CConstaterende datMaashorst
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage ter informatie: Beleidsplan Van Afval naar Grondstof, Maashorst

Raadsvergadering 8 juni 2023, gemeente MaashorstBij agendapunt: Raadsvoorstel Beleid Van Afval Naar Grondstof20.780 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 3

Alle acties zoals invoering variant 1 en opstellen stimuleringsprogramma zijn globaal verwoord als maatregelen en opgenomen in het meerjarig uitvoeringsprogramma Van Afval naar Grondstof. De verwachting is dat met de invoering van inzamelvariant 1 en met positief stimuleren de afvalscheiding binnen Maashorst verbetert, maar of de 80 kilo hiermee bereikt kan worden is de vraag. Een jaar na invoering wordt de inzameling geëvalueerd en bekeken of de 80 kilo restafval is behaald. De afvalinzameling in stappen invoeren biedt de inwoners mogelijkheid tot gewenning, maar heeft ook financiële nadelen.

53

Meerjarig uitvoeringsprogramma Van Afval naar Grondstof Waarom

Hoe

Wanneer

Kosten

2023 2023/2024 2024 2024 1-1-2025 2026 2027

interne uren interne uren € 32.000,00 interne uren

•Inventariseren hoogbouw en inzamelmethode in de 6 kernen •Analyseren samenstelling restafval hoogbouw •Besluitvorming inzamelmethode hoogbouw Maashorst

2023 2023 2024

interne uren binnen begroting interne uren

•Papierinzameling Reek, Schaijk en Zeeland i.o.m. verenigingen en inzamelaar optimaliseren Papierinzameling heel •Besluitvorming inzamelmethode papier Maashorst Maashorst door één inzamelaar •Inzameling voorbereiden conform besluit (ism vrijwilligers) •Start nieuw inzamelcontract voor heel Maashorst

2023 2024 2024 1-1-2025

interne uren interne uren pm pm

2024 2025

interrne uren pm

Afvalinzameling uniformiseren

Invoering inzamelvariant 1

Bepalen inzamelmethode restafval, GFT+E en PBD hoogbouw in Maashorst

Glasinzameling heel Maashorst •Inzamel- en recyclecontract harmoniseren door één inzamelaar •Start nieuw inzamelcontract voor heel Maashorst Luierinzameling uitbreiden naar •Inzamel- en verwerkingscontract harmoniseren Reek, Schaijk en Zeeland •Start nieuw inzamelcontract voor heel Maashorst, implementeren in Reek, Schaijk en Zeeland Textielinzameling in Maashorst • Nieuw inzamelbeleid opstellen conform landelijke regeling producentenverantwoordelijkheid textiel

20.000,00

interne uren binnen begroting

2024

interne uren

2024

interne uren

2024/2025 1-1-2024 2023

interne uren binnen begroting interne uren

Monitoren effecten en resultaten afvalinzameling

•Monitoren inzamelresultaten en kwaliteit cq samenstelling restafval / GFT+E / PBD

2026 ev

€ 6.000 per jaar

Circulair ambachtscentrum

•Haalbaarheidsonderzoek circulair ambachtscentrum in Maashorst (locatie, juridisch, kosten, sociaal, inrichting, netwerk, etc) •besluitvorming

2024

€

2024/2025

Proef KCA-inzameling

•Proef KCA-wagen in Schaijk •Evalueren proef en besluitvorming

2023 2023/2024

Milieustraat Maashorst

Meer hergebruik en minder afval

2023 1-1-2024

€ pm

•Onderzoek huidige kosten en resultaten, verwachting effect toekomstige inzamelmethode GFT+E, voor- en nadelen bij opschaling •Besluitvorming •Contract Beheer en afval milieustraat Maashorst uitbreiden •Inwoners informeren wijziging

Bepalen gescheiden snoeihoutroute

De basis op orde

Wat •Besluitvorming inzamelmethode restafval / GFT+E / PBD laagbouw Maashorst •Inzamelingen en inkoop containers aanbesteden •Onderzoeken samenstelling restafval, PBD, GFT+E als nulmeting •Implementatie voorbereiden en opstarten •Start nieuwe inzameling Reek, Schaijk en Zeeland •Evaluatie nieuwe inzameling (effectmeting samenstelling afval, etc) •Bestuurlijk besluitvorming vervolg nieuwe inzameling

Stimuleringsprogramma afvalscheiding- en preventie

Regelgeving Maashorst harmoniseren en actualiseren

20.000,00

€ 2.200,00 Interne uren

•Ontwikkelen meerjarig afvalscheiding- en preventieprogramma

2024

Pm (SUP-vergoeding)

•Een keer gratis grofvuil wegbrengen

2024

€ 136.500 per jaar

•Educatie/gastlessen op scholen over afvalscheiding, hergebruik en zwerfafval

2023 ev

€ 25.000 per jaar (prullenbakvergoeding)

•Faciliteren vrijwilligers zwerfafvalopruimacties

2023e v

€ 10.000 per jaar (prullenbakvergoeding)

•Opstellen Afvalstoffenverordening en Verzameluitvoeringsbesluit Maashorst •Opstellen beleidsregels inzamelen oud ijzer, papier, textiel en inbedden in jaarprogramma toezicht en handhaving •Onderzoek naar en implementatie van een bestuurlijke boete als efficiënte en effectieve handhaving om kwaliteit afvalscheiding te versterken •Herijking Afvalstoffenheffing

2024 2023/2024

€ 2.500,00 intern uren

2023/2024

€ 10.000 (prullenbakvergoeding)

54 •Harmoniseren tarievenregeling afvalinzameling (extra container, omwisseling, tarieven milieustraat)

2025

Interne uren

2023

Interne uren

Bijlage

Diftarsystemen in Nederland

Onderzoek diftar, de feiten op een rij, samenvatting Verschillende gemeenten zijn de afgelopen jaren overgestapt op een afvalstoffenheffing die is gebaseerd op gedifferentieerde tarieven (‘diftar’). Het aandeel ‘diftar-gemeenten’ in Nederland laat al enige tijd een gestage groei zien. Gemeenten die een diftarsysteem hanteren herkennen meestal de positieve gevolgen van diftar voor afvalscheiding en de afvalstoffenheffing, maar het onderwerp staat ook vaak garant voor een stevige (politieke) discussie. Om de discussie rondom diftar zo veel mogelijk te kunnen voeren op basis van feiten is in opdracht van het Ministerie van IenW en Rijkswaterstaat een onafhankelijk onderzoek15 naar de voor- en nadelen van diftar uitgevoerd. In dit onderzoek, uitgevoerd door onderzoeksbureau IPR Normag, is gekeken naar de effecten van diftar op zaken als afvalscheiding, afvalstoffenheffing, openbare ruimte (zwerfafval) en kwaliteit van deelstromen. Op basis van beschikbare documentatie, interviews en kwantitatieve gegevens worden in het onderzoek zo veel mogelijk feitelijke conclusies getrokken over diftar. Hiermee is het onderzoek een waardevolle bron voor een zo objectief mogelijke discussie over de voor- en nadelen van diftar.

Onderzoek naar diftar als instrument bij het behalen van VANG-ambities In de afgelopen jaren zien we een trendmatige toename van het aantal gemeenten dat gedifferentieerde tarieven oftewel “diftar” in het huishoudelijk afvalbeheer toepast. Is daarmee gezegd dat diftar altijd een gepast instrument voor gemeenten is dat bijdraagt aan het behalen van VANG-ambities en beheersbare kosten in het afvalbeheer? Het ligt minder zwart wit. Gezien de discussie die diftar in de maatschappij en politiek (lokaal en landelijk) los blijkt te maken, is er behoefte aan een onafhankelijk onderzoek naar de voor- en nadelen van diftar.

Wat is diftar? Diftar staat voor gedifferentieerde tarieven waarbij per huishouden de hoeveelheid aangeboden afval- en grondstoffen individueel (dus per huishouden) afgerekend wordt. Hoe meer afval wordt aangeboden des te hoger de afvalstoffenheffing voor dit huishouden. De bekostiging van de inzameling en verwerking van afval- en grondstoffen door inwoners is – via de afvalstoffenheffing - dus geïndividualiseerd. Althans voor een deel. Met diftar bestaat de afvalstoffenheffing uit een vast deel (collectief) en een variabel deel (geïndividualiseerd).

Welke vormen van diftar worden in Nederland toegepast en in hoeveel gemeenten In Nederland zijn de meest voorkomende vormen van diftar: • Diftar op basis van volume en frequentie. Het tarief dat een inwoner moet betalen is afhankelijk van het volume van de container en het aantal keer dat het afval wordt aangeboden. • Diftar op basis van een ‘betaalde zak’ ook wel ‘dure zak’ of ‘tariefzak’ genaamd. Inwoners mogen hun restafval alleen aanbieden in speciale afvalzakken die zij daarvoor moeten kopen. Dit variabel tarief variëert van €1 tot €6 per zak. • Diftar op basis van gewicht Het tarief dat een inwoner moet betalen is afhankelijk van het gewicht van het aangeboden restafval. Variabel tarief varieert loopt bij sommige gemeenten op tot €0,26 per kilo restafval. • Diftar op basis van frequentie Het tarief dat een inwoner moet betalen is afhankelijk van het aantal keer dat het aangeboden wordt. Dit variabel tarief varieert tussen €8 tot €16 per keer. • Diftar op basis van volume. Inwoners kunnen kiezen tussen een kleine of grote minicontainer voor het huishoudelijk restafval dat aan huis wordt opgehaald. Hoe kleiner het volume van de gekozen restafvalcontainers, des te lager het (vaste) tarief dat de gemeente daarvoor per jaar in rekening brengt.

15

Diftar als beleidsinstrument bij huishoudelijk afvalbeheer, Rijkswaterstaat, 25 januari 2021 55

Het aantal gemeenten dat diftar toepast is sinds 2003 (27%) toegenomen naar 48% in 2020. De diftar-gemeenten passen één van de hiervoor genoemde vormen van diftar toe.

In de meeste gemeenten die diftar toepassen wordt alleen het aanbieden van huishoudelijk restafval variabel beprijsd en het gescheiden aanbieden van recyclebare grondstoffen niet. Met deze negatieve prijsprikkel worden mensen in hun gedrag gestimuleerd om het ontstaan van restafval zo veel mogelijk te voorkomen en door recyclebare grondstoffen meer en beter te scheiden. Nieuwe variant16 diftar: positieve prijsprikkel Op het moment proberen een paar gemeenten in Nederland om deze negatieve prijsprikkel (betalen voor je afval) om te buigen naar een positieve prijsprikkel (belonen bij minder afval). De inwoners betalen vooraf de afvalstoffenheffing voor een bepaalde hoeveelheid restafval en ontvangen achteraf bij minder restafval geld terug: - Gemeente Zwolle heeft in 2018 proeven in een aantal wijken uitgevoerd. De proeven leidde tot 18% minder restafval, maar de ambitie van 100 kilo restafval per persoon werd hiermee niet gehaald. De afvalstoffenheffing is in Zwolle in 2022 €233 voor 1-persoonshuishouden en €250 voor meerpersoonshuishouden. - Gemeente Woerden heeft ook een dergelijke proef gehouden met vergelijkbaar resultaat. De afvalstoffenheffing is in 2022 €249 voor 1-persoonshuishouden en €321 voor meerpersoonshuishouden, waarbij een huishouden aan het einde van het jaar tot €20 terug kan krijgen bij minder restafval.

Als nadeel van dit systeem werd genoemd dat veelaanbieders niet werden geprikkeld en alleen inwoners die sowieso al goed scheiden werden beloond. - Zwolle wil daarom vanaf 2023 een extra prijsprikkel gaan uitproberen waarbij inwoners die weinig restafval aanbieden nog steeds aan het eind van het jaar geld terug krijgen, maar nu ook inwoners die veel restafval aanbieden aan het eind van het jaar bij moeten betalen. - Gemeente Oss is het belonen (geld terug bij minder restafval) begin 2022 gestart en het is nog te vroeg om conclusies te kunnen trekken. Afhankelijk van de maat restafvalcontainer en groencontainer is de afvalstoffenheffing €283 tot €455 per huishouden en kan een huishouden bij minder restafval tot €92 terug krijgen.

Waarom kiezen gemeenten voor diftar? Het sturen met prijsprikkels, waaronder diftar, is een van de vele gedragsbeïnvloedend instrumenten. Redenen voor het instrument diftar zijn vaak: • Gedragsbeïnvloeding zodat minder restafval en meer gescheiden recyclebare grondstoffen worden aangeboden; • een rechtvaardig tariefsysteem, doordat huishoudens met minder afval minder betalen; • kosten efficiëntie. De afvalbeheerkosten zijn in gemeenten met diftar gemiddeld lager dan in overige gemeenten. Uit het onderzoek blijkt dat in gemeenten met diftar over het algemeen inwoners hun afval meer gescheiden aanbieden, waardoor er minder restafval ontstaat. In 2020 kostte de inzameling en verwerking van het restafval per huishouden in een diftar-gemeente gemiddeld €237. In gemeenten waar een vast tarief werd geheven stond de teller op €309 per huishouden*. *De afvalstoffenheffing in 2020 in voormalig Landerd was €263 en in voormalig Uden €231.

16

Obv nieuwsberichten 56

Elke gemeente geeft hierbij een eigen gewicht aan deze drie redeneringen.

Waarom kiezen gemeenten (nog) niet voor diftar? De keuze voor het toepassen van diftar wordt zelden zonder slag of stoot gemaakt. In sommige gemeenten wordt al jaren diftar overwogen, maar is het nog niet tot een besluit tot invoering gekomen. Argumenten om diftar niet toe te passen zijn divers, zoals: • Politieke principes. Het principe van algehele solidariteit voor de gemeentelijke afvalstoffenheffing: geen tarifering naar gebruik, maar een uniform tarief. De overtuiging dat een financiële prikkel een uiterste maatregel is. Eerst moeten de andere instrumenten zoals communicatie en service verder worden ingezet. De overtuiging dat de overheid terughoudend dient te zijn met gedragsbeïnvloeding door fiscale maatregelen. • Verwachte onbeheersbare neveneffecten. De verwachting dat inwoners (op grote schaal) ontwijkgedrag gaan vertonen door het afval te dumpen in de openbare ruimte of te vermengen met andere grondstofstromen die zij wel gratis kunnen aanbieden. • Ongeschiktheid van delen van de eigen gemeenten. Door bijvoorbeeld een diverse bevolkingssamenstelling en/of grote doorloop is het te moeilijk om het systeem en de motivatie erachter goed uit te leggen aan de inwoners. Of omdat inwoners klein behuisd zijn en daardoor minder ruimte hebben om afval gescheiden op te slaan. Variabele tarieven voor restafval treffen deze bewoners extra hard. • Technisch en logistiek.

De inzamelstructuur of eigen administratie is (nog) niet geschikt om een individuele heffing te berekenen. Dit vergt te grote investeringen waar geen financiële ruimte of draagvlak voor is. • Overige politieke context. Er zijn overige politiek-, bestuurlijke onderwerpen (al dan niet gerelateerd aan afval) die besluitvormers belet een systeemwijziging door te voeren. Uit de interviews en bestudeerde onderzoeksrapporten blijkt dat in de meeste gemeenten de keuze voor diftar een sterk politieke afweging tussen de hierboven genoemde motivaties betreft. Financiële- en milieueffecten zijn bij voldoende en steeds meer beschikbare referentiedata redelijk goed en objectief te ramen. De politieke weging van de verschillende waarden en principes kan per gemeente en per partij verschillen.

Wat is het effect op afvalscheiding gedrag en de resultaten? Empirische onderzoeken naar de effectiviteit van diftar zijn wereldwijd uitgevoerd, ook op landelijk niveau. De onderzoeken tonen aan dat diftar een succesvol instrument is om de hoeveelheid restafval te verminderen. Op basis van analyse van de afvalbeheerprestaties van gemeenten in Nederland blijkt diftar effectief in de reductie van restafval en een toename van de hoeveelheid ingezamelde recyclebare grondstoffen. De landelijke afvalcijfers van Diftar als beleidsinstrument bij huishoudelijk afvalbeheer Nederlandse gemeenten spreken voor zich: in 2019 hebben inwoners in niet-diftar gemeenten gemiddeld 182 kg fijn huishoudelijk restafval (CBS Statline 2020) per persoon ingezameld, en inwoners in diftar gemeenten gemiddeld 94 kg fijn huishoudelijk restafval per persoon. Dit is een verschil van bijna 88 kg per persoon*. *In 2019 is in voormalig Uden 102 kilo fijn restafval per persoon ingezameld en in voormalig Landerd 201 kilo. In gemeenten met een diftar systeem worden ook meer grondstoffen aan de bron gescheiden. De CBS Statline data tonen aan dat de gemiddelde grondstoffenscheiding in gemeenten met diftar 78% is en in gemeenten zonder diftar 61%. Van de gemeenten die in 2019 al de VANG-doelstelling van 75% afvalscheiding in 2020 hebben behaald is ruim 90% een diftar gemeente*.

*In 2019 is in voormalig Uden 75% grondstoffenscheiding en in voormalig Landerd 64%.

Neemt de kwaliteit van de gescheiden grondstoffen af bij diftar? De vraag is of er gevolgen zijn voor de kwaliteit en/of samenstelling van de ingezamelde deelstromen. Voor de hiervoor beschreven grondstofstromen zijn in beperkte mate onderzoeken en (monitoring) gegevens beschikbaar. Het onderzoek van het ministerie in 2021 geeft aan dat over het geheel gesteld kan worden dat de eenmaal geaccepteerde gescheiden grondstofstromen in kwaliteit niet wezenlijk afwijkt in gemeenten met en zonder diftar. PBD is zelfs iets zuiverder in gemeenten met diftar. In het oud papier en karton is iets meer vervuiling. De vervuiling blijft bij de genoemde stromen over het geheel binnen de toegestane marges17. 17

Binnen de marges kan de vervuiling dus nog variëren van 0 tot toegestane marge. 57

*Belangrijk aandachtspunt is dat komende jaren de toegestane marges strenger en waarschijnlijk kleiner worden. Het effect van diftar op zuiverheid van de gescheiden stroom wisselt per grondstofstroom, soms positiever ten opzichte van niet-diftar en soms negatiever.

Leidt diftar tot meer ontwijkgedrag zoals afvaldumpingen of zwerfafval? Hoewel harde cijfers ontbreken blijkt dat over het geheel de omvang van deze ongewenste ontwijkroutes relatief beperkt is. De angst blijkt vaak groter dan hoe het in werkelijkheid uitpakt. Er zijn ook maatregelen die vooraf getroffen of voorbereid kunnen worden waarmee ongewenst ontwijkgedrag zo veel mogelijk wordt voorkomen. Ook kunnen de problemen worden beperkt door de inzet van communicatie en handhaving. Soms moet er (vaak tijdelijk en op enkele kwetsbare locaties) extra reiniging werkzaamheden worden uitgevoerd. Komen bijplaatsingen meer voor in diftar gemeenten? De ervaring in de praktijk is dat bijplaatsingen (afval naast ondergrondse of wijkcontainers) in een aantal gemeenten wel toegenomen is. Dit zijn vooral gemeenten in de hogere stedelijkheidsklassen. Door extra inzet op communicatie, handhaving en specifieke locaties dagelijks te controleren en schoon te maken blijft het beheersbaar. Zwerfafval Net zoals bij bijplaatsingen speelt ook de angst dat een toename van zwerfafval door diftar de buurt vervuilt. Ook hierover zijn geen harde cijfers beschikbaar die de aard en omvang aan kunnen duiden. Met extra (vaak tijdelijke) maatregelen zoals extra handhaving en reiniging houden gemeenten de situatie onder controle.

Is er meer sprake van dumpingen in de natuur in diftar gemeenten? Het wordt vaak in discussies benoemd dat dumpingen in de natuur en zwerfafval toeneemt na de invoering van diftar. In een verkennend onderzoek van Alterra in 2007 komt naar voren dat de meeste dumpingen in Nederland (naar schatting) grof afval betreft, waarvoor op de milieustraat (of commercieel) betaald moet worden. Dumpingen van fijn restafval komt (naar schatting) weinig voor en als het voorkomt na de invoering van diftar is het van geringe omvang en een tijdelijk verschijnsel. Op langere termijn neemt het weer af tot het oorspronkelijke niveau. De door IPR Normag in dit onderzoek geïnterviewde gemeenten geven ook aan dat het probleem van dumpingen voornamelijk grof afval (verbouwingsafval) of illegale stort (zoals drugsafval) betreft en dat het niet een groter of onbeheersbaarder probleem is geworden sinds de invoering van diftar op het fijn huishoudelijk afval. De angst is vaak groter gebleken dan hoe het in werkelijkheid uitpakt.

Met welke financiële aspecten hebben we te maken? Voor een diftar-systeem zijn investeringen nodig in de inzamelstructuur: containermanagement (registratie, pasjes), administratie, aanpassing van inzamelvoorzieningen. Ook de kosten van handhaving en communicatie stijgen om goed grip te houden op eventuele (tijdelijke) neveneffecten van diftar. Toch zijn de algehele afvalbeheerkosten lager in diftar gemeenten. De volgende figuur laat dit duidelijk zien. Diftar gemeenten hebben doorgaans naast minder restafval, gemiddeld gezien ook een lagere afvalstoffenheffing. Bijvoorbeeld door de reductie van het restafval (vermeden verwerkingskosten en Afvalstoffenbelasting) en meer scheiding van recyclebare grondstoffen. In meerpersoonshuishoudens is dit verschil gemiddeld € 64 per jaar.

58

Een effect dat met de diftar-paradox wordt geduid betreft de noodzaak om of het variabele tarief en/of vaste tarief te verhogen indien de hoeveelheid restafval steeds verder afneemt. Door het succes van diftar, veel minder restafval, moet het vaste en/of het variabele tarief van de afvalstoffenheffing stijgen. In interviews – voornamelijk met gemeenten die al langere tijd diftar hebben ingevoerd – wordt er op gewezen dat indien men goede prognoses maakt van de verwachte aanbiedingen (aanbiedfrequentie en hoeveelheden restafval) dit veel minder een rol speelt. Voorzichtig begroten loont in ieder geval. De prijsstelling van het variabele tarief wordt daarbij in de praktijk puur als prijsprikkel benaderd, zonder vaste relatie met de werkelijke kosten voor de inzameling en verwerking van huishoudelijk restafval.

59

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Maashorst&id=e13fe547-51c0-4a31-bbe2-ac7d847ebd66