Bijlage 2 - Rapport Evaluatie gemeente Maashorst
Tekst van het document
vanuit de ambtelijke organisatie bij initiatieven uit de
Ondertussen wordt gewerkt aan het opzetten van
samenleving. Deze blijven veelal hangen. Actiegerichtheid én
jongerenparticipatie. Een eerste sessie met een groep van
eigenaarschap ontbreken dan wel eens, aldus &vandelaar.
30 jongeren heeft, in samenwerking met o.a. de campus en
•
Kompass, plaatsgevonden. Samen met de jongeren geven we
Wat hiermee volgens &vandelaar samenhangt is dat er nog
vorm aan de participatie.
geen sprake lijkt te zijn van een gedeelde visie binnen de
Er is een kennismakingsronde en er zijn
organisatie over hoe burger-/overheidsparticipatie in te zetten.
informatiebijeenkomsten in alle kernen georganiseerd. •
Onze participatieadviseurs hebben intensief contact met de diverse gebiedsplatforms en inwonersinitiatieven, maar ook met organisaties als Udenaardetoekomst en Demos.
•
Daarnaast is er een adviestraject opgezet (intern) voor o.a. projectleiders en beleidsadviseurs. Bij nieuwe projecten en nieuw beleid wordt geadviseerd over het doel van participatie en het plan van aanpak. Vervolgens wordt de participatie ook gemonitord en uiteindelijk geëvalueerd. Dit draagt bij aan het participatie-DNA van alle collega’s van Maashorst.
Evaluatie gemeente Maashors | RAPPORT | 57
4.4.3 Realisatie op basis van beelden
•
Zicht op kernen met Kernen-CV’s. Zowel de gemeente
De gemeente Maashorst heeft zelf de term ‘kernenbeleid’ laten
als maatschappelijke en economische partners noemen
varen, de omgang met kernen is nu volledig onderdeel van
de kernen cv’s als waardevol en tastbaar resultaat van
het participatiebeleid. Onderstaand geven we de hoofdlijnen
onderlinge gesprekken. Wel is het voor gesprekspartners
weer uit de gesprekken met betrokkenen over participatie en de
nog onduidelijk op welke manier deze Kernen-CV’s ingezet
omgang met de kernen.
gaan worden en wat ze er van gaan merken. •
•
Nieuwe aanpak participatie niet zonder slag of stoot. Het
werken heeft ook al eerste resultaten opgeleverd, waarbij
merendeel van de gesprekspartners geeft aan te begrijpen
participatieprocessen rondom beleidsstukken (zoals met
dat participatie op een andere manier wordt vormgegeven.
cultuurcafés) en rondom AgroNatuurWonen-experimenten
Op de wijze waarop dit gebeurt wordt de nodige kritiek
met 100 keukentafelgesprekken als positieve voorbeelden
geleverd. Zij geven aan dat er onvoldoende is geluisterd
worden genoemd door medewerkers van de gemeente. De
naar de inwoners. Zo wordt door een deel van de
gemeenteraad noemt hierbij Sport en Bewegen en Gezond
gebiedsplatformen aangegeven dat de keuze voor een nieuwe
en gelukkig oud in Maashorst. Ook worden de vernieuwde
aanpak op het gebied van participatie niet goed is verlopen.
samenwerkingsafspraken met inwonersplatforms door
Het afsluiten van de ondersteuning van platformen is
(sommige) gesprekspartners als goed voorbeeld genoemd,
volgens hun op een vervelende manier gebeurd. Daar had
doordat sprake zou zijn van betere vertegenwoordiging (op
beter over gecommuniceerd kunnen worden, zo wordt
wijk- en buurtniveau) en innovatief ontdekken van wat werkt.
gesteld. Door anderen wordt aangegeven dat participatie
•
Betere betrokkenheid van inwoners. De nieuwe manier van
•
Leren komt op gang. Door gesprekspartners wordt
eerst is afgebroken en nu weer moet worden opgebouwd.
aangegeven dat in de periode kort na de herindeling de
Dit duurt erg lang, zo geven betrokkenen aan. Dit geldt met
gemeente soms niet goed wist wat ze met initiatieven
name voor Uden waarvoor een andere aanpak nodig is dan
vanuit de samenleving aan moest. Inmiddels is er wel meer
de andere kernen van de gemeente.
sprake van een open houding. Bijvoorbeeld ten opzichte
Inzet op verschillende kernen. Gesprekspartners van binnen
van de zorgcoöperaties. De gemeente Maashorst moest
en buiten de gemeenten geven in grote meerderheid aan dat
leren wat een zorgcoöperatie inhield en wat zij voor het
zij zien dat de gemeente in haar beleid onderscheid maakt
welzijn binnen de gemeente kan betekenen. Inmiddels weet
tussen de verschillende kernen. Het duurde volgens een deel
de gemeente dit en wordt er goed samengewerkt, zo wordt
van hen wel even voordat de gemeente echt in verbinding
aangegeven. Ook met de Adviesraad Sociaal Domein heeft
stond met hun kern. De gemeentelijke organisatie had
het even geduurd voordat een samenwerking tot stand
aanvankelijk moeite om te gaan met initiatieven die vanuit
kwam, inmiddels wordt daar aan gewerkt.
de samenleving kwamen. Betrokkenen geven aan dat dit
•
Vaste aanspreekpunten. In de gesprekken wordt aangegeven
steeds beter gaat. Voorbeelden die genoemd worden van
dat organisaties in de kernen een participatieadviseur als
gemeentelijke ondersteuning van lokale initiatieven zijn de
vast aanspreekpunt hebben. Vanuit de bewonersinitiatieven
inzet van de mobile bus als vervanging voor de Milieustraat
die wij gesproken hebben wordt aangegeven dat het contact
en de inzet op feestverlichting met kerst en bloembakken in
met de participatieadviseurs goed is en soepel verloopt. De
de centra (waar dit vroeger vooral voor Uden Centrum werd
lijnen zijn kort.
geregeld). Sommige gesprekspartners menen dat juist Uden het minste baat heeft bij het kernenbeleid. Als reden wordt genoemd dat Uden niet één aanspreekpunt heeft maar is opgebouwd uit verschillende wijken waarin bovendien de sociale cohesie verschilt van die in de dorpen.
Evaluatie gemeente Maashors | RAPPORT | 58
De gemeente doet haar best voor mijn buurt of dorp
42%
36%
13%
9%
De gemeente heeft oog voor mijn buurt of dorp
40%
37%
16%
7%
Mijn buurt of dorp is voor de gemeente net zo belangrijk als andere buurten en dorpen
38%
0% (Helemaal) eens
Neutraal
30%
20%
40%
(Helemaal) oneens
15%
60%
Het bewaren van het 'eigen' karakter van uw dorp of buurt
Het actief betrekken van inwoners door de gemeente bij de inrichting van mijn buurt of dorp
16%
80%
52%
100%
33%
0%
Weet niet / geen mening
(Heel) tevreden
Figuur 28. In hoeverre bent u het eens of oneens met de volgende stellingen? Basis: allen (n = 1.109).
25%
Niet tevreden, niet ontevreden
20%
33%
40%
(Heel) ontevreden
11%
16%
60%
12%
19%
80%
100%
Weet ik niet of geen mening
Figuur 30. In hoeverre bent u tevreden of ontevreden over de volgende onderdelen in gemeente Maashorst? Basis: allen (n = 1.109).
4.4.4 Realisatie op basis van enquête De meeste inwoners staan positief of neutraal tegenover de aandacht die de gemeente Maashorst heeft voor hun
De helft van de inwoners is tevreden over het bewaren van
buurt of dorp. Circa vier op de tien vinden dat de gemeente
het ‘eigen’ karakter van hun dorp of buurt in de gemeente
haar best doet voor hun buurt of dorp (42% eens) en oog
Maashorst (52%). Eén op tien (11%) is hier ontevreden over.
heeft voor hun buurt of dorp (40% eens). Een vergelijkbaar
Een derde is tevreden over het actief betrekken van inwoners
aandeel vindt dat hun buurt of dorp voor de gemeente net zo
bij de inrichting van hun buurt of dorp (33%), eenzelfde
belangrijk is voor als andere buurten en dorpen (38% eens).
aandeel staat hier neutraal tegenover (33%). Zestien procent is ontevreden over dit aspect. Bij beide aspecten zien we geen
Voor alle drie de stellingen over de betrokkenheid van de
significante verschillen tussen kernen.
kernen geldt bovendien dat een flink deel van de inwoners er neutraal tegenover staat. Circa één op zeven (13 tot 15%)
Uit de uitkomsten van de open link volgt een vergelijkbaar
ervaart deze betrokkenheid niet.
beeld. Wel geven inwoners via de open link vaker aan dat zij ontevreden zij over het actief betrekken van inwoners door de
Inwoners die meededen via de open link zijn het net zo vaak
gemeente bij de inrichting van hun buurt of dorp (32%) dan in
eens met bovenstaande stellingen als de aselecte steekproef.
de aselecte steekproef (daarmee is met name het aandeel ‘niet
Wel is het aandeel ‘neutraal’ lager; circa een derde is het
tevreden, niet ontevreden (23%) en ‘weet ik niet’ (9%) lager).
oneens met de stellingen. Wel zien we hier significante verschillen tussen Uden en de kernen Schaijk en Odiliapeel.26 In Uden ervaart men relatief vaak dat de gemeente haar best doet en oog heeft voor eigen buurt of dorp. Ook zegt men in Uden vaker dat hun buurt of dorp net zo belangrijk is voor de gemeente als andere buurten en dorpen – in Odiliapeel kan slechts 18 procent zich hierin 60%
vinden, in Schaijk gaat het om 31 procent. 49% 42%
40%
40%
47%
46%
45%
44%
38%
37%
38%
39%
37% 33%
20%
0%
36% 31%
31%
35% 30%
18%
Totaal
Uden
Reek
Zeeland
Odiliapeel
Volkel
De gemeente doet haar best voor mijn buurt of dorp De gemeente heeft oog voor mijn buurt of dorp Mijn buurt of dorp is voor de gemeente net zo belangrijk als andere buurten en dorpen
Figuur 29. In hoeverre bent u het eens of oneens met de volgende stellingen? Naar woonkern. Getoond in figuur: alleen % eens en helemaal eens. Basis: allen (n = 1.109). 26
33%
Andere verschillen tussen de kernen zijn niet statistisch significant en kunnen dus op toeval berusten.
Schaijk
31%
Evaluatie gemeente Maashors | RAPPORT | 59
4.5 Het regionale beleid
In het uitvoeringsprogramma is het volgende opgenomen over regionaal beleid.
4.5.1 Ambities regionaal beleid In de besturingsfilosofie wordt beschreven dat de gemeente
Tabel 16.
Uitvoeringsprogramma over regionaal beleid
Wat willen we bereiken/doen?
zich volop inzet om een constructieve en sterke bijdrage te (blijven) leveren aan de samenwerking binnen de regio. Dit
Wanneer gaan we dat doen?
9.2 Samen denken, samen doen
wordt onderstreept in de reactienota op zienswijzen bij het herindelingsontwerp en in het herindelingsadvies. Daarin
9.2.1. We hebben een prominente rol in de regionale samenwerkingsverbanden die belangrijk zijn voor het realiseren van onze ambities.
wordt aangegeven dat de gemeente Maashorst de ambitie heeft zich in te zetten voor de regio, samen te werken en met andere gemeenten en de positie van Noordoost-Brabant te versterken.
Bestuurlijke en ambtelijke capaciteit leveren voor regionale samenwerking binnen Noordoost-Brabant
‘Wij kiezen dan ook bewust voor een gemeente die qua schaal en karakter in de toekomst deze rol kan pakken. De nieuwe gemeente Maashorst vormt een stevige partner in de regio, die
Continu
Diversen
in staat en bereid is haar verantwoordelijkheid te nemen als het
3.1.3. Boegbeelden uit het lokale bedrijfsleven zijn bereid gevonden om Maashorst beter op de kaart te zetten.
gaat om het oppakken van bovenlokale vraagstukken.’
In gesprek gaan en blijven met ondernemers en ondernemers verenigingen de positie van Maashorst in regio. (continu)
In het bestuursakkoord is opgenomen: ‘Als nieuwe en grotere gemeente willen we een prominentere positie innemen in de regio. We werken daarbij maximaal samen met onder
Continu
andere AgriFood Capital en Regio Noordoost- Brabant. De gemeentenaam is en blijft Maashorst. We brengen focus aan door aan te sluiten bij onze keuzes in dit bestuursakkoord
Uit de gesprekken komen de volgende verwachtingen en
en proberen onze bestuurlijke en ambtelijke inspanningen
ambities naar voren ten aanzien van het regionale beleid.
zo efficiënt mogelijk in te zetten. Daarnaast gaan we op zoek naar ambassadeurs en boegbeelden vanuit het bedrijfsleven en
•
Opereren in de regio vanuit duidelijke doelstellingen. Uit de
andere grote werkgevers die kunnen helpen om de gemeente
gesprekken komt naar voren dat de behoefte aanwezig is
Maashorst duidelijker op de kaart zetten.’ Meer concreet zijn
om vanuit duidelijke doelstellingen te gaan opereren in de
in het bestuursakkoord de volgende doelen opgenomen met betrekking tot de regio:
regio. •
Meer zichtbaarheid in de regio dan in de situatie voor 1 januari 2022. De gemeente Maashorst heeft de
•
• •
We hebben een prominente rol in de regionale
ambitie om meer zichtbaar te zijn in de regio en daarin
samenwerkingsverbanden die belangrijk zijn voor het
verantwoordelijkheid te pakken. Buurgemeenten en
realiseren van onze ambities.
provincie vinden dit een mooie ambitie.
We zijn aangehaakt (gebleven) bij de landelijke, provinciale
•
Inzet op relatie met omliggende gemeenten, in het bijzonder
en regionale stikstofaanpak.
Oss. Het college wil de banden aanhalen en onderhouden
We hebben twee pilots draaiende voor meting en
met de buurgemeenten. Uit de gesprekken komt naar voren
streefwaardebepaling van milieubelasting (geur en
dat het van belang is dat er een goede relatie is tussen
ammoniak). Daarbij benutten we de kennis uit de regio.
Maashorst en Oss.
Evaluatie gemeente Maashors | RAPPORT | 60
4.5.2 Realisatie regionaal beleid op basis van documenten
4.5.3 Realisatie regionaal beleid op basis van beelden
Posities in regionale besturen
Met betrokkenen, met name regionale partners27, is gesproken
In aanvulling op reguliere posities in besturen, stuurgroepen en
over het functioneren van de gemeente Maashorst in de regio.
afstemmingsgremia van verbonden partijen, heeft de gemeente
Onderstaand geven we de hoofdlijnen weer uit de gesprekken
Maashorst de volgende bestuurlijke posities:
met betrokkenen.
• • • • •
Lid van het dagelijks bestuur van de Regio Noordoost
•
Maashorst is zichtbaar en pakt haar verantwoordelijkheid in de
Brabant (RNOB)
regio. Regionale partners waarderen dat Maashorst ondanks
Voorzitter portefeuillehoudersoverleg Ruimte, Mobiliteit en
de herindeling en alles wat daarmee gepaard gaat meteen
Wonen
regionaal haar verantwoordelijkheid heeft genomen. De
Lid van het dagelijks bestuur van de Omgevingsdienst
gemeente is volgens hen zichtbaar en levert een wezenlijke
Brabant Noord
bijdrage aan de regionale samenwerking. Zowel bestuurlijk
Lid van het dagelijks bestuur van de belastingsamenwerking
als ambtelijk. Een deel van de regionale partners ziet hierin
Oost Brabant
een positieve ontwikkeling ten opzichte van het verleden.
Lid van de VNG-commissie Ruimte, wonen en Mobiliteit In het bijzonder wordt de rol van Maashorst in de
Rapport &vandelaar
noodopvang van Oekraïners geroemd. Maar daarnaast wordt
Uit het onderzoek van &vandelaar kwam naar voren dat de
aangegeven dat Maashorst een actieve rol speelt binnen
regionale samenwerking niet optimaal is. Het ontbreekt aan
RNOB, rondom de Woondeal, bij de opvang van asielzoekers,
een scherpe regionale strategische agenda en het vervolgens
rondom het Integraal Zorgakkoord en rondom het thema
daarnaar handelen. ‘Hierdoor is er momenteel weinig strategie
buitengebied. Ook wordt gesteld dat Maashorst regionaal
ten aanzien van in welke samenwerkingsverbanden wel of
ambtelijk meer ‘levert’ dan strikt is afgesproken.
niet wordt geparticipeerd of extra in wordt geïnvesteerd’, aldus
•
&vandelaar.
De onderlinge contacten zijn goed. Door de regionale partners van de gemeente Maashorst wordt aangegeven dat de onderlinge contacten goed zijn. Bestuurders komen elkaar
Verder concludeert &vandelaar dat er over het algemeen een
regelmatig tegen en weten elkaar te vinden. Ook als er iets
redelijk sterke ambtelijke positie in samenwerkingsverbanden
aan de hand is dan komen gemeenten er onderling uit, zo
is. Het bestuur is echter niet altijd in voldoende mate in positie gebracht om positie in de regio volop te pakken, aldus
wordt aangegeven. •
De fusie heeft bijgedragen aan verbetering van het regionaal
&vandelaar. ‘Verklaring hiervoor is vooral de druk vanuit de
evenwicht. Door verschillende regionale partners is
reguliere taakuitvoering. Tegelijkertijd constateren wij ook dat
aangegeven dat door de herindelingen binnen Noordoost
het bestuur zelf nog vooral lokaal georiënteerd is. En daarmee
Brabant de regio overzichtelijker is geworden. Het ontstaan
in dit samenspel ook nog sterker kan meegeven op welke
van Meierijstad, Land van Cuijk en Maashorst heeft gezorgd
samenwerkingsverbanden zij vanuit bestuurlijk perspectief wil
voor stevigere gemeenten die bovendien een serieuze positie
inzetten’, zo constateert &vandelaar.
kunnen innemen binnen de regio. Hierdoor is het regionale evenwicht verbeterd, zo wordt aangegeven. •
Regionale strategie is beperkt zichtbaar. De gemeente Maashorst levert een wezenlijke bijdrage aan de regio, zo wordt gesteld. Maar tegelijkertijd kan deze inzet op de regio gerichter plaatsvinden. Zowel ambtelijk als bestuurlijk wordt aangegeven dat het nog ontbreekt aan een regionale strategie waarmee gericht wordt ingezet op het regionaal realiseren van lokale beleidsdoelstellingen. Dit hangt samen met een echte visie op de toekomst van de gemeente. Hier wordt door de gemeente aan gewerkt.
27
Met regionale partners bedoelen wij de buurgemeenten van Maashorst, de provincie Noord-Brabant en de RNOB.
HOOFDSTUK 5
Legitimiteit in Maashorst Dit hoofdstuk gaat in op het draagvlak voor de gemeente Maashorst. Dan gaat het om draagvlak voor de prestaties van de gemeente (het wat) en draagvlak voor de organisatie (bestaande uit het bestuur en de ambtelijke organisatie).
Evaluatie gemeente Maashors | RAPPORT | 62
5.1 Draagvlak voor de gemeente
Voor de organisatie van de gemeente (ambtelijke organisatie en bestuur) is breed draagvlak. Hoewel lang niet alles goed gaat
Eerste vatten we kort het draagvlak samen voor de ambities
en de gemeente in ontwikkeling is staat deze binnen college
en opgaven van de gemeente en de organisatie (bestuur en
en raad niet ter discussie. Een eventuele wijziging van de
ambtelijke organisatie) ten tijde van de nulmeting. Vervolgens
gemeentelijke indeling waarbij Schaijk en Reek bij Oss gevoegd
beschrijven we hoe het momenteel is gesteld met het draagvlak
zouden worden is totaal geen thema binnen college noch raad.
voor deze opgaven en ambities, voor het presteren van de
Bovendien is daar (vrijwel) geen enkel draagvlak voor.
gemeente Maashorst en voor de organisatie. We categoriseren dit naar groep belanghebbenden.
5.1.2 Draagvlak bij de ambtelijke organisatie van Maashorst
•
Bestuur Maashorst
Draagvlak ten tijde van de nulmeting
•
Ambtelijke organisatie Maashorst
De ambities en opgaven die zijn opgenomen in de
•
Regio en provincie
toekomstvisie en het bestuursakkoord zijn leidend voor de
•
Inwoners
ambtelijke organisatie. Een punt van zorg is wel dat het uitvoeringsprogramma ambitieus is en dat het de vraag is
5.1.1
Draagvlak bij het bestuur van Maashorst
of dit allemaal is uit te voeren. Ambtenaren geven aan dat
Draagvlak ten tijde van de nulmeting
ze hier met hun volle verstand akkoord mee zijn gegaan.
Ten tijde van de nulmeting was er breed politiek-bestuurlijk
Tegelijkertijd wordt gezegd dat op het moment dat er nieuwe
draagvlak voor de ambities en opgaven zoals opgenomen in de
opgaven op de organisatie afkomen er wel ruimte moet zijn
toekomstvisie, het bestuursakkoord en uitvoeringsprogramma.
om het gesprek aan te gaan over de haalbaarheid van het uitvoeringsprogramma.
Het draagvlak onder het bestuur van Maashorst voor het bestuur en de ambtelijke organisatie (‘het hoe’) was ten tijde
Wat betreft de fusie komt uit de gesprekken met ambtenaren
van de nulmeting ook breed. Beide voormalige gemeenteraden
naar voren dat er veel enthousiasme en energie is voor de
(Uden en Landerd) steunden de herindeling met in totaal 35
nieuwe organisatie. Het is in de eerste periode niet vanzelf
stemmen voor en 9 tegen.
gegaan maar gezamenlijk worden binnen de drie domeinen de schouders eronder gezet om van de gemeente Maashorst een
Huidig draagvlak
succes te maken. Tegelijkertijd geldt ook dat een deel van de
Het draagvlak voor de ambities en opgaven van de gemeente
medewerkers zich minder thuis voelt bij de organisatie, hetgeen
Maashorst is niet veranderd. Nog steeds is sprake van breed
tot uitstroom heeft geleid.
draagvlak en staan de belangrijkste opgaven en ambities niet ter discussie. Er is ook overwegend draagvlak voor het presteren
Huidig draagvlak
van de gemeente. Zowel binnen college als gemeenteraad.
Binnen de ambtelijke organisatie van de gemeente Maashort is
In de periode sinds de herindeling is het nodige gepresteerd,
groot draagvlak voor de ambities en opgaven van de gemeente
zo wordt gesteld. Er is geharmoniseerd, er is nieuw beleid
Maashorst. De afgelopen jaren is hard gewerkt om daaraan
vastgesteld, er is een Omgevingsvisie opgesteld en over een
uitvoering te geven, zo komt naar voren in de gesprekken.
aantal langlopende projecten is een besluit genomen. Nu is
Dit neemt niet weg dat het de afgelopen jaren ambtelijk op
het voor een deel nog wel wachten op de uitvoering, zo wordt
onderdelen heeft ‘gepiept en gekraakt’ zo wordt aangegeven. Dit
gesteld. Over participatie klinken uiteenlopende geluiden uit
had te maken met de grote ambities, wisselingen op bepaalde
het college en de gemeenteraad. Enerzijds wordt aangegeven dat
plekken in de organisatie en toch ook met bewijsdrang, zo
er veel is ingezet op participatie, op het betrekken van inwoners
stellen betrokkenen. Dit werd volgens betrokkenen deels
bij de totstandkoming van beleid en op de zichtbaarheid van
veroorzaakt door de wettelijke evaluatie van de gemeente
het college in de verschillende kernen. Ook wordt positief
Maashorst. Er is binnen de ambtelijke organisatie veel begrip
gesproken over de totstandkoming van de Kernen-CV’s.
voor de onduidelijkheid en onrust die met een fusie gepaard
Anderzijds wordt gesteld dat het tijd kost om participatie
gaat. Maar uit gesprekken met ambtenaren komt naar voren
opnieuw vorm te geven. Voor Uden geldt zelfs dat participatie
dat er een bij een deel wel behoefte is aan een duidelijke koers
eerst is afgebroken en nu weer wordt opgebouwd, zo wordt
voor de gemeente. Waar staan we als gemeente voor? Waar
aangegeven. Dit gaat niet zonder slag of stoot.
gaan we onze schaarse capaciteit op inzetten? Keuzes zijn daarin nodig, zo wordt aangegeven.
Evaluatie gemeente Maashors | RAPPORT | 63
Uit de gesprekken met ambtenaren komt naar voren dat er
Huidig draagvlak
nog steeds veel enthousiasme en energie is voor de nieuwe
Binnen de regio is nog steeds draagvlak aanwezig voor de
organisatie. De herindeling is totaal geen issue meer en/of
opgaven en ambities van de gemeente Maashorst. Deze spreken
onderwerp van gesprek voor ambtenaren. Ditzelfde geldt voor
voor zich en de gemeente Maashorst is daarop ook zichtbaar
een eventuele wijziging van de gemeentegrens van Maashorst.
in de regio. Het valt een deel van regionale partners op dat de
Uit de gesprekken komt naar voren dat dit voor hun vrijwel
gemeente Maashorst ondanks de herindeling erin is geslaagd
direct na de herindeling een gepasseerd station was.
niet alleen intern gericht te zijn maar ook in de regio een rol te pakken. Daarin is volgens een deel van de gesprekspartners
5.1.3 Draagvlak bij regio en provincie
echt een wijziging zichtbaar ten opzichte van de situatie voor de
Draagvlak ten tijde van de nulmeting
fusie. De gemeente is zichtbaar, pakt haar verantwoordelijkheid
Binnen de regio is overwegend draagvlak aanwezig voor de
en soms zelf meer dan dat. Verder verloopt ook de onderlinge
ambities van de gemeente Maashorst voor zover deze bekend
samenwerking goed en heeft de gemeente het financieel op
zijn. Wel wordt aangegeven dat het een ingewikkelde opgave
orde waardoor het draagvlak voor de gemeente regionaal breed
wordt om deze in de komende jaren allemaal te realiseren,
aanwezig is.
zeker aangezien gemeenten na een herindeling vaak eerst intern gericht zijn. De regio en provincie ondersteunen verder de
De herindeling is in de regio totaal geen thema meer. Het
ambities van Maashorst om meer zichtbaar te zijn in de regio.
is een gepasseerd station en geen onderwerp van gesprek. De organisatie (bestuur en organisatie) van de gemeente
Bij het merendeel van de gemeenten binnen de regio en bij
Maashorst staat met andere woorden binnen de regio niet
de provincie bestaat draagvlak voor de nieuwe gemeente
ter discussie. Hetzelfde geldt voor een eventuele wijziging van
Maashorst. Boekel en met name Oss waren het, getuige hun
de gemeentegrens waarbij Schaijk en Reek bij de gemeente
zienswijze op het herindelingsontwerp, niet eens met de
Oss worden gevoegd. Regionale partners wijzen er in dit
herindeling. Laatstgenoemde gemeente plaatste kanttekeningen
verband ook op dat de formele verantwoordelijkheid om
bij het draagvlak voor de herindeling, de suboptimale toename
daaraan eventueel iets te veranderen in eerste instantie bij de
van bestuurskracht, de interne samenhang van de nieuwe
gemeenteraad van Maashorst ligt. Dat is met andere woorden
gemeente en de regionale samenhang. Het punt dat hieronder
niet aan hun als regionale partners. Enkele regionale partners
zit was dat het volgens de gemeente Oss meer voor de hand
geven hierover wel aan een nieuwe herindeling vanuit regionaal
had gelegen en beter was geweest om Schaijk en Reek bij
perspectief ongewenst te vinden.
Oss te voegen. De gemeente Oss geeft hier in het gesprek dat onderdeel is van deze nulmeting het volgende over aan:
De gemeente Oss geeft aan inmiddels een goede samenwerking
Oss is van mening dat er door dit onderzoek een zwaard van
met de nieuwe gemeente Maashorst te hebben gevonden.
Damocles boven de nieuwe gemeente hangt, dat er voor zorgt
Hoewel Oss nog steeds achter de opmerkingen staat, die
dat de energie naar de verkeerde dingen gaat. Daarom geeft Oss
voorafgaand aan de herindeling zijn gemaakt is er geen
aan het genomen herindelingsbesluit als feit te accepteren en
behoefte om terug te blikken op ‘wat ook had gekund’ maar wil
constructief met de buren aan de slag te gaan. Daar past bij dat
Oss de blik vooruit (blijven) richten.
Oss uitspreekt er niet op uit te zijn om alsnog Schaijk binnen de eigen gemeente te verwelkomen. De provincie Noord-Brabant heeft het herindelingsadvies beoordeeld aan de hand van de daarvoor geldende toetsingscriteria zoals opgenomen in het Beleidskader gemeentelijke herindeling 2018 (Draagvlak, Bestuurskracht, Interne samenhang en nabijheid van bestuur Regionale samenhang). Op basis daarvan is de provincie tot een positieve zienswijze gekomen.
Evaluatie gemeente Maashors | RAPPORT | 64
5.1.4 Draagvlak onder inwoners
Enquête
Draagvlak ten tijde van de nulmeting
Door middel van een enquête zijn inwoners bevraagd over
De speerpunten uit de toekomstvisie zijn samen met de
het presteren van de gemeente Maashorst. De resultaten van
inwoners van Maashorst opgesteld en worden door inwoners
de enquête onder inwoners geven een totaalbeeld van het
herkend en belangrijk gevonden. Onder inwoners is tevens
draagvlak voor de gemeente Maashorst onder inwoners. Naast
overwegend steun voor de nieuwe gemeente aanwezig ten tijde
dit totaalbeeld is in de inwonersenquête ook uitgevraagd hoe
van de nulmeting. Wel is sprake van beperkte weerstand uit de
inwoners aankijken tegen een eventuele wijziging van de
samenleving van Maashorst.
gemeentelijke indeling, waarbij de Schaijk en Reek zich bij de gemeente Oss zouden voegen.
Huidig draagvlak Over het presteren van de gemeente Maashorst zijn inwoners
Op de vraag ‘Wat zou u ervan vinden wanneer Schaijk en Reek de
overwegend tevreden. Wel klinkt er op een aantal punten
gemeente Maashorst verlaten en zich bij de gemeente Oss voegen?’
kritiek op het functioneren van de gemeente. Onder andere
zegt 22 procent dat goed of zeer goed te vinden. Een gelijk
op het gebied van participatie. Vergelijkbare geluiden zijn
aandeel (23%) vindt dat slecht of zeer slecht. Het grootste deel
hoorbaar bij maatschappelijke en economische partijen. Ook
(43%) staat hier neutraal tegenover, 11 procent weet het niet
zij zijn overwegend tevreden met het functioneren van de
(zie Figuur 31).
gemeente maar zien ook punten voor verbetering. Dan gaat het bijvoorbeeld om meer integraal werken. In hoofdstuk 3 wordt
Totaal
22%
43%
23%
11%
uitgebreider stilgestaan bij de beelden over het presteren van de gemeente Maashorst. Volgens gesprekspartners leeft de herindeling en de vraag naar de wenselijkheid van een wijziging van de gemeentegrens
Schaijk
36%
Volkel
33%
Uden Zeeland
14%
opgemerkt dat veel inwoners de herindeling prima lijken te
Odiliapeel
12%
opgehaald. Eenzelfde geluid komt naar voren uit de gesprekken met maatschappelijke partijen en ondernemers. Onder deze partijen bestaat breed draagvlak voor de nieuwe gemeente en is de herindeling (vrijwel) geen issue meer. Er bestaat bij een deel
0%
51%
11%
22%
10%
67%
13%
58%
20%
9%
20%
5%
(Zeer) goed
5% 18%
49%
18%
Reek
46% 40%
19%
beperkt onder inwoners. In gesprek met de gemeenteraad is vinden zo lang de dienstverlening op orde is en het afval wordt
13%
15%
40%
60%
Neutraal
(Zeer) slecht
16%
80%
100%
Weet ik niet
Figuur 31. Wat zou u ervan vinden wanneer Schaijk en Reek de gemeente Maashorst verlaten en zich bij de gemeente Oss voegen? Basis: allen (n = 1.109).
van hen zelfs ergernis over de aandacht die hier nog steeds voor
Inwoners uit Schaijk en Reek – de kernen waar een eventuele
is omdat het volgens hun om een kleine groep mensen gaat
wijziging van de herindeling om draait – zijn meer uitgesproken
die hier de aandacht op blijft vestigen. De maatschappelijke
dan andere kernen. In Schaijk vindt 36 procent de voorgelegde
en economische partners die wij hebben gesproken vinden het
wijziging (zeer) goed, 13 procent staat er neutraal tegenover
vrijwel unaniem een slecht idee om de gemeente-indeling nu te
en 46 procent vindt het (zeer) slecht (5% weet het niet)
wijzigingen.
(164 reacties). Inwoners van Reek vinden de voorgelegde herindeling in duidelijke meerderheid slecht: 14% vindt
In het gesprek met inwonersinitiatieven wordt het beeld
het (zeer) goed, 5 procent neemt een neutrale houding aan,
bevestigd dat de herindeling beperkt leeft onder inwoners met
en de meerderheid – 67 procent – vindt het (zeer) slecht
uitzondering van Schaijk. Daar lijkt, in tegenstelling overigens
(13% weet het niet) (98 reacties).
tot Reek, de evaluatie en herindeling nog nog in iets grotere mate te leven. Het is onduidelijk wat de omvang daarvan is. Inwonersinitiatieven vinden het overwegend geen goed idee om de gemeentelijke indeling nu te wijzigen. Een deel van de initiatieven vindt dit vooral een zaak van de betreffende kernen (Schaijk en Reek) zelf en een beperkt deel pleit wel voor een wijziging van de gemeentelijke indeling.
Evaluatie gemeente Maashors | RAPPORT | 65
Naast de aselecte steekproef is de enquête ook ingevuld
Als we de meningen over de voorgelegde wijziging van de
door 295 mensen via een open link. Deze resultaten
gemeentelijke indeling kruisen met het gevoelde belang van
kunnen niet als representatief worden aangemerkt. Deze
de wijziging van de gemeentelijke indeling, zien we dat zowel
uitkomsten geven wel een beeld van de houdingen van
inwoners die het goed zouden vinden als Schaijk en Reek
degenen die de enquête hebben ingevuld.
gemeente Maashorst zouden verlaten, als inwoners die dat slecht zouden vinden, de wijziging bovengemiddeld belangrijk
Respondenten die meededen via de open link zijn meer
vinden. Ruim de helft (58%) van degenen die de voorgelegde
uitgesproken dan respondenten uit de aselecte steekproef:
herindeling slecht vinden, vinden het ook belangrijk. Onder
36 procent vindt de voorgelegde wijziging goed, 16 procent
voorstanders geldt dat voor iets minder dan de helft (46%).
staat er neutraal tegenover en 46 procent vindt het slecht
Inwoners die neutraal tegenover de voorgelegde wijziging van
(2% weet het niet).
de herindeling staan, geven veelal aan dit ‘niet belangrijk, maar ook niet onbelangrijk’ te vinden (67%).
Onder respondenten uit Schaijk die via de open link meededen (151 personen) vindt 52 procent de eventuele wijziging goed, 3 procent staat er neutraal tegenover en 44 procent vindt dit slecht. In Reek is de respons via de open link te beperkt (n = 26) om op basis van de open link uitspraken over deze kern te doen.
Naast wat men vindt van een eventuele wijziging van de gemeentelijke herindeling, vroegen we ook hoe belangrijk men een dergelijke wijziging vindt. Uit de vraag ‘Hoe belangrijk vindt u deze wijziging van de gemeentelijke indeling?’ blijkt dat de meeste inwoners de voorgelegde herindeling ‘niet belangrijk, maar ook niet onbelangrijk’ vinden (44%). Een kwart (26%) vindt het (zeer) belangrijk, een kleiner aandeel (16%) vindt het (zeer) onbelangrijk. De rest weet het niet (14%). Inwoners van Schaijk (53%) en Reek (45%) vinden de voorgelegde wijziging van de indeling vaker (zeer) belangrijk dan andere inwoners. Totaal
26%
44%
Schaijk
16%
53%
Reek
20%
45%
Volkel
16%
27%
14%
21% 25%
6% 14%
49%
16%
8%
Uden
22%
48%
14%
15%
Odiliapeel
21%
49%
17%
13%
Zeeland
20%
0%
47%
20%
(Zeer) belangrijk
40% Niet belangrijk of onbelangrijk
19%
60% (Zeer) onbelangrijk
13%
80%
100%
Weet ik niet
Figuur 32. Hoe belangrijk vindt u deze wijziging van de gemeentelijke indeling? Naar woonkern. Basis: allen (n = 1.109).
Tabel 17.
Hoe belangrijk vindt u deze wijziging van de gemeentelijke indeling? Wat zou u ervan vinden wanneer Schaijk en Reek de gemeente Maashorst verlaten en zich bij de gemeente Oss voegen? Basis: allen (n = 1.109).
Mening over wijziging herindeling Belang van wijziging herindeling
(Zeer) goed
Neutraal
(Zeer) slecht
Weet ik niet
(Zeer) belangrijk
46%
4%
58%
5%
Niet belangrijk of onbelangrijk
38%
67%
16%
22%
(Zeer) onbelangrijk
11%
15%
20%
21%
Weet niet
5%
14%
6%
52%
Fotograaf: Rinus Verhoeven
HOOFDSTUK 6
Conclusies In dit hoofdstuk geven we antwoord op de onderzoeksvragen van de evaluatie.
Evaluatie gemeente Maashors | RAPPORT | 67
De onderzoeksvragen van deze evaluatie luiden als volgt:
6.1.1
1. Hoe functioneert de gemeente Maashorst? a. (Hoe) realiseert de gemeente Maashorst publieke
(Hoe) realiseert de gemeente Maashorst publieke waarde voor inwoners, ondernemers, organisaties en verenigingen?
Wij concluderen dat de gemeente Maashorst publieke waarde
waarde voor inwoners, ondernemers, organisaties en
realiseert voor inwoners, ondernemers, organisaties en
verenigingen?
verenigingen. Dat is niet verwonderlijk want dat doet elke
b. Hoe organiseert de gemeente Maashorst het proces
Nederlandse gemeente. Het gaat dan ook om de mate waarin
om te komen tot deze publieke waarde en de hieruit
dit gebeurt, op welke wijze Maashorst dit doet en wat daaraan
voortvloeiende maatschappelijke doelen?
opvalt.
c. Op welke wijze is het draagvlak georganiseerd voor de publieke waarde (het wat) en de organisatie (het hoe)?
Wat van belang is om daarbij te benoemen is dat de gemeente
2. Welke positie hebben de tot de nieuwe gemeente Maashorst
Maashorst nog geen drie jaar bestaat. Het gevolg daarvan is dat
behorende kernen, in het bijzonder Schaijk en Reek, in
de gemeente Maashorst nog altijd in ontwikkeling is. Binnen
relatie tot de andere delen van de gemeente en wat is de
deze context presteert de gemeente in onze ogen zoals van een
maatschappelijke samenhang met omliggende kernen die
gefuseerde gemeente verwacht mag worden en op onderdelen
niet tot de nieuwe gemeente behoren?
zelfs boven verwachting. Op enkele onderdelen is ook extra
3. In welke mate is een wijziging van de gemeentelijke indeling
aandacht nodig. Onderstaand lichten we deze conclusie toe.
om de kernen Schaijk en Reek bij de gemeente Oss te voegen wenselijk?
Publieke waarderealisatie Wij constateerden bij de nulmeting dat de gemeente Maashorst
6.1 Hoe functioneert de gemeente Maashorst?
ambitieus is en dat het ingewikkeld zou gaan worden om alle ambities te realiseren. Dit beeld komt ook naar voren uit de jaarverslagen van de gemeente Maashorst. Enerzijds is de gemeente Maashorst erin geslaagd om het overgrote merendeel
Deze eerste onderzoeksvraag valt uiteen in drie subvragen.
van de ambities zoals vertaald in het uitvoeringsprogramma
Namelijk:
uit te voeren. Anderzijds valt op dat de uitvoering van een deel van de ambities is doorgeschoven naar daaropvolgende jaren.
a. (Hoe) realiseert de gemeente Maashorst publieke waarde voor inwoners, ondernemers, organisaties en verenigingen?
Dit is zichtbaar in verschillende domeinen binnen de gemeente en heeft uiteenlopende oorzaken. Soms was overkoepelend
b. Hoe organiseert de gemeente Maashorst het proces
beleid nog niet gereed (bijv. Omgevingsvisie, Beleidskader
om te komen tot deze publieke waarde en de hieruit
Sterke sociale basis), soms bleken (ruimtelijke) procedures
voortvloeiende maatschappelijke doelen?
weerbarstiger dan verwacht en soms was er sprake van
c. Op welke wijze is het draagvlak georganiseerd voor de
onvoldoende capaciteit.
publieke waarde (het wat) en de organisatie (het hoe)? Deze feitenbasis wordt bevestigd in de gesprekken. Daaruit Onderstaand geven we per subvraag een algemene conclusie
komt naar voren dat er overwegend tevredenheid is over de
waarna we de vragen beantwoorden zoals opgenomen in het
publieke waarde die Maashorst heeft weten te creëren. De
evaluatieontwerp.
winkel is open gebleven, de basis is beter op orde, op specifieke projecten is sprake van een doorbraak en er zijn tal van visies en beleidsdocumenten vastgesteld. Daarmee is een goede start gemaakt die past bij het stadium van ontwikkeling van een herindelingsgemeente. Uit de gesprekken komt ook naar voren dat lang niet alles vlekkeloos verloopt maar dit neemt niet weg dat het beeld overwegend positief is.
Evaluatie gemeente Maashors | RAPPORT | 68
te hebben veranderd. Ook constateren wij dat er over het
6.1.2 Hoe organiseert de gemeente Maashorst het proces om te komen tot deze publieke waarde en de hieruit voortvloeiende maatschappelijke doelen?
algemeen tevredenheid is over de voorzieningen, hoewel daarin
Wij concluderen dat het bestuur van de gemeente Maashorst
ook enkele opvallende zaken te zien zijn.28 Wij vinden het
en de ambtelijke organisatie bijdragen aan het creëren van
onwaarschijnlijk dat de herindeling daar een negatief effect op
publieke waarde in Maashorst. Dit was niet eenvoudig gezien de
heeft gehad maar het legt wel een aantal belangrijke opgaven
herindeling, de wisselingen van burgemeester en de wijzigingen
voor de gemeente Maashorst bloot.
binnen de ambtelijke top.
Dienstverlening
Wij zijn van mening dat de stabiele politiek-bestuurlijke
We constateren dat na de herindeling de winkel open is
cultuur en het daaruit voortvloeiende samenspel eraan
gebleven. Dat is een prestatie op zich. Tegelijkertijd constateren
hebben bijgedragen dat de gemeente uitdagende dossiers
wij dat dienstverlening aanvankelijk nog niet geheel op orde
(opvang asielzoekers, opvang vluchtelingen, oplossen
was. Uit de programmarekeningen komt naar voren dat er
langlopende dossiers) heeft opgepakt en opgelost, terwijl
in de beginperiode weinig capaciteit en prioriteit was voor
ook de ‘reguliere gemeentelijke taken’ goed zijn uitgevoerd.
de professionalisering van het dienstverleningsproces. Veel
Wel is aandacht nodig voor de (door)ontwikkeling van de
(ontwikkel)activiteiten werden doorgeschoven en zijn pas in
ambtelijke organisatie. Wij zien dat sturing op onderdelen te
2023 afgerond terwijl uit de nulmeting naar voren kwam dat dit
wensen overliet en dit vraagt volgens ons inzet op het gebied
een belangrijk aandachtspunt was voor de gemeente.
van leiderschap en strategisch vermogen. Om als gemeente
Ook uit de enquête komt een positief beeld naar voren over de publieke waarderealisatie. Inwoners vinden het prettig wonen in Maashorst. Daar lijkt de herindeling niets aan
de volgende stap te kunnen zetten is het nodig daarin te Uit een onderzoek komt naar voren dat algehele dienstverlening
investeren. Onderstaand lichten we deze conclusie toe.
van de gemeente Maashorst wordt beoordeeld met een 7,0. Uit onze enquête komt een vergelijkbaar beeld naar voren. De
Bestuur Maashorst
dienstverlening krijgt van inwoners een 7,1. Wat daarin opvalt
Tijdens de 0-meting constateerden wij dat het bestuur van de
is dat inwoners in Schaijk significant minder tevreden zijn
gemeente Maashorst een visie heeft op hoe zij de gemeente
met de dienstverlening (6,6) dan inwoners van Uden (7,4). In
wil besturen. Dit is een navolgbare visie opgebouwd vanuit de
combinatie met de gevoelens van letterlijke en figuurlijke afstand
speerpunten die genoemd worden in de Toekomstvisie en de
die door sommige inwoners van Schaijk worden ervaren zou
kernwaarden van de gemeente Maashorst. Bereikbaarheid en
dit een belangrijk aandachtspunt voor de gemeente Maashorst
toegankelijkheid staan daarin voorop. Maar ook het speerpunt
moeten zijn. Zeker in relatie tot de ambitie om er voor alle
‘Samen denken, samen doen’ speelt een belangrijke rol in
kernen te zijn als gemeente.
de wijze waarop het bestuur wil opereren. Deze ambities worden breed omarmd door gesprekspartners, constateerden
Uit andere onderzoeken komt naar voren dat op het gebied van
we toen al. Dat is niet veranderd. Ook constateerden we bij
bereikbaarheid nog forse stappen te zetten zijn. De scores op
de 0-meting dat wij deze wijze van besturen terugzagen in de
het gebied van bereikbaarheid laten overwegend een negatieve
totstandkoming van het bestuursakkoord en in ervaringen van
tendens zien. Dit zou wat ons betreft ook een punt van aandacht
gesprekspartners met het bestuur.
moeten zijn. De ervaringen van de afgelopen jaren laten eenzelfde beeld De uitkomsten van de diverse onderzoeken worden bevestigd in
zien. Deze ervaringen zijn overwegend positief. Ten eerste is het
de gesprekken. Daarin is aangegeven dat de ontwikkelslag op het
samengaan van twee raden en twee colleges goed verlopen. Ten
gebied van dienstverlening langzaam op gang kwam. Inmiddels
tweede zijn de ervaringen over het samenspel tussen college en
wordt steeds meer lerend gewerkt, met dashboards, monitoring
gemeenteraad goed. Het politiek-bestuurlijk proces loopt naar
en continue verbetering. Verder komt ook uit de gesprekken naar
behoren, beleid komt tot stand en langlopende dossiers worden
voren dat de bereikbaarheid een punt van aandacht is. Daarover
opgelost. Dat geeft een positief beeld van het bestuurlijk
horen we (veel) uiteenlopende ervaringen waaruit we concluderen
vermogen. Ten derde zijn de ervaringen met de toegankelijkheid
dat dit nog niet overal binnen de gemeente op orde is.
en bereikbaarheid van bestuurders overwegend goed.
28
Dan gaat het bijvoorbeeld over de (on)tevredenheid over zorgvoorzieningen in Odiliapeel en Reek.
Evaluatie gemeente Maashors | RAPPORT | 69
Wethouders en burgemeester zijn zichtbaar en treden in gesprek
de Kernen-CV’s op gang kwam. Inmiddels wordt de
met inwoners, organisaties en ondernemers. Ze vinden daarin
samenleving als vanzelfsprekend betrokken bij de
steeds meer hun weg. Ook uit de enquête komt naar voren
totstandkoming van beleid, is er een betere verbinding
dat inwoners van Maashorst vaker wel dan geen vertrouwen
met maatschappelijke initiatieven binnen de kernen, zijn
hebben in de manier waarop de gemeente wordt bestuurd.
bestuurders (beter) zichtbaar en wordt er (meer) gewerkt met vast aanspreekpunten en adviseurs.
Ambtelijk apparaat Maashorst Tijdens de 0-meting constateerden wij dat er een duidelijke
Anderzijds stellen we vast dat participatie nog niet vlekkeloos
visie was op de inrichting en het functioneren van het ambtelijk
verloopt. Met name het niet langer ondersteunen van de
apparaat. Deze is tot nu toe gedeeltelijk uit de verf gekomen.
burgerinitiatieven/-platforms en de transitie naar een nieuwe
Op basis van de jaarverslagen constateren wij dat de basis
manier van participeren stuit op de nodige weerstand bij
grotendeels op orde is. Teams zijn gevormd en gesetteld,
betrokken partners. In het bijzonder binnen Uden. Dit is voor
administratieve processen zijn ingericht en systemen en
de komende periode een (blijvend) punt van aandacht.
personeelsbeleid zijn geharmoniseerd. Ook is er gewerkt aan de totstandkoming van een ‘Maashorstcultuur’.
Maashorst in de regio Wij constateren dat de gemeente Maashorst zich goed profileert
Uit onderzoek van &vandelaar komt ook naar voren dat de
in de regio. De gemeente bekleedt bestuurlijke posities, is actief,
basis deels op orde is maar dat dit niet het geval is op het
zichtbaar en levert haar bijdrage. De gemeente doet dit zowel
gebied van leiderschap, organisatie-inrichting en strategie. Dit
bestuurlijk als ambtelijk. Dit wordt erkend en gewaardeerd door
komt ook naar voren uit de gesprekken die we hebben gevoerd.
regionale partners. Verder zijn de relaties met regionale partners
Medewerkers zijn positief over het werken bij de gemeente.
goed.
Cultuurverschillen zijn geen thema (meer) en de organisatie heeft zich in de afgelopen jaren enorm ontwikkeld. Ook is het
Hoewel Maashorst zich regionaal laat zien op thema’s die er
beeld dat de kwaliteit en professionaliteit van de organisatie
voor de gemeente toe doen geldt dat de inzet strategischer kan
is toegenomen. Dit wordt ook aangegeven door diverse
plaatsvinden dan nu het geval is. Daarbij gaat het om gerichte
maatschappelijke partijen en/of ondernemers. Tegelijkertijd
regionale inzet om lokale doelstellingen te realiseren.
wordt ambtelijk soms een gebrek aan en verschil in sturing ervaren en vragen medewerkers zich af wat de koers op de lange termijn is van de gemeente. De wisselingen in de ambtelijke top hebben daar niet aan bijgedragen.
6.1.3 Op welke wijze is het draagvlak georganiseerd voor de publieke waarde (het wat) en de organisatie (het hoe)? We maken onderscheid tussen draagvlak onder (1) inwoners,
Financiën
maatschappelijke partijen en economische partijen, (2)
Wij constateerden ten tijde van de 0-meting dat de financiële
draagvlak binnen het bestuur en de organisatie (3) draagvlak
uitgangssituatie van de gemeente Maashorst gezond is. Dat
binnen de kernen en de regio. Daarin zit deels overlap, ook met
is nog steeds het geval en daarnaast heeft ook op dit thema
hetgeen is opgenomen onder 6.1.2.
professionaliseringsslagen plaatsgevonden. Uiteraard kan het ‘Ravijnjaar 2026’ van invloed zijn op de financiële situatie van
Draagvlak onder inwoners, maatschappelijke partijen
de gemeente Maashorst maar dat geldt voor alle gemeenten.
en economische partijen Uit de enquête en gesprekken met maatschappelijk partijen,
Participatie en kernenbeleid
economische partijen en burgerinitiatieven maken wij op
Op het gebied van participatie is sprake van een wisselend
dat er overwegend draagvlak is voor het functioneren van
beeld. Enerzijds stellen wij vast dat bestuur en ambtelijke
de gemeente Maashorst. Men is overwegend positief over de
organisatie inmiddels in goede verbinding staan met de
realisatie en de ontwikkeling van de gemeente. Wel klinkt er op
samenleving. Aanvankelijk verliep dit op onderdelen stroef.
een aantal punten kritiek op het functioneren van de gemeente.
Het was zoeken naar de juiste contactpersonen, instanties als
Onder andere op het gebied van participatie en het gebrek aan
zorgcoöperaties en de adviesraad sociaal domein moesten hun
integraliteit. Met dat laatste wordt gedoeld op het te verkokerd
plek aanvankelijk ‘bevechten’, het bestuur was minder zichtbaar
aanvliegen van vraagstukken rondom bijvoorbeeld woningbouw
in de kernen en het duurde even voordat het traject rondom
of binnen het sociaal domein.
Evaluatie gemeente Maashors | RAPPORT | 70
Op basis van de enquête en gesprekken constateren wij
Draagvlak onder bestuur en ambtelijke organisatie
verder dat er breed draagvlak is voor de gemeente Maashorst
Binnen Maashorst is net als ten tijde van de nulmeting breed
(bestuur en organisatie). Betrokkenen zijn overwegend positief
politiek-bestuurlijk en ambtelijk draagvlak aanwezig voor de
over de wijze waarop de gemeente functioneert. Daarnaast
inhoudelijke koers van Maashorst. Ook voor de gemeente zelf
is er weinig weerstand tegen Maashorst als gemeente. Uit de
is breed politiek-bestuurlijk draagvlak aanwezig. De herindeling
gesprekken komt verder naar voren dat de discussie over de
en/of een eventuele wijziging van de gemeentelijke indeling is
herindeling voor het overgrote merendeel van gesprekspartners
voor politiek en bestuur (op een enkeling na) op dit moment
uit bewonersinitiatieven/-platforms en maatschappelijke en
geen thema. Datzelfde geldt voor de ambtelijke organisatie.
economische partijen als een gepasseerd station wordt gezien. Draagvlak regio Draagvlak eventuele wijziging van de gemeentelijke
Binnen de regio is breed draagvlak voor de gemeente
indeling
Maashorst. Dit geldt zowel voor de (regionale) prestaties van
In de inwonersenquête is uitgevraagd hoe inwoners aankijken
de gemeente als voor de gemeente als organisatie (bestuur en
tegen een eventuele wijziging van de gemeentelijke indeling,
ambtelijk apparaat). Wij constateren dat de herindeling geen
waarbij de Schaijk en Reek zich bij de gemeente Oss zouden
thema meer is onder regionale partners. Het is een gepasseerd
voegen. Op de vraag ‘Wat zou u ervan vinden wanneer Schaijk
station en geen onderwerp van gesprek.
29
en Reek de gemeente Maashorst verlaten en zich bij de gemeente Oss voegen?’ zegt 22 procent dat goed of zeer goed te vinden. Een gelijk aandeel (23%) vindt dat slecht of zeer slecht. Het grootste deel (43%) staat hier neutraal tegenover, 11 procent weet het niet. Totaal
22%
Schaijk
43%
36%
Volkel
23%
13%
33%
11%
46%
5%
40%
18%
9%
Uden
19%
49%
20%
11%
Zeeland
18%
51%
22%
10%
Reek
14%
Odiliapeel
12%
0%
5%
67%
13%
58%
20% (Zeer) goed
6.2 Welke positie hebben de tot de nieuwe gemeente Maashorst behorende kernen, in het bijzonder Schaijk en Reek, in relatie tot de andere delen van de gemeente en wat is de maatschappelijke samenhang met omliggende kernen die niet tot de nieuwe gemeente behoren?
15%
40%
60%
80%
Neutraal
(Zeer) slecht
Weet ik niet
Deze vraag is reeds beantwoord in het kader van de 0-meting.
16%
100%
Figuur 33. Wat zou u ervan vinden wanneer Schaijk en Reek de gemeente Maashorst verlaten en zich bij de gemeente Oss voegen? Basis: allen (n = 1.109).
Sinds de 0-meting heeft deze samenhang zich beperkt ontwikkeld. Waar dit wel het geval is wordt dit expliciet aangegeven. Beantwoording van deze vraag valt uiteen in een beschrijving
In Schaijk vindt 36% van de respondenten het (zeer) goed
van de interne samenhang tussen kernen binnen de gemeente
wanneer Schaijk en Reek de gemeente Maashorst verlaten en
en de externe samenhang met kernen buiten de gemeente.
zich bij de gemeente Oss voegen tegenover 46% die dit een
Daarbij merken we nogmaals op dat naar de maatschappelijke
(zeer) slecht idee vindt. In Reek is 14% van de respondenten
verbindingen binnen de nieuwe gemeente Maashorst weinig
van mening dat dit een goed idee is tegenover 67% die dit een
onderzoek is gedaan in de aanloop naar de herindeling. Dit
(zeer) slecht idee vindt. Uit de enquête komt dus op dit punt
betekent dus ook dat hierover beperkt informatie beschikbaar is.
ook een duidelijk verschil naar voren tussen Schaijk en Reek.
29
Hierbij baseren wij ons op de inwonerspeiling, waarvoor 5.000 inwoners uit de gemeente op willekeurige basis uitgenodigd zijn om deel te nemen aan de peiling (aselecte steekproef). Daarvan hebben 1.109 respondenten de enquête ingevuld, ruim voldoende om betrouwbare uitspraken te doen. Zie hoofdstuk 1 voor een nadere toelichting.
Evaluatie gemeente Maashors | RAPPORT | 71
Interne samenhang
Ontwikkeling sinds 0-meting
Wij constateren dat de gemeente Maashorst een samenstel
Wij constateren dat sinds de 0-meting de maatschappelijke
is van zes kernen. Dit komt niet alleen naar voren uit de
verbinding tussen de kernen op onderdelen is toegenomen. Zo
Toekomstvisie en de gesprekken maar ook uit de kaart van
weten de zorg coöperaties uit verschillende kernen elkaar te
de gemeente. Het gaat om zes kernen met een eigen historie,
vinden en wordt gezamenlijk opgetrokken richting de gemeente.
verhaal en karakter. Dit betekent iets voor de interne
Ditzelfde geldt voor de ouderenbonden uit de kernen en de
samenhang binnen de gemeente. Dit is niet uniek. Veel
muziekverenigingen. Ook zij weten elkaar goed te vinden.
gemeente bestaan uit meerdere kernen die deels hun oriëntatie buiten de gemeente hebben.
Op economisch gebied zijn ook ontwikkelingen zichtbaar. Zo is er nu één platform voor toerisme en zijn er ook tussen
In de gemeente Maashorst verschilt de oriëntatie en daarmee
de ondernemersverenigingen goede contacten. Boven
de samenhang per kern. Dat heeft onder andere te maken
de ondernemersverenigingen is nu een groepje mensen
met de ligging, historie en omvang van de kernen. Uden
geformeerd (‘Ondernemend Maashorst’) dat namens de
is de grootste kern en met name op zichzelf georiënteerd.
ondernemersverenigingen met de gemeente praat. Ook is
Ook voor Schaijk en Zeeland geldt dat zij voor het grootste
gezamenlijk het evenement Proef de Maashorst georganiseerd.
gedeelte op zichzelf zijn georiënteerd afgezien van bijvoorbeeld
Daarnaast vinden netwerkbijeenkomsten voor ondernemers
werkgelegenheid, voorgezet onderwijs of bepaalde zorg. Voor
nu plaats op het niveau van Maashorst. Dit wordt gefaciliteerd
Volkel, Odiliapeel en Reek geldt dat zij voor voorzieningen
door de gemeente. En een ander voorbeeld is dat de Stichting
en werkgelegenheid in grotere mate afhankelijk zijn van
Beheer Bedrijventerreinen Uden onlangs is overgegaan Stichting
omliggende kernen. Voor het verenigingsleven geldt dat dit zich
Beheer Bedrijventerreinen Maashorst.
voor een belangrijk deel, maar zeker niet uitsluitend, binnen de kernen zelf afspeelt. Bijvoorbeeld tussen Schaijk en Reek
Externe samenhang
zijn er in het verenigingsleven goede banden. Verder zien we
Vanuit (bestuurlijke) historie is een verbinding zichtbaar
dat initiatief wordt genomen door de carnavalsverenigingen en
tussen met name Schaijk en in mindere mate Reek en de
ondernemersverenigingen binnen de gemeente Maashorst om
gemeente Oss. De voormalige gemeente Schaijk behoorde in
elkaar op te zoeken.
de vorige eeuw tot het stadsgewest Oss en in een (veel) verder verleden tot het Maasland. Dit is een van de kwartieren van de
Bekeken vanuit de (voormalige) bestuurlijke samenhang
voormalige Meierij van Den Bosch waarvan de gemeente Oss
constateren wij dat drie van de kernen van Maashorst
de grootste kern was.
(Uden, Volkel en Odiliapeel) een tijd lang de gemeente Uden hebben gevormd. Dit zorgt wel voor binding, zeker omdat
Verder zijn er indicatoren die erop duiden dat er een relatief
Volkel en Uden tegen elkaar aan zijn gegroeid. Voor Odiliapeel
groot aantal dagelijkse verplaatsingen plaatsvindt tussen het
geldt dat in mindere mate maar er is wel weer sprake van
voormalige Landerd/Bernheze en de gemeente Oss. Hoewel
binding door vliegbasis Volkel die zorgt voor werkgelegenheid.
we niet verder op deze gegevens in kunnen zoomen en dus
Verder is er een ondernemersvereniging op het niveau van
onduidelijk is uit welke kernen van Landerd/Bernheze deze
de voormalige gemeente Uden. De drie andere kernen van
verplaatsingen plaatsvinden zullen deze ook zeker afkomstig zijn
Maashorst (Schaijk, Zeeland, Reek) hebben samen de gemeente
uit Schaijk en Reek. Het gaat hier zowel om verplaatsingen in het
Landerd gevormd maar dit heeft niet tot grote maatschappelijke
kader van woon-werkverkeer, sociale en recreatieve doeleinden
samenhang tussen de drie kernen geleid. Dit is anders voor
en voor winkelen, onderwijs en verzorging. Dit duidt op een
Schaijk en Reek onderling die sterker op elkaar georiënteerd
zekere maatschappelijk-economische oriëntatie op Oss, al is de
zijn dan op Zeeland. Schaijk en Reek vormden ook samen een
ontwikkeling van deze cijfers sinds de herindeling onbekend.
gemeente totdat zij op 1 januari 1994 opgingen in de gemeente
Daarnaast zien we overigens ook een oriëntatie op Uden waar
Landerd. Tussen deze kernen is sprake van maatschappelijke
het gaat om winkelen, onderwijs en verzorging, en op Veghel
verbondenheid maar Reek oriënteert zich niet uitsluitend op
waar het gaat om woon-werkverkeer. Ook uit gesprekken komt
Schaijk maar ook op Grave en in mindere mate Oss.
deze oriëntatie naar voren waarin wel wordt aangegeven dat Schaijk voor het grootste deel zelfvoorzienend is en Reek zich ook op andere kernen oriënteert dan Schaijk. Ook voor wat betreft het voortgezet onderwijs wordt aangegeven dat sprake is van een meervoudige oriëntatie vanuit Schaijk en Reek.
Evaluatie gemeente Maashors | RAPPORT | 72
Voor wat betreft de andere kernen van de gemeente geldt deze
een periode van grote veranderingen in en dient opnieuw te
externe oriëntatie minder nadrukkelijk. Zeeland, Volkel en
worden ingericht. Dit heeft vergaande consequenties voor het
Odiliapeel oriënteren zich met name op Uden.
personeel, dat deels overgeplaatst dient te worden (waar naar onze inschatting weinig draagvlak voor aanwezig is). Daarnaast
6.3 In welke mate is een wijziging van de gemeentelijke indeling om de kernen Schaijk en Reek bij de gemeente Oss te voegen wenselijk?
loopt de inschatting van de kosten die met deze operatie gepaard gaan in de miljoenen. Subjectieve wenselijkheid De subjectieve wenselijkheid wegen we door inwoners via een enquête te vragen naar de wenselijkheid van een wijziging van de gemeentelijke indeling waarbij de kernen Schaijk en Reek bij
Bij de beantwoording van deze vraag maken we onderscheid
de gemeente Oss worden gevoegd. Daarnaast betrekken we het
tussen de objectieve en subjectieve wenselijkheid. Het is aan de
draagvlak onder maatschappelijke, economische en bestuurlijke
gemeente Maashorst zelf om antwoord te geven op de formele
stakeholders (buurgemeenten, regio, provincie).
wenselijkheid van een wijziging van de gemeentelijke indeling. Zoals in paragraaf 6.1.3. beschreven is aan inwoners van de Objectieve wenselijkheid
gemeente Maashorst de vraag gesteld hoe zij aankijken tegen
Bij het bepalen van de objectieve wenselijkheid van een wijziging
een eventuele wijziging van de gemeentelijke indeling, waarbij
van de gemeentelijke indeling kijken we naar de effectiviteit van
Schaijk en Reek zich bij de gemeente Oss zouden voegen. Op
de nieuwe gemeente en eventuele implicaties van een mogelijke
de vraag ‘Wat zou u ervan vinden wanneer Schaijk en Reek de
ontvlechting. Daarbij kijken we naar de concrete publieke waarde
gemeente Maashorst verlaten en zich bij de gemeente Oss voegen?’
die de gemeente Maashorst levert aan de inwoners in Schaijk en
zegt 22% van de respondenten dat goed of zeer goed te vinden.
Reek, maar ook aan de gehele gemeente en de regio.
Een gelijk aandeel (23%) vindt dat slecht of zeer slecht. Het grootste deel (43%) staat hier neutraal tegenover, 11 procent
Het doel van de gemeente Maashorst is om maatschappelijke
weet het niet.
meerwaarde (of publieke waarde) te creëren voor haar inwoners. Uit ons onderzoek naar het functioneren van
Onze analyse op basis van de enquêteresultaten en gesprekken
de gemeente Maashorst komt naar voren dat de gemeente
met betrokkenen is dat deze vraag bij het merendeel van de
Maashorst erin slaagt om deze publieke waarde te realiseren
inwoners niet leeft. Dit is anders voor de inwoners van Schaijk
voor inwoners, ondernemers, organisaties en verenigingen op
en Reek. Daar vindt circa de helft van de inwoners dit een
een niveau zoals je dat mag verwachten van een gefuseerde
relevante vraag. Deze inwoners zijn ook meer uitgesproken dan
gemeente. Wij constateren dat de gemeente het op onderdelen
andere inwoners over de wenselijkheid van een wijziging van de
zelfs boven verwachting doet en dat op enkele onderdelen extra
gemeentelijke indeling.30 Uit de enquête komt op dit punt ook
aandacht nodig is. Wij constateren verder dat de waardering
een duidelijk verschil naar voren tussen Schaijk en Reek. Van de
voor de gemeente binnen de verschillende kernen overwegend
respondenten uit Schaijk vindt 36% het een goed idee tegenover
gelijk is maar dat inwoners van Schaijk significant vaker
46% die het een slecht idee vinden. Van de respondenten uit
vinden dan hun buurt achteruit is gegaan en dat er meer
Reek vindt 14% het een goed idee tegenover 67% die het een
ontevredenheid is over het onderhoud van de openbare ruimte.
slecht idee vinden. Van de maatschappelijke, economische
Bovendien scoren inwoners van Schaijk de dienstverlening
en bestuurlijke stakeholders die wij gesproken hebben, vindt
een 6,6 tegenover een 7,1 gemiddeld. Dit zijn belangrijke
vrijwel niemand het wenselijk om de gemeentelijke indeling te
aandachtspunten.
wijzigen.
Vanuit de constatering dat de gemeente Maashorst erin slaagt
Ook uit de gesprekken met het bestuur van Maashorst en
publieke waarde te realiseren op het niveau dat je van een
regionale partners komt naar voren dat er (vrijwel) geen
gefuseerde gemeente mag verwachten, zien wij objectief gezien
draagvlak is voor een wijziging van de gemeentelijke indeling.
geen aanleiding om de gemeentelijke indeling te wijzigen. Daar komt bij dat een wijziging van de gemeentelijke indeling forse organisatorische, personele en financiële consequenties heeft. De organisatie van de gemeente Maashorst gaat dan opnieuw
30
In Schaijk vindt 36% van de respondenten het (zeer) goed wanneer Schaijk en Reek de gemeente Maashorst verlaten en zich bij de gemeente Oss voegen tegenover 46% die dit een (zeer) slecht idee vindt. In Reek is 14% van de respondenten van mening dat dit een goed idee is tegenover 67% die dit een (zeer) slecht idee vindt.
Evaluatie gemeente Maashors | RAPPORT | 73
Het wordt gezien als een gepasseerd station en een non-issue. De gemeente Oss geeft hier zelf over aan inmiddels een goede samenwerking met de nieuwe gemeente Maashorst te hebben gevonden. Hoewel Oss nog steeds achter de opmerkingen staat, die voorafgaand aan de herindeling zijn gemaakt is er geen behoefte om terug te blikken op ‘wat ook had gekund’ maar wil Oss de blik vooruit (blijven) richten. Een deel van de gesprekspartners geeft verder aan een nieuwe herindeling ongewenst te vinden gezien het negatieve effect op de bestuurs kracht (lokaal) of de balans in de regio (regionaal). Maar daarbij wordt ook vaak aangegeven dat dit vooral aan de gemeenteraad van Maashorst zelf is om daar een besluit over te nemen.