Bijlage 2 - Ter informatie - POW&R 2022 - 2024 gemeente Maashorst
Tekst van het document
«r ' . VM * 1
R\ Programma Omgevingswet Water ä Riolering, planperiode 2022-2024
Gemeente Maashorst 7 september 2021
“ 'KMIl
POW&R MAASHORST
^ARCADIS
Contactpersoon MICHEL MOENS senior specialist stedelijk water
M +31-(0)6 2706 0478 E michel.moens@arcadis.nl
2
Onze referentie: D10035757:44 - Datum: 7 september 2021
Arcadis Nederland B.V. Postbus 1018 5200 BA 'sHertogenbosch Nederland
POW&R MAASHORST
^ARCADIS
Inhoudsopgave 1
2
Inleiding
5
1.1
Harmoniseren naar een nieuw VGRP
5
1.2
Van VGRP naar omgevingsgericht programma
6
1.3
Anticiperen op klimaatverandering
6
1.4
Doelstelling en geldigheidsduur
7
1.5
Leeswijzer
8
Beeld van de huidige situatie
9
2.1
Kenmerken
9
2.2
Terugblik afgelopen periode
11
2.3
Aandachtspunten komende planperiode
13
3
Visie en ambitie
15
4
Strategie en verankering
24
4.1
Zorgplicht stedelijk afvalwater
24
4.2
Zorgplicht hemelwater
26
4.3
Zorgplicht grondwater
32
4.4
Oppervlaktewater
34
4.5
Drinkwater
35
4.6
Bed rijfsvoering
36
Uitvoeringsagenda
39
5.1
Gezamenlijk programma
39
5.2
Gemeentelijk uitvoeringsprogramma
39
5.2.1
Planvorming en onderzoek
39
5.2.2
Cyclisch onderhoud
40
5.2.3
Vervangings- en verbeteringsmaatregelen
41
5.2.4
Facilitair Z overig
43
5
6
3
Middelen
44
6.1
44
Personele middelen Onze referentie: D10035757:44 - Datum: 7 september 2021
POW&R MAASHORST
^ARCADIS 6.2
Financiële middelen
44
6.2.1
Uitgangspunten
44
6.2.2
Inkomsten
46
6.2.3
Uitgaven
46
6.2.4
Kostendekking
47
6.2.5
Risico's
50
Colofon
4
Onze referentie: D10035757:44 - Datum: 7 september 2021
87
POW&R MAASHORST
^ARCADIS 1
Inleiding
Maar weinig mensen beseffen hoe belangrijk riolering is. Weet u bijvoorbeeld dat riolering en de drinkwater- voorziening sinds de 19e eeuw voor de volksgezondheid meer hebben betekend dan de hele medische wetenschap daarna? Pas als het mis dreigt te gaan en er bijvoorbeeld stank - of wateroverlast optreedt, krijgt riolering aandacht. Verder gaat de inzameling en het transport van afvalwater vaak ongemerkt aan de inwoners voorbij. Toch verrichten we dagelijks veel inspanningen om deze kostbare infrastructuur goed te beheren. Bij het woord riool zijn we nog vaak geneigd te denken aan een buis onder de grond. Maar in toenemende mate spelen bovengrondse voorzieningen en de inrichting van openbare en private ruimte een rol om extreme buien op te kunnen vangen. En zoals iedereen wel merkt vanuit de berichtgeving komt hevige neerslag steeds vaker voor als gevolg van klimaatverandering, net als langere perioden van droogte. We kunnen onze leefomgeving klimaatveerkrachtiger maken met kostbare ondergrondse constructies van beton en andere materialen, maar dat is niet voldoende. De hoosbuien worden steeds heftiger en talrijker. We benutten de openbare ruimte om tijdelijk grote hoeveelheden regenwater op te vangen en gedoseerd af te voeren naar het oppervlaktewater, de ondergrond of een andere omgeving. We koersen af op een klimaatveerkrachtig systeem, zowel voor droge als natte extremen.
Omdat de onder- en bovengrondse infrastructuur met elkaar verweven zijn is het van belang om goede beleidsafwegingen te maken op het terrein van het beheer van de openbare ruimte, bescherming van bodem en waterkwaliteit en de zorg voor het totale watersysteem. Met de komst van de Omgevingswet in 2022 staat een gezonde fysieke leefomgeving centraal. Met deze wet kunnen we vanuit een krachtige visie op de leefomgeving via juridische instrumenten en programma's toewerken naar het wensbeeld.
1.1
Harmoniseren naar een nieuw VGRP
De bestaande gemeentelijke verbrede-rioleringsplannen (VGRP's) van Uden en Landerd hebben beiden een loo ptijd van 2017-2021. Met de op handen zijnde fusie is het een goed moment om de bestaande beleidskaders samen te voegen en gezamenlijk de koers vanaf 2022 uit te zetten. Het beleid ten aanzien van riolering en stedelijk water is als gevolg van de regionale/landelijke samenwerking al naar elkaar toegegroeid de afgelopen jaren. Het gaat meer om accentverschillen dan om een structureel andere koers. Op financieel vlak zijn de verschillen groter als gevolg van verschillen in schaalgrootte, historische ontwikkelingen en politieke keuzes in het verleden. Tijdens het opstellen van het nieuwe VGRP is er een traject doorlopen om dit op elkaar af te stemmen. De term ‘verbreed' is afkomstig van de in 2008 in werking getreden Wet gemeentelijke watertaken. Naast de zorg plicht stedelijk afvalwater (Wet milieubeheer) hebben gemeenten er met deze Wet een zorgplicht voor hemelwater en een zorgplicht voor grondwater bijgekregen (Waterwet). De perceelseigenaar moet volgens deze wet het hemelwater zoveel mogelijk zelf verwerken op de plaats waar het valt. Als dat niet kan, treedt de gemeentelijke zorgplicht hemelwater in werking. Gemeenten moeten dan besluiten hoe het overtollig hemelwater ingezameld wordt.
Verder beschouwt de regelgeving hemelwater in principe als schoon genoeg om zonder behandeling in het milieu te terug te brengen. Gemeenten hebben met deze regeling ook een zorgplicht om in het openbaar gemeentelijke gebied waterhuishoudkundige maatregelen te treffen om structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de aan de grond gegeven bestemming zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken. Voor zover gemeentelijke maatregelen doelmatig zijn en het niet de verantwoordelijkheid van het waterschap of de provincie is om maatregelen te nemen. De gemeente is het aanspreekpunt voor de burger met grondwaterproblemen. De drie zorgplichten (stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater) gaan onderdeel uitmaken van de nieuwe Omgevingswet.
5
Onze referentie: D10035757:44 - Datum: 7 september 2021
POW&R MAASHORST
^ARCADIS 1.2
Van VGRP naar omgevingsgericht programma
Na het van kracht worden van de Omgevingswet is het VGRP niet langer een wettelijk verplichte planvorm, maar moeten elementen hiervan opgaan in respectievelijk de omgevingsvisie, -plan en -programma. Hoewel de wettelijke verplichting tot het opstellen van een rioleringsplan komt te vervallen is i n verband met de samenvoeging van de gemeenten Landerd en Uden besloten om als overbrugging wel een nieuw plan op te stellen. Het rioleringsplan is immers een effectief planinstrument gebleken om de rioleringszorg te borgen en activiteiten af te stemmen. De omgevingsvisie is een - verplicht door de gemeenteraad op te stellen - integrale visie met strategische hoofdkeuzen van beleid voor de fysieke leefomgeving voor de lange termijn. In een omgevingsplan dienen decentrale overheden al hun regels over de leefomgeving bijeen te brengen in één gebiedsdekkende regeling. Om zo goed mogelijk te kunnen aansluiten op de omgevingsvisie en het omgevingsplan hebben we de traditionele opzet van het huidige rioleringsplan aangepast. Dit VGRP bevat nu bouwstenen (in de vorm van vertrekpunten) voor de omgevingsvisie, bouwstenen (in de vorm van beleids-/afwegingskaders) voor het omgevingsplan en een concreet maatregelenprogramma.
In dit plan leggen we nog steeds vast hoe we ervoor zorgen dat we aan de zorgplichten voldoen, welke kosten ermee zijn gemoeid en welke inzet van financiële en personele middelen hiervoor nodig is. Dit vormt de beleidsmatige basis voor de rioolheffing. Omdat het nieuwe rioleringsplan qua abstractieniveau het best aansluit bij andere uitvoeringsgerichte programma's noemen we het VGRP in deze vorm voortaan Programma Omgevingswet Water & Riolering (hierna te noemen: POW&R). Een krachtige afkorting voor een krachtig instrument. Het POW&R bevat in deze overgangsfase bouwstenen voor de omgevingsvisie en het omgevingsplan, die met de komst van de Omgevingswet per 1 juli 2022 verplichte planinstrumenten zijn voor de gemeente. Na vaststelling van de omgevingsvisie en het omgevingsplan door de gemeenteraad worden de omgevingsvisie en het omgevingsplan leidend voor wat betreft de onderdelen visie & ambitie en juridische verankering in dit POW&R.
1.3
Anticiperen op klimaatverandering
Dat een POW&R nodig is blijkt uit de effecten van klimaatverandering op dit moment en voor de lange termijn. Door de toename van extreme buien neemt de kans op wateroverlast toe en tijdens langdurig droge perioden kunnen flinke watertekorten optreden. In dit programma houden we hier beperkt rekening mee. De focus is gericht op het kunnen verwerken van normale buien (geen water op straat bij buien met een frequentie van voorkomen van eenmaal per twee jaar). We leggen geplande hemelwaterprojecten aan en lossen enkele structurele hemelwaterknelpunten op in de periode van het POW&R 2022-2024. In de omgevingsvisie bepalen we de ambitie met betrekking tot een doelmatige en klimaatveerkrachtige inrichting voor de gemeente Maashorst voor de periode na 2024.
6
Onze referentie: D10035757:44 - Datum: 7 september 2021
POW&R MAASHORST
^ARCADIS
'.•fZjf*.-'
HoutBn
Afbeelding 1: De Marktstraat in Uden is een goed voorbeeld hoe het POW&R ook een bijdrage kan leveren aan een betere omgevingskwaliteit. Dit POW&R heeft alleen betrekking op de wettelijke zorgplichten voor stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater. De gevolgen van klimaatverandering (hitte, droogte, wateroverlast en overstroming) hebben echter effect op alle beleidsterreinen en sectoren zoals recreatie, woningbouw, groen, natuur, (ouderen)zorg en in het algemeen gezondheid. Dit programma kan daarom inhoudelijk een onderdeel of samenspel gaan vormen met bijvoorbeeld een (uitvoerings)programma voor het thema klimaatadaptatie.
1.4
Doelstelling en geldigheidsduur
Het POW&R is een beleidsplan/uitvoeringsplan dat op hoofdlijnen de invulling van de gemeentelijke watertaken weergeeft. We leggen vast wat we willen bereiken en wat de rolverdeling is tussen overheid en inwoners/bedrijven ten aanzien van afval-, hemel-, en grondwater. Het POW&R vervult vier hoofdfuncties: 1. Kader gemeentelijke zorgplichten overzicht beleidskeuzes en ambities ten aanzien van stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater en bijdragen aan de zorgplichten oppervlaktewater en drinkwater.
2. Interne afstemming met andere vakdisciplines binnen de gemeentelijke organisatie en met onze waterpartners (waaronder waterschap)
3. Externe afstemming met o.a. bewoners en bedrijven, ontwikkelaars en bouwbedrijven.
4. Continuïteit en voortgangsbewaking vanwege de relatief lange levensduur van stedelijke watervoorzieningen en kapitaalintensieve investeringen is een lange termijn aanpak essentieel (begroting, investeringen en evaluatie).
Als gemeente kunnen we zelf de geldigheidsduur van het programma vaststellen. De geldigheidsduur van dit POW&R is drie jaar: 2022 tot en met 2024. Evaluatie van de voortgang en eventuele tussentijdse bijstelling van het programma vindt plaats als er zich grote veranderingen voordoen. We verwachten in 2024 een nieuw programma op te stellen in 7
Onze referentie: D10035757:44 - Datum: 7 september 2021
POW&R MAASHORST
^ARCADIS navolging van de omgevingsvisie van de gemeente Maashorst. Dit kan een programma riolering å water zijn, maar gezien de opgaven kunnen hier ook aspecten als bodem en/of gezondheid (klimaatadaptatie) in betrokken worden.
1.5
Leeswijzer
De opzet van voorliggend POW&R is als volgt: Hoofdstuk 2 geeft een beeld van de huidige situatie. Aandachtspunten die hieruit naar voren komen, vormen samen met nieuwe ontwikkelingen het vertrekpunt voor het beleid. Hoofdstuk 3 beschrijft onze visie en ambities op de gemeentelijke watertaken binnen vier belangrijke thema's vanuit de Omgevingswet: ^ ^ ^ ^
Beschermen van de fysieke leefomgeving en bijdragen aan omgevingskwaliteit; Bijdragen aan een klimaatveerkrachtige en waterrobuuste omgeving; Bijdragen aan de energietransitie; Bijdragen aan een circulaire economie.
In hoofdstuk 4 staat onze strategische invulling van de beleidsvrijheid van de drie gemeentelijke watertaken en wijze van “sturing” centraal. Onze voorgenomen activiteiten en bijbehorende benodigde middelen om ze te kunnen uitvoeren zijn opgenomen in hoofdstukken 5 (uitvoeringsagenda) en 6 (middelen) van dit programma. Meer beheers en onderhoudsgerelateerde zaken zijn opgenomen in de bijlagen. Literatuurverwijzingen zijn als hyperlink opgenomen en gebundeld in bijlage G. In de lichtgroene (dun-omlijnde) tekstblokken hebben we bouwstenen (vertrekpunten) opgenomen voor de Omgevingsvisie; in de lichtoranje (dik-omlijnde) tekstblokken bouwstenen (beleids-Mwegingskaders) voor in het Omgevingsplan. Uitleg/definiëring van begrippen is weergegeven in lichtgrijze niet-omlijnde kaders).
8
Onze referentie: D10035757:44 - Datum: 7 september 2021
POW&R MAASHORST
^ARCADIS 2
Beeld van de huidige situatie
2.1
Kenmerken
Het rioleringssysteem bestaat uit vrijverval riolering en mechanische riolering. Bij vrijverval riolering wordt het afvalwater getransporteerd door de zwaartekracht en omhoog gepompt als de leidingen te diep komen te liggen. Bij mechanische riolering wordt het afvalwater getransporteerd via een veelvoud aan kleine pompen door middel van overdruk (drukriolering) of onderdruk (vacuümriolering). In totaal is er ca. 570 km aan leidingen, waarvan 7007o vrijverval en 3007o mechanisch. Ter beperking van de vuillast op het oppervlaktewater zijn er bij de meest vuilbelastende lozingspunten randvoorzieningen aangebracht. Deze voorzieningen bergen overtollig regenwater en laten het vuil bezinken voordat het overstort op het oppervlaktewater. De overige lozingspunten lozen overtollig regenwater direct op het oppervlaktewater op het moment dat het rioleringssysteem vol is. Het geloosde regenwater afkomstig van gescheiden en verbeterd gescheiden riolering is in het algemeen schoner dan het geloosde regenwater afkomstig van gemengde riolering. Als gevolg van afkoppelen van verhard oppervlak neemt de vuilbelasting van deze lozingspunten geleidelijk af.
Tabel 1: kenmerken riolering Maashorst Systeem Type Vrijverval riolering Gemengd Vuilwater Hemelwater Overig Vacuümriolering Leidingen Putten Station Drukriolering Leidingen Putten Randvoorzieningen Gemalen Lozingspunten Gemengd 1 vgs Hemelwater IBA's*
Omvang 192 85 107 35 18 105 1 176 849 10 44 29 69 3
Eenheid km km km km km st st km st st st st
Opmerking
inclusief tunnelgemalen vgs = verbeterd gescheiden riolering
st st
*Deze vallen onder het samenwerkingsonderhoudscontract met andere gemeenten en het waterschap
De toestand van de rioleringsobjecten is overwegend goed. Wel is op veel plaatsen sprake van wortelingroei.
9
Onze referentie: D10035757:44 - Datum: 7 september 2021
POW&R MAASHORST
^ARCADIS lengte (km) vrij verval riolering versus periode van aanleg
1541-1950
1951-1960
llllll
1961-1970
1971-1380
1381-1390
1991-2000
2001-2010
2011-2020
Afbeelding 2: leeftijdsopbouw riolering Gemeente Maashorst Het stedelijk watersysteem van oud-gemeente Uden functioneert, op enkele locaties na, overwegend goed. Voor locaties met wateroverlast, optredend bij een bui met een frequentie van voorkomen van gemiddeld eenmaal per twee jaar (bui 8), zijn verbetermaatregelen uitgevoerd of opgenomen in de maatregelenplanning. Er is nog sprake van foutaansluitingen op drukriolering die storingen en hoge herstelkosten veroorzaken. In de waterafvoer verordening zijn twee gebieden aangewezen waar een verplichting geldt tot het afkoppelen van hemelwater van drukriolering. Er zijn geen knelpunten met betrekking tot structurele grondwateroverlast. Ook zijn er geen substantiële knelpunten in de waterkwaliteit die aanvullend op het ingezette spoor van afkoppelen verhard oppervlak verbetermaatregelen vereisen. Het stedelijk watersysteem van de oud-gemeente Landerd functioneert, onder de meeste omstandigheden, goed. Bij hevige regenval (ter indicatie: buien die gemiddeld eenmaal per twee jaar voorkomen) is er echter in praktijk sprake van water op straat en overlast op enkele locaties. Deze locaties zijn bekend vanuit meldingen en kunnen ook rekenkundig worden onderbouwd in het model. Verbetermaatregelen hiervoor zijn ontworpen, de benodigde uitgaven zijn geraamd.
Uitvoering van deze maatregelen zal de komende jaren plaatsvinden in afstemming met andere ontwikkelingen, noodzakelijke ingrepen in de openbare ruimte en overige maatschappelijke wensen. Onderzoek en samenwerking met het waterschap moet uitwijzen in hoeverre maatregelen ten behoeve van waterkwaliteit nodig zijn in combinatie met het lozen van hemelwater (afkoppelen) op oppervlaktewater.
10
Onze referentie: D10035757:44 - Datum: 7 september 2021
POW&R MAASHORST
PIARCÄDIS UMg
•mmH
iaa
sļgïgMp Ljm
r^ŵCiÈgį
SsebI BMPamum ŴÏ '
milīliliîl'
jAjį
įjjg
ť&Ěåâk
ÜÉgÜ įVíWH;;
fcJÇÁ ĽAĩ:
•tyŞjŘÏŹs. L- ffîâ-2îí
_____
Afbeelding 3: Soms zijn ook aanpassingen en maatregelen nodig op particulier terrein om voldoende veerkracht te hebben tegen klimaatverandering
2.2
Terugblik afgelopen planperiode
Om indien nodig de koers te kunnen bijstellen of de aandacht te verleggen blikken we terug op de afgelopen planperiode. Het resultaat hiervan is opgenomen in bijlage D. Samengevat ontstaat het volgende beeld: Uden Binnen de oud-gemeente Uden is er de afgelopen planperiode planmatig gewerkt aan de zorgplichten riolering. Er is ingezet op doelmatig riool- en waterbeheer, samenwerking in de afvalwaterketen, een betaalbare rioolheffing en ook zijn de Waterplan-doelen nagestreefd. Nagenoeg alle panden zijn aangesloten op de riolering of een gelijkwaardig alternatief. Door verkeerde rioolaansluitingen komt er nog wel onbedoeld schoon water in het vuilwaterriool en vuilwater in het schoonwaterriool. Dit gaat ten koste van een doelmatige werking en het milieu. Controle op foutaansluitingen is en blijft daarom noodzakelijk. Door toename van hemelwaterinfiltratie op eigen terrein, het verstrekken van informatie over een goed gebruik van de riolering en de oprichting van centrale innamepunten voor medicijnresten is er sprake van continu verbetering. Door het afkoppelen van verhard oppervlak neemt ook de vuilemissie als gevolg van riooloverstortingen verder af. De knelpunten met betrekking tot wateroverlast bij zware buien (T = 2) zijn in beeld en er is een stresstest wateroverlast uitgevoerd. Verbetermaatregelen zijn uitgevoerd of in voorbereiding.
In openbaar gebied is bij (voorbereiding van) reconstructies de afgelopen periode veel verhard oppervlak afgekoppeld. Waar mogelijk in combinatie met hemelwaterinfiltratie of bovengrondse waterberging. De benodigde kredieten zijn hiervoor beschikbaar gesteld. Projecten uit het vorige VGRP die op wijkniveau gepland waren zijn nog in voorbereiding. Deze projecten vragen een integrale aanpak en dat kost soms meer tijd. Hoevenseveld fase 3 staat gepland voor 2022 en Hoevenseveld fase 2 dient nog te worden opgestart.
11
Onze referentie: D10035757:44 - Datum: 7 september 2021
POW&R MAASHORST
^ARCADIS Er is gewerkt aan een hoofdstructuur voor hemelwaterafvoer voor de inzameling van afgekoppeld hemelwater dat niet ter plekke kan worden geïnfiltreerd. Hierbij is prioriteit gegeven aan de aanleg van ‘blauwe aders' om het bijna geheel verharde centrum van Uden te ontlasten. Het stimuleren van afkoppelen van verhard oppervlak op particulier terrein is door de beperkte contactmogelijkheden met inwoners de laatste 2 jaar beperkt geweest. Bij nieuwbouw is een waterbergingseis opgelegd ten gunste van een klimaatveerkrachtige omgeving. Om de wettelijke grondwaterzorgplicht doelmatig in te vullen is er de afgelopen planperiode een grondwatermeetnet aangelegd. De data, afkomstig van ca. 70 peilbuizen, beheren we zorgvuldig en analyseren we in geval van eventuele grondwaterproblemen. De gegevens gebruiken we bij nieuwe ontwikkelingen en het monitoren van klimaateffecten. De gevalideerde data stellen we in lijn met de verplichte Basisregistratie Ondergrond openbaar beschikbaar. Samen met waterschap Aa en Maas hebben we binnen de reikwijdte van de zorgplichten riolering bijgedragen aan de ontwikkeling van de ecologische verbindingszone en hebben we gezamenlijk het traject van het basisrioleringsplan doorlopen. Daarmee kijken we nadrukkelijk naar de verbinding tussen stedelijk water en het regionale watersysteem en lossen we knelpunten integraal op.
Er is een beweging ingezet van een planmatig naar meer “risicogestuurd” beheer. Naast de levensduur van riolen is ook het kunnen inspelen op ontwikkelingen in de onder- en bovengrond van de fysieke leefomgeving een belangrijk aspect. De afgelopen periode is onderzocht welke riolen meer en welke riolen minder risicovol zijn. De verwachting is dat door klimaatverandering de kosten zullen toenemen. Door te sturen op meekoppelkansen (stapelen van opgaven/werk met werk proberen te maken) streven we naar beperking van kosten en zorgen we voor zoveel mogelijk maatschappelijke meerwaarde. Het gehele rioolstelsel is, net zoals tal van andere basisregistraties zoals de BGT, voor iedereen beschikbaar via PDOK.nl. Hiermee lopen we als gemeente Maashorst voorop en vullen we de kernwaarden Open en Omgevingsbewust concreet in. Landerd Ook binnen de oud-gemeente Landerd hebben we de afgelopen planperiode gewerkt aan de zorgplichten riolering, maar in tegenstelling tot oud-gemeente Uden minder planmatig en meer reactief en/of gekoppeld aan anderen ontwikkelingen. Voor inzameling en transport van stedelijk afvalwater is in de afgelopen planperiode de lijst met niet aangesloten panden geactualiseerd. De buitendienst was bereikbaar en benaderbaar voor het oplossen van storingen en het aanspreken op een goed rioolgebruik.
De afgelopen jaren is de aandacht toegenomen voor het effect van klimaatverandering op het functioneren van het rioleringssysteem onder meer extreme omstandigheden. Het vrijverval rioolsysteem is modelmatig doorgerekend met gebruikmaking van de toetsbuien uit de Kennisbank Stedelijk Water van Stichting Rioned. Ook is een klimaatstresstest uitgevoerd. Dit heeft meer inzicht opgeleverd in de opgaven en verbeteringsinvesteringen voor de korte en lange termijn. Met betrekking tot wateroverlast blijkt het systeem op enkele locaties onvoldoende te functioneren tijdens zware buien. Meldingen van inwoners en ooggetuigen bevestigen dit beeld. Voor al deze locaties zijn verbetermaatregelen ontworpen. Ook is daarbij oppervlaktewater benut voor de berging van overtollig hemelwater. In nieuwe planontwikkelingen is waar mogelijk bovengrondse waterberging aangebracht. Door middel van jaarplannen zijn de activiteiten de afgelopen jaren met het dagelijks bestuur afgestemd. Het gehele rioolstelsel is, net zoals tal van andere basisregistraties zoals de BGT, voor iedereen beschikbaar via PDOK.nl. Hiermee lopen we als gemeente Maashorst voorop en vullen we de kernwaarden Open en Omgevingsbewust concreet in. Samenwerkingsverband AS50+ We zijn actief in het samenwerkingsverband As50+.
In de afgelopen periode is vanuit deze samenwerking gestart met de oprichting van een regionaal meetnet voor riooloverstorten. Met dit meetnet wordt ingezet op structureel meten en monitoren van vuiluitworp en het verkrijgen van meer inzicht in de eventuele impact op de waterkwaliteit. Namens de regio is ook samen een klimaatatlas gelanceerd. Op deze website kan iedere inwoner de effecten wateroverlast, droogte en hitte in zijn leefomgeving inzien. Daarnaast is een bestaande subsidieregeling van het waterschap Aa en Maas voor klimaatmaatregelen in een nieuw jasje gestoken. As50 gemeenten kunnen hiermee een aanvullende subsidie geven als extra stimulans. Waterschap Aa & Maas verzorgt de loketfunctie voor de subsidie. In regionaal verband worden ook de mogelijkheden voor het verkrijgen van rijkssubsidie (impulsgelden) voor klimaatadaptatie mogelijk gemaakt. In het kader van operatie ‘Steenbreek' is jaarlijks een regentonactie gehouden. De vergroeningsactie ‘tegel eruit - plantje erin' is vanwege beperkte mogelijkheden nog onvoldoende uit de verf gekomen.
12
Onze referentie: D10035757:44 - Datum: 7 september 2021
POW&R MAASHORST
^ARCADIS Samenwerkingsverband Regio Noord-Oost Brabant Klimaatadaptatie Op regionale schaal hebben we (samen met de NOB) aandacht besteed aan de ontwikkeling van communicatiemiddelen om o.a. lokaal het waterbewustzijn te vergroten. Daarnaast hebben we risicodialogen uitgevoerd met enkele grote regionaal opererende partijen, waarbij ook het aspect water is besproken.
2.3
Aandachtspunten komende planperiode
Vanuit de evaluatie zijn onderstaande aandachtspunten naar voren gekomen. In onze strategie voor de komende planperiode houden we daar zoveel als mogelijk rekening mee. ^
Gegevensbeheer is van groot belang voor een doelmatig riool- en waterbeheer. Het tijdig en zorgvuldig verwerken van revisies willen we daarom de komende periode verder verbeteren.
^
Wortelingroei komt veel voor, met name bij oudere rioolstelsels die overwegend boven de grondwaterstand zijn gelegen. Door wortelingroei neemt de afvoercapaciteit van de riolen af. Ook in het kader van klimaatveerkrachtigheid is dit ongewenst. Voor het benodigde onderhoud (o.a. wortelfrezen) is in de komende planperiode aanvullend onderhoudsbudget geraamd.
Akkvr
\Jmn
t
17. 03
l n01 71 7003
D*urn* Natr i I n07MI Induttrtvlaan
17 i 78 48. 8Om
Afbeelding 4: door wortelingroei neemt de weerstand en hiermee de kans op wateroverlast toe
13
^
Door de toename van klimaatadaptatie-taken binnen het takenpakket van het domein Water en Riolering nemen de personeelskosten toe. In de komende planperiode moeten we verkennen hoe we deze taken kunnen organiseren binnen de rioolheffing en overige middelen.
^
Het inzetten op het mobiliseren van particulieren blijft de komende periode een aandachtspunt. Ook het controleren op de aanleg van deugdelijke hemelwaterinfiltratievoorzieningen bij nieuwbouw verdient extra aandacht.
Onze referentie: D10035757:44 - Datum: 7 september 2021
POW&R MAASHORST
^ARCADIS
14
^
Met het oog op het behoud van de karakteristieke waarden van de Wijstgronden/kwelwater is de relatie tussen afkoppelen en de oppervlaktewaterkwaliteit en waterkwantiteit een aandachtspunt. Afkoppelen (in combinatie met capaciteitsvergroting) zal echter nodig zijn om wateropgaven op te lossen en kernen klimaatveerkrachtiger te maken. Dit vraagt afstemming en samenwerking met waterschap Aa å Maas.
•
Het vakgebied Water en Riolering is de afgelopen jaren steeds meer vervlochten met andere opgaven en vakdisciplines in de hele gemeentelijke organisatie. Het takenpakket is uitgebreid (boven op de zorgplichten) en er komen omvangrijke uitgaven aan in de toekomst. Een andere strategie lijkt hiervoor noodzakelijk om kostenstijging te ondervangen en een andere manier van werken in te zetten (zoals ook de Omgevingswet beoogt). Er is een groeiende behoefte aan een minder sectorale en meer integrale benadering, bijvoorbeeld door meer opgavegericht te werken.
^
Door de regio as50+ als DPRA-werkregio vast te stellen Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie kunnen we krachtiger inspelen op ontwikkelingen. Het rijk stelt via het DPRA-programma op dit moment al subsidies (Impulsregelingen) beschikbaar voor werkregio's.
Onze referentie: D10035757:44 - Datum: 7 september 2021
POW&R MAASHORST
^ARCADIS 3
Visie en ambitie
Dit POW&R laat zien hoe we naast de invulling van onze zorgplichten stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater samen met onze waterpartners de komende jaren ook een bijdrage leveren aan het behalen van maatschappelijke doelen. Met het uitvoeren van de watertaken die voortkomen uit de zorgplichten riolering beschermen we de fysieke leefomgeving. Bij rioolrenovatie, (her)ontwikkelingen of herinrichting van de openbare ruimte willen we kansen pakken om, bij voorkeur samen met inwoners, ook een bijdrage te kunnen leveren aan een klimaatveerkrachtige en waterrobuuste omgeving. Beschermen van de gezondheid Gezondheid staat en blijft staan op nummer één. Het is ook niet voor niets een verplicht te beschrijven onderdeel in de omgevingsvisie. De rioleringszorg blijft hier een grote bijdrage aan leveren. We blijven ons huishoudelijk afvalwater binnen en buiten de bebouwde omgeving zo doelmatig en gecontroleerd mogelijk verwerken en de kans op directe lozingen en eventueel contact met afvalwater verkleinen. Bij voorkeur via voorzieningen die het huishoudelijk afvalwater zoveel als mogelijk ingesloten houden tot aan de RWZI waar het weer wordt gezuiverd (woon- en werkgebieden). Daar waar dit milieutechnisch verantwoord is stappen we over op decentrale zuivering (buitengebied).
We beschermen ons drinkwater tegen ongewenste lozingen en zorgen ervoor dat door infiltratie van hemelwater de karakteristieke waarden van de wijstgronden niet verloren gaan. We hebben inzicht in de bestaande bodemverontreinigingen en zorgen ervoor dat deze zich niet verder verspreiden door infiltratie van hemelwater. Ook het beperken van water op straat bij hevige regenval achten we nodig vanuit het oogpunt van gezondheid. Contact door (vervuild) water op straat na hevige regenval kan namelijk nadelig zijn voor de gezondheid. Dit is een reden om de hoeveelheid en duur van water op straat te beperken.
Tfwrr - A Xv.
Zá,.
\ŵV;
i
Afbeelding 5: we proberen de kans op contact met vuil water zoveel mogelijk te vermijden Spoor Omgevingswet Met de Omgevingswet komt er meer keuzevrijheid voor de inzameling en transport van huishoudelijk afvalwater. Om te voorkomen dat deze keuzevrijheid leidt tot onbeheersbare risico's zijn we voornemens om een indeling te maken in gerioleerde en ongerioleerde gebieden. In de gerioleerde gebieden (bijvoorbeeld binnen de bebouwde kom) blijft een aansluitplicht op de riolering. In de ongerioleerde gebieden dient een afweging te worden gemaakt op basis van doelmatigheid.
15
Onze referentie: D10035757:44 - Datum: 7 september 2021
POW&R MAASHORST
^ARCADIS Beschermen van de fysieke leefomgeving en bijdragen aan omgevingskwaliteit Met de invulling van de wettelijke zorgplichten riolering beperken we de kans op (grond)wateroverlast, beschermen we de omgeving/het milieu én willen we een bijdrage leveren aan een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving. In de wetenschap dat de weersextremen toenemen zullen we moeten accepteren dat hinder als gevolg van water op straat vaker voorkomt. Ook zal hierdoor de kans op waterschade toenemen. Met belanghebbende partijen zullen we een afweging moeten gaan maken tussen het investeren in te vermijden waterschade of het accepteren van mogelijke schade. Dit pakken we verder op in het spoor van de Omgevingswet. De ambitie is gericht op het realiseren van een hoofdstructuur voor de separate afvoer van overtollig hemelwater. Hiervoor claimen we ruimte in de ondergrond. Een verdere verfijning van deze hoofdstructuur richting de haarvaten van het systeem pakken we gebieds- en buurtgewijs op en alleen als dit doelmatig is. Het aanleggen van een separate afvoer voor hemelwater dient te leiden tot een significante verbetering op het gebied van onder meer gezondheid, milieu en het voorkomen van schade. Daarnaast zetten we in op een deugdelijke onderhoudstoestand van het rioleringssysteem. We verwijderen ingegroeide boomwortels en reinigen kolken om zo de kans op wateroverlast te minimaliseren.
Ten behoeve van de oppervlaktewaterkwaliteit leiden we vervuild regenwater zoveel als mogelijk en op een gecontroleerde wijze door de bodem voordat het wordt geloosd op oppervlaktewater. Sterk vervuild regenwater afkomstig van industrieterreinen, marktpleinen e.d. blijven we op een kostenefficiënte manier naar de zuivering transporteren. We gaan door met het doelmatig afkoppelen van verhard oppervlak en het scheiden van waterstromen om de kans op wateroverlast te verminderen, de vuilemissie te reduceren, niet onnodig schoon water naar de rwzi te transporteren en verdroging tegen te gaan.
aüujjiĒuľ
1
įUdL ãW
. vt-asr;
;ķČSŞ(-
zr
v ' «ren
ŞSgĝSĘļ
rnŵ -.
HBO Afbeelding 6: Repelakker Zeeland, mooi voorbeeld van extra omgevingskwaliteit door het combineren van de functies water en groen
16
Onze referentie: D10035757:44 - Datum: 7 september 2021
POW&R MAASHORST
^ARCADIS Spoor Omgevingswet Met de komst van de Omgevingswet is participatie bijna niet meer weg te denken in de planvorming. Aangezien een groot deel van het op de riolering afvoerend verhard oppervlak op particulier terrein ligt hebben we de hulp van onze bewoners en bedrijven nodig om de hydraulische belasting terug te dringen om op die manier meer veerkracht in het systeem te krijgen. We zijn voornemens om gebieden te specificeren waar afkoppelen wel/niet wenselijk/nuttig is en afhankelijk van het gebied meer of minder in te zetten op participatie. Zo richten we onze energie en middelen op de juiste plekken. Bij (binnenstedelijke) herontwikkeling kunnen we meer kansen pakken door in plaats van hydrologisch neutraal in te zetten op hydrologisch positief ontwikkelen. Dit betekent dat we het hydrologisch effect van ingrepen niet meer vergelijken met een bestaande bebouwde situatie, maar met de oorspronkelijk onbebouwde situatie. We beschouwen een herontwikkeling dan als een nieuwe ontwikkeling met een bijkomende verplichting van hemelwaterberging op eigen terrein of binnen de scope van het plangebied.
17
Onze referentie: D10035757:44 - Datum: 7 september 2021
POW&R MAASHORST
^ARCADIS Bijdragen aan een klimaatveerkrachtige en waterrobuuste omgeving Samen met gemeenten, waterschappen, provincies en het Rijk hebben we in Nederland in 2020 afspraken gemaakt om in 2050 klimaatveerkrachtig en waterrobuust ingericht te zijn (Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie 2018). Door samen te werken met andere partijen in de openbare ruimte en op particulier terrein kunnen we onze gemeente voorbereiden op de gevolgen van klimaatverandering. Bij de aanleg of vervanging van verhard oppervlak houden we rekening met extreme buien en sturen we op de aanleg van hemelwaterberging. In droogtegevoelige gebieden willen we het hemelwater zoveel mogelijk vasthouden om langdurig droge perioden te kunnen overbruggen en de vegetatie beter in stand te kunnen houden. We ontwikkelen tenminste hydrologisch neutraal (geen verandering in de waterhuishoudkundige situatie) en waar praktisch haalbaar, zinvol en verantwoord hydrologisch positief (zoetwatervoorraad opbouwen). Van onze inwoners en ondernemers verwachten we dat ze meewerken om water zo duurzaam mogelijk te verwerken. We kunnen dit als overheden immers niet alleen, een groot deel van het verhard oppervlak ligt namelijk op particulier terrein. Via verschillende vormen van communicatie dragen we bij aan een verhoging van het waterbewustzijn en zetten aan tot waterbewust handelen.
KMi
U ifl :«í ^ o
Afbeelding 7: Berging en infiltratie van hemelwater op de Markt in Uden Spoor Omgevingswet Tegen extreme buien zoals bijvoorbeeld in Odiliapeel op 26 juni 2020 (100 mm neerslag) kunnen we ons in economisch opzicht maar moeilijk wapenen. De investeringskosten wegen veelal niet op tegen de frequentie van voorkomen en de mogelijke schade. Toch zullen we met name in de bovengrond meer ruimte voor hemelwater moeten creëren om de kans op waterschade/ontwrichting terug te brengen tot een maatschappelijk aanvaardbaar niveau. Ook maatregelen op gebouwniveau, zoals drempels en dorpelhoogten, kunnen doelmatig zijn om dit niveau te bereiken. Het belang van waterberging en hoogteprofielen is een extra wegingsfactor bij herverdeling - en uitvoeringssvraagstukken in de openbare ruimte. En uiteraard houden we rekening met ideeën/wensen over de toekomst zoals opgenomen in de Kindertrendrede Maashorst 2021. Eén daarvan is “mooie groene wijken”. Het oplossen/voorkomen van wateroverlast in combinatie met vergroening draagt hieraan bij.
18
Onze referentie: D10035757:44 - Datum: 7 september 2021
POW&R MAASHORST
^ARCADIS Bijdragen aan de energietransitie en een circulaire economie In het kader van de watersamenwerking AS50+ is een gemeenschappelijke visie op de ontwikkeling van de (regionale) afvalwaterketen vastgesteld. Centraal staat hierin het principe “Duurzaam denken, duurzaam doen”. Met onze bedrijven, kennisinstellingen en het waterschap gaan we door met het onderzoeken van innovatieve toepassingen op het gebied van kringloopsluiting en het ‘verwaarden' van afvalstromen, zoals het uitwisselen en hergebruiken van proceswater en het benutten van restwarmte uit afvalwater. Net zoals we intensief samenwerken met onze waterpartners in de keten zullen we ook actiever gaan samenwerken met partners in de ondergrond. Door de energie- en warmtetransitie neemt de druk op de ondergrond toe, er komen immers mogelijk leidingen en kabels bij voor ondergronds warmte- en electronentransport. Bij rioolaanleg of rioolvervanging zullen we daarom meer dan voorheen rekening moeten gaan houden met het ondergronds ruimtebeslag en toekomstgericht handelen met alle betrokken partijen. Door de ondergrondse kapitaalgoederen via opendata portalen als PDOK beschikbaar te stellen is voor initiatiefnemers het huidige ruimtebeslag al inzichtelijk. Hier kunnen we bijvoorbeeld ook de toekomstig geplande ruimtebeslagen in gaan presenteren.
V'
Afbeelding 8: RWZI’s transformeren geleidelijk naar energie- en grondstoffenfabrieken (bron afbeelding: waterschap Aa en Maas)
Spoor Omgevingswet Naarmate het steeds drukker wordt in de ondergrond neemt de behoefte aan ordening toe. Zo zal vaker een afweging moeten worden gemaakt tussen o.a. het vervolmaken van de hemelwaterstructuur, het aanbrengen van voldoende groeiruimte voor bomen en ruimte maken/houden voor leidingen van nutsbedrijven. De Omgevingsvisie is het planinstrument bij uitstek om vroegtijdig de afwegingsruimte in in beeld te brengen en hierin keuzes en/of scenario's te maken. Belangrijk is om ontwikkelingen die betrekking hebben op de fysieke leefomgeving integraal te beschouwen en deze ook op de korte en lange termijn te programmeren en op elkaar af te stemmen.
19
Onze referentie: D10035757:44 - Datum: 7 september 2021
POW&R MAASHORST
^ARCADIS Lange termijn doelen Bij het uitvoeren van de gemeentelijke watertaken streven we, binnen de beschikbare middelen en mogelijkheden, de volgende doelen na: Stedelijk afvalwater » Doelmatige inzameling en transport van stedelijk afvalwater » Voorkomen van ongewenste emissies/gezondheidsrisico's en beperken overlast voor de omgeving » Bijdragen aan een duurzame verwerking van afvalwater Hemelwater » Doelmatige inzameling en verwerking van hemelwater » Beperken van het risico op wateroverlast » Beperken van de milieubelasting op bodem en oppervlaktewater » Bijdragen aan de instandhouding van wijstgebonden karakteristieke waarden » Bijdragen aan klimaatadaptatie Grondwater » Bijdragen aan de instandhouding van wijstgebonden karakteristieke waarden » Voorkomen van structurele grondwaterover- en -onderlast, afgestemd op de functie van het g ebied /object » Bijdragen aan gebiedsgericht grondwaterbeheer en verbeteren gegevensbeheer » Bijdragen aan klimaatadaptatie en aanvulling van de grondwatervoorraad Oppervlaktewater » Borgen bergings- en ontwateringsfunctie van het stedelijk oppervlaktewater » Bijdragen aan het verhogen van de waterbeleving » Bijdragen aan klimaatadaptatie Drinkwater » Bijdragen aan de bescherming van drinkwatervoorzieningen
20
Onze referentie: D10035757:44 - Datum: 7 september 2021
POW&R MAASHORST
^ARCADIS Gebieds- en functiedifferentiatie In de Omgevingsvisie zal onderscheid worden gemaakt naar gebieden en/of omgevingen. Elke omgeving heeft een eigen verschijningsvorm, die verschillend is ten opzichte van het aangrenzende gebied. Om de identiteit van elk deelgebied te kunnen beschrijven, met zijn kenmerken, kwaliteiten en bedreigingen, zullen alle voor dat gebied relevante aspecten in beeld moeten worden gebracht. De kernen vormen integraal onderdeel van die verschillende omgevingen. Binnen de gebieden zijn ook verschillende functies te onderscheiden zoals centrumwinkelgebieden, wonen, bedrijventerrein of recreatie. Onderstaande indeling toont de relatie met water(systemen), bodem en landschap. In de Omgevingsvisie worden per omgeving de kwaliteiten en opgaven beschreven en in relatie gebracht met overige ontwikkelingen en functies.
ŕá"TĨ
* f
De Kuilen
\—-r
Afbeelding 9: Relatie gebieden met water(systemen), bodem en landschap (bron: Arcadis)
21
Onze referentie: D10035757:44 - Datum: 7 september 2021
POW&R MAASHORST
^ARCADIS Vooruitlopend op de gebiedsindeling zijn onderstaand een aantal aandachtspunten per functie benoemd. In onze strategie houden we hier rekening mee. In het spoor van de Omgevingswet kan vanuit deze functies een vertaalslag naar de indeling in gebieden worden gemaakt. Centrumwinkelgebied Uden De beschikbare ruimte in het centrum van Uden is schaars en willen we beschikbaar houden voor diverse maatschappelijke en economische functies. Om overlast te beperken en het centrumgebied toegankelijk te houden gaat in het geval van rioolrenovatie de voorkeur uit naar sleufloze renovatietechnieken. Het onderhoudsniveau dient hoog te zijn, zo houden we bijvoorbeeld het risico op water op straat als gevolg van verstopte kolken zo laag mogelijk. Met het realiseren van wateropvang kunnen we een bijdrage leveren aan een groen/blauwe dooradering van het centrum in combinatie met bijvoorbeeld hoogwaardige fietsverbindingen. Dorpskernen In Zeeland en in woonwijken van Uden komen, als gevolg van onder meer de peelrandbreukzone, zowel te hoge als te lage grondwaterstanden voor. Over het algemeen is de grondwaterstand in de bebouwde kom relatief hoog. In de kern Zeeland stijgt het grondwater in de winterperiode plaatselijk tot aan maaiveld als gevolg van o.a. de Peelrandbreuk en binnen de kern Schaijk wordt zelfs kwel (tot boven maaiveld) gemeten (bijvoorbeeld het Moesbos).
Binnen de kern Reek zijn de grondwaterstanden weer meer gevoelig voor onder andere de waterstanden in de Maas. De uitdaging is om in Landerd de optimale balans te vinden en te houden tussen het behoud van de karakteristieke eigenschappen van de wijstgronden en het voorkomen van grondwaterover- of onderlast. Positief effect van het ingezette herstel van de Peelrandbreuk (herstel natuurlijke “damwand”) is de vorming van een zoetwatervoorraad die kan worden aangesproken tijdens langdurig droge perioden. Het verrichten van praktijkmetingen draagt bij aan een verhoogd inzicht in het functioneren van het grondwatersysteem en de doelmatigheid van maatregelen. Met dit inzicht zijn we beter in staat om een indeling te maken in gebieden waar hemelwaterinfiltratie veel, gemiddeld of geen nut heeft. Woonwijken algemeen Om de bewoners in woongebieden te beschermen tegen wateroverlast, verdroging en hittestress is het wenselijk om water en groen oplossingen te combineren. In bestaande woonwijken sturen we daarom op afkoppelen van hemelwater van de gemengde riolering, het opruimen van overtollige verhardingen, het combineren van functies en aanpassing van straatprofielen om hemelwater zo goed als mogelijk (tijdelijk) te kunnen verwerken. In samenwerking met regionale waterpartners stimuleren we het infiltreren van hemelwater op particulier terrein.
Bedrijventerreinen algemeen We gaan door met het verbeteren van het riool-en watersysteem door de schone en vuile waterstromen te scheiden en te ontharden (verwijderen van bestaande verharding). We verhogen de waterrobuustheid door kansgericht oude waterstructuren te herstellen of bestaande overkluizingen weer open te maken. Samen met onze bedrijven, kennisinstellingen en het waterschap onderzoeken we innovatieve toepassingen op het gebied van kringloopsluiting en het verwaarden van afvalwaterstromen. Bijvoorbeeld door proceswater te hergebruiken en restwarmte uit afvalwater te benutten. Daar waar uitbreidingen van productieprocessen leiden tot knelpunten in de afvoercapaciteit doen we gezamenlijk onderzoek naar alternatieve vormen van afvalwaterbehandeling. Duurzaamheid, kringloopsluiting en kostenbesparing gaan hier mogelijk hand in hand. Buitengebied algemeen De gemeente Maashorst beschikt over een bijzonder water-en natuursysteem. In het landelijk gebied zijn lokaal ten gevolge van de Peelrandbreukzone, wijstgronden ontstaan, waardoor hoge en lage grondwaterstanden worden gemeten. Deze wijst is uniek in Europa en heeft grote cultuurhistorische, aardkundige en landschappelijke waarde. Deze sponswerking is de laatste jaren verminderd door verstedelijking, ruilverkaveling en landbouwactiviteiten, met verdroging als gevolg.
Samen met waterschap Aa å Maas en in navolging van het Maashorstmanifest gaan we door met het herstellen van de “spons”.
22
Onze referentie: D10035757:44 - Datum: 7 september 2021
POW&R MAASHORST
^ARCADIS Bewaken van de voortgang Met het periodiek actualiseren van dit POW&R kunnen we tijdig bijsturen op nieuwe ontwikkelingen. Het is gebruikelijk dat dit plan om de ca. vijf jaar wordt geactualiseerd. Met de komst van de Omgevingswet is het denkbaar dat de planperiode meer afhankelijk gaat worden van andere programma's om zo gezamenlijk het omgevingsprogramma te vormen. Voor de effectiviteit van ons beleid gebruiken we naast theoretische berekeningen van het basisrioleringsplan ook de gemeten waterkwaliteit en het verloop van het aantal meldingen met betrekking tot: (grond)wateroverlast, rioolinstortingen en stank. Daarnaast houden we met het periodiek uitvoeren van klimaatstresstesten (wateroverlast, hittestress, droogte en in mindere mate waterveiligheid) een vinger aan de pols op de voortgang die we boeken met de aanpak van kwetsbare locaties. Waterschap Aa en Maas doet ditzelfde voor waterveiligheid en voert ook een robuustheidstoets/NBW-toets uit voor de combinatie stedelijk- en regionaal watersysteem.
23
Onze referentie: D10035757:44 - Datum: 7 september 2021
POW&R MAASHORST
PIARCÄDIS 4
Strategie en verankering
In het hoofdstuk visie en ambitie hebben we omschreven wat we willen bereiken en in welk tempo. In dit hoofdstuk beschrijven we voor de verschillende zorgplichten en de bedrijfsvoering daaromheen hoe we dat willen bereiken en hoe we dit willen verankeren.
4.1
Zorgplicht stedelijk afvalwater
Inzameling en transport van huishoudelijk afvalwater binnen de bebouwde kom Binnen het centrum, de woongebieden en bedrijventerreinen zijn alle percelen aangesloten op de riolering. Dit betekent dat er geen ongezuiverde afvalwaterlozingen plaatsvinden. Voor nieuw te ontwikkelen gebieden eisen we de aanleg van een (verbeterd) gescheiden rioleringssysteem. Bij kleinschalige in/uitbreidingen kan aansluiting op het bestaande (gemengde) systeem acceptabel zijn (maatwerk). Duurzaamheid vinden we belangrijk, ook in ons waterbeheer. We gaan daarom door met het afkoppelen en scheiden van afval- en hemelwater (mits doelmatig) om zo het aanbod en de samenstelling van het afvalwater te optimaliseren voor verwerking in de energie- en grondstoffenfabriek van het waterschap en om energiekosten te besparen op het transport van hemelwater. Tijdens hevige en/of langdurige neerslag kan afvalwater vermengd met regenwater overstorten op het oppervlaktewater. Via een netwerk van sensoren registreren we de overstortingsgebeurtenissen en houden we een vinger aan de pols. Samen met het waterschap zorgen we ervoor dat de effecten op het (water)milieu aanvaardbaar zijn. Hiertoe volgen we samen met onze waterpartners een immissiegerichte aanpak (diffuse lozingen).
Voor een verdere emissiereductie (puntlozingen) zetten we in op afkoppelen en controleren we op foutieve aansluitingen waardoor onbedoeld vuil water in het milieu terecht kan komen of hemelwater het vuilwatersysteem onnodig belast. We volgen de onderzoeken naar de effecten van medicijnresten op de waterkwaliteit en anticiperen daarop. Inzameling en verwerking van huishoudelijk afvalwater in het buitengebied In het buitengebied ligt een druk- of vacuümrioolsysteem voor de inzameling van afvalwater. Alle percelen in het buitengebied waar afvalwater vrijkomt, zijn aangesloten op deze mechanische riolering of een gelijkwaardige voorziening. In enkele gevallen behandelen particulieren namelijk zelf hun afvalwater met een individueel behandelingssysteem voor afvalwater (IBA). Hiervoor is een langjarig onderhoudscontract met het waterschap afgesloten. Nieuwe locaties sluiten we aan op mechanische riolering tenzij een IBA meer doelmatig is. Landelijk worden op kleine schaal nieuwe sanitatievormen uitgeprobeerd, bijvoorbeeld een aparte inzameling van urine. Dit zijn interessante ontwikkelingen, die binnen het samenwerkingsverband As50+ worden gevolgd. We hanteren als gemeente het uitgangspunt dat rioolvoorzieningen robuust dienen te zijn. De voorkeur gaat daarom uit naar bewezen technieken.
In regionaal verband (As50+) geven we de komende planperiode invulling aan een afwegingsmethode voor het ongerioleerd gebied (buitengebied). Hiermee kunnen we gebiedsgericht een betere afweging maken tussen de toe te passen systemen bij vervanging van een bestaande voorziening of aanleg van een nieuwe voorziening. We kiezen ervoor om vooralsnog de huidige algemene regels met betrekking tot de inzameling en het transport van huishoudelijk afvalwater ongewijzigd te laten (we omarmen net als het waterschap de bruidsschat). Op termijn voorzien we dat het afstands- en omvangscriterium mogelijk kan worden vervangen door een nieuw doelmatigheidscriterium en dat we het meer gebiedsspecifiek gaan benaderen. Het doelmatigheidscriterium borgen we dan in het Omgevingsplan.
Voor de goede werking van de drukriolering is de lozing van hemelwater hierop niet toegestaan. Aansluiting van hemelwater op drukriolering noemen we foutieve aansluitingen. We willen de foutieve aansluitingen van hemelwater tot een minimum reduceren door registratie van storingen en het toepassen van gerichte monitoring. Wanneer we op basis van storingsgegevens foutieve aansluitingen vaststellen, starten we gericht een onderzoeks- en handhavingstraject. We zijn bezig met een inhaalslag die nu nog extra handhavingscapaciteit vergt. Nadat de inhaalslag is gemaakt houden we controle via regulier toezicht en handhaving.
24
Onze referentie: D10035757:44 - Datum: 7 september 2021
POW&R MAASHORST
^ARCADIS
ns 54?: īfìtīfS'.
'*V' ;-.y. "*,.ŭ
į
.
HA
V'.''
M
Afbeelding 10: Optimalisatie van het rioolstelsel en opheffen van foutaansluitingen draagt bij aan een goede oppervlaktewaterkwaliteit. Inzameling en verwerking van bedrijfsafvalwater Volgens de huidige wetgeving zijn bedrijven in eerste instantie zelf verantwoordelijk zijn voor hun afvalwater. Bij de behandeling van nieuwe (bedrijfsmatige) afvalwaterlozingen betrekken we het waterschap in een vroeg stadium om gezamenlijk te komen tot de meest doelmatige oplossing waarbij het verwaarden van de afvalwaterstroom voorop staat. Hierbij hanteren we de volgende voorkeursvolgorde voor de verwijdering van afvalwater': 1. hergebruiken 2. zuiveren 3. lozen in de bodem 4. lozen op oppervlaktewater 5. lozen op de vuilwater riolering (als het niet anders kan) Afhankelijk van de lozingsroute kunnen (maatwerk)voorschriften aan de orde zijn vanuit lozingenbesluiten, de Keur en/of beleidsregels. Na het inwerking treden van de Omgevingswet zijn dat de waterverordening van het waterschap en het omgevingsplan van de g emeente. De voorkeursvolgorde zijn we voornemens op te nemen in de beleidsregels van het Omgevingsplan. We zijn bereid om als gemeente mee te werken aan een duurzame omgang met grondstoffen zoals opgenomen in het waterbeheerplan van waterschap Aa en Maas.
25
Onze referentie: D10035757:44 - Datum: 7 september 2021
POW&R MAASHORST
PIARCÄDIS Nieuwe afvalwaterlozingen Bij nieuwe lozingsaanvragen hanteren we onderstaande leidende principes: 1. Voor het bepalen van de lozingsroute dient de voorkeursvolgorde te worden aangehouden; 2. Het geloosde afvalwater mag aantoonbaar geen extra risico's opleveren met betrekking tot aantasting van de riolering; 3. Om ruimte in het systeem te houden kunnen we als gemeente een aanvraag weigeren en/of een gebufferde lozing vereisen. 4. Potentiële bedrijfsmatige afvalwaterlozers dienen aan te tonen welke risicobeheersmaatregelen zij treffen voor het geval er zich calamiteiten voordoen in het bedrijfsproces (waterkwaliteit/kwantiteit).
4.2
Zorgplicht hemelwater
Inzameling en verwerking van hemelwater Ons vertrekpunt is het principe om afvalwater en hemelwater gescheiden in te zamelen. We scheiden deze waterstromen bij de bron: de lozingspunten op elk perceel. Het scheiden van lozingen vanaf particulier terrein vindt bij bestaande woningen plaats op basis van vrijwilligheid. Op termijn vervangen we de gemengde riolering zoveel als mogelijk door gescheiden riolering. We streven er ook naar het verhard oppervlak dat is aangesloten op de bestaande gemengde riolering zo veel als mogelijk en op doelmatige wijze af te koppelen. In het geval wijkreconstructies en rioolvervanging/verbetering aan de orde zijn, onderzoeken we voorafgaand de meest doelmatige manier van hemelwaterverwerking. Afkoppelen in gerioleerde gebieden is nu nog geen verplichting. Echter, als we wateroverlast niet voldoende kunnen beteugelen door verharde oppervlakken af te koppelen, kunnen we overgaan tot een afkoppelverplichting op particulier terrein. In ieder geval nemen we een ambitie voor doelmatig afkoppelen mee in onze Omgevingsvisie. De voorkeur gaat uit naar infiltratie van afgekoppeld hemelwater in de bodem. Aangezien er gebieden in onze gemeente zijn waar infiltreren in de bodem risico's met zich meebrengt, is de aanpak gebiedsgericht. In h et geval uit onderzoek blijkt dat infiltreren niet kan, heeft afvoer naar oppervlaktewater de voorkeur.
Dat geldt voor gebieden met hoge grondwaterstanden of een verontreinigde bodem. In de grondwaterverontreinigingsgebieden (zie bijlage E) zamelen we hemelwater in met gesloten leidingen om het buiten de verontreinigingscontour te infiltreren. In bestaand gebied voeren we hemelwater, dat niet ter plaatse kan worden geïnfiltreerd, af naar hiervoor geschikt lokaal (gemeentelijk) oppervlaktewater of wadi's. Deze locaties worden ingericht als gemeentelijke bergingsvoorzieningen, waar het hemelwater zoveel mogelijk kan infiltreren in de bodem. Onze ambitie is om in het kader van de omgevingsvisie Maashost een gebiedsgerichte afkoppelkansenkaart op te stellen.
Bij nieuwbouwlocaties leggen we binnen de plangrenzen een bergingsvoorziening en laten we hemelwater zoveel als mogelijk ter plaatse infiltreren. Indien nodig vertragen we het resterende water tot een afvoer die gelijk is aan een situatie zonder bebouwing. We voeren het water dan af naar oppervlaktewater in beheer van het waterschap.
26
Onze referentie: D10035757:44 - Datum: 7 september 2021
POW&R MAASHORST
^ARCADIS Verminderen verspreiding verontreinigde stoffen Verontreiniging van het milieu door afstromend (hemel)water willen we voorkomen. Met betrekking tot materiaalgebruik willen we het gebruik van milieubelastende stoffen in en om het huis terugdringen. De technische eisen hieromtrent zijn vastgelegd in het Bouwbesluit 2012 (na inwerking treden Omgevingswet: Besluit Bouwwerken Leefomgeving). Verder hanteren we de volgende voorkeursvolgorde voor de verwerking van hemelwater: 1. hergebruiken 2. eventueel zuiveren 3. lozen in de bodem 4. lozen op oppervlaktewater 5. lozen op de hemelwaterriolering (als het niet anders kan) De kwaliteits voorkeursvolgorde voor de verwerking van hemelwater zijn we voornemens op te nemen in de beleidsregels van het Omgevingsplan. De kwaliteit van afstromend hemelwater speelt met name bij bedrijventerreinen en intensief gebruikte functies zoals centra. Afstromend hemelwater van intensief gebruikte terrein- en wegverhardingen kan namelijk sterk vervuild zijn. Voor de verwerking van vervuilde hemelwaterstromen streven we naar toepassing van zuiverende voorzieningen, zoals een bodem/bermpassage, voordat lozing naar het oppervlaktewater plaatsvindt. Dakwater daarentegen is relatief schoon. Bij bedrijventerreinen is in het algemeen sprake van grote dakoppervlakken.
De voorkeur gaat ernaar uit om dit dakwater eerst te infiltreren in de bodem en als dat niet kan direct te lozen op oppervlaktewater. Infiltratie zal niet altijd mogelijk zijn als gevolg van de grondslag, hoge grondwaterstanden én/of de aanwezigheid van bodemverontreinigingen. Beschermen tegen wateroverlast Tot op heden baseerden we de afvoercapaciteit van het rioolstelsel op een bui 8 uit de Kennisbank Riolering van Stichting Rioned. Dat is een bui die nu gemiddeld eenmaal per 2 jaar optreedt. In theorie willen we bij deze bui geen water op straat. Door klimaatverandering komen zwaardere neerslaggebeurtenissen echter steeds vaker voor en zal een dergelijke bui 8 ook vaker gaan optreden. Om te anticiperen op deze verandering, ontwerpen we de afvoercapaciteit van nieuwe of te reconstrueren rioolstelsels daarom op een bui 9. Deze bui heeft nu een herhalingstijd van eenmaal per vijf jaar. Wanneer bij hevige buien water op straat blijft staan, achten we dit acceptabel zolang dit geen schade veroorzaakt (geen water in de woning) en van korte duur is. Water op straat zien we namelijk als onoverkomelijk en is een vorm van hinder. Er kan echter ook ernstige hinder of waterschade optreden door water. De termen hinder, ernstige hinder en waterschade definiëren we als volgt: Hinder heeft de volgende kenmerken: ^ kortdurende periode van water op straat; ^ waarbij verkeer nog mogelijk is.
^ duur in de orde van 15-30 minuten Ernstige hinder heeft één van de volgende kenmerken: ^ langer durende periodes van water op straat; ^ verkeer is niet meer overal mogelijk (ondergelopen tunnels, opdrijvende putdeksels). ^ Duur in de orde van grootte van 30-120 min. Waterschade heeft één van de volgende kenmerken: ^ grote economische schade; ^ gezondheidsschade (ziekten of letsels die direct te relateren zijn aan water op straat); ^ water in (winkel)panden met materiële schade tot gevolg.
27
Onze referentie: D10035757:44 - Datum: 7 september 2021
POW&R MAASHORST
^ARCADIS Per situatie reageren we anders: " In geval van hinder treffen we niet direct maatregelen. We doen een beroep op het acceptatievermogen van onze inwoners en passanten en aanpassing van hun gedrag. Indien nodig plaatsen we wegafsluitingen om te voorkomen dat water op straat door hekgolven alsnog woningen binnenstroomt; " In geval van ernstige hinder treffen we als gemeente bij de uitvoering van reconstructiewerken zodanige maatregelen, dat de kans op het optreden aanmerkelijk kleiner wordt. " In geval van waterschade treffen we allereerst tijdelijke bovengrondse kostenefficiënte maatregelen om het acute risico op schade te beperken. Ter voorkoming van structurele overlast onderzoeken we mogelijke oorzaken en oplossingsrichtingen en brengen deze, mits doelmatig, ten uitvoer. Het optreden van schade en een ernstige belemmering van het (economische) verkeer vinden we niet acceptabel. In geval van incidenten doen we een beroep op het incidentenplan zodat we door adequaat ingrijpen de overlast kunnen beperken en/of de gevolgen voor de leefomgeving en de volksgezondheid kunnen voorkomen dan wel minimaliseren. Klimaatveerkrachtige inrichting Klimaatverandering leidt naar verwachting tot meer extreme neerslag. Met rekenmodellen en door praktijkervaringen streven we ernaar om de effecten van hevige neerslag zo goed als mogelijk in te schatten.
Dit nemen we mee bij het ontwerpen en uitvoeren van riolering- en waterwerken, bijvoorbeeld met vergaande scheiding van hemelwater en afvalwater en ondergrondse voorzieningen voor wateropvang. Maar we streven ook naar het benutten van bovengrondse berging (zoals wadi's, lokale hemelwaterbergingen profileren van verhard oppervlak). Door voldoende water en groen aan te leggen in bebouwde gebieden kunnen we naast wateroverlast bovendien bijdragen aan het verlagen van hittestress en het opbouwen van een zoetwatervoorraad om langdurig droge perioden te kunnen overbruggen. Onze ambitie is om de gemeente de komende jaren klimaatveerkrachtig en zo waterrobuust mogelijk in te richten, zowel bij nieuwe werken als in bestaand gebied. Dat vraagt ook inzet op particulier terrein, zowel bij nieuwe ontwikkelingen als in bestaande gebieden. Deze ambitie willen we verankeren in het spoor van de Omgevingswet. In afwachting van een besluit hierover richten we de aandacht eerst op verbetermaatregelen die een basis beschermingsniveau bieden.
Bestaande situatie Om zicht te krijgen op de kwetsbaarheid van de bebouwde omgeving ten aanzien van wateroverlast rekenen we periodiek extreme buien door. Buien die eenmaal per 100 jaar voorkomen willen we via de ondergrondse afvoercapaciteit en de bovengrondse verwerkingscapaciteit adequaat kunnen verwerken. Aangezien een groot deel van het afvoerend verhard oppervlak is gelegen op particulier terrein zullen we samen met de perceelseigenaren een afweging moeten maken tussen het investeren in het voorkomen van schade en het accepteren van optreden van schade. We zoeken de samenwerking met overige werkvelden en partners, zodra (graaf)werkzaamheden aan de bestaande riolering aan de orde zijn. We streven hierbij in eerste instantie naar bovengrondse waterslimme oplossingen, zoals (verhoogde) trottoirbanden en verlaagde bermen, maar ook maatregelen op perceelniveau zoals een hogere dorpel kunnen een optie zijn. Voor de bekende kwetsbare locaties stellen we een aanpak op om de risico's op wateroverlast te verminderen. Indien doelmatig koppelen we als gemeente bij rioolreconstructies openbare verharding af. Alle aangrenzende bebouwing voorzien we van een aparte vuilwateraansluiting. Hemelwater dient binnen het perceel te worden verwerkt. In het geval dit niet langer mogelijk is, dient het hemelwater vanaf het perceel bovengronds afgevoerd te worden naar de openbare ruimte.