Bijlage 8 - Toelichting bijlage 7 - Archeologisch bureauonderzoek
Tekst van het document
Buro de Brug Rapporten B20-427
Archeologisch bureauonderzoek, N264, Odiliapeel-Sint Hubert, gemeenten Uden, Landerd, Mill en Sint Hubert en Cuijk Status: Definitief
19 mei 2020
Colofon ISSN
2468-6727
Auteur(s) Copyright © 2020 Buro de Brug www.burodebrug.nl
&
Inhoud 1
Inleiding................................................................................................................................. 6 1.1 Algemeen ....................................................................................................................... 6 1.2 Huidige situatie .............................................................................................................11 1.3 Toekomstige situatie ......................................................................................................12 2 Archeologisch bureauonderzoek .............................................................................................13 2.1 Onderzoeksmethode ......................................................................................................13 2.2 Beleid en bestemmingsplan ............................................................................................14 2.2.1 Gemeente Uden .........................................................................................................14 2.2.2
Gemeente Landerd .....................................................................................................16
2.2.3
Gemeente Mill en Sint Hubert .....................................................................................18
2.2.4
Gemeente Cuijk .........................................................................................................24
2.3 Geologie, geomorfologie en bodemopbouw .....................................................................26 2.3.1 Deelgebied 1 .............................................................................................................26 2.3.2
Deelgebied 2 .............................................................................................................30
2.3.3
Deelgebieden 3a en 3b ...............................................................................................34
2.4 Historische gegevens .....................................................................................................38 2.5 Verstorende bodemingrepen in het verleden ...................................................................40 2.6 Bekende archeologische waarden ...................................................................................40 2.6.1 AMK-terreinen............................................................................................................40 2.6.2
Archis vondstlocaties ..................................................................................................40
2.6.3
Archis onderzoeksmeldingen .......................................................................................40
2.6.4
Samenvatting bekende archeologische waarden ..........................................................50
3
Archeologische verwachting en selectieadvies .........................................................................51 3.1 Archeologische gespecificeerde verwachting ....................................................................51 3.2 Selectieadvies ................................................................................................................52 4 Bronnen ................................................................................................................................53 4.1 Digitale bronnen ............................................................................................................53 4.2 Literatuur ......................................................................................................................53
Buro de Brug B20-427
Bureauonderzoek N264 Odiliapeel – Sint Hubert
definitief
2
Buro de Brug B20-427
Bureauonderzoek N264 Odiliapeel – Sint Hubert
definitief
3
Samenvatting Dit archeologisch bureauonderzoek is uitgevoerd conform KNA 4.1 1 en BRL protocol 4002 door Buro de Brug in opdracht van Ingenieursbureau Movares. De aanleiding tot dit onderzoek is het uitvoeren van groot onderhoud aan de provinciale weg N264. Hierbij hoort ook de verkeersveiligheid, leefbaarheid, groen, natuur en landschap. Het plangebied heeft een totale oppervlakte van ca. 175 ha. Niet in het gehele plangebied zullen bodemroerende werkzaamheden plaatsvinden. Eén van de mogelijkheden om de verkeersveiligheid te verbeteren is het toepassen van een parallelstructuur langs de hoofdrijbaan van de N264. Indien hiervoor gekozen wordt, dient een nieuwe wegconstructie gerealiseerd te worden voor de parallelwegen. De wegconstructie van de hoofdrijbaan wordt niet aangepast. De ontgravingen ten behoeve van de geplande werkzaamheden bereiken bij benadering een oppervlakte van 409.000 m2 (40,9 ha)2 en een diepte van naar verwachting 400 cm -mv.3 Het plangebied valt binnen vier verschillende gemeentelijke archeologische beleidskaarten. In de gemeenten Uden en Mill en Sint Hubert geldt een onderzoeksplicht op basis van de bestemmingsplannen. Bij de gemeenten Landerd en Cuijk geldt geen onderzoeksplicht.
Binnen het gehele plangebied geldt op basis van dit bureauonderzoek alleen binnen deelgebied 3a (westelijke helft) en een klein deel van deelgebied 2 een (middel)hoge verwachting voor archeologische resten. Het betreft in totaal ca. 180 strekkende meters. Alhoewel nog onbekend is hoe omvangrijk de bodemingreep wordt, ligt het niet in de verwachting dat het realiseren van een parallelconstructie over 80 m een dermate grote ingreep zal betekenen dat eventuele archeologische resten onevenredig worden geschaad. Daarnaast is voor deelgebied 2 (ca. 100 strekkende meter) duidelijk dat de hogere verwachting zich niet op de locatie van bodemroerende werkzaamheden bevindt. Buro de Brug adviseert de voorgenomen ingreep binnen het gehele tracé vrij te geven m.b.t. het aspect archeologie. Indien tijdens de werkzaamheden resten worden aangetroffen waarvan redelijkerwijs kan worden aangenomen dat deze resten van cultuurhistorische waarde zijn, geldt een wettelijke meldingsplicht conform artikel 5.10 van de Erfgoedwet. Bovenstaand advies dient te worden beoordeeld door de bevoegde overheid. Deelgebied
Bevoegd gezag
Wettelijke archeologie
1, gem. Uden
Gemeente Uden
1, gem. Landerd 2, gem. Landerd 2, gem. Mill en Sint Hubert 3a, gem. Mill en Sint Hubert
Gemeente Landerd
Deels: bescherming en behoud (verwachte) archeologische waarden óf nader archeologisch onderzoek Geen onderzoeksplicht, meldingsplicht “toevalsvondsten” Geen onderzoeksplicht, meldingsplicht “toevalsvondsten” Geen onderzoeksplicht, meldingsplicht “toevalsvondsten” Bescherming en behoud (verwachte) archeologische waarden óf nader archeologisch onderzoek
3b, gem. Mill en Sint Hubert
Gemeente Mill en Sint Hubert
3b, gem. Cuijk
Gemeente Cuijk
Gemeente Landerd Gemeente Mill en Sint Hubert Gemeente Mill en Sint Hubert
verplichtingen
Deels: bescherming en behoud (verwachte) archeologische waarden óf nader archeologisch onderzoek Geen onderzoeksplicht, meldingsplicht “toevalsvondsten”
Advies archeologie Beoogde ingreep vrijgeven m.b.t. archeologie Beoogde ingreep vrijgeven m.b.t. archeologie Beoogde ingreep vrijgeven m.b.t. archeologie Beoogde ingreep vrijgeven m.b.t. archeologie Westelijke helft: geen onevenredige afbreuk aan eventuele archeologische waarden. Beoogde ingreep vrijgeven m.b.t. archeologie Oostelijke helft: Beoogde ingreep vrijgeven m.b.t. archeologie Beoogde ingreep vrijgeven m.b.t. archeologie Beoogde ingreep vrijgeven m.b.t. archeologie
1
Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie, www.sikb.nl. Het plangebied betreft een langgerekt tracé van de N264. Voor dit onderzoek is een breedte strook aangehouden van 30 m. 3 Deze diepte is een aanname voor de planstudie en is gebaseerd op het verleggen van kabels en leidingen, het verplaatsen van watergangen en/of het herplaatsen van groenelementen. 2
Buro de Brug B20-427
Bureauonderzoek N264 Odiliapeel – Sint Hubert
definitief
4
Administratieve gegevens Projectnaam Opdrachtgever Contactpersoon Uitvoerder Autorisatie Projectcode Buro de Brug Betrokken projectmedewerkers Bevoegd gezag Provincie, gemeente plaats plangebied
en
Toponiem Kadastrale nummers
Centrumcoördinaat
Oppervlakte plangebied Archisnummer4 Beheer en plaats documentatie Rapportversie Datum rapport
N264 Odiliapeel – Sint Hubert Ingenieursbureau Movares Dhr. Buro de Brug drs. burodebrug.nl 06-25289957 B20-427 Projectleiding: Bureauonderzoek: Rapportage: Gemeente Uden, gemeente Landerd, gemeente Mill en Sint Hubert, gemeente Cuijk Noord-Brabant, Uden/Landerd/Mill en Sint Hubert/Cuijk, Odiliapeel – Sint Hubert N264 Deelgebied 1: UDN00 804, 574, 3115, 2960, 3064 en ZLD02 3159 Deelgebied 2: ZLD02 - E - 3160, 3179, 3182, MIL00 - D – 2622, MIL00 - E – 2963, MIL00 - P – 1067, 1070, MIL00 - R – 1334, 1341 Deelgebied 3a: MIL00 62 en 2380 Deelgebied 3b: MIL00 1337, 921, CUI00 3885 en 3887 X 177685 Y 407177 (deelgebied 1) X 180986 Y 408868 (deelgebied 2) X 183626 Y 409668 (deelgebied 3a) X 185469 Y 410384 (deelgebied 3b) ca. 40,9 ha 4770644100 Buro de Brug, Amsterdam Definitief (versie 2) 19 mei 2020
4
Landelijk onderzoeksmeldingsnummer dat bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE/ARCHIS) moet worden aangevraagd bij aanvang van archeologisch onderzoek.
Buro de Brug B20-427
Bureauonderzoek N264 Odiliapeel – Sint Hubert
definitief
5
1
Inleiding
1.1
Algemeen
Dit archeologisch bureauonderzoek is uitgevoerd conform KNA 4.15 en BRL protocol 4002 door Buro de Brug in opdracht van Ingenieursbureau Movares. De aanleiding tot dit onderzoek is het uitvoeren van groot onderhoud aan de provinciale weg N264. Hierbij hoort ook de verkeersveiligheid, leefbaarheid, groen, natuur en landschap. Het plangebied heeft een totale oppervlakte van ca. 40,9 ha. Niet in het gehele plangebied zullen bodemroerende werkzaamheden plaatsvinden. Eén van de mogelijkheden om de verkeersveiligheid te verbeteren is het toepassen van een parallelstructuur langs de hoofdrijbaan van de N264. Indien hiervoor gekozen wordt, dient een nieuwe wegconstructie gerealiseerd te worden voor de parallelwegen. De wegconstructie van de hoofdrijbaan wordt niet aangepast. De ontgravingen ten behoeve van de geplande werkzaamheden bereiken bij benadering een oppervlakte van 40,9 ha en een diepte van naar verwachting 400 cm -mv.6 Het tracé begint bij de rotonde Oudedijk in Odiliapeel (tussen kilometer 31-32), loopt langs Sint Hubert en eindigt bij de rotonde Hapseweg in Haps (bij kilometer 43 afb. 1). Het plangebied valt binnen vier verschillende gemeentelijke archeologische beleidskaarten. In de gemeenten Uden en Mill en Sint Hubert geldt een onderzoeksplicht op basis van de bestemmingsplannen. Bij de gemeenten Landerd en Cuijk geldt geen onderzoeksplicht.
Het voorgaande maakt duidelijk dat de bodemverstoringen die de geplande bodemingrepen met zich meebrengen de toegestane verstoringsmarges van oppervlakte en diepte overschrijden. De voorgenomen werkzaamheden zouden een bedreiging kunnen vormen voor eventueel aanwezige archeologische resten in de ondergrond van het areaal van de geplande voorziening. Gezien de aard en omvang van de bodemingrepen is een archeologisch (voor)onderzoek noodzakelijk.
5
Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie, www.sikb.nl. Deze diepte is een aanname voor de planstudie en is gebaseerd op het verleggen van kabels en leidingen, het verplaatsen van watergangen en/of het herplaatsen van groenelementen. 6
Buro de Brug B20-427
Bureauonderzoek N264 Odiliapeel – Sint Hubert
definitief
6
Afbeelding 1. Locatie van het gehele tracé N264 dat opnieuw wordt ingericht (bron: Ingenieursbureau Movares).
Buro de Brug B20-427
Bureauonderzoek N264 Odiliapeel – Sint Hubert
definitief
7
Afbeelding 2. De verschillende deelgebieden van het onderzoek. In blauw de verschillende gemeentegrenzen.
Buro de Brug B20-427
Bureauonderzoek N264 Odiliapeel – Sint Hubert
definitief
8
Afbeelding 3. Detail van deelgebied 1 waar bodemverstoring zal plaatsvinden en het bijbehorende onderzoeksgebied van dit bureauonderzoek. In blauw de verschillende gemeentegrenzen.
Buro de Brug B20-427
Bureauonderzoek N264 Odiliapeel – Sint Hubert
definitief
9
Afbeelding 4. Detail van deelgebied 2 met rotondes en fietsoversteekplaatsen waar gedeeltelijk bodemverstoring zal plaatsvinden en het bijbehorende onderzoeksgebied van dit bureauonderzoek. In blauw de verschillende gemeentegrenzen.
Buro de Brug B20-427
Bureauonderzoek N264 Odiliapeel – Sint Hubert
definitief
10
Afbeelding 5. Detail van deelgebied 3a en 3b waar gedeeltelijk bodemverstoring zal plaatsvinden en het bijbehorende onderzoeksgebied van dit bureauonderzoek. In blauw de verschillende gemeentegrenzen.
1.2
Huidige situatie
De provinciale weg N264 loopt tussen de A50 bij Uden en de N271 bij Gennep. De N264 bestaat nu uit een tweebaansweg met een 80 km maximum snelheid. Op de weg is veel doorgaand, oprijdend en overstekend landbouwverkeer en er zijn veel zijwegen van particulieren en bedrijven. Het is niet bekend of in het plangebied bodemverontreiniging aanwezig is.
Buro de Brug B20-427
Bureauonderzoek N264 Odiliapeel – Sint Hubert
definitief
11
1.3
Toekomstige situatie
Het plangebied is opgedeeld in vier zones, waarbij in het hele deelgebied 1, 3a en 3b bodemroerende activiteiten zullen plaatsvinden. Dit zal bestaan uit het aanleggen van een parallelstructuur tot een diepte van max. 400 cm -mv. De exacte omvang van de parallelstructuur is nog onbekend, om deze reden wordt het gehele huidige wegtracé in het bureauonderzoek behandeld. In deelgebied 2 is het voornemen om de bermen veilig in te richten door o.a. het rooien van bomen en het aanbrengen van geleiderails. De bodemverstoring zal hierbij gering zijn. Het voornemen is om de capaciteit van de rotonde aan de Peelweg (N277) te vergroten door het aanpassen van de rotonde naar een eirotonde. Bij de rotondes ‘Erica’ en Vorleweg is alleen het voornemen om het wegdek te vervangen. Ten slotte worden maximaal vier oversteekplaatsen gerealiseerd (zie afb. 4).
Buro de Brug B20-427
Bureauonderzoek N264 Odiliapeel – Sint Hubert
definitief
12
2
Archeologisch bureauonderzoek
2.1
Onderzoeksmethode
Dit bureauonderzoek heeft tot doel - op basis van bestaande landschappelijke, archeologische en historische bronnen - een gespecificeerde archeologische verwachting te verkrijgen voor het plangebied. Op basis van de resultaten wordt een aanbeveling gedaan worden om de eventueel aanwezige archeologische waarden in het plangebied veilig te stellen. Het onderzoek is uitgevoerd volgens de richtlijnen van de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA versie 4.1). Voor het verzamelen van gegevens met betrekking tot reeds bekende archeologische- en bodemkundige waarden van het plangebied zijn de volgende bronnen geraadpleegd: Gemeentelijke archeologische beleidskaarten Toelichting gemeentelijk archeologisch beleid Bestemmingsplannen gem. Uden: Rotonde Odiliapeel 2017; Partiële herziening Buitengebied 2017; gem. Landerd: Buitengebied 2013; gem. Mill en Sint Hubert: Buitengebied Mill en Sint Hubert, Herziening 2018; gem. Cuijk: Buitengebied 2010 Randweg Haps. Geologie (1:600.000) Bodemkunde (1:50.000)
Kortlang 2017; Van de Water & Kortlang 2012a; Van de Water & Kortlang 2012b; Archeologische beleidskaart Gemeente Cuijk 2009(?) Kortlang 2017; Van de Water & Kortlang 2012a; Van de Water & Kortlang 2012b; Archeologisch beleidsplan Gemeente Cuijk 2009(?) www.ruimtelijkeplannen.nl
Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN3)
TNO-NITG 2005; www.dinoloket.nl; kaart 2010 Bodemkaart van Nederland, schaal 1:50.000, versie 2014, Alterra Geomorfologische kaart van Nederland, schaal 1:50.000, versie 2017, Alterra www.ahn.nl
Kadastrale minuutkaarten 1811-1832
beeldbank.cultureelerfgoed.nl
Grote Historische Atlas 1839-1859
Bibliotheek Buro de Brug
Bonnebladen 1870-1931 Nationaal Archief Gelders Archief Gemeentelijk archief Nijkerk
Bibliotheek Buro de Brug www.nationaalarchief.nl www.geldersarchief.nl www.archieven.nl
Archeologische Monumentenkaart (AMK)
https://rce.webgispublisher.nl/Viewer.aspx?map= Archeologie%2Din%2DNederland zoeken.cultureelerfgoed.nl
Geomorfologie (1:50.000)
Archis
Buro de Brug B20-427
Bureauonderzoek N264 Odiliapeel – Sint Hubert
definitief
13
2.2
Beleid en bestemmingsplan
Het plangebied ligt verspreid over vier verschillende gemeenten. Hieronder wordt het archeologisch beleid per gemeente opgesomd. Binnen het plangebied zijn geen historisch waardevolle bouwwerken of objecten van cultuurhistorische waarde aanwezig.
2.2.1 Gemeente Uden De gemeente Uden heeft een eigen archeologiebeleid, dat in 2017 is opgesteld.7 Op de beleidskaart zijn de archeologische waarden- en verwachtingen weergegeven (afb. 6). Het plangebied bevindt zich op deze kaart binnen een zone met categorie 5:
gebieden met een middelhoge archeologische verwachting. Onderzoeksplicht bij een verstoringsdiepte van meer dan 40 cm en een verstoringsoppervlakte van meer dan 2500 m2. De beleidskaart heeft een buffer opgenomen rondom de gemeentegrens, waardoor het deel binnen de gemeente Landerd ook op de beleidskaart van de gemeente Uden staat. Hierop wordt een deel met een lage archeologische verwachting weergegeven (categorie 6). Aangezien de gemeente Landerd zelf over een archeologische beleidskaart beschikt (zie hieronder), heeft deze informatie geen beleidsmatige weerslag. De archeologische beleidskaart is niet verwerkt in de bestemmingsplannen en heeft daarmee geen juridische basis. Het deel van deelgebied 1 dat binnen de gemeente Uden ligt, valt binnen twee verschillende bestemmingsplannen: “Rotonde Odiliapeel” en “Partiele herziening buitengebied 2017”. Een deel van de meest westelijke zone van deelgebied 1 valt binnen het bestemmingsplan “Rotonde Odiliapeel” (vastgesteld 20-04-2017). Hierbinnen geldt voor een deel een dubbelbestemming Waarde – Archeologie (afb. 7) een vergunningsplicht voor:
Het aanleggen, verbreden en/of verharden van wegen, paden, banen en/of parkeergelegenheden en/of het aanbrengen van andere oppervlakteverhardingen, zulks indien de oppervlakte 100 m 2 of meer bedraagt. De rest van deelgebied 1 binnen de gemeente Uden valt binnen het bestemmingsplan “Partiele herziening buitengebied 2017” (vastgesteld 22-06-2017). Hierbinnen geldt voor een deel een dubbelbestemming Waarde – Archeologie (zie afb. 7) een vergunningsplicht voor:
Het aanleggen, verbreden en/of verharden van wegen, paden, banen en/of parkeergelegenheden en/of het aanbrengen van andere oppervlakteverhardingen, zulks indien de oppervlakte 100 m 2 of meer bedraagt. Voor de bovengenoemde twee zones met een dubbelbestemming Waarde – Archeologie geldt op basis van de beoogde ingreep een onderzoeksplicht.
7
Kortlang 2017.
Buro de Brug B20-427
Bureauonderzoek N264 Odiliapeel – Sint Hubert
definitief
14
Afbeelding 6. Deelgebied 1 op een uitsnede van de archeologische beleidskaart van de gemeente Uden uit 2017 (zie ook bijlage 1).
Buro de Brug B20-427
Bureauonderzoek N264 Odiliapeel – Sint Hubert
definitief
15
Afbeelding 7. Het westelijke deel van deelgebied 1 met daarop de dubbelbestemmingen binnen de verschillende bestemmingsplannen. De zwarte plusjes staan voor een dubbelbestemming archeologie (zie ook bijlage 2).
2.2.2 Gemeente Landerd De gemeente Landerd heeft een eigen archeologiebeleid, dat in 2012 is opgesteld.8 Op de beleidskaart zijn de archeologische waarden- en verwachtingen weergegeven (zie bijlage 3). Het oostelijke deel van deelgebied 1 en het westelijke deel van deelgebied 2 bevinden zich op deze kaart in het geheel binnen een zone met categorie 6 (afb. 8):
gebieden met een lage archeologische verwachting. Geen onderzoeksplicht.
8
Van de Water & Kortlang 2012a.
Buro de Brug B20-427
Bureauonderzoek N264 Odiliapeel – Sint Hubert
definitief
16
Het beleid dat is opgenomen in het bestemmingsplan “Buitengebied” (vastgesteld 23-05-2013) correspondeert met de beleidskaart: binnen het plangebied is geen dubbelbestemming Waarde – Archeologie opgenomen. Voor het deel van het plangebied dat binnen de gemeente Landerd valt, geldt op basis van de beoogde ingreep geen onderzoeksplicht.
Afbeelding 8. Het oostelijke deel van deelgebied 1 en het westelijke deel van deelgebied 2 op een uitsnede van de archeologische beleidskaart van de gemeente Landerd uit 2012 (zie ook bijlage 3).
Buro de Brug B20-427
Bureauonderzoek N264 Odiliapeel – Sint Hubert
definitief
17
2.2.3 Gemeente Mill en Sint Hubert De gemeente Mill en Sint Hubert heeft een eigen archeologiebeleid, dat in 2012 is opgesteld.9 Op de beleidskaart zijn de archeologische waarden- en verwachtingen weergegeven (afb. 9 en 10). Deelgebied 2 bevindt zich op deze kaart binnen drie verschillende zones. Het grootste deel, waaronder alle beoogde fietsoversteekplaatsen en rotondes, valt binnen categorie 6:
gebieden met een lage archeologische verwachting. Geen onderzoeksplicht. Daarnaast vallen delen binnen categorie 4, waar geldt:
gebieden met een hoge archeologische verwachting. Onderzoeksplicht bij een verstoringsdiepte van meer dan 40 cm en een verstoringsoppervlakte van meer dan 250 m 2. Geen van de beoogde fietsoversteekplaatsen of rotondes vallen binnen een zone met categorie 4. Een klein deel ten noorden van rotonde “Erica” valt binnen categorie 7:
Gebieden zonder een archeologische verwachting of archeologisch vrijgegeven. Geen onderzoeksplicht. Deelgebied 2 valt binnen het bestemmingsplan “Buitengebied Mill en Sint Hubert, Herziening 2018” (vastgesteld 26-09-2019). Hierbinnen geldt voor een deel een dubbelbestemming Waarde – Archeologie 210 (afb. 10) een vergunningsplicht voor:
het verzetten of vergraven van grond waarbij het maaiveld over meer dan 250 m² en met meer dan 0,4 m wordt gewijzigd of waarbij de maaiveldniveaus van steilranden worden gewijzigd; en
het aanleggen en/of verharden van wegen, paden, parkeerterreinen of het aanbrengen van andere oppervlakteverhardingen, geen containervelden zijnde en indien meer dan 250 m². Het rooien van de bomen en het plaatsen van een geleiderail zal een zeer geringe bodemverstoring betekenen. Voor de bovengenoemde zones binnen deelgebied 2 met een dubbelbestemming Waarde – Archeologie geldt op basis van de beoogde ingreep geen onderzoeksplicht.
9
Van de Water & Kortlang 2012b. Het deel dat op de beleidskaart binnen categorie 4 valt.
10
Buro de Brug B20-427
Bureauonderzoek N264 Odiliapeel – Sint Hubert
definitief
18
Afbeelding 9. Deelgebied 2 op een uitsnede van de archeologische beleidskaart van de gemeente Mill en Sint Hubert uit 2012 (zie ook bijlage 4).
Buro de Brug B20-427
Bureauonderzoek N264 Odiliapeel – Sint Hubert
definitief
19
Afbeelding 10. Deelgebied 2 met daarop de dubbelbestemming archeologie (zwarte plusjes, zie ook bijlage 5).
Deelgebieden 3a en 3b bevinden zich op de archeologische beleidskaart van de gemeente Mill & Sint Hubert binnen verschillende zones. Deelgebied 3a valt binnen een zone met categorie 4. Deelgebied 3b valt binnen de gemeente Mill en Sint Hubert in vijf verschillende zones met twee categorieën. Van west naar oost zijn dit: categorie 6, 4, 2, 6, 4 en 6. Voor categorie 2 geldt:
Gebieden van zeer hoge archeologische waarde en historisch geografische objecten met een archeologische relevantie. Onderzoeksplicht bij een verstoringsdiepte van meer dan 40 cm en een verstoringsoppervlakte van meer dan 100 m2.
Buro de Brug B20-427
Bureauonderzoek N264 Odiliapeel – Sint Hubert
definitief
20
De zone met een categorie 2 is een buffer rondom de locatie van een historische brug of voorde. 11 De buffer is opgenomen bij alle puntobjecten van de waardenkaart van RAAP. 12 Voor een brug/voorde worden echter weinig sporen in de omgeving verwacht behalve de brug zelf. Naar alle waarschijnlijkheid zijn de resten van deze brug/voorde met de vernieuwing van de huidige weg al ernstig verstoord. De archeologische beleidskaart is verwerkt in de bestemmingsplannen. Het deel van deelgebied 3a en 3b dat binnen de gemeente Mill en Sint Hubert ligt, valt in het geheel binnen één bestemmingsplan. Deelgebied 3a valt binnen het bestemmingsplan “Buitengebied Mill en Sint Hubert, Herziening 2018” (vastgesteld 26-09-2019). Hierbinnen geldt voor een deel een dubbelbestemming Waarde – Archeologie 213 (afb. 12) een vergunningsplicht voor:
het verzetten of vergraven van grond waarbij het maaiveld over meer dan 250 m² en met meer dan 0,4 m wordt gewijzigd of waarbij de maaiveldniveaus van steilranden worden gewijzigd; en
het aanleggen en/of verharden van wegen, paden, parkeerterreinen of het aanbrengen van andere oppervlakteverhardingen, geen containervelden zijnde en indien meer dan 250 m². Deelgebied 3b valt ook binnen het bestemmingsplan “Buitengebied Mill en Sint Hubert, Herziening 2018” (vastgesteld 26-09-2019). Hierbinnen geldt voor een deel een dubbelbestemming Waarde – Archeologie 2 (afb. 13), met gelijke regels zoals hierboven gesteld. Daarnaast geldt voor een deel een dubbelbestemming Waarde – Archeologie 114 (zie afb. 11), met een vergunningsplicht voor:
het verzetten of vergraven van grond waarbij het maaiveld over meer dan 100 m² en met meer dan 0,4 m wordt gewijzigd of waarbij de maaiveldniveaus van steilranden worden gewijzigd; en
het aanleggen en/of verharden van wegen, paden, parkeerterreinen of het aanbrengen van andere oppervlakteverhardingen, geen containervelden zijnde en indien meer dan 100 m² . Voor de bovengenoemde twee zones binnen deelgebieden 3a en 3b met een dubbelbestemming Waarde – Archeologie geldt op basis van de beoogde ingreep een onderzoeksplicht.
11
Keunen, Boshoven & Van der Veen 2011. Keunen, Boshoven & Van der Veen 2011. 13 Het deel dat op de beleidskaart binnen categorie 4 valt. 14 Het deel dat op de beleidskaart binnen categorie 2 valt. 12
Buro de Brug B20-427
Bureauonderzoek N264 Odiliapeel – Sint Hubert
definitief
21
Afbeelding 11. Deelgebied 2, 3a en 3b op een uitsnede van de archeologische beleidskaart van de gemeente Mill en Sint Hubert uit 2012 en de gemeente Cuijk 2009. Inzet: detail locatie categorie 1 (zie ook bijlage 4).
Buro de Brug B20-427
Bureauonderzoek N264 Odiliapeel – Sint Hubert
definitief
22
Afbeelding 12. Deelgebied 3a met daarop de dubbelbestemming archeologie (zwarte plusjes, zie ook bijlage 5).
Buro de Brug B20-427
Bureauonderzoek N264 Odiliapeel – Sint Hubert
definitief
23
Afbeelding 13. Het westelijke deel van deelgebied 3b met daarop de dubbelbestemming archeologie (zwarte plusjes, zie ook bijlage 6).
2.2.4 Gemeente Cuijk De gemeente Cuijk heeft een eigen archeologiebeleid, dat in 2009 is opgesteld.15 Op de beleidskaart zijn de archeologische waarden- en verwachtingen weergegeven (zie afb. 14). Het plangebied bevindt zich op deze kaart binnen een zone met categorie “Niet gekarteerd”:
Niet gekarteerd gebied a.g.v. aanpassing gemeentegrens. De beleidskaart heeft een verschillende zones rondom de gemeentegrens niet in kaart gebracht. Hierdoor is voor deze zones geen archeologisch beleid aangegeven.
15
Onbekend 2009.
Buro de Brug B20-427
Bureauonderzoek N264 Odiliapeel – Sint Hubert
definitief
24
De archeologische beleidskaart is verwerkt in de bestemmingsplannen. Het niet gekarteerde deel van de beleidskaart heeft in de bestemmingsplannen geen dubbelbestemming Waarde – Archeologie gekregen. Bovenstaande toont aan dat de vrijgave niet is onderbouwd. Voor het deelgebied dat binnen de gemeente Cuijk valt, geldt op basis van de beoogde ingreep geen onderzoeksplicht.
Afbeelding 14. Deelgebied 3b op een uitsnede van de archeologische beleidskaart van de gemeente Cuijk uit 2009.
Buro de Brug B20-427
Bureauonderzoek N264 Odiliapeel – Sint Hubert
definitief
25
2.3
Geologie, geomorfologie en bodemopbouw
2.3.1 Deelgebied 116 Bron Geologie17 (1:600.000)
Bodemkunde18 (1:50.000)
Geomorfologie19 (1:50.000)
Hoogteligging20
Informatie Be4: Formatie van Beegden veelal met een dek van de Formatie van Boxtel, Laagpakket van Wierden; rivierzand en -grind veelal met een zanddek. Bx6: Formatie van Boxtel met een dek van het Laagpakket van Wierden; fluvioperiglaciale afzettingen (leem en zand) met een zanddek. Hn21g: Amorfe humuspodzolgronden, zonder ijzerhuidjes, grof zand en/of grind, beginnend tussen 40 en 80 cm en ten minste 40 cm dik, of beginnend dieper dan 80 cm en doorgaand tot dieper dan 120 cm. Hn21: Amorfe humuspodzolgronden, zonder ijzerhuidjes. 4F01d: Plateau-achtige horst, vlak gebied dat als gevolg van tektonische bewegingen langs breuken hoger is komen te liggen, met opgeheven rivierafzettingen, met daarop een aaneengesloten pakket dekzand. 4F01r: Plateau-achtige horst, vlak gebied dat als gevolg van tektonische bewegingen langs breuken hoger is komen te liggen, met bovengrond van (grof)zandige rivierafzettingen. Hoogste punt in het plangebied: 21,75 m NAP Laagste punt in het plangebied: 19,50 m NAP
Het plangebied behoort tot de Peelhorst, een gebied dat door tektonische activiteit een relatief hoge ligging heeft gekregen. Ten westen van het plangebied ligt een zuidoost-noordwest georiënteerde breuk, de Peelrandbreuk, die de grens vormt met het tektonische dalingsgebied van de Roerdalslenk, ook wel Centrale Slenk genoemd. In dit gebied werden in het Plioceen, vroeg- en midden-Pleistoceen door de Rijn en Maas sedimenten afgezet. Tijdens het Holsteinien schuurde de Maas in deze afzettingen een dal uit dat van zuid naar noord in diepte afneemt en in breedte toeneemt. In het Holsteinien en Saalien vulde de Maas dit dal gedeeltelijk weer op met grindhoudend grof zand (Formatie van Beegden), dat op de Peelhorst dicht onder het oppervlak voorkomt. Aan het eind van het Cromerien verlegde de Maas onder invloed van tektonische bewegingen haar loop en kwam een eind aan deze afzettingen.
16
Vrijwel integraal overgenomen uit De Boer 2011. TNO-NITG 2005; www.dinoloket.nl; kaart 2010. 18 Bodemkaart van Nederland, schaal 1:50.000, versie 2014, Alterra. 19 Geomorfologische kaart van Nederland, schaal 1:50.000, versie 2017, Alterra. 20 AHN, www.ahn.nl. 17
Buro de Brug B20-427
Bureauonderzoek N264 Odiliapeel – Sint Hubert
definitief
26
3a en 3b 2 1
Afbeelding 15. Het plangebied (rode cirkels bij benadering) op een uitsnede van de geologische kaart van Nederland (1:50.000).
Door het steeds kouder worden van het klimaat was in het Saalien sprake van periglaciale afzettingen van lokale oorsprong (Formatie van Boxtel). Deze afzettingen bestaan uit door dooiwater afgezette, overwegend grofzandige fluvioglaciale afzettingen, door de wind afgezet (al of niet lemig) zwakgolvend dekzand en het Brabants leem. In het Eemien kon de bosvegetatie zich als gevolg van de hogere temperaturen uitbreiden en kwam een einde aan de zandverstuivingen. In de lagere delen in het landschap kon veenvorming optreden (thans te herkennen aan humeus zand, humeuze leem en veen; Boxtel Formatie). Op de hoger gelegen gronden ontwikkelde zich een bodemprofiel. Door klimaatverslechtering in het Weichselien vond intensieve erosie plaats en verdwenen grote delen van de oorspronkelijke verbreiding van deze bodemvorming. Vervolgens was opnieuw sprake van periglaciale afzettingen (Formatie van Boxtel). In het laatglaciaal raakten de beekdalen door dekzandaccumulaties verstopt. Daardoor verslechterde de drainage dermate dat zich in de warmere perioden veen vormde. In één van die warmere perioden, het Allerød-interstadiaal vond bodemvorming plaats die nu nog is te herkennen als een grijswitte laag met houtskoolresten (laag van Usselo). In het Holoceen werd het klimaat een stuk milder.
Door de toenemende vegetatie kwam er een eind aan de natuurlijke zandverstuivingen en raakten de dekzandruggen gefixeerd. Door het toedoen van de mens, zoals kappen, branden en ontginnen, konden plaatselijk opnieuw verstuivingen optreden. Ook de bodemvorming, die door het mildere klimaat op grote schaal plaatsvond, is grotendeels antropogeen beïnvloed. Als gevolg van het nattere en warmere klimaat in het Holoceen kon het veen vanuit de lagere en nattere delen van het landschap zich over grote delen van het landschap uitbreiden en (vanaf het Atlanticum) hoogveenkussens vormen. Door drainage en turfwinning zijn grote delen van het hoogveen verdwenen. Volgens de geologische overzichtskaart van Nederland ligt het westelijke deel van het deelgebied 1 in een gebied waar de Formatie van Beegden voorkomt met een dek van de Formatie van Boxtel; Laagpakket van Wierden (rivierzand en –grind veelal met een zanddek). Het oostelijke deel ligt in een gebied met de Formatie van Boxtel met een dek van het Laagpakket van Wierden (fluvioperiglaciale afzettingen met een zanddek). Uit boringen die in het verleden in dit gebied zijn gezet, komt een iets ander beeld naar voren.
Hieruit blijkt dat in het uiterste westelijke deel van het plangebied vrijwel direct aan het oppervlak grove afzettingen (sterk grindig, matig tot uiterst grof zand) voorkomen, die vermoedelijk behoren tot de Formatie van Beegden. In het centrale deel bevindt zich een 0,8 tot 1,8 m dik pakket zwak grindige, matig fijn tot matig grove zanden, die vermoedelijk behoren tot de fluvioperiglaciale afzettingen van de Formatie van Boxtel. Hieronder bevindt zich sterk grindig, grof zand of zandig grind van de Formatie van Beegden. In het oostelijke deel komt een 1,2 tot 2 m dik pakket matig fijn zand voor, dat vermoedelijk behoort tot het Laagpakket van Wierden (dekzand). Hieronder bevinden zich tot een diepte Buro de Brug B20-427
Bureauonderzoek N264 Odiliapeel – Sint Hubert
definitief
27
van 2,2 tot 2,9 m –mv matig grof, zwak grindig zand met plaatselijk een leem of kleilaag aan de basis. Onder deze fluvioperiglaciale afzettingen bevinden zich de fluviatiele zanden en grinden van de Formatie van Beegden. Volgens de geomorfologische kaart maakt het deelgebied deel uit van een plateau-achtige horst, waarbij rivierafzettingen en dekzand aan het oppervlakte voorkomen (kaarteenheid 4F01, afb. 17). Het dekzand is echter plaatselijk vergraven en/of geëgaliseerd. Het deelgebied wordt doorsneden door een noordwest-zuidoost georiënteerde breuk, waardoor het oostelijke deel van het terrein ten opzichte van het westelijke deel is verzakt. De kaart van het Actueel Hoogtebestand geeft een gedetailleerd overzicht van het hoogteverloop in en rond het deelgebied (afb. 18). Op deze kaart is te zien dat het plangebied deel uitmaakt van een langgerekte, hoger gelegen noordwest-zuidoost georiënteerde zone. Het terrein is het hoogste aan de westelijke zijde (21,75 m NAP). Van daaruit helt het terrein in oostelijke richting af naar 19,50 m NAP. Deels zal het terrein voorafgaand aan de aanleg van de weg zijn opgehoogd en elders zijn afgegraven. Dit zal tot gevolg hebben gehad dat de bodem op de oorspronkelijk hogere delen is afgetopt, terwijl elders het bodemprofiel is afgedekt.
Afbeelding 16. Deelgebied 1 op een uitsnede van de bodemkaart van Nederland (1:50.000). Buro de Brug B20-427
Bureauonderzoek N264 Odiliapeel – Sint Hubert
definitief
28
Volgens de bodemkaart komen in het plangebied amorfe humuspodzolgronden voor (afb. 16). Deze bodems zijn ontstaan in zwak lemig en leemarm fijn zand waaronder in het westelijke deel van het plangebied grof zand en/of grind beginnend tussen 40 en 120 cm –mv voorkomt. In het grootste deel van het plangebied is het fijne zand dikker dan 120 cm. Op de iets rijkere gronden ontstonden in eerste instantie moderpodzolen. Door ontbossing voor de landbouw zijn plaatselijk echter ook de rijkere moderpodzolgronden tot de voedselarmere humuspodzolgronden gedegradeerd (secundaire podzolisatie). Deze ontwikkeling vond over het algemeen in toenemende mate vanaf het Laat Neolithicum plaats. Vanaf de Late IJzertijd waren veel gebieden dermate uitgeloogd dat ze werden verlaten en men zich in mineralogisch rijkere of lemigere zones (met moderpodzolgronden) terugtrok. Deze laatste zones komen vaak overeen met de gebieden waar vanaf de Late Middeleeuwen een esdek is ontstaan. Doordat de uitbreiding van het bouwland op deze arme zandgronden lange tijd afhankelijk was van de hoeveelheid winbare mest, kenden de gebieden met een humuspodzol lange tijd een marginaal gebruik als heideveld. Pas vanaf de opkomst van de kunstmest vanaf het eind van de 19de eeuw konden deze gebieden (opnieuw) worden ontgonnen.
Afbeelding 17. Deelgebied 1 op een uitsnede van de geomorfologische kaart van Nederland (1:50.000). Buro de Brug B20-427
Bureauonderzoek N264 Odiliapeel – Sint Hubert
definitief
29
Afbeelding 18. Het deelgebied 1 op het Actueel Hoogtebestand Nederland.
2.3.2
Deelgebied 2
Bron Geologie21 (1:600.000)
21
Informatie Bx6: Formatie van Boxtel met een dek van het Laagpakket van Wierden; fluvioperiglaciale afzettingen (leem en zand) met een zanddek. Be4: Formatie van Beegden veelal met een dek van de Formatie van Boxtel, Laagpakket van Wierden; rivierzand en -grind veelal met een zanddek.
TNO-NITG 2005; www.dinoloket.nl; kaart 2010.
Buro de Brug B20-427
Bureauonderzoek N264 Odiliapeel – Sint Hubert
definitief
30
Bron Bodemkunde22 (1:50.000)
Geomorfologie23 (1:50.000)
Hoogteligging24
Informatie Hn21g: Amorfe humuspodzolgronden, zonder ijzerhuidjes, grof zand en/of grind, beginnend tussen 40 en 80 cm en ten minste 40 cm dik, of beginnend dieper dan 80 cm en doorgaand tot dieper dan 120 cm. pZn21g: Gooreerdgronden, zonder ijzerhuidjes, 15-50 cm, leemarm en zwak lemig, grof zand en/of grind, beginnend tussen 40 en 80 cm en ten minste 40 cm dik, of beginnend dieper dan 80 cm en doorgaand tot dieper dan 120 cm. zEZ21: Hoge zwarte enkeerdgronden, leemarm en zwak lemig. gY30/gHd30: Moderpodzolgronden, grind, ondieper dan 40 cm beginnend, dun, zonder banden, geen indeling leemgehalte/humuspodzolgronden, met ijzerhuidjes, dun, geen indeling in leemgehalte. 4F01d: Plateau-achtige horst, vlak gebied dat als gevolg van tektonische bewegingen langs breuken hoger is komen te liggen, met opgeheven rivierafzettingen, met daarop een aaneengesloten pakket dekzand. 22R23: Dalvormige laagte. 4F01r: Plateau-achtige horst, vlak gebied dat als gevolg van tektonische bewegingen langs breuken hoger is komen te liggen, met bovengrond van (grof)zandige rivierafzettingen. 4H01yd: Horstglooiing, flauwe overgang van Peelhorst naar vlakte, 1,5 tot 5 m hoogte, al dan niet bedekt met dekzand. Hoogste punt in het plangebied: 21,75 m NAP Laagste punt in het plangebied: 19,50 m NAP
Voor de geologische beschrijving van de Formatie van Boxtel en -Beegden, zie hierboven. Volgens de geomorfologische kaart maakt het grootste gedeelte van deelgebied 2 deel uit van een plateau-achtige horst, waarbij rivierafzettingen en dekzand aan het oppervlakte voorkomen (kaarteenheid 4F01, afb. 20). Het dekzand is echter plaatselijk vergraven en/of geëgaliseerd. Een klein deel valt binnen een dalvormige laagte. Het uiterste oostelijke deel van deelgebied 2 ligt op een flauwe horstglooiing. Voor een beschrijving van amorfe humuspodzolgronden (afb. 19), zie hierboven. Gooreerdgronden komen voor in de matig laaggelegen zandgronden, zoals in bovenlopen en aan de randen van beekdalen of kleine ingesloten laagten (vennen). De gronden worden gekenmerkt door een donkere, humeuze bovengrond (de A-horizont) van doorgaans 20 tot 30 cm dik direct op het moedermateriaal, waarin geen roest of roest dieper dan 35 cm –mv voorkomt. De donkere bovengrond is ontstaan door een hoge productie van organisch materiaal en een geremde afbraak als gevolg van de lage, relatief natte ligging, waarna door vermenging door kleine bodemdieren met de bovenste grondlagen een donker gekleurde bovengrond is ontstaan. In de omgeving van dorpen komt plaatselijk een humushoudende bovengrond voor die door bemesting met materiaal uit de potstal dikker is dan 30 cm (maximaal 50 cm dik).
Soms komt onder de A-horizont een zeer zwakke, diep doorgaande humuspodzol-B voor en in enkele gevallen een sterk gebleekte, vrijwel ijzerloze ondergrond. Ook podzolgronden waarvan de oorspronkelijke B-horizont door ploegen, diepe grondbewerking of vergraving is verdwenen, worden tot de gooreerdgronden gerekend. 25 Voor een beschrijving van humuspodzolgronden, zie hierboven. De meeste enkeerdgronden zijn ontstaan door geleidelijke ophoging van een eenmaal ontgonnen grond met materiaal uit een potstal. Dit bestond uit stalmest gemengd met strooisel en zand. Hierdoor ontstond een humushoudende minerale bovengrond. De hoge zwarte enkeerdgonden hebben in principe een hoge watertrap, humusgehalte en koolstof/stikstofverhouding. 26 Een klein deel van het
22
Bodemkaart van Nederland, schaal 1:50.000, versie 2014, Alterra. Geomorfologische kaart van Nederland, schaal 1:50.000, versie 2017, Alterra. 24 AHN, www.ahn.nl. 25 De Boer 2011. 26 Steur & Heijink 1991, 30-31. 23
Buro de Brug B20-427
Bureauonderzoek N264 Odiliapeel – Sint Hubert
definitief
31
deelgebied 2 bevat een hoge zwarte enkeerdgrond. Dit is niet op de locatie van een rotonde of de beoogde fietsoversteekplaatsen. Moderpodzolen ontstaan op iets rijkere ondergronden. Ze ontstaan op mineralogisch rijke zanden met diepe grondwaterstanden. De overgang tussen de verschillende horizonten is meestal zeer geleidelijk. Er is een duidelijke podzol-B-horizont aanwezig.27 Op het Actueel Hoogtebestand Nederland is een duidelijke verhoging zichtbaar in het centrale deel van deelgebied 2 (afb. 21). De verhoging correspondeert met de plateau-achtige horst.
Afbeelding 19. Deelgebied 2 op een uitsnede van de bodemkaart van Nederland (1:50.000).
27
Stuer & Heijink 1991, 29.
Buro de Brug B20-427
Bureauonderzoek N264 Odiliapeel – Sint Hubert
definitief
32
Afbeelding 20. Deelgebied 2 op een uitsnede van de geomorfologische kaart van Nederland (1:50.000).
Buro de Brug B20-427
Bureauonderzoek N264 Odiliapeel – Sint Hubert
definitief
33
Afbeelding 21. Het deelgebied 2 op het Actueel Hoogtebestand Nederland.
2.3.3
Deelgebieden 3a en 3b
Bron Geologie28 (1:600.000)
28
Informatie Bx6: Formatie van Boxtel met een dek van het Laagpakket van Wierden; fluvioperiglaciale afzettingen (leem en zand) met een zanddek Be4: Formatie van Beegden veelal met een dek van de Formatie van Boxtel, Laagpakket van Wierden; rivierzand en -grind veelal met een zanddek Kr1: Formatie van Kreftenheye; rivierzand en -grind
TNO-NITG 2005; www.dinoloket.nl; kaart 2010.
Buro de Brug B20-427
Bureauonderzoek N264 Odiliapeel – Sint Hubert
definitief
34
Bron Bodemkunde29 (1:50.000)
Geomorfologie30 (1:50.000)
Hoogteligging31
Informatie gY30/gHd30: Moderpodzolgronden, grind, ondieper dan 40 cm beginnend, dun, zonder banden, geen indeling leemgehalte/humuspodzolgronden, met ijzerhuidjes, dun, geen indeling in leemgehalte. pZn21: Gooreerdgronden, zonder ijzerhuidjes, 15-50 cm, leemarm en zwak lemig. zEZ21: Hoge zwarte enkeerdgronden, leemarm en zwak lemig. pZg23g: Beekeerdgronden, lemig, grof zand en/of grind, beginnend tussen 40 en 80 cm en ten minste 40 cm dik, of beginnend dieper dan 80 cm en doorgaand tot dieper dan 120 cm. Zn23g: Gooreerdgronden, zonder ijzerhuidjes, grof zand en/of grind, beginnend tussen 40 en 80 cm en ten minste 40 cm dik, of beginnend dieper dan 80 cm en doorgaand tot dieper dan 120 cm. 4H01yd: Horstglooiing, flauwe overgang van Peelhorst naar vlakte, 1,5 tot 5 m hoogte, al dan niet bedekt met dekzand. 3L51yc: Dekzandwelvingen, windafzettingen met flauwe hellingen, zwak golvend oppervlak, al dan niet bedekt met oud-bouwlanddek. 2M42yd: Terrasvlakte, hoger, vlakker deel, al dan niet bedekt met dekzand. Hoogste punt in het plangebied: 14 m NAP Laagste punt in het plangebied: 11 m NAP
Voor de geologische beschrijving van de Formatie van Boxtel en -Beegden, zie hierboven. De Formatie van Kreftenheye bestaat uit afzettingen van de Rijn en de Maas in het Weichselien (zie afb. 10). De afzettingen zijn grofzandig, grindrijk en rijk aan augiet. 32 Een klein deel van deelgebied 3a ligt op een flauwe horstglooiing (afb. 23). Het oostelijke deel ligt op dezandwelvingen, waarop mogelijk oud-bouwlanddek aanwezig is. Het westelijke deel van deelgebied 3b ligt ook op deze dekzandwelvingen. Het oostelijke deel van het deelgebied ligt op een terrasvlakte, mogelijk ook bedekt met dekzand. Voor een beschrijving van Moderpodzol- en Gooreerdgronden (afb. 22), zie hierboven.
29
Bodemkaart van Nederland, schaal 1:50.000, versie 2014, Alterra. Geomorfologische kaart van Nederland, schaal 1:50.000, versie 2017, Alterra. 31 AHN, www.ahn.nl. 32 Berendsen 2011, 198. 30
Buro de Brug B20-427
Bureauonderzoek N264 Odiliapeel – Sint Hubert
definitief
35
Afbeelding 22. Deelgebied 3a en 3b op een uitsnede van de bodemkaart van Nederland (1:50.000).
Voor een beschrijving van enkeerdgronden, zie hierboven. Deze grondsoort komt langs de randen van het westelijke deel van deelgebied 3b voor. Beekeerdgronden komen o.a. voor in beekdalen en bevatten veel roest. 33 Op het Actueel Hoogtebestand Nederland is direct duidelijk zichtbaar dat deelgebied 3a en 3b lager liggen dan 1 (afb. 24). De vlakte ten oosten van de Peelhorst is duidelijk zichtbaar.
33
Steur & Heijink 1991, 33.
Buro de Brug B20-427
Bureauonderzoek N264 Odiliapeel – Sint Hubert
definitief
36
Afbeelding 23. Deelgebied 3a en 3b op een uitsnede van de geomorfologische kaart van Nederland (1:50.000).
Buro de Brug B20-427
Bureauonderzoek N264 Odiliapeel – Sint Hubert
definitief
37
Afbeelding 24. Deelgebieden 3a en 3b op het Actueel Hoogtebestand Nederland.
2.4
Historische gegevens34
Het plangebied maakt deel uit van de Peelhorst. Vanaf het begin van de Holoceen is door lokale natte omstandigheden veen gevormd, waarna dit zich langzamerhand en met name vanaf het mesolithicum over een groot deel van de Peel heeft uitgebreid. In dit gevarieerde landschap hebben in het Laat Paleolithicum evenals het daaropvolgende Mesolithicum rondtrekkende jagers en verzamelaars rondgelopen, die gebruik maakten van stenen en benen werktuigen. De mensen woonden in tijdelijke kampen, die zich over het algemeen op landschappelijke gradiënten bevonden. Door de bestaansbasis (jagen en verzamelen) en de grote mobiliteit was de invloed van deze mensen op het landschap gering. Dit veranderde toen men vanaf 4900 v.C. (begin Neolithicum) geleidelijk het jagen en verzamelen verruilde voor een voedselvoorziening gebaseerd op akkerbouw en veeteelt. Door het verbouwen van 34
Integraal overgenomen uit De Boer 2011.
Buro de Brug B20-427
Bureauonderzoek N264 Odiliapeel – Sint Hubert
definitief
38
voedsel werd men gebonden aan een bepaalde plek, werden stevigere onderkomens gebouwd en ging men aardewerk produceren en gebruiken. Zodra de bodem op een bepaalde plek uitgeput was, kapte men een nieuw stukje bos en verplaatste men de akkers en eventueel de boerderij. Als gevolg van de ontbossing en akkerbouw was vanaf de Late IJzertijd de bodemvruchtbaarheid in grote gebieden dermate afgenomen dat deze niet meer als woon- en landbouwgebied werden gebruikt en men zich terugtrok in de gebieden met een van nature hoge bodemvruchtbaarheid. In en rondom het plangebied zullen bovendien de natte omstandigheden en het zich steeds verder uitbreidende veen een sterk beperkende rol hebben gespeeld in de bewoonbaarheid van het gebied. Lange tijd waren hierdoor alleen de randen van de Peel bewoonbaar en bestond het centrale deel uit een groot ontoegankelijk gebied met een afwisseling van vochtige heide en moerasgronden (afb. 25).
Afbeelding 25. De Kaart van het Hertogdom Brabant uit 1720-1740 illustreert mooi hoe leeg het gebied was in de Nieuwe Tijd. Links Volkel en rechts St. Huybert, met daartussen De Peel als grote leegte (collectie bhic).
Aan het begin van de 19de eeuw maakte het plangebied nog steeds grotendeels deel uit van een moerassig heidegebied. Het gebied werd slechts doorsneden door enkele, voornamelijk oost-west georiënteerde paden die de ontginningen ten westen van het plangebied verbonden met de dorpen aan de oostzijde van de Peel in Limburg. De provinciegrens tussen Noord-Brabant en Limburg, die op circa 150 m ten oosten van het plangebied lag, vormde ter hoogte van het plangebied tevens min of meer de overgang naar een circa noord-zuid georiënteerd moerasgebied waar veen werd gewonnen. Het plangebied werd tevens doorsneden door de noordwest-zuidoost georiënteerde grens tussen de gemeenten Uden en Zeeland. Op circa 800 m ten westen van het plangebied bevonden zich de bouwlanden rond Volkel, Leegenheuvel, Oosterens en Heikant. Vanaf deze oude ontginningen is men aan het einde van de 18de, begin 19de eeuw geleidelijk begonnen de Peel te ontginnen. Hierbij is het landschap door lange rechte wegen in ontginningsblokken verdeeld, waarna het terrein is verkaveld in brede strookvormige percelen. Op geen van de kaarten sinds deze periode is binnen het plangebied bebouwing zichtbaar. Aan het eind van de 19de eeuw wordt de voorganger van de N264 aangelegd.
Buro de Brug B20-427
Bureauonderzoek N264 Odiliapeel – Sint Hubert
definitief
39
2.5
Verstorende bodemingrepen in het verleden
De aanleg van de weg zal, mogelijk ook aan weerszijden van het huidige cunet, een bodemverstoring teweeg hebben gebracht. De parallelstructuren zullen echter naast de bestaande weg worden aangelegd, waardoor deze zones mogelijk gering of niet zullen zijn verstoord.
2.6
Bekende archeologische waarden
2.6.1
AMK-terreinen
Er zijn binnen het onderzoeksgebied geen Archeologische Monumenten Kaart (AMK-)terreinen aanwezig (https://rce.webgispublisher.nl/Viewer.aspx?map=Archeologie%2Din%2DNederland). 2.6.2
Archis vondstlocaties
Er zijn binnen het onderzoeksgebied geen vondstmeldingen bekend. 2.6.3
35
Archis onderzoeksmeldingen35
De toelichtingen zijn overgenomen uit Archis of de rapportage.
Buro de Brug B20-427
Bureauonderzoek N264 Odiliapeel – Sint Hubert
definitief
40
Afbeelding 26. Vondst- en onderzoeksmeldingen rondom deelgebied 1.
Buro de Brug B20-427
Bureauonderzoek N264 Odiliapeel – Sint Hubert
definitief
41
Afbeelding 27. Vondst- en onderzoeksmeldingen rondom deelgebied 2.
Buro de Brug B20-427
Bureauonderzoek N264 Odiliapeel – Sint Hubert
definitief
42
Afbeelding 28. Vondst- en onderzoeksmeldingen rondom deelgebieden 3a en 3b.
Zaakidentificatie Archis Toelichting
2014067100
Zaakidentificatie Archis Toelichting
2151192100
Zaakidentificatie Archis
2153930100
Buro de Brug B20-427
Booronderzoek en aanvullende archeologische inventarisatie van RAAP aan de plangebied Mill-Wanroyseweg te Mill. Geen rapportage beschikbaar.
Bureauonderzoek van Synthegra BV aan de Grootvenseweg te Sint Hubert. Geen rapportage beschikbaar.
Bureauonderzoek N264 Odiliapeel – Sint Hubert
definitief
43
Toelichting
Booronderzoek uitgevoerd door RAAP in 2007 op meerdere deellocaties. Tijdens het veldonderzoek is de restgeul van het Wijchense Maasje aangetroffen. In de restgeulvulling is op 205 cm -Mv een fragment aardewerk aangetroffen dat wordt gedateerd in de Late IJzertijd-Romeinse tijd. Gezien de landschappelijke opbouw van het gebied met name ten noorden van het Wijchense Maasje en de opmerkelijke diepte waarop de vondst is gedaan, is de kans groot dat het fragment aardewerk gerelateerd moet worden aan de bewoning van het pleistocene terras ten noorden van het Wijchense Maasje. Voor de Zandvoortsestraat geldt: De meeste archeologische indicatoren zijn aangetroffen in de menglaag of oude akkerlaag. Dit wil zeggen dat eventuele archeologische resten goed bewaard zijn gebleven onder het plaggendek. De menglaag bestaat uit (licht)geelbruin, zwak siltig, matig grof tot zeer grof zand met veel grind. In boring 326 is tot 120 cm -Mv (maximaal geboorde diepte) geen C-horizont aangetroffen. In alle andere boringen is geboord tot in de C-horizont. De diepteligging van de C-horizont varieert van 80 tot 130 cm -Mv op de hogere delen van de terrasrestrug. In de lagere (en nattere) delen bevindt de C-horizont zich op 60 cm -Mv. Ter hoogte van het Wezelpad (Leur) zijn tijdens het veldonderzoek aan het oppervlak veel fragmenten aardewerk aangetroffen.
Grotere en dateerbare vondsten zijn meegenomen voor determinatie. Het gaat om vondsten uit de IJzertijd-Romeinse tijd. Daarnaast zijn een fragment Siegburg aardewerk uit de Vroege Middeleeuwen en een fragment aardewerk uit de 14e eeuw aan het oppervlak gevonden. Bij het Hernens meer (Wijchen) zijn er in een boring archeologische indicatoren aangetroffen. Het gaat om 2 fragmenten handgevormd aardewerk die kunnen worden gedateerd in de periode Prehistorie t/m Vroege Middeleeuwen.
Zaakidentificatie Archis Toelichting
2161869100
Zaakidentificatie Archis Toelichting
2178985100
Zaakidentificatie Archis Toelichting
2236048100
Zaakidentificatie Archis Toelichting
2243913100
Buro de Brug B20-427
Bureauonderzoek en karterend booronderzoek van RAAP Archeologisch Adviesbureau aan de Wanroijseweg te Mill. Geen rapportage beschikbaar.
Bureauonderzoek uitgevoerd door RAAP met het toponiem Beuningen-Odiliapeel. Geen rapportage beschikbaar.
Bureauonderzoek over de St. Anthonisloop in Haps door RAAP uit 2009. Er is een beperkt veldonderzoek uitgevoerd ter ondersteuning van het bureauonderzoek. De beperkte oppervlaktekartering, die ter hoogte van de Steenakker is uitgevoerd, heeft in ieder geval één en mogelijk zelfs twee vuurstenen afslagen uit de Steentijd (Paleo/Neolithicum) opgeleverd. Mogelijk wijzen deze vondsten op een vuursteenvindplaats ter plaatse.
Grontmij Nederland bv heeft in opdracht van Ruimte voor Ruimte C.V., in mei 2009 een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd in verband met nieuwbouwplannen in het plangebied ’t Kavelt Mill-Zuid te Mill in de gemeente Mill en St. Hubert. Het bureauonderzoek heeft uitgewezen dat zich in het plangebied grotendeels Hoge zwarte enkeerdgronden bestaande uit leemarm en zwak lemig fijn zand (code zEZ21) met grondwatertrap VII. In een klein deel van het plangebied, het zuidoostelijk deel, bestaat de bodem uit Holt-podzolgronden van grof zand (U4546nr107) met grondwatertrap VII. In ARCHIS 2 zijn geen waarnemingen bekend uit het plangebied. Op de IKAW heeft het plangebied een hoge verwachtingswaarde voor het aantreffen van archeologische waarden. De CHW geeft een middelhoge tot hoge waarde. Overleg met de plaatselijke heemkundevereniging Myllesheem heeft aanvullende informatie opgeleverd over de aanwezigheid van een weg en huizen. Op basis van het bureauonderzoek is er een lage verwachting voor het aantreffen van archeologische vindplaatsen uit de Vroege Prehistorie (vuursteenvindplaatsen), een middelhoge voor vindplaatsen uit de Late Prehistorie en Romeinse tijd en een hoge verwachting voor vindplaatsen uit de Middeleeuwen en de Nieuwe tijd vastgesteld.
Bureauonderzoek N264 Odiliapeel – Sint Hubert
definitief
44
Zaakidentificatie Archis Toelichting
2282834100
Zaakidentificatie Archis Toelichting
2295065100
Zaakidentificatie Archis Toelichting
2301285100
Buro de Brug B20-427
Geen rapportage beschikbaar.
In opdracht van ZLTO Advies heeft het onderzoeks- en adviesbureau BAAC bv in 2011 een archeologisch bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek met behulp van boringen (verkennende fase) uitgevoerd in het plangebied St. Hubertseweg 28 te Haps. Op basis van deze gegevens behoudt het zuidelijke deel van het plangebied een middelhoge verwachting voor archeologische waarden vanaf de Steentijd tot (Midden)IJzertijd. In het noordelijke deel van het plangebied zijn vuursteenvindplaatsen door verploeging in de bouwvoor opgenomen en bevinden zich niet meer in situ. Eventueel aanwezige archeologische sporen kunnen, vanwege een geringe aftopping, nog wel aanwezig zijn. Het noordelijke deel behoudt daardoor een middelhoge verwachting voor archeologische waarden uit het Neolithicum tot (Midden-)IJzertijd en krijgt een lage verwachting voor archeologische waarden uit het Paleolithicum tot Mesolithicum. Ter hoogte van de aanwezige gebouwen zal de bodem naar verwachting zijn verstoord. Aan deze zones wordt derhalve een lage archeologische verwachting toegekend. Om deze verwachting te toetsen, wordt geadviseerd een karterend booronderzoek (15 cm boor, in een grid van 20x25 m) uit te voeren.
Van 4 tot en met 13 oktober 2010 heeft BAAC bv een Inventariserend Veldonderzoek door middel van proefsleuven (IVO-p) uitgevoerd op plangebied ’t Kavelt in Mill. De aangetroffen archeologische resten in het plangebied kunnen worden verdeeld in een westelijke, centrale en oostelijke zone. Eerstgenoemde bevat enkel drie paalsporen en twee greppels. De paalsporen stammen mogelijk uit de prehistorie, maar door het ontbreken van vondstmateriaal kan dit niet bevestigd worden. Uitbreidingen van sleuven hebben geen nieuwe informatie opgeleverd, waardoor de spoordichtheid van het westelijk deel zeer laag blijf. De greppels in deze zone zijn waarschijnlijk in de Nieuwe Tijd te dateren. De centrale zone bevat twee noordwest-zuidoost georiënteerde greppelbundels die te relateren zijn aan de Oude Wanroijseweg die ooit het plangebied doorkruiste. Op de oudste kaart van het terrein (vroege 19de eeuw) is de weg reeds zichtbaar. Vondstmateriaal uit één van de greppels geeft aan dat de oorsprong ervan mogelijk tussen de 14de en 16de eeuw te dateren is. Echter, er zijn ook greppels die zijn afgedekt door het esdek en hiermee een mogelijk oudere datering kennen. In dat geval kunnen ze gerelateerd worden aan de vindplaats die in het oosten van het plangebied werd vastgesteld. Het oosten van het plangebied bevat sporen en vondsten die te dateren zijn tussen 1000 en 1200.
Het betreft paalsporen, kuilen, een 2,5 meter brede sloot en een mogelijke waterput. De brede sloot omsluit een zone waarbinnen in twee proefsleuven 21 paalsporen werden aangetroffen. Mogelijk betreft het omsloten sporencluster een middeleeuws erf. De mogelijke waterput die werd aangetroffen, bevindt zich buiten deze omsluiting en kan bij een latere of eerdere fase van het erf gehoord hebben. Archeologisch onderzoek in de regio heeft veel informatie opgeleverd over middeleeuwse nederzettingen. De boerderijen die werden aangetroffen, hebben een kenmerkende vorm en het is mogelijk dat zich in de oostelijke zone van ’t Kavelt een dergelijke boerderij gelegen is; de eerste in Mill. Mill wordt in historische bronnen ook wel aangeduid met de naam Pisla. Dit landgoed was waarschijnlijk reeds omstreeks 700 aan Willibrordus geschonken en kwam na diens dood in beheer van de abdij van Echternach. In 1160 kreeg de abdij Mariënweerd, nabij Beesd, toestemming hier godsdienstige praktijken en begravingen uit te voeren. Mogelijk maken de op ’t Kavelt aangetroffen resten deel uit van deze nieuwe ontwikkelingen in het gebied. Enerzijds zou het aangetroffen erf of de erven gesticht kunnen zijn toen de abdij Mariënweerd hier zeggenschap kreeg, maar anderzijds is het ook mogelijk dat de erven toen juist werden opgeheven.
Op basis van de onderzoeksresultaten kan worden gesteld dat de aangetroffen archeologische resten in het oosten van het plangebied in aanmerking komen voor behoud, al dan niet in situ. Bureauonderzoek N264 Odiliapeel – Sint Hubert
definitief
45
Zaakidentificatie Archis Toelichting
2284568100 2316310100 Bureauonderzoek en karterend booronderzoek uitgevoerd door BAAC in 2011 voor de Frederiksweg 45 te Mill. Uit dit onderzoek bleek dat de archeologische
verwachting voor de prehistorie laag tot middelhoog is en voor de Romeinse tijd tot heden middelhoog tot hoog. Uit het inventariserend veldonderzoek bleek het grootste deel van de bodem tot maximaal 70 cm beneden maaiveld sterk gevlekt en daarmee verstoord te zijn. Door de vermenging van de bovengrond tot ruim in de C-horizont is de kans klein dat eventuele archeologische waarden nog als gave vindplaats aanwezig zijn. Archeologische indicatoren zijn niet aangetroffen. De kans op het aantreffen van archeologische indicatoren is zeer laag. Op basis van de resultaten van onderhavig onderzoek acht BAAC bv een archeologisch vervolgonderzoek niet noodzakelijk. Zaakidentificatie Archis Toelichting
2337193100
Zaakidentificatie Archis Toelichting
2348493100
Buro de Brug B20-427
In september en oktober 2011 zijn in opdracht van Waterschap Aa en Maas diverse natuur-herinrichtingsmaatregelen in het stroomgebied van de Lage Raam, St. Anthonisloop en Blakloop archeologisch begeleid door RAAP Archeologisch Adviesbureau. Het onderzoeksgebied bestond uit twee deelgebieden: het zuidelijke deelgebied EVZ Lage Raam (deeltraject Rijkevoort) en het noordelijke deelgebied EVZ St. Anthonisloop en Balkloop. De werkzaamheden in de desbetreffende deelgebieden bestonden voornamelijk uit het verflauwen van oevertaluds en het graven van poelen. Deze graafwerkzaamheden zijn, conform het goedgekeurde Plan van Aanpak (PvA), intensief en/of extensief begeleid. In het onderzoeksgebied komen van nature geen natuurlijke afwateringsstelsels of beekdalen voor. Hierdoor is de directe omgeving van het onderzoeksgebied reeds vanaf het begin van het Holoceen beginnen te vernatten en heeft het zich langzaam ontwikkeld tot een moerassige laagte. De St. Anthonisloop, Balkloop en Lage Raam zijn pas in de 20ste eeuw gegraven om het gebied te ontwateren ten behoeve van de akkerbouw en beweiding. Dit historisch natte milieu heeft zich ook weerspiegeld in de bodemopbouw ter plaatse. In het overgrote deel van het onderzoeksgebied zijn beekeerdgronden aangetroffen. Venige lagen of afzettingen zijn echter niet aan het licht gekomen.