoken. Hygiënemootregelen drogen b'rj oon een goede diergezondheid en kunnen woorschijnlijk ook bijdrogen qqn het beperken von tronsmissie binnen de veestopel en noor mensen wonneer er toch een zoónotische ziekteverwekker bij de dieren voorkomt. Voor meer informotie over zoónosen en hoe deze te beheersen wordt verwezen nqor het kennisbericht 'Zoónosen' von het Kennisplotform Veehouderij en Humone GezondheidlO Bij ontwikkeling of plonvorming von veehouder'rjbedrijven is het belongrijk om mogelijke gezondheidseffecten in een risico-inventorisqtie en -evqluqtie of te wegen, rekening houdend met de lokole omstondigheden. De Gezondheidsrqqd (2008) odviseert hierbij om onder ondere 'op de situotie toegesneden met onzekerheden om te goon'. De Wetenschoppelijke Rood voor het Regeringsbeleid (WRR, 2014) pleit doqrnqqst voor het inzetten vqn de zorgplicht, woorbij risico nemende pqrtuen moeten oqntonen dot zij verontwoordelijk te werk goon.

2.4 Rol bevoegd gezog Het bevoegd gezog dient uiteindelijk een besluit te nemen ten oonzien vqn de oongevroogde vergunning door de ondernemer. Hierbij dient zij rekening te houden met een breed polet oon overwegingen, wqor volksgezondheid er één von is. Met het stoppenplon in het volgende hoofdstuk kon op een eenvoudige monier worden herleid of het wenselijk is om een qdvies in te winnen bij de GGD over de gezondheidseffecten vqn een vergunningoonvroog. Dit odvies kqn een bevoegd gezog helpen bij het inzichtelijk krijgen wot de oongevroogde vergunning zql betekenen

LO/49

voor de omgeving en de omwonenden. Dqqrnoost kqn dit odvies gebruikt worden ols prootstuk om voor zowel het bevoegd gezog ols de ondernemer inzicht te creëren in de gezondheidseffecten die de onderneming zol hebben op de omgeving. Zo kon er vervolgens gekeken worden hoe de risico's voor dê omgeving zo veel mogelijk bdperkt kunnen worden.

3. Werkwijze beoordeling Nu enerzijds de conclusie is dot het belongrijk en noodzqkelijk is om volksgezondheid zorgvuldig mee te nemen in de besluitvorming op het gebied vqn milieu en de ruimtelijke ordening, mqor onderz'tjds de huidige wetgeving hier nog onvoldoende rekening mee houdt, is de vervolgvroog: Hoe kunnen lokole overheden ols de provincie, gemeenten en omgevingsdiensten volksgezondheid volwoordig, moor ook op een proktische en objectieve wijze in de besluitvorming meenemen?

Om de risico's voor de volksgezondheid zoveel mogelijk te beperken dient er hierover een

zorgvuldige ofweging ploqts te vinden bij: de besluitvorming in het koder von een ruimtelijke procedure om of te wijken vqn een bestqqnd bestemmingsplon (bijvoorbeeld viq een Wobo-qfwijkingsvergunning, een projectbesluit of een bestemmingsplonherziening) ; een oqnvroog om een Wobo-vergunning onderdeel milieu; een Omgevingsvergunning Beperkte Milieutoets (OBM), met nqme een OBM-mer.

ln deze updote von de hondreiking is het stoppenplon, woormee besloten kon worden of een beoordeling of odvisering door de GGD gewenst is, oongepost ten opzichte vqn de eerdere versie. Door wqor een vergunningoonvroog niet voldoet oqn de Wet geurhinder en veehouderij (Wgv) en/of gemeentelijke (geur)verordening en/of Wet milieubeheer, titel 5.2 luchtkwoliteitseisen (fijnstof) en/of de Verordening ruimte 2014, hoeft het stqppenplqn niet doorlopen te worden. lmmers, vergunningverlening is don niet mogelijk. De volgende ospecten worden in het hierno volgende stroomschemo (zie 'stoppenplon 2.0')

meegenomen in de ofweging of voor een specifieke situotie er een dusdonig verhoogd risico voor de volksgezondheid bestqqt dqt odvisering vonuit de GGD wenselijk is:

1. voor vorkens en pluimveebedrijven: endotoxine richtqfstqnd (= ofstond wqqrbinnen noor olle woqrschijnlijkheid de gezondheidskundige qdvieswqqrde voor endotoxine wordt overschreden); 2. Toenqme in emissies von geur en/of fijnstof en/of qmmoniok; 3. de wijze woorop met geurbelosting wordt omgegoon voor een qqnvoordbqor woon-

/leefklimqot;

4. bij meerdere bedrijfsmotig gehouden diersoorten, de oonwezige diersoort(en) binnen een veehouder'rj;

5. geitenhouder'rj binnen een strsol von 2 kilometer von een gevoelige bestemming; of pluimveebedrrJven binnen een stroql von 1 kilometer von een gevoelige bestemming; of overige veehouderijen binnen een strqol von 250 meter liggen woon- of verblijfsruimten von derden 6. de oonwezigheid von mestbe- en verwerking; 7. ongerustheid b'rj omwonenden.

LLl49

Deze ospecten zijn verwerkt in het hierno volgende stoppenplon

3.1 Stoppenplon

Voorgoonde ofwegingsospecten leiden tot het hierno volgende stoppenplon dqt bij de ontwikkeling von een veehouderij kqn worden toegepqst. Het ondersteuningsteom benqdrukt dot het von belong is om het gehele stoppenplon te doorlopen. No het doorlopen vqn het gehele stoppenplon kon het qdvies von het Ondersteuningsteom zijn om een GGD qdvies op te vrogen. Dit odvies kqn onder qndere gebruikt worden om het gesprek met de ondernemer oqn te goqn om omgevingsbewust hqndelen te stimuleren.

3.2 Ruimtelijke ordening Dit stoppenplon is in principe ook te gebruiken voor ruimtelijke plonnen zools omgevingsvisies en bestemmingsplonnen. De stqppen kunnen stuk voor stuk worden doorlopen om no te goon of er knelpunten worden gevonden in ol opgestelde plonnen. Doqrnoost kunnen de verschillende stoppen en de bijgeleverde informotie gebruikt worden qls bqsis tijdens de ontwikkeling von

nieuwe plonnen op het gebied von ruimtelijke ordening. Stoppenplon 2.011: Beoordeling of odvisering vonuit de GGD door het OT geodviseerd wordt

L. Endotoxine (vorkens-/pluimveehouderijen): Omgevingsdienst beoordeelt oon de hond vqn het endotoxine toetsingskoder 1.0 dot de ontwikkeling NIET voldoet oon de endotoxine 'richt-qfstond' tussen een veehouderij en gevoelige bestemming. Het bevoegd gezog en ondernemer komen in een dioloog niet tot een goede oplossing om een beperking von de berekende endotoxine-ofstqnd te reoliseren.

Jq1

OPVRAG

2

EN

---t

ADVIES GGD

Overige bedrijven: go verder noor stop 2 ruee

I

2. Emissies; de ontwikkeling leidt tot een toenome in de emissie voor geur en/of fijnstof en/of ommoniok.

Jq

-+

Een toenome ven geur, fijnstof en/of ommoniok (via vorming van secundoir fijnstof) kon mogelijk leiden tot een negatief effect op de volksgezondheid.

nee J 3o. Geur, toetsen oon qqnvoqrdboqr woon-/leefklimqot q.d.h.v. wettelijk kqder

Jo ---t

l. de ontwikkeling volt onder de Wgv en Verordening ruimte Jo

ln de beoogde situotie wordt oqn de geldende wet- en regelgeving voldqqn, moor blijft er sproke vqn een overbeloste situotie voor geur (voorgrond en/of

+

ochterqrond)

\2149

.01* 8e ti

r-Ëe lt i r: de rele n

beur,helastirrg in rrrncentrati V*r-rr$roncl

Ach tergr*hcl

1-J?/n {lv*orrkern}

5 Olllrn

10 illl/rn

Ztl?lo iliLr lte n ge lliecl )

1-0 OL|1rn

20 LllJlrns

ll, voor dieren zonder emissiefqctor: ln de beoogde situotie wordt oon de geldende wet- en regelgeving voldoon, mqor de qfstond vonof de rqnd vqn een bedrijf tot de gevel von de dichtstbijzijnde gevoelige bestemming is kleiner don 100 meter (in een kern), 50 meter (in het buitengebied) of de in het gemeentelijk beleid genoemde qfstond.

Nee J'

3b. Geur, toetseh qqn oonvoordbqqr woon-/lejefklimoot q.d.h.v gezondheidskundige odvieswqorde

Jq

+ l. voor dieren met emissiefoctor: Jq

de voor- en/of ochtergrondgeurbelosting is hoger don de odour-unit wqorden uit het onderzoek vqn Geelen et ol. (2015) (zie tobel op de volgende pogino). 96 geLi rgehirrclerclen

--)

(-;eurbelarting Voorgroncl+

Aclrtergland

12% (r,voonkern)

2 OU1nrl

-5 Oll/nr3

20?à (buitengetiiedi

5 0U/m3

1-O C)lJ/rnr

ll. voor dieren zonder emissiefqctor de qfstqnd vonof de rond von een bedrijf tot de gevel vqn de dichtstbijzijnde gevoelige bestemming is kleiner dqn 100 meter.

Nee J 4o. Binnen één veehouderij (1 odres of 1 ondernemer) worden bedrijfsmotig meerdere diersoorten gehouden, nomelijk: o)vorkens en pluimvee; of b)rundvee en kleine herkquwers (schqpen/geiten); of c)kleine herkquwers onderling.

Jo

OPVRAG

---+

ADVIES

EN

GGD

Jo

--) 4b. De qfstond tussen de inrichtingsgrenzen vqn een vqrkensbedrijf en een pluimveebedrijf bedroogt in de nieuwe situotie minder don 100 meter.

'J.3/49

Nee J

5o. GeitenÈouderij: binnen een ofstqnd von 2 kilometer liggen woon- en verblijfsruimten von derden.

Jo

OPVRAG

---+

ADVIES

EN

5b. Pluimveebedrijven: binnen een ofstond von 1 kilometer liggen woon- en verblijfsruimten vqn derden.

GGD

5c. Overige veehouderijen: binnen een ofstqnd von 250 meter ligt een

bebouwde kom. Nee J

6. Er is sproke von mestbe- of ververwerking ols nevenqctiviteit of ols zelfstondige octiviteit.

Jq

OPVRAG

---t

ADVIES

EN

GGD

Nee J

7. Bij omwonenden is sproke vqn ongerustheid over de volksgezondheid;

Jo

OPVRAG EN

Dit blijkt uit de gevoerde dioloog en/of de klachtenregistrotie van de

ADVIES

o mge v i n gsd i e n st / g e m e e n t e.

GGD

Nee J

Advisering door GGD wordt niet geodviseerd Bevoegd gezqg vrqqgt GGD qdvies oon. Hierbij wordt het door of nomens de inrichtinghouder ingevulde 'Ontvonkelijkheid voor gezondheidstoets' (bijloge 1) meegeleverd. Het bevoegd gezog neemt het qdvies vqn de GGD mee in hoor overwegingen of medewerking kon worden verleend o<rn een ontwikkeling en of zo nodig extro voorschriften moeten worden opgenomên.

4. Afwegingsospecten

1. De endotoxine 'richtofstond' tussen een veehouderij en gevoelige bestemming (olleen voor vorkens- en pluimveehouderijen)

L4/49

Endotoxinen zijn vonuit gezondheid bezien een betere porqmeter don fijnstof (PM10) omdot endotoxinen een betere voorspellende wqorde hebben om gezondheidseffecten te duiden. De blootstelling oqn e.ndotoxine (gebonden oqn stofdeeltjes) heeft een directe relotie met de in het VGO- onderzoek oongetoonde negotieve effecten op de luchtwegen en de verloogde longfunctie rond veehouderijbedrijven13. Door de Gezondheidsroqd is een qdvieswqorde von 30 EU/m3 voorgesteldl4, welke door de GGD en het Ondersteuningsteom is overgenomen. Uit het onderzoek von Ogink et ol. (2016) blijkt dqt tot 500 meter rondom individuele pluimveebedrijven een overschrijding mogelijk is von deze odvieswqorde. Dit betekent dot wonneer omwonenden in een strool von 500 meter vqn een

pluimveehouderij wonen, zij door de huidige geur- en fijnstofnormen onvoldoende beschermd kunnen worden tegen een verhoogd risico door endotoxinen. Bij individuele vorkenshouderijen is deze overschrijding tot op een ofstond vqn co. 200 meter mogelijk. De geur- en fijnstofnormen zijn doorgoons voldoende om een overschrijding von de endotoxine odvieswqorde te voorkomen. Het is echter wel voor te stellen dot in vee-dichte gebieden door cumulotie een hoge blootstelling oon fijnstof c.q. endotoxinen mogelijk is, zodqt ook voor individuele vorkenshouderijen de qfstqndsnorm wordt toegepost. De fijnstof emissie von ondere veehouderijsectoren is voor zover bekend relotief,loog. Dqorom

verwocht het Ondersteuningsteom15 dqt de bijdroge vqn dit type veehouderijbedrijven oqn een overschrijding von de endotoxinenorm beperkt zol zijn en kqn direct door worden gegoon noor stop 2. Op dit moment ontbreekt het nog oon wettelijk instrumentorium om de endotoxinen-concentrqtie voor veehouderijen te toetsen. Door het Ondersteuningsteom is een toetsingskoder ontwikkeld om voor vqrkens en pluimvee oqn de hond von de fijnstofemissie de minimole ofstond (richtofstond), op bosis vqn de endotoxine qdvieswoorde vqn de Gezondheidsrood, te berekenen. Binnen deze ofstqnd ligt de berekende endotoxine concentrotie boven de 30 EU/m3. lndien niet voldqqn wordt oon het endotoxine- toetsingskoder wordt de gemeente geqdviseerd een gesprek met de ondernemer qon te goon, woorbij de GGD oonwezig kon zijn om nodere toelichting over gezondheid te geven. Voor qndere diersoorten is een dergelijke berekening nog niet mogelijk. Het odvies oqn de gemeente is om de nieuwe ontwikkelingen op dit onderwerp voor qlle diersoorten te volgen en deze zodro mogelijk te implementeren in het eigen gemeentelijk beleid.

2. Toenqme in de emissie voor geur, fijnstof of ommoniok Uit het VGO onderzoek komt nqor voren dqt diverse gezondheidseffecten gereloteerd lijken te zijn oon de blootstelling vqn omwonenden qon de emissie von fijnstof, micro-orgonismen en ommoniok (vio de bijdroge oon secundoir fijnstof) ofkomstig von veehouderijen. lndien sproke is von een toenome vqn de emissie vqn L of meerdere porometers, is dit in principe vonuit het streven noor omgevingsbewust hondelen en zorgvuldige veehouderij geen gewenste situotie. ln deze situoties kon de GGD om odvies gevroogd worden.

3. Wijze woorop met overbelosting geur wordt omgegoon

Lsl49

o. Wettelijke uitgongspunten Op grond vqn de Wgv en de Vr2014 kon bij een ontwikkeling sproke blijven vqn een overbeloste geursituotie. lndien op grond von de ontwikkeling, met gebruik von de 50% regeling uit de Wgv of het Activiteitenbesluit milieubeheer (voorgrond) en/of de proportionele ofnome uit de Vr2014 (ochtergrond), sproke blijft von een overbelosting voor wqt betreft geur, don wordt een locqtiespecifiek odvies door de GGD geodviseerd. Uitgongspunt is dot er geen sproke is of blijft von een

overbelqste situotie voor geur (voorgrond of ochtergrond). Bij de wettelijke beoordeling von de geurbelosting wordt gebruik gemookt von de geurnormen welke zijn opgenomen in ortikel 3 von de Wet geurhinder veehouderij (Wgv). Dit zijn de woorden 2 (woonkern) en 8 (buitengebied) ouE/m3 voor een niet-concentrotiegebied en 3 (woonkern) en 14 (buitengebied) ouE/m3 voor een concentrqtiegebied. Bijloge 6-7 uit de Hqndreiking Wet Geurhinder Veehouderijen (Wgv), wqorqqn het PRA-onderzoek ten grondslog ligt, kunnen worden gebruikt door gemeenten bij het opstellen von het eigen beleid, en zijn behulpzoom bij het

beoordelen of de geurhinder 'post bij de doelstellingen voor het gebied' en of de mqte von geurhinder occeptobel wordt geqcht. Hiermee wordt de relotie tussen geurhinder en de voorgrond- en ochtergrondbelosting in ouE/m3 bepoold zools in onderstoonde tobel is weergegeven

Tobel 2: Relotie tussen geurhinder en voorgrond- en ochtergrondbelosting volgens bijloge 6-7 von de HondÍeiking Wgv

Geurbelqsting in concentrotiegebied

%

geurgehinderden

Geurbelosting in nietconcentrotiegebied

Voorgrond

Achtergrond

Voorgrond

Achtergrond

12% (woonkern)

5 OU/m3

10 OU/m3

2OUlm3

5 OU/m3

20%

L0 OU/m3

20 OU/m3

5 OU/m3

10 OU/m3

(buitengebied)

b. Gezondheidskundige uitgongspunten Nqost een toets op sec de wettelijke ospecten kqn ook gekozen worden voor een gezondheidskundige beoordeling ten oqnzien von het qspect geur. Toetsing vindt don ploots oon de door de GGD gehonteerde gezondheidskundige odvieswoorde. De GGD honteert het stqndpunt dot het onderzoek von Geelen et ol. (2015) op dit moment het best beschikbqre beeld von de relotie tussen ochtergrondbelosting geur vqn veehouderij en mote von (ernstige) geurhinder geeft, omdot dit onderzoek het meest recent is uitgevoerd en er een grotere populotie gebruikt is. Bij de beoordeling von de geurbelosting honteert de GGD eveneens het uitgonspunt dot moximqol L2% (woonkern) en 20% (buitengebied) geurgehinderd mog zijn.

16/49

De op grond von het onderzoek vqn Geelen hierbij behorende geurbelosting is weliswoqr niet juridisch houdboor - tenzij opgenomen in het eigen.gemeentelijke beleid - moor kon wel gebruikt worden in de dioloog"met de ondernemer om te komen tot een (meer) omgevingsbewust

ondernemen.

Tqbel 3: Relotie tussen geurhinder en voorgrond- en ochtergrondbelosting op bosis von Onderzoek Geelen et ql. %

Geurbelosting

geurgehinderden Voorgrond*

Achterqrond

12% (woonkern)

2OUlm3

5 OU/m3

20%

5 OU/m3

10 OU/m3

(buitengebied)

* De blootstelling-responsrelotie voor voorgrond dient noor mening von de GGD ook ge-updote te worden. Op dit moment hqnteert de GGD voor de voorgrondgeurbelosting de wqorden zoqls die uit bijloge 6-7 vqn de hondreiking kunnen worden herleid voor een niet-concentrotie gebied. De GGD is von mening dot een onderscheid tussen.concentrotie en niet-concentrotiegebied niet relevqnt is. Door het ontbreken vqn nieuw wetenschoppelijk onderzoek noqr de blootstellingrespons relotie voor de voorgrond, wordt voor de voorgrond teruggegrepen noor de resultqten vqn het PRA onderzoek. Dit betekent dqt de gezondheidskundige odvieswqorde door de GGD londel'rjk wordt gesteld op 2 resp. 5 OU/m3 voor de voorgrond.

Dieren zonder emissiefoctor Voor een qontol diersoorten is er geen wettelijke geuremissiefoctor vqstgesteld. Bij ontwikkelingen met dieren zonder (wettelijke) emissiefqctor wordt een ofstqndscriterium gehonteerd. Wqnneer de qfstond vonqf de rond von een bedrijf tot de dichtstbijzijnde gevoelige bestemming kleiner is don 100 meter (in een kern), 50 meter (in het buitengebied) of de in het gemeentelijk beleid genoemde ofstqnd wordt niet oqn de wettelijke normen voldoon en wordt geodviseerd odvies op te vrogen bij de GGD. Door de GGD wordt ols gezondheidskundige odvieswqqrde een ofstond von minstens 100 meter

tot de dichtstbijzijnde gevoelige bestemming oongehouden, conform de norm uit de VNGhondreiking 'Bedrijven en milieuzonering'. Wonneer sproke is vqn een groot qontol dieren, wordt voorgesteld de qfstqnd novenont te vergroten (stoffeling).

Evoluotie Wgv De Wet geurhinder en veehouderij is geëvolueerd door een werkgroep met vertegenwoordigers vqn VNG, lPO, LTO, GGD, milieufederqties en burgergroeperingen. Deze hebben erop

L7/49

qqngedrongen dot de wet- en regelgeving burgers meer moet beschermen tegen vermijdbore blootstelling oon geur16. ln een beleidsreqctie vqn stootsecretqris Dijksmo op 1 juni 2OI7 lsat zii weten dot geur, in tegenstelling tot de conclusies vqn de werkgroep, moet worden gezien ols een lokool probleem, en dot doorvoor lokqle normen moeten worden gesteld en geen londelijk, somenhongend, toetsingskqderf. Ook heeft stqotssecretoris Dijksmo qongegeven dot er, ondqnks de grote onverkloqrbore verschillen in de meest recente onderzoeken noor geurbelosting von omwonenden, geen nieuw onderzoek nodig wordt geocht vonwege de grote lokqle verschillen. De Rijksoverheid legt hiermee de kritiek op het bestoonde stelsel von geurnormering én het qdvies von de bestuurlijke werkgroep noost zich neer. De verontwoordelijkheid voor het voststellen von een possende norm wordt teruggelegd b'rj de lokole gemeente die dqqr zelf lokqol onderzoek nqor moet doen. ln de uitsprook nr. 20160595L/L/AL d.d. L3 september 20L7 oordeelt de Roqd vqn Stote dot bij de beoordeling of wordt voldoqn oon de eis voor cumulqtieve geurhinder uit de verordening ruimte, nog steeds uitgegoon mog worden von de Hondreiking bij Wet geurhinder en veehouderij geur, bijloge 6. ln deze bijloge zijn op bqsis vqn het PRA-onderzoek hinderpercentoges opgenomen.

De Roqd vqn Stqte komt tot deze conclusie omdot zij voststelt dot er geen documenten beschikboor zijn, wooruit blijkt dot de hondreiking niet longer kon of mocht worden gebruikt of woorin nieuwe inzichten omtrent de oonvqordbqqrheid von geurhinder z'rjn opgenomen. Ook het GGD-onderzoek doet dit niet stelt de Rood, wocirbij wordt verwezen nqor de oonbiedingsbrief bij het GGD-onderzoek. ln de brief concludeert de GGD zelf dqt geen eenduidig odvies kon worden gegeven over hoe de onderzoeksresultotén kunnen worden gebruikt bij Vergunningverlening of het opstellen vqn een geurgebiedsvisie of geurverordening. ln deze cosus kon de gemeente zich dus terecht op het stondpunt stellen dot er bij het nemen vqn het besluit nog onvoldoende oonleiding bestond om de geurgehinderdenpercentoges en bijbehorende indelingen in het leefklimoot von de Hondreiking los te lqten.

4. De oonwezige diersoort(en) binnen een veehouderij De soort londbouwhuisdieren dqt wordt gehouden en ook de combinotie von te houden dieren kon von invloed zijn op het eventuele risico voor de volksgezondheid. Dit heeft te mqken met een mogelijk verhoogde infectiedruk en het risico vqn vermenging bocteriën of virussen. lndien er sproke is vqn het gecombineerd houden von vorkens en pluimvee, of rundvee en kleine herkouwers (schopen/geiten) of kleine herkquwers onderling don is odvisering vonuit de GGD wenselijk in hoeverre dit voor wqt betreft volksgezondheid verontwoord is. Nieuwe situoties vqn het gemengd houden von vorkens en pluimvee zijn vonuit volksgezondheid niet gewenst.

Het voorgoonde kqn ook gelden qls een vqrkensbedrijf en pluimveebedrijf erg dicht bij elkoor liggen. Ondqnks de huidige wetenschoppelijke inzichten dot influenzo over grotere ofstonden kqn worden verspreid tussen veehouderijen, wordt hier qls minimqol gewenste onderlinge ofstond indicqtief gedocht oqn een ofstqnd von 100 meter tussen de inrichtingsgrenzen von dergelijke

veehouderijen.

5. Geitenbedrijf: binnen 2 kilometer ofstond stoon woon- of verblijfsruimten von derden. Pluimveebedrijven: binnen een ofstond von 1 kilometer liggen woon- of verblijfsruimten von derden

].8/49

Overige veehouderijen: binnen ofstond von 250 meter ligt een bebouwde kom

Algemeen

ldeqliter verplootsen (intensieve) veehouderijbedrijven zich in een qfwqqrtse beweging, weg von dorpskernen. ln oktober 2011 is doqrom door GGD Nederlqnd het stondpunt noqr buiten gebrocht dot bij plonontwikkeling (nieuwe huizen/gevoelige bestemmingen of nieuwe veehouderijen) bij voorkeur een qfstond von minimqol 250 meter oongehouden wordt tussen veehouderijen en een bebouwde kom of gevoelige bestemmingen (inclusief burgerwoningen). Hetzelfde geldt voor een specifieke gevoelige bestemming ols b'rjvoorbeeld een kinderdogverblUf. Dit om nieuwe knelpunten en overbeloste situqties te voorkomen. Dit ofstondsqdvies is destijds onderbouwd met uitkomsten vqn wetenschoppelijk onderzoek wqoruit blijkt dqt er tot een ofstond vqn 250 meter verhoogde blootstelling is ten opzichte von ochtergrondniveous oon fijnstof, endotoxinen en zoónosen.

VGO-2 rêsultqten

Noqr oonleiding von de meest recente bevindingen uit het VGO-2 ropport (2OL7), wooruit blijkt dqt er in een strool vqn 2 kilometer rondom geitenhouderijen een verhoogde incidentie longontstekingen wordt gevonden, is de minimqle ofstond tussen geitenhouderijen en gevoelige bestemmingen (inclusief burgerwoningen) vergroot noor 2 kilometer. Het voorzorgsprincipe dient hier leidend te z'rjn gezien het feit dot er geen enkele bron-effect relqtie kon worden beschreven tussen de verhoogde longontsteking incidentie en de uitstoot vqnuit de geitenhouderijen. Ook voor pluimveehouderijen is een dergelijke ofstond te benoemen. Uit het VGO-2 rqpport (2077)

blijkt nomelijk dot er binnen een stroql von 1 kilometer rondom één pluimveehouderij omwonenden een verhoogd risico op longontsteking hebben. ln het onderzoek von Smit et ol. (20L7) wordt gesuggereerd dqt dit sqmen zou kunnen hongen met een blootstelling oon fijnstof en endotoxinen, die von invloed zijn op het microbioom in de bovenste luchtwegen vqn omwonenden. Echter moet worden benodrukt dqt het hier om een hypothese gqqt, en dot cqusoliteit nog niet door onderzoekers is vqstgesteldlS. Met deze onderzoeksresultoten dient rekening te worden gehouden bij de ontwikkeling en uitbreiding von pluimveehouderijen of de bouw von gevoelige bestemmingen in de nobijheid von pluimveehouderijen. lndien een ontwikkeling op kortere ofstqnd ligt don 250 meter von een bebouwde kom, is het odvies een oqnvullende risicobeoordeling uit te voeren, bijvoorbeeld met behulp von het Aqnvullend Toetsingsinstrument, woorbij specifiek gekeken wordt nqor de hqqlboorheid von mootregelen in verhouding tot het oqntol blootgestelde omwonenden. NB. Op het moment von verschijnen vqn de oongeposte versie geldt op bosis von de Verordening ruimte een morotorium voor nieuwe (ruimtel'rjke) ontwikkelingen bij geitenhouderijen. Het is wel mogelijk dot een geitenhouderij binnen bestqqnde gebouwen het dieroqntql uitbreidt. ln dot gevol is het stoppenplon von toepossing.

Doornoost is het morotorium tijdelijk in ofwochting von meer

L9/49

duidelijkheid over de oorzoqk von de verhoogde kons op longontsteking voor omwonenden von geitenhouderijen.

6. De oonwezigheid von mestbe- of verwerking (verder mestbewerking) Bij een veehouderij kon mestbewerking ols nevenoctiviteit bij het houden von de dieren oon de orde zijn. Mqor het kon ook een op zichzelf stoonde octiviteit betreffen, wqqr mest von meerdere veehouderijen wordt bewerkt. Bij mestbewerking zijn verschillende monieren von bewerking mogelijk met elk hun eigen processen en dqqrmee gepoord goonde gevolgen voor de omgeving. Moor juist over deze gevolgen is voqk nog mqor beperkt kennis beschikboor. De zorgen die spelen bij omwonenden von veehouderijen spelen dqqrdoor over het olgemeen in nog sterkere mote voor mestbewerking. Temeer ols dit mestbewerking voor meerdere veehouderijen somen betreft en doormee ook een grote omvong heeft. Doorom is in qlle gevollen von gezomenlijke mestbewerking woorbij niet wordt voldqon oon de beleidsregel von de provincie (en uitgezonderd bewerking op bedrijfsniveou) een GGD odvies wenselijk.

7. Ongerustheid bij omwonenden lndien er rond een veehouderij veel ongerustheid bestoot over het qspect volksgezondheid (gereloteerd qon de betreffende veehouderij of meerdere veehouderijen in de omgeving), don is een odvies vonuit dé GGD wenselijk. Ongeocht of oon olle hiervoor opgesomde onderdelen wordt voldoon, don wel dot deze niet qon de orde zijn. Het is qon het bevoegd gezog om te beoordelen of er sproke i5 von een dusdonige ongerustheid dqt odvisering vonuit de GGD noodzokelijk is. Het vroegtijdig opzetten von een dioloog rondom de vergunningverlening tussen de vergunningoonvrqger en de omwonenden von de te vergunnen locqtie kon helpen in het peilen von de ongerustheid in de omgeving. Doornoost kqn deze dioloog dé mogel'tjkheid zijn om de ongerustheid ol grotendeels weg te nemen en omwonenden te informeren. Een onportijdige gespreksleider kon helpen om een dergelijk dioloog constructief op te zetten en olle qspecten von een goede dioloog oon bod te lqten komen. De eigenschoppen von een goede dioloog kunnen worden gevonden op de webpogino von het kennisplotform veehouderij en humone gezondheidl9.

Als uit de toetsing qqn de ofwegingsospecten blijkt dot er geen specifieke omstondigheden oon de orde zijn, don wordt door het bevoegd gezog geen odvies opgevroogd bij de GGD.

Porogroof 4.1 Door de veehouder qqn te leveren informqtie Om een zorgvuldige beoordeling door de GGD mogelijk te moken, is het noodzokelijk dot in olle gevollen dqt een GGD odvies noodzokelijk wordt geocht, voorof door de veehouder en diens odviseur het Aonvullend Toetsingsinstrument (zie bijloge 1) zorgvuldig wordt ingevuld. Uit de qon te leveren gegevens moet blijken hoe in de bedrijfsvoering rekening wordt gehouden met volksgezondheid. ln het GGD odvies wordt vervolgens een (kwolitotieve) beoordeling gemookt over de risico's voor de gezondheid vqn omwonenden die een bedrijf kon veroorzoken. Het GGD odvies is geboseerd op de huidige resultoten vqn wetenschoppelijk onderzoek en kennis vqn deskundigen.

20149

De GGD zorgt in hqqr odvisering voor een zorgvuldige onderbouwing middels een risicoinventorisotie en risico-evqluotie op grond von de huidig beschikbqre olgemeen oonvoqrde wetenschoppelijke inzichten, in combinqtie met de specifieke situotie vqn een veehouderij. Doorbij kon geodviseerd worden dqt extrq mootregelen genomen moeten worden ter bescherming von de volksgezondheid.

Het qdvies von de GGD neemt het bevoegd gezog mee in hoor overwegingen of medewerking

wordt verleend qon een ontwikkeling en of zo nodig extro voorschriften moeten worden opgenomen.

Literotuur Dusseldorp A, Moossen CBM, Heederik DJJ, Fischer PH. Veehouderij en gezondheid : Updote von kennis over werknemers en omwonenden. RIVM Ropport 2015-0135. Fost, T. en Nijdom, R. (2013). Beoordelingskqder Gezondheid en Milieu lntensieve Veehouderijen. Bureou Gezondheid, Milieu & Veiligheid GGD'en Brobont/Zeelond, Fqst Advies, 2013. Fost, T., Geelen, L.M.J., Meeuwsen, E.J., Sluis, N.1., von der Stouwe, N., Zqndt, l. en VenselqqrMooij, M. (201-5). Geur en gezondheid. GGD-richtlijn medische milieukunde. RIVM rqpport 20150106. Geelen, L.M.J., Boers,' D., Brunekreef, B. en Wouters; l.M. (2015). Geurhinder von veehouderij noder onderzocht: meer hinder don Hqndreiking WvG doet vermoeden? Actuqlisotie blootstellingresponsrelotie tussen gemodelleerde cumulotieve geurbelosting en geurhinder in Noord- Brqbqnt en Limburg. Ropport Bureou GMV en IRAS. INT-l-4108200.

Gezondheidsrood (2012). Gezondheidsrisico's rond veehouderijen. Gezondheidsrood: Den Hoog Heederik, D.J.J. en lJzermqns, C.J. (2011). Mogelijke effecten von intensieve-veehouderij op de gezondheid von omwonenden: onderzoek noor potentiële blootstelling en gezondheidsproblemen. IRAS universiteit, NIVEL, 7 juni 2011. http://www.rijksoverheid.nl/documenten-enpublicqties/rqpporten/20a1/0612llmogelijke-effecten-intensieve-veehouderij-op-gezondheid-

omwonenden.html. Moossen C.B.M., von Duijkeren E., von Duynhoven Y.T.H.P., Dusseldorp A., Geenen P., de Koeijer 4.A., Koopmons M.P.G., Loos F., Jocobs-Reitsmq W.F., de Jonge R., von de Giessen A.W. (2012). lnfectierisico's vqn de veehouderij voor omwonenden. RIVM Ropport 609400004.

Ogink, N., Erbrink, J. J., Heederik, D. J. J., Winkel, A., & Wouters, t. M. (2016). Emissies von endotoxinen uit de veehouderij: emissiemetingen en verspreidingsmodellering (ttto. SSS). Wogeningen UR, Livestock Reseorch. ondersteuningsteqm Veehouder'rj en Volksgezondheid (2016). Notitie Hondelingsperspectieven Veehouderij en Volksgezondheid: Endotoxine toetsingskoder 1.0. Bestuurlijk Plotform Omgevingsrecht (BPO).

2t/4e

Smit, L. A., Boender, G. J., de Steenhuijsen Piters, W. A., Hogenoors, T. J., Huijskens, E. G., Rossen, J. W., ... & Bogoert, D. (2017). lncreosed risk of pneumonio in residents living neor poultry forms: does the upper respirotory troct microbiotq ploy o role?. Pneumonio, 9(1), 3.

Winkel, A., Wouters, 1.M., Aornink, A.J.A., Heederik, D.J.J. en Ogink, N.W.M . (201,4). Emissies vqn endotoxinen uit de veehouderij: een literqtuurstudie voor ontwikkeling von een toetsingskoder. Wogeningen, Wogeningen UR (University & Reseorch centre) Livestock Reseorch, Livestock Reseorch Ropport 773. 8L blz.

Bijloge 1 Aonvullend toetsingsinstrument: ontvonkelijkheid voor gezondheidstoets lnformqtie ten behoeve vqn het "Toetsingsinstrument" Dit document beschrijft de informotie die de GGD nodig heeft om een odvies te kunnen opstellen over de gezondheidsospec.ten die het bevoegd gezqg moet meewegen in hoqr considerons vqn vergunningoonvrogeR voor veehouderij. Deze informotie is geboseerd op het 'Aqnvullend

toetsingsinstrument''2O dot de GGD heeft ontwikkeld somen met de gemeenten Oirschot, ReuselDe Mierden en Gemert-Bokel en dot op bqsis vqn ervoringen met de gemeente Londerd verder is doorontwikkeld. Hiermee kunnen gezondheidsqspecten worden ofgewogen bij besluitvorming over individuele veehouderijbedrijven. Het eindresultoot is een moqtschoppelijk gedrogen en wetenschoppelijk onderbouwd toetsingsinstrument bestoqnde uit een checklist met verschillende gezondheidskundige criterio wqorop bedrijfsuitbreidingen von veehouderijen beoordeeld kunnen worden.

Voor het doel vqn dit document zijn de gezondheidskundige criterio opgesplitst in

'toetsingscriterio' en'moqtregelen'.

De tqbellen 'toetsingscriterio' beschrijven de gegevens wqqrvoor gezondheidskundige

odvieswqorden worden gehonteerd. ln de kolom toelichting stqot een korte uitleg over de relevqntie voor volksgezondheid. Voor een uitgebreide onderbouwing kunt u het oonvullend toetsingsinstrument roodplegen.

De tobellen 'mootregelen' bevotten de mootregelen die in het toetsingskoder vermeld stoqn. Om qdvies uit te kunnen brengen heeft de GGD groog inzichtelijk wot een ondernemer voor mootregelen met betrekking tot gezondheid toepost op het bedrijf. Dit kon de ondernemer lqten zien door middel von een beschrijving von deze mootregelen, en een korte toelichting woorom dergelijke mootregelen wel of niet toegepost zijn. De tqbellen 'mootregelen' kunnen hier richting

oon geven.

22/49

Toetsingscriterio ol gemeen

Toelichting

lnvullen dciicr

ondernemer

1

ls er een aonvrqqg voor de Brobqntse Zorgvuldigheidsscore Veehouderij (BZV) gedoqn, en woqrom wel/niet? Welke diersoort(en) worden

bedrijfsmotig gehouden? . Vergunde (huidige) situotie . Aongevroogde (toekomstige) situotie

lndien een oqnvroog is gedoon, deze dqn bijvoegen. Als er meerdere diersoorten op één bedrijf zijn kon dit een risico vormen voor de verspreiding von zoónosen. Dit voor zowel de

vergunde ols oongevroogde situqtie. Uitgongspunt is dqt er op bedrijfsmotig niveou geen vorkens en pluimvee op één bedrijf somen gehouden mogen worden in verbqnd met het risico op tronsmissie en vermenging von influenzqvirus. Ook het bedrijfsmotig somenhouden vqn verwonte soorten ols rundvee en kleirie herkquwers (schqpen/geiten) en kleine herkquwers onderling wordt ofgeroden (o.o. vonwege Qkoorts), tenzij er sproke is von een gescheiden bedrijfsvoering. Voor de combinqtie rundvee en vorkens gelden er op dit moment geen zwqorwegende qrgumenten in koder von infectierisico's mits er sproke is vqn een gescheiden bedriifsvoerinq. 2

Wot is de omvong vqn het bedrijf (in dierqontqllen en emissies)? . Vergunde (huidige) situotie . Aongevroogde (toekomstige) situotie

Het is in het koder von dier- en volksgezondheid belongrijk om te weten hoeveel dieren er op een bedrijf (beroepsmotig) gehouden worden, en of er sproke is von een toe- of ofnome in i dierenoontqllen ten opzichte von de vergunde situqtie. Om inzicht te krijgen in de emissies vrqqgt de GGD om de diertobel voor zowel de vergunde ols oongevroogde situotie oon te leveren,. ln deze tobel moet

23/4e

3

Wqt is de ofstqnd von het bedrijf tot de meest

nobijgelegen gevoel ige bestemming, gerekend vonof het emissiepunt tot de

woning? . Vergunde (huidige) situqtie Aongevroogde (toekomstige) situotie

worden opgenomen de totole emissie fijnstof, ommoniok, geur in vergunde en bestoqnde situotie. Tot gevoelige bestemmingen worden gerekend woningen (niet zijnde bedrijfswoningen), scholen, zorginstellingen, etc. Het RIVM (Moossen,201.2) concludeert dot door toenemende ofstqnd verdunning von ogentio in het milieu ploots

vindt wqqrdoor blootstell ing loger wordt. Het hqnteren vqn

4

Hoeveel gevoelige bestemmingen (scholen, zorgboerder'rjen,

kinderdogverbl'rjven en burgerwonihgen) liggen in een stroql vqn 250 meter vqnoÍ het bedrijf? Geef dit oon voor zowel de huidige ols de oongevroogde situotie, Wonneer het initiotief een

pluimveehouderij betreft, is de vroog hoeveel gevoelige bestemmingen in een strool vqn 1000 meter liggen. Wqnneer het initiqtief een geitenhouder'rj betreft, is de vroog hoeveel gevoelige bestemmingen in een stroql vqn 2000 meter liggen?

4b

ls het bedrijÍ gelegen in een gebied woorin woningen liggen met meer don 15 veehouderijen in een strool von 1

kilometer?

een bepoolde ofstond tussen veehouderijbedrijf en woningen heeft doordoor een gunstig effect op de blootstelling von omwonenden oqn geur, fijnstof, endotoxinen en zoónotische qqentio. ln de directe omgeving von intensieve veehouderijen is sproke von gezondheidskundig relevonte hogere blootstelli ná oon fijnstof, geur, endotoxinen en mogelijk zoónosen. Modelberekeningen loten zien dqt de verhoogde blootstelling qqn geur en fijnstof vonof een qfstond von 250 meter vonof een intensieve veehouderij in de meeste gevollen is gereduceerd tot ochtergrondniveou.

Uit het VGO-vervolgonderzoek

blijkt dot er sproke is von een verhoogde kons op longontsteking binnen 1000 meter von een pluimveebedrijf en 2000 meter vqn een qeitenhouderii. Uit het onderzoek Veehouderij Gezondheid Omwonenden (VGo onderzoek) komt doornqqst noqr voren dqt een verloging vqn de longfunctie wordt gevonden bij mensen die veel veehouderijen in hun leefomgeving hebben (15 of meer bedriiven binnen een strqql

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Maashorst&id=845ed7f2-53c3-468e-9e88-20a574137818