CConstaterende datMaashorst
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 2. Omgevingseffectrapportage

Commissievergadering Ruimte, Economie en Financiën 16 mei 2024, gemeente MaashorstBij agendapunt: Raadsvoorstel Vaststellen Omgevingsvisie gemeente Maashorst32.447 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 4

Omgevingseffectrapport (OER) Omgevingsvisie gemeente Maashorst

projectnummer 0476197.100 definitief 21 november 2023

www.anteagroup.nl

Omgevingseffectrapport (OER) Omgevingsvisie gemeente Maashorst projectnummer 0476197.100 definitief 21 november 2023

Auteurs P.J. Verhoeven J.W.J. Verhoeven

Opdrachtgever Gemeente Maashorst Markt 145 5401 EJ Uden

Gecontroleerd J.J. Verhoeven

datum 21 november 2023

beschrijving definitief

vrijgave J.J. Verhoeven

datum 21 november 2023 projectnummer 0476197.100 betreft Omgevingseffectrapport (OER)

Inhoudsopgave Samenvatting Inleiding Beoordeling referentiesituatie Beoordeling alternatieven Beoordeling voorkeursalternatief

5 5 5 7 8

1.

Inleiding

11

1.1 1.2 1.3 1.4

Aanleiding De m.e.r.-procedure Doel van het OER Leeswijzer

11 11 12 12

2.

Methodiek

13

2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7

Bouwstenen van het OER Onderzoeksopzet Beoordeling van de referentiesituatie Beoordeling alternatieven Beoordeling omgevingsvisie Omgang met zienswijzen op de NRD Wisselwerking OER en omgevingsvisie

13 13 16 18 20 20 21

3.

Leefomgevingsfoto van Maashorst

22

3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 3.7 3.8 3.9 3.10 3.11 3.12 3.13

Beleid Bodem en water Natuur en diversiteit Omgevingskwaliteit Energietransitie Klimaatadaptatie Economische vitaliteit Mobiliteit en bereikbaarheid Waardering van de leefomgeving Diversiteit Inclusiviteit Verblijfsklimaat Conclusie

22 27 34 41 48 53 58 63 66 74 76 80 88

4.

Beoordeling alternatieven

90

4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6 4.7 4.8 4.9

Reikwijdte van de alternatieven Opgaven en beleidsopties Geïntegreerde alternatieven Effecten van alternatief 1: Groei in Maashorst Effecten van Groei in Maashorst op de onderdelen van het beoordelingskader Effecten van alternatief 2: Groen in Maashorst Effecten van Groen in Maashorst op de onderdelen van het beoordelingskader Optimalisaties: alternatieve beleidsopties Eindbeoordelingen van de alternatieven

90 91 95 99 110 111 122 123 127

5.

Beoordeling voorkeursalternatief

133

5.1 5.2 5.3

Totstandkoming van het voorkeursalternatief Beschrijving van het voorkeursalternatief Effecten van het voorkeursalternatief

133 133 137

datum 21 november 2023 projectnummer 0476197.100 betreft Omgevingseffectrapport (OER)

5.4

Effecten van het voorkeursalternatief op de onderdelen van het beoordelingskader

156

6.

Doorwerking in het omgevingsbeleid

157

6.1 6.2 6.3 6.4

De beleidscyclus Doorwerking in programma’s Doorwerking in omgevingsplan Monitoring van de beleidsambities uit de omgevingsvisie

157 158 158 159

7.

Conclusie

161

7.1 7.2

Slotbeschouwing Aandachtspunten bij het werken met de omgevingsvisie

161 162

Bijlage 1 Voortoets Natura 2000

164

Bijlage 2 Aanvulling op ontwerp OER

165

blad 4 van 166

datum 21 november 2023 projectnummer 0476197.100 betreft Omgevingseffectrapport (OER)

Samenvatting Inleiding Met de komst van de Omgevingswet moeten alle Nederlandse gemeenten een omgevingsvisie gaan opstellen. In deze omgevingsvisie, die de structuurvisie vervangt, worden de strategische hoofdkeuzes van beleid voor de fysieke leefomgeving opgenomen, gericht op de langere termijn. De omgevingsvisie vormt geen blauwdruk voor de toekomst, maar bepaalt wel de koers. Met de ontwerp-omgevingsvisie stelt de gemeente Maashorst kaders voor toekomstige ontwikkelingen.

Beoordeling referentiesituatie Dit omgevingseffectrapport (OER) is opgesteld om het omgevingsbelang mee te laten wegen bij de besluitvorming rondom de omgevingsvisie. Globaal gezien bestaat het OER uit drie hoofddelen: 1. de beoordeling van de referentiesituatie; 2. de beoordeling van twee geïntegreerde alternatieven; 3. de beoordeling van het voorkeursalternatief (de ontwerp-omgevingsvisie). De eerste stap binnen het OER is het beoordelen van de referentiesituatie. Door het vaststellen van een referentiesituatie wordt het mogelijk om de impact van de in de omgevingsvisie te maken keuzes in perspectief te plaatsen. De beoordeling van de referentiesituatie, de alternatieven en de omgevingsvisie gebeurt aan de hand van een zorgvuldig samengesteld beoordelingskader, dat zijn oorsprong vindt in de gemeentelijke visie. Hieronder is per aspect van het beoordelingskader een korte beschrijving van de referentiesituatie weergegeven. Dit zijn de elf aspecten van het beoordelingskader: Visie gemeente Maashorst

Aspect beoordelingskader

Een natuurlijke gemeente

Bodem en water Natuur en diversiteit Omgevingskwaliteit Energietransitie Klimaatadaptatie

Een sterke en vitale netwerkeconomie

Economische vitaliteit Mobiliteit en bereikbaarheid

Een leven lang gezond en prettig wonen

Waardering van de leefomgeving Diversiteit Inclusiviteit Verblijfsklimaat

Bij de uiteenzetting van de referentiesituatie is naar openbare bronnen en bestaand beleid gekeken. Bodem en water De bodem- en waterkwaliteit in de gemeente worden bedreigd door verschillende factoren, waaronder klimaatverandering en het intensieve gebruik van land. Hierdoor is de veerkracht van de bodem afgenomen. Het behoud van een gezonde bodem is echter essentieel voor de groei van gewassen en het welzijn van de natuur. Tijdens periodes van droogte of hevige regenval kunnen er tekorten of overschotten aan water ontstaan, wat een risico met zich meebrengt. Hoewel het natuurgebied De Maashorst over het algemeen goed water kan absorberen, is het tegelijkertijd erg gevoelig voor droogte.

blad 5 van 166

datum 21 november 2023 projectnummer 0476197.100 betreft Omgevingseffectrapport (OER)

Natuur en diversiteit In de afgelopen decennia zijn er belangrijke vorderingen gemaakt op het gebied van natuurwetgeving, met als doel het bevorderen van de bloei van de natuur en het versterken van de biodiversiteit. De eerste resultaten van deze inspanningen zijn zichtbaar, ook in het gebied De Maashorst. Dankzij beheerplannen is het natuurgebied uitgebreid en zijn de natuurlijke waarden hersteld. Desondanks blijven natuurwaarden op nationaal niveau nog steeds onder druk staan. Bovendien neemt de biodiversiteit ook af in landbouw- en stedelijke gebieden. Omgevingskwaliteit De gemeente Maashorst heeft een diverse ruimtelijke kwaliteit, wat betreft de aspecten van de omgeving. In de loop der tijd zijn bestaande cultuurhistorische waarden aangetast en zijn er nieuwe waarden geïntroduceerd. De groei van de kern Uden, met name in de twintigste eeuw, en de daarmee gepaard gaande ontwikkeling van nieuwe infrastructuur hebben hun stempel op het landschap gedrukt. Hierdoor bestaan nieuwe structuren naast oudere bebouwingslinten en groene gebieden. Het is nu de vraag hoe de uitdagingen op het gebied van woningbouw en energietransitie hier een passende plek kunnen vinden en geïntegreerd kunnen worden. Energietransitie De Gemeente Maashorst is sterk gericht op het verduurzamen van haar warmte- en elektriciteitsbronnen.

Ambities en doelstellingen zijn vastgesteld met behulp van een warmtevisie en deelname aan de regionale RESopgave. Er zijn specifieke gebieden in de gemeente aangewezen voor wind- en zonne-energie, en er wordt onderzocht welke alternatieve warmtebronnen in plaats van gas kunnen worden gebruikt. Echter, het aandeel duurzame energie is momenteel nog laag en het energienet is nog niet klaar om de overgang naar duurzamere energievormen te ondersteunen. Het is nu cruciaal om concrete plannen te ontwikkelen, waaronder het implementeren van zonne-energie en het uitbreiden van het energienet, om de doelstellingen van de RES en andere initiatieven te kunnen bereiken. Klimaatadaptatie Maashorst is groen en gunstig voor klimaatadaptatie. Toch kunnen extreme klimaatscenario's overlast veroorzaken, zoals hitte, droogtestress en waterproblemen in het versteende centrum van Uden. De gemeente plant vergroening en waterbuffers om verdroging tegen te gaan. Uitvoering hangt af van de ernst van klimaatverandering op lange termijn. Economische vitaliteit Maashorst heeft veel ondernemers en een bloeiend MKB. De werkgelegenheid en het besteedbaar inkomen zijn gemiddeld goed. Toch is er weinig uitwisseling met andere gemeenten vanwege beperkte bereikbaarheid van werklocaties en een krappe woningmarkt.

De gemeente maakt deel uit van een stabiele regionale economie, maar heeft beperkte mogelijkheden om zich te onderscheiden. Over het algemeen wordt de economische vitaliteit van de gemeente positief beoordeeld, maar het is onzeker of het interne netwerk sterk genoeg zal blijven in de toekomst. Mobiliteit en bereikbaarheid Maashorst mist een treinstation, waardoor de ov-bereikbaarheid van de gemeente beperkt is. De A50 is de belangrijkste verbindingsweg met omliggende grote steden. Verbetering van de busverbindingen met steden is een prioriteit, en recentelijk is er vooruitgang geboekt in het digitaliseren van het buitengebied met de introductie van glasvezelnetwerken. Waardering van de leefomgeving De sociale cohesie en waardering voor het buitengebied zijn hoog in Maashorst, wat bijdraagt aan de veiligheid in de gemeente. Voorzieningen zijn gevarieerd en voornamelijk te vinden in de kernen. Over het algemeen waarderen mensen in Maashorst hun leefomgeving. Met de fusie van de gemeenten Landerd en Uden is er een kans om de sociale samenhang tussen beide gemeenten te versterken en nieuwe voorzieningen te ontwikkelen. Diversiteit Maashorst ervaart een vergrijzende bevolking, net als veel andere plaatsen in Nederland. Deze vergrijzing resulteert in een grotere afhankelijkheid van het werkende deel van de bevolking en een toenemende zorgvraag.

De culturele diversiteit is enigszins beperkt, maar de gemeente staat voor een groeiende uitdaging op het gebied

blad 6 van 166

datum 21 november 2023 projectnummer 0476197.100 betreft Omgevingseffectrapport (OER)

van huisvesting voor (arbeids)migranten. Daarnaast heeft Maashorst een gemiddeld tot goede SES-WAO score, wat wijst op welvaart, hogere opleidingen en langdurige werkgelegenheid onder de inwoners. Inclusiviteit Maashorst doet het goed op het gebied van armoede, zelfredzaamheid en kwetsbaarheid in vergelijking met grote steden in Nederland. Toch is het belangrijk om de kleine groepen kwetsbaren niet uit het oog te verliezen, aangezien ze niet altijd vertegenwoordigd zijn in het gemiddelde. Eenzaamheid komt vooral voor in het anoniemere centrum van Uden, waar ook de meest kwetsbare groepen wonen. Verblijfsklimaat Maashorst heeft voldoende plancapaciteit voor de groeiende woningbehoefte. De gemeente werkt aan een nieuwe woonvisie en verwacht ondersteuning van de overheid vanwege de krapte op de woningmarkt. Geluidhinder rondom wegen en het vliegveld vraagt aandacht, terwijl geurhinder lokaal van aard is en kan worden aangepakt met de landbouwtransitie. Omgevingsveiligheid heeft over het algemeen geen hoge prioriteit in Maashorst. Toekomstige situatie De huidige staat van de leefomgeving in de gemeente Maashorst is in dit OER dus uiteengezet. Toekomstige ontwikkelingen zijn echter een stuk lastiger te duiden. Er bestaan onzekerheden over technologische vooruitgang, sociaaleconomische trends en ontwikkelingen op andere aspecten.

Hierdoor bestaat er voor de verwachte ontwikkelingen een onzekerheidsmarge.

Beoordeling alternatieven In dit OER zijn twee geïntegreerde alternatieven beoordeeld. De alternatieven zijn, vergelijkbaar met de omgevingsvisie, veelomvattende toekomstbeelden waarbinnen alle thema’s een eigen invulling krijgen. De twee alternatieven vormen de uiterste keuzerichtingen van de omgevingsvisie. Door ze uiteen te zetten, zijn de ‘hoeken van het speelveld’ verkend. De twee integrale alternatieven dragen de titels ‘Groei in Maashorst’ en ‘Groen in Maashorst’. Binnen ieder alternatief staat de invulling van zeven beleidsopgaven centraal. Dit zijn de twee alternatieven: Groei in Maashorst Maashorst groeit in verschillende opzichten, met uitbreiding van kernen ten koste van het landelijk gebied. De werkgelegenheid en bedrijventerreinen groeien ook. De gemeente richt zich op verbetering van de ontsluiting, waarbij de auto een belangrijke rol blijft spelen. De agrarische sector domineert het buitengebied, met technische maatregelen om brede agro-business te behouden. Andere functies hebben beperkte ruimte en moeten goed passen bij de agrarische bedrijvigheid. De recreatieve sector wordt versterkt. Groen in Maashorst Maashorst kampt met uitdagingen op het gebied van natuur, klimaat, energie en economie. De gemeente neemt hierin een leidende rol en focust op bodem, water en klimaatadaptatie. Woningbouw is gericht op inbreiding, met circulaire en natuurinclusieve bouw.

Bedrijventerreinen worden getransformeerd en efficiënt gebruikt, zonder nieuwe uitgifte. Duurzame mobiliteit krijgt voorrang boven autoverkeer en het natuurbelang staat centraal bij recreatie. Waardecreatie richt zich op gezondheid, natuur en biodiversiteit, met een betere leefomgeving en balans tussen natuur, water en voedselproductie. Beoordeling alternatieven Het alternatief "Groen in Maashorst" wordt over het algemeen positiever beoordeeld op klassieke milieuthema's zoals bodem, water, natuur, biodiversiteit en klimaatadaptatie, evenals op het verblijfsklimaat. Daarentegen scoort het alternatief "Groei in Maashorst" beter op mobiliteit en economische vitaliteit, omdat er meer ruimte wordt gegeven aan autoverkeer, landbouw en andere bedrijvigheid. Kijkend naar de totaalbeoordeling aan de hand van de elf beoordelingsaspecten, heeft het alternatief "Groen in Maashorst" een positiever effect op de leefomgeving dan het alternatief "Groei in Maashorst".

blad 7 van 166

datum 21 november 2023 projectnummer 0476197.100 betreft Omgevingseffectrapport (OER)

Het is duidelijk dat de gemeente keuzes moet maken om tot een voorkeursalternatief te komen, aangezien sommige thema's elkaar tegenspreken. Het is op korte termijn niet haalbaar om zowel op klimaat- en milieuthema's als op mobiliteits- en economiethema's een zeer positieve score te behalen. Het benadrukken van het ene thema leidt automatisch tot belemmeringen op het andere thema. Aanbevelingen Om tegemoet te komen aan de complexiteit en de integraliteit van de opgaven, zijn naast de beleidsopties van de alternatieven ook enkele beleidsopties ter optimalisatie beoordeeld. Verder zijn er niet enkel conclusies geplaatst bij de alternatieven, maar ook bij de opgaven die centraal staan. Dat heeft tot deze (samenvatting van) aanbevelingen geleid: • Geef voldoende aandacht aan niet-ruimtelijke aspecten van leven in Maashorst (People), zoals inclusiviteit, diversiteit en cohesie, om een integrale omgevingsvisie te creëren. Vanuit de gehanteerde benadering staan Planet en Prosperity centraal. • Zorg voor een duidelijke positionering van de energietransitie in de omgevingsvisie en houd rekening met de ruimtelijke component van duurzame energieopwekking. • Maak gebruik van een toetsingskader om verbetering van de watersituatie af te dwingen, bijvoorbeeld door verhardingsbeperkingen of beloningen voor wenselijke teelten.

• Kies voor een ambitieuze aanpak van natuurbehoud en biodiversiteit, waarbij zonering binnen het bestaande Natuurnetwerk Brabant wordt gecombineerd met het versterken van kwaliteiten in dorps/stedelijk gebied en agrarisch gebied. • Werk samen met agrarische ondernemers, natuurorganisaties en andere partijen om een gezamenlijke transitie in de agrarische sector te bewerkstelligen. • Formuleer duidelijke doelen per deelgebied om inspiratierichting te bieden aan ondernemers en ongewenste initiatieven te voorkomen. • Kies voor een stedenbouwkundig uitgangspunt (inbreiden of uitbreiden) dat centraal staat, met ruimte voor nuance per kern. • Zet in op kwalitatieve verbetering van bestaande bedrijventerreinen en werk aan een breed vestigingsklimaat, verduurzaming en ruimtelijke kwaliteit. • Beperk uitbreiding van bedrijventerreinen en benut VAB-locaties voor kleinschalige bedrijvigheid. • Richt je op de realisatie van een goede multimodale bereikbaarheid, waarbij een balans wordt gevonden tussen autobereikbaarheid, ruimte voor langzaam verkeer, versterking van het ov en fiets- en wandelnetwerk, en de komst van een BRT-hub. • Maak een afweging tussen scheiding (zonering) en verweving voor recreatie, waarbij zonering meer geschikt is voor beschermde natuurgebieden en verweving buiten deze gebieden gunstiger is. Verken mogelijkheden voor slimme combinaties binnen de zone.

Beoordeling voorkeursalternatief Het voorkeursalternatief Het voorkeursalternatief voor de gemeente Maashorst is gebaseerd op vier thema's: • bodem, water en natuur; • transitie landelijk gebied; • mobiliteitstransitie, voorzieningen en verstedelijking; • vrijetijdsbesteding, recreatie en toerisme. Het bodem- en watersysteem wordt leidend in alle ruimtelijke ontwikkelingen om klimaatverandering aan te pakken en landschapsdiversiteit te behouden en versterken. Natuurontwikkeling, vergroening van kernen en dorpscentra, en herstel van bodemkwaliteit zijn belangrijke ambities. De transitie van het landelijk gebied richt zich op duurzame verbeteringen in de agrarische sector, met gebiedsspecifieke doelstellingen en aandacht voor natuurinclusieve landbouw. In de mobiliteitstransitie ligt de focus op het verminderen van autogebruik, bevorderen van actieve vormen van vervoer en versterken van duurzame en vitale dorpskernen. Voor vrijetijdsbesteding, recreatie en toerisme streeft de gemeente naar een aantrekkelijke toeristische gemeente, met ontwikkeling van De Maashorst als het meest aantrekkelijke natuurgebied van de provincie. In de natuurkern staat natuurbehoud echter op één.

blad 8 van 166

datum 21 november 2023 projectnummer 0476197.100 betreft Omgevingseffectrapport (OER)

Beoordeling voorkeursalternatief Waar vanuit de beleidsopties bij beide alternatieven één van de zijden van het beoordelingskader positief scoort, en de andere zijde juist negatief, laat het voorkeursalternatief een relatief evenwichtig beeld zien. Over het algemeen stuurt de omgevingsvisie op alle opgaven op een positieve ontwikkeling. Dat geldt ook voor alle beoordelingsaspecten van dit OER. Dat betekent dat de gemeente Maashorst met de omgevingsvisie een duidelijk toekomstperspectief met de gewenste ontwikkelingen schetst.

Nadere uitwerking in omgevingsbeleid De gemeente Maashorst heeft de mogelijkheid om naast de omgevingsvisie ook omgevingsprogramma's op te stellen. Deze programma's concretiseren de doelen en ambities uit de visie in specifieke acties, projecten en maatregelen. Ze zijn gericht op het realiseren van maatschappelijke opgaven zoals de energietransitie, duurzame mobiliteit en gebiedsontwikkeling. Het uitvoeren van de programma's gebeurt in samenwerking met verschillende actoren en partijen. Het omgevingsplan wordt opgesteld op basis van de omgevingsvisie en bevat concrete regels en voorschriften voor het gebruik en de ontwikkeling van de fysieke leefomgeving. Bij het opstellen van het omgevingsplan worden de beleidskeuzes en ambities uit de visie vertaald naar concrete voorschriften. Het omgevingsplan moet in lijn zijn met de omgevingsvisie en consistentie en samenhang vertonen. Voor de monitoring van de beleidsambities uit de omgevingsvisie wordt voorgesteld om aan te sluiten bij de methode die het Rijk gebruikt voor het monitoren van de Nationale Omgevingsvisie. Hierbij wordt een oordeel geveld over de ontwikkeling van de fysieke leefomgeving. De gemeente heeft aangegeven elke vier jaar (of eerder indien nodig) een nieuwe Leefomgevingsfoto (beoordeling van de referentiesituatie) met herijkte beoordelingen en trendfiguren op te stellen.

Op basis van deze herijkte gegevens kan de koers opnieuw bekeken worden en kan eventueel herziening van de omgevingsvisie plaatsvinden. Het tempo van de beleidscyclus is afhankelijk van de snelheid van de totstandkoming van vervolgplannen, ontwikkelingen en bestuurlijke visie. Toekomstige ontwikkelingen en wijzigingen op lokaal, provinciaal en nationaal niveau kunnen vragen om aanpassingen in de geformuleerde ambities. De gemeente Maashorst heeft zichzelf verplicht de omgevingsvisie te herzien indien nodig.

Wisselwerking tussen OER en omgevingsvisie Gedurende de periode januari 2022 - juni 2023 vond er regelmatig interactie plaats tussen OER omgevingsvisie. Dit gebeurde op verschillende manieren. Allereerst kregen de auteurs van het OER een plek in het projectteam, waar ze wekelijks reflecteerden op de discussies en teksten van de omgevingsvisie vanuit het OER-perspectief. Daarnaast had het OER op verschillende momenten invloed op de besluitvorming in verschillende fasen. Enkele opvallende punten zijn: • De totstandkoming van de leefomgevingsfoto heeft mede bepaald welke thema's een centrale rol spelen in de omgevingsvisie. Op basis van de leefomgevingsfoto werden de onderwerpen "natuur en diversiteit", "klimaatadaptatie" en "bodem en water" benoemd als de meest urgente omgevingsaspecten. Deze thema's werden als eerste laag gepresenteerd en vormden de basis voor de daaropvolgende ambities. • De beleidsopties uit de strategische impactbeoordeling dienden vaak als directe input voor het opstellen van het omgevingsbeleid. Een opvallend voorbeeld hiervan is de ambitie met betrekking tot de transitie in het landelijk gebied, waarbij de aanbevelingen uit het OER (gebiedsgericht differentiëren) één-op-één werden overgenomen. • De toetsing van het voorkeursalternatief werd gebruikt om de eindconceptversie van de omgevingsvisie verder aan te scherpen.

Al met al heeft het OER-proces een significante invloed gehad op de ontwikkeling en inhoud van de ontwerpOmgevingsvisie, zowel door de betrokkenheid van de OER-auteurs in het projectteam als door de directe impact op beleidskeuzes en de verdere verfijning van de visie.

blad 9 van 166

datum 21 november 2023 projectnummer 0476197.100 betreft Omgevingseffectrapport (OER)

Conclusie Een kanttekening bij de beoordelingen is dat de omgevingsvisie en het OER zich voornamelijk op de Planet- en Prosperity-aspecten richten, terwijl de People-kant (licht) ondervertegenwoordigd is. Daarom wordt aanbevolen om in de verdere uitwerking van de omgevingsvisie aandacht te blijven besteden aan de verbinding tussen ambities in het sociaal domein en de fysieke leefomgeving. Een noemenswaardig kenmerk van de gemeente Maashorst is de aanwezigheid van Vliegbasis Volkel, die negatieve effecten heeft op de leefomgeving, vooral door geluidsbelasting. De omgevingsvisie benadrukt dat volksgezondheid wordt betrokken bij woningbouw in de omgeving van de vliegbasis. Monitoring en handhaving van die ambitie is van belang voor de omgevingskwaliteit ter plaatse. Over het algemeen schetst de omgevingsvisie een positieve en gebalanceerde toekomstvisie voor Maashorst en geeft het een vooruitblik op concretere programma's. Het is echter belangrijk om bij de verdere uitwerking van de visie een integrale benadering te gebruiken om het belang van de leefomgeving te waarborgen. Voor bepaalde uitdagingen is Maashorst verder afhankelijk van regionaal, provinciaal en nationaal beleid. Samenwerking met andere bestuurlijke niveaus en actoren zoals agrariërs en kennisinstellingen is daarbij belangrijk.

blad 10 van 166

datum 21 november 2023 projectnummer 0476197.100 betreft Omgevingseffectrapport (OER)

1.

Inleiding

1.1

Aanleiding De Omgevingswet komt eraan. Met de invoering van de Omgevingswet wil de overheid de regels voor ruimtelijke ordening vereenvoudigen en samenvoegen. Een van de instrumenten van deze nieuwe wet is de omgevingsvisie, de vervanger van de structuurvisie. De gemeente Maashorst is bezig met het opstellen van de omgevingsvisie. De omgevingsvisie schetst op hoofdlijnen het beleid ten aanzien van de fysieke leefomgeving. De omgevingsvisie is geen blauwdruk voor de toekomst, maar bepaalt wel de koers. Hiermee stelt de gemeente kaders voor toekomstige ontwikkelingen. De gemeente wil bij het opstellen van deze kaders de impact die de visie heeft op de fysieke leefomgeving mee laten wegen. Hiervoor is dit omgevingseffectrapport (OER) opgesteld. In dit rapport is de omgevingsvisie van Maashorst beoordeeld op de te verwachten impact op de leefomgeving.

Figuur 1.1: Gemeente Maashorst

1.2

De m.e.r.-procedure De omgevingsvisie is kaderstellend voor toekomstige ontwikkelingen. In de huidige Wet milieubeheer en de toekomstige Omgevingswet is vastgelegd dat bij kaderstellende plannen voor (mogelijk) m.e.r.-plichtige activiteiten de milieueffectrapportage (m.e.r.) 1 doorlopen moet worden. Het doel van de m.e.r. is het 1

De afkorting m.e.r. staat voor de volledige procedure, de milieueffectrapportage. Het MER staat voor het milieueffectrapport dat normaal gesproken hierbij opgesteld wordt. Voor de gemeente Maashorst is echter dit OER opgesteld. Het OER heeft dezelfde reikwijdte als een MER, maar legt de nadruk niet zozeer op het milieu maar op de gehele (fysieke) leefomgeving.

blad 11 van 166

datum 21 november 2023 projectnummer 0476197.100 betreft Omgevingseffectrapport (OER)

milieubelang volwaardig en vroegtijdig in de plan- en besluitvorming mee te nemen, met als resultaat een milieueffectrapport (MER), dat met de ontwerp-omgevingsvisie ter inzage wordt gelegd. Omdat het gaat om een milieueffectrapport over de gehele fysieke leefomgeving wordt dit een omgevingseffectrapport (OER) genoemd. In dit OER worden de gevolgen van de keuzes voor de gehele fysieke leefomgeving onderzocht, in plaats van enkel de gevolgen voor het milieu, zoals in een MER wordt gedaan. In het OER worden bijvoorbeeld ook de effecten van de omgevingsvisie op economische en sociale thema’s beschouwd. Het OER sluit daarmee beter aan bij de reikwijdte van de omgevingsvisie dan een MER.

1.3

Doel van het OER Dit omgevingseffectrapport (OER) heeft als doel om het omgevingsbelang volwaardig mee te wegen bij de besluitvorming rondom de omgevingsvisie. In het OER zijn de referentiesituatie, de twee geïntegreerde alternatieven en de uiteindelijke keuzes uit de omgevingsvisie beoordeeld. Het resultaat is dat het OER aanbevelingen biedt om de omgevingsvisie verder aan te scherpen en handvatten biedt voor de verdere uitwerking van de visie. Op deze manier ondersteunt het OER het besluitvormingsproces rondom de omgevingsvisie.

1.4

Leeswijzer Het OER bestaat uit zeven hoofdstukken. Na dit inleidende hoofdstuk volgen: • Hoofdstuk 2: uiteenzetting van de methodiek en aanpak van dit OER. • Hoofdstuk 3 de beschrijving en de beoordeling van de referentiesituatie. • Hoofdstuk 4: de beoordeling van de toekomstverkenningen: de geïntegreerde alternatieven. • Hoofdstuk 5: de beoordeling van het voorkeursalternatief (de omgevingsvisie). • Hoofdstuk 6: aanbevelingen voor de doorwerking van de visie in het omgevingsbeleid, waaronder de adviezen uit de passende beoordeling. • Hoofdstuk 7: conclusie.

blad 12 van 166

datum 21 november 2023 projectnummer 0476197.100 betreft Omgevingseffectrapport (OER)

2.

Methodiek

2.1

Bouwstenen van het OER Dit OER bestaat uit drie bouwstenen: 1. de beoordeling van de referentiesituatie (Leefomgevingsfoto). In de leefomgevingsfoto wordt de huidige en toekomstige staat van de leefomgeving inzichtelijk gemaakt. De leefomgevingsfoto is in mei 2022 afgerond. Op dat moment zijn de thema’s en trends aan de visiemakers gepresenteerd, waarmee de thema’s voor de omgevingsvisie scherp gesteld zijn (welke onderwerpen dient de gemeente te betrekken bij het opstellen van de omgevingsvisie?); 2. de beoordeling van de alternatieven (Strategische impactbeoordeling). De alternatieve beleidsopties zijn gebruikt om richting te geven aan de uiteindelijke koers van de omgevingsvisie. 3. de beoordeling van de uiteindelijke keuzes uit de omgevingsvisie. Deze beoordeling is gebruikt om de conceptteksten van de omgevingsvisie nog verder scherp te stellen. De bouwstenen zijn de hoofdonderdelen van dit OER. In Figuur 2.1 zijn de drie bouwstenen verder uitgelicht.

Figuur 2.1: Bouwstenen van het OER

2.2

Onderzoeksopzet Voor het opstellen van de omgevingsvisie heeft de gemeente Maashorst verschillende stappen doorlopen. Parallel daaraan zijn de hoofdstukken van dit OER geschreven. Figuur 2.2 geeft dit proces globaal weer.

blad 13 van 166

datum 21 november 2023 projectnummer 0476197.100 betreft Omgevingseffectrapport (OER)

Missie

Visie Kapstok voor het integraal beoordelingskader (H2 OER) en Leefomgevingsfoto (H3 OER)

Thema's

Opgaven

Beleidsopties Beoordeling in H4 OER (vanuit visie) Alternatieven Beoordeling in H4 OER (vanuit beoordelingskader) Voorkeursalternatief Beoordeling in H5 OER (vanuit beoordelingskader) Figuur 2.2: Stappen totstandkoming omgevingsvisie en relatie OER

Missie In hoofdstuk 1 van de omgevingsvisie zet de gemeente Maashorst zijn missie uiteen. Dit is de missie van Maashorst: • bevordering van de gezondheid; • verbeteren van de omgevingskwaliteit; • werken aan een duurzame samenleving. Visie Om de missie te bereiken heeft Maashorst een visie opgesteld. Deze visie bestaat uit drie punten: 1. een leven lang gezond en prettig wonen; 2. een natuurlijke gemeente zijn; 3. een sterke en vitale netwerkeconomie doorontwikkelen. In dit OER heeft de visie een belangrijke plek. De visie is namelijk de kapstok van het integraal beoordelingskader, dat in hoofdstuk 2 uiteen is gezet. In het beoordelingskader zijn de drie visiepunten uitgewerkt in aspecten. Het beoordelingskader wordt gebruikt bij de toetsing van de geïntegreerde alternatieven en het voorkeursalternatief. In dit OER wordt dus aan een uitwerking van de gemeentelijke visie getoetst. Verder vormt het beoordelingskader het casco van de Leefomgevingsfoto. In hoofdstuk 3 zijn de huidige situatie en de referentiesituatie (2040, met een doorkijk naar 2050) dus vanuit de gemeentelijke visie bekeken. Thema’s Uit alle gesprekken die bij de totstandkoming van de omgevingsvisie zijn gevoerd, én op basis van de gemeentelijke missie en visie, heeft de gemeente Maashorst vier samenhangende thema’s gedestilleerd. De vier

blad 14 van 166

datum 21 november 2023 projectnummer 0476197.100 betreft Omgevingseffectrapport (OER)

samenhangende thema’s zijn in de omgevingsvisie als leidraad gebruikt. Bij elk thema komen meerdere beleidsvelden samen. Dit zijn de thema’s: 1. Bodem, water en natuur 2. Transitie landelijk gebied 3. Mobiliteitstransitie, voorzieningen en verstedelijking 4. Vrijetijdsbesteding, recreatie en toerisme Opgaven Om de hoeken van het speelveld te verkennen, is geconcludeerd dat er per thema één of meer opgaven verkend moeten worden. In totaal zijn er zeven opgaven. In de omgevingsvisie zal er invulling gegeven moeten worden aan de opgaven. Daarvoor moet de gemeente keuzes maken. In paragraaf 4.2 zijn deze opgaven nader geduid. In Figuur 2.3 is weergegeven hoe de stappen van de missie tot en met de opgaven zich tot elkaar verhouden. Missie gemeente Maashorst: - Bevordering van de gezondheid - Verbeteren omgevingskwaliteit - Werken aan een duurzame samenleving

Visie: 1. Een leven lang gezond en prettig wonen 2. Een natuurlijke gemeente zijn 3. Een sterke en vitale netwerkeconomie doorontwikkelen

Thema 1: Bodem, water en natuur

Opgave 1: Water

Thema 2: Transitie landelijk gebied

Thema 3: Mobiliteitstransitie, voorzieningen en verstedelijking

Opgave 3: Landbouw

Opgave 2: Natuur

Opgave 4: Woningbouw

Thema 4: Vrijetijdsbesteding, recreatie en toerisme

Opgave 7: Recreatie

Opgave 5: Bedrijventerreinen

Opgave 6: Mobiliteitstransitie Figuur 2.3: Stappen totstandkoming omgevingsvisie/OER (missie t/m opgaven)

Beleidsopties Zoals hierboven gesteld, kan op verschillende manieren invulling worden gegeven aan de aanpak van de opgaven. Per opgave zijn twee (of drie) beleidsopties uiteengezet. De twee beleidsopties weerspiegelen de uiterste keuzemogelijkheden. Door deze uitersten te beoordelen, ontstaat een beeld van het speelveld per opgave. Bij drie van de zeven opgaven is er een derde beleidsoptie toegevoegd. De ‘derde beleidsoptie’ is over het algemeen geen uiterste keuze, maar geeft de opgave vanuit een ander perspectief weer. Deze extra beleidsoptie is ter optimalisatie opgenomen. Van iedere opgenomen beleidsoptie is het waardevol geacht om deze te onderzoeken. Wanneer er een derde optie is gepresenteerd, vormt die dus een aanvulling op de twee uitersten.

blad 15 van 166

datum 21 november 2023 projectnummer 0476197.100 betreft Omgevingseffectrapport (OER)

Alternatieven Om een totaalbeeld van de uiterste keuzerichtingen van de omgevingsvisie in beeld te brengen, zijn twee geïntegreerde alternatieven gevormd. Het ene alternatief is gevormd door alle ‘beleidsopties 1’ te bundelen. In het tweede alternatief zijn alle ‘beleidsopties 2’ gebundeld. Door de bundeling van beleidsopties ontstaat een fictief toekomstscenario waarin Maashorst een bepaalde koers gaat varen – een geïntegreerd alternatief. Door alle uitersten te bundelen, ontstaan twee geïntegreerde alternatieven die tegenover elkaar geplaatst kunnen worden. De drie ‘derde beleidsopties’ zijn optimalisatie-/ overige mogelijkheden en vormen geen deel van een geïntegreerd alternatief, omdat ze geen uiterste keuze weerspiegelen. Alternatief 1 is Groei in Maashorst. Alternatief 2 is Groen in Maashorst. De alternatieven zijn in paragraaf 4.2 uitgebreid toegelicht.

Opgave 2

Opgave 1 Beleidsoptie 1

Beleidsoptie 2

Beleidsoptie 1

Beleidsoptie 2

Beleidsoptie 3

Alternatief 2 Alternatief 1 Figuur 2.4: Opgaven, beleidsopties en alternatieven

Voorkeursalternatief Het voorkeursalternatief weerspiegelt de keuzes die uiteindelijk in de omgevingsvisie zijn gemaakt. Door de hierboven beschreven stappen te doorlopen, krijgt de invulling hiervan op iteratieve wijze vorm. Als de potentiële keuzes en effecten namelijk zijn beoordeeld, beschikt de gemeente over de benodigde informatie om de keuzes te maken. Zo is er gedurende het gehele proces aandacht voor het omgevingsbelang. Dit OER sluit af met de beoordeling van het voorkeursalternatief.

2.3

Beoordeling van de referentiesituatie De eerste stap in het OER is het beoordelen van de referentiesituatie. De referentiesituatie bestaat uit de toekomstige situatie waarin de voorgenomen activiteit (het nieuwe beleid uit de omgevingsvisie) niet wordt gerealiseerd, maar waarbij ander vastgesteld beleid en projecten waarover al definitieve besluitvorming heeft plaatsgevonden wel worden gerealiseerd. Tabel 2.1 toont de relevante omgevingsthema’s en beoordelingscriteria. Dit beoordelingskader vindt zijn oorsprong in Bijlage 1 van de NRD. Ten opzichte van de NRD is er één wijziging doorgevoerd: het criterium omgevingsveiligheid is (onder het thema verblijfsklimaat) toegevoegd. Zoals in paragraaf 2.2 is gesteld, vloeit het integraal beoordelingskader voort uit de visie van de gemeente Maashorst. De drie visiepunten vormen het overkoepelend kader, dat uitgesplitst is in aspecten en beoordelingscriteria. Met dit beoordelingskader wordt een brede scope gehanteerd, waarbinnen alle voor de omgevingsvisie relevante onderwerpen een plek hebben.

blad 16 van 166

datum 21 november 2023 projectnummer 0476197.100 betreft Omgevingseffectrapport (OER)

Tabel 2.1: Thema’s en aspecten uit het beoordelingskader, gebaseerd op de SDG’s en geclusters langs de ambities van uit de omgevingsvisie van de gemeente Maashorst Een natuurlijke gemeente Aspect

Beoordelingscriterium

Bodem en water

• • • • •

Bodemsamenstelling en geomorfologie Bodemkwaliteit Grondwater Oppervlaktewater Verdroging

Natuur en diversiteit

• • • • • •

Staat van ecologische structuren Staat van natuurnetwerk Staat van instandhouding soorten VHR Staat van instandhouding habitattypen VHR Rode Lijst Index Biodiversiteit

Omgevingskwaliteit

• • • •

Cultuurhistorie Landschap Stedenbouw Architectuur

Energietransitie

• • • •

RES-score Duurzame energieopwekking Energieverbruik en afname fossiele brandstoffen/uitstoot Infrastructuur voor duurzame energie/aansluiting op bestaande infrastructuur

Klimaatadaptatie

• • • •

Hitte stress Vergroening Droogte Wateroverlast

De gemeente met een sterke en vitale netwerkeconomie Aspect

Beoordelingscriterium

Economische vitaliteit

• • • • • •

Arbeidsparticipatie Ondernemerschap Innovatie Werkgelegenheid Kwantiteit werklocaties Kwaliteit werklocaties

Mobiliteit en bereikbaarheid

• • • • •

Bereikbaarheid openbaar vervoer Autobereikbaarheid (afstand tot hoofdverkeersnet) Bereikbaarheid actief vervoer Duurzame en slimme mobiliteit Digitale bereikbaarheid

De gemeente om een leven lang gezond en prettig te wonen Aspect

Beoordelingscriterium

Waardering van de leefomgeving

• • • • • • •

Groenbeleving Voorzieningenniveau Sociale veiligheid Verkeersveiligheid Openbare ruimte (faciliteren van ontmoeten en bewegen) Sociale cohesie Eenzaamheid

Diversiteit

• • •

Leeftijdsopbouw Culturele diversiteit Sociaaleconomische diversiteit

blad 17 van 166

datum 21 november 2023 projectnummer 0476197.100 betreft Omgevingseffectrapport (OER)

Inclusiviteit

• • •

Armoede Zelfredzaamheid Kwetsbaarheid

Verblijfsklimaat

• • • • • • •

Kwantiteit woningaanbod Kwaliteit / diversiteit woningaanbod Diversiteit voorzieningenaanbod Luchtkwaliteit Geurhinder Geluidshinder Omgevingsveiligheid

In hoofdstuk 3, de Leefomgevingsfoto, is per aspect een overzicht gegeven van het bestaand beleid, de huidige situatie en de trends en ontwikkelingen. Voor ieder thema is vervolgens een beoordeling gegeven in de vorm van een grafiek. Ook in die beoordeling is gekeken naar de huidige situatie en de trend die in de toekomst verwacht wordt. Het gaat bij de beoordeling om een kwalitatieve inschatting, waarbij binnen een thema alle aspecten over het algemeen even zwaar wegen. In de trendgrafiek, die de beoordeling visualiseert, wordt tot 2050 vooruitgekeken. Ontwikkelingen binnen de thema’s en aspecten kennen over het algemeen namelijk een lange doorlooptijd. In onderstaand voorbeeld is sprake van een negatieve trend: de situatie is de afgelopen 20 jaar verslechterd. Vervolgens wordt aan de hand van beschikbare data een prognose gemaakt voor de toekomstige situatie van een aspect op basis van autonome ontwikkelingen. Onzekerheden vormen de aanleiding voor het gebruik van een bandbreedte. In onderstaand voorbeeld wordt de trend van de afgelopen jaren tot stilstand gebracht of kan de situatie nog licht verder verslechteren.

Figuur 2.5: Voorbeeld beoordeling trendgrafiek

2.4

Beoordeling alternatieven Om de uiterste keuzerichtingen van de omgevingsvisie in beeld te brengen, zijn twee geïntegreerde alternatieven te schetsen. Hoofdstuk 4 bevat de beoordeling van de geïntegreerde alternatieven. Zo zijn de effecten van verschillende te maken keuzes beoordeeld en ontstaat inzicht in het speelveld van keuzes voor de omgevingsvisie. In de omgevingsvisie staat de samenhang tussen de verschillende onderdelen en aspecten van de fysieke leefomgeving centraal. Hiervoor heeft de gemeente Maashorst op deze vier thema’s ambities geformuleerd: • Bodem, water en natuur • Transitie landelijk gebied • Mobiliteitstransitie, voorzieningen en verstedelijking • Vrijetijdsbesteding, recreatie en toerisme De twee alternatieven zijn veelomvattende toekomstbeelden, waarbinnen alle vier de thema’s een eigen invulling krijgen. Uit de thema’s zijn namelijk zeven opgaven gedestilleerd. Per opgave kan voor verschillende beleidsopties worden gekozen. De geïntegreerde alternatieven zijn ontstaan als clusters van beleidsopties bij alle opgaven. Zo bestaan de twee alternatieven dus hoofdzakelijk uit zeven ‘uiterste’ beleidskeuzes. De alternatieven zijn Groei in Maashorst en Groen in Maashorst. In paragraaf 4.3 zijn de alternatieven beschreven.

blad 18 van 166

datum 21 november 2023 projectnummer 0476197.100 betreft Omgevingseffectrapport (OER)

De twee alternatieven geven de uiterste richtingen weer die de gemeente in kan gaan. Doel van deze ‘extremen’ is het weergeven van de hoeken van het speelveld. Op basis van de hoeken van het speelveld kan een keuze worden gemaakt voor de te kiezen richting. Deze kan (maar hoeft niet) een hybride beleidsalternatief zijn. Met andere woorden kunnen verschillende onderliggende beleidsopties gecombineerd worden. Op basis daarvan kan de gemeente een integraal voorkeursalternatief uitwerken. In hoofdstuk 4 is uiteengezet hoe de beleidskeuzes per alternatief zijn beoordeeld. Zo ontstaat een totaalbeoordeling van het alternatief. Vanwege het abstracte karakter van de omgevingsvisie is het – kijkend naar de individuele beleidsopties – niet zinvol om voor ieder aspect of beoordelingscriterium een aparte effectscore op te nemen. Dit zijn de redenen hiervoor: • De exacte effecten van het omgevingsbeleid zullen afhankelijk zijn van de uitwerking ervan op een hoger detailniveau, bijvoorbeeld in het omgevingsplan, programma’s en projecten. Het op detail beoordelen van elk thema zou schijnzekerheid bieden. In feite kan het integrale beoordelingskader in zijn geheel als handvat worden gebruik om bij de verdere uitwerking het milieubelang een goede plek te geven.

• Het doel van deze impactbeoordeling is het bieden van handvatten voor het verdere keuzeproces om te komen tot een voorkeursalternatief en uiteindelijk een omgevingsvisie. Voor de leesbaarheid is ervoor gekozen om niet voor elke beleidsoptie alle aspecten en beoordelingscriteria te behandelen, maar dit te beperken tot de criteria die er op dit abstractieniveau en moment in het proces echt toe doen. Eventuele tegenstrijdige effecten in de onderliggende indicatoren worden in de tekst aangegeven. De figuren zijn bedoeld om op hoog abstractieniveau een oordeel te vellen. De beoordeling van de beleidsopties aan de hand van de 3 visiepunten van de gemeente sluit dus aan bij het niveau van de omgevingsvisie. Figuur 2.6 geeft illustratief weer hoe een beoordeling van een beleidsoptie eruit kan komen te zien.

Figuur 2.6: Voorbeeld impactbeoordeling beleidsoptie

Na de beoordeling van de individuele beleidsopties volgt een beoordeling van het complete geïntegreerde alternatief. Deze beoordeling is uitgevoerd aan de hand van alle aspecten uit het beoordelingskader – de uitwerking van de drie visiepunten dus. De beoordelingen van de twee alternatieven kunnen vervolgens met elkaar worden vergeleken. Bij de eindbeoordeling van de alternatieven is er ook aandacht voor optimalisaties en aanbevelingen.

Figuur 2.7: Voorbeeld impactbeoordeling alternatief

blad 19 van 166

datum 21 november 2023 projectnummer 0476197.100 betreft Omgevingseffectrapport (OER)

De beoordelingen van hoofdstuk 4 zijn kwalitatief van aard (expert judgement). Dat sluit aan bij het detailniveau van de omgevingsvisie. In dit OER zijn de twee geïntegreerde alternatieven op het niveau van de elf thema’s uit Tabel 2.1 beoordeeld. Omdat de twee alternatieven veelomvattende scenario’s zijn, is het mogelijk om over (bijna) alle thema’s iets te zeggen. De beoordeling van de alternatieven in dit OER geeft daarnaast inzicht in hoe een set beleidskeuzes zich tot elkaar verhoudt. Daarbij is naar de samenhang tussen effecten gekeken.

2.5

Beoordeling omgevingsvisie In hoofdstuk 5 van het OER is de beoordeling van het voorkeursalternatief opgenomen. Daarbij is op een hoger detailniveau aandacht gegeven aan de milieu- en omgevingseffecten en de wijze waarop negatieve effecten kunnen worden voorkomen. Bij het beoordelen van het voorkeursalternatief zijn dezelfde stappen gezet als bij het beoordelen van de twee geïntegreerde alternatieven. Allereerst is per opgave uiteengezet hoe de gemeente hier binnen het voorkeursalternatief invulling aan geeft. Zo ontstaat een beeld van hoe het voorkeursalternatief zich op bepalende uitdagingspunten tot de twee alternatieven verhoudt. De effecten van de in het voorkeursalternatief gekozen beleidsopties worden beoordeeld. Ook dat gebeurt aan de hand van de drie centrale punten van de visie van de gemeente Maashorst. Vervolgens wordt het voorkeursalternatief in zijn geheel getoetst op de aspecten van het beoordelingskader. Daarbij is nadrukkelijk oog voor de integraliteit van beleidskeuzes; het voorkeursalternatief als geheel is meer dan de som van de zeven gekozen beleidsopties. Hoofdstuk 5 sluit af met een eindbeoordeling van de voorkeursvariant.

2.6

Omgang met zienswijzen op de NRD De Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) is op 6 september 2022 gepubliceerd en heeft 4 weken ter inzage gelegen. Gedurende deze periode kon een ieder zijn reactie geven op de voorgenomen reikwijdte en detailniveau van het OER. Ook is op basis van de NRD een advies gevraagd aan de vooroverlegpartners van de gemeente, zoals buurgemeenten en het waterschap. Er is één formele reactie op de NRD binnengekomen. Daarnaast zijn alle vooroverlegpartners tijdens de inzageperiode in de gelegenheid geweest om op een inloopbijeenkomst een informele reactie op de NRD te geven en op de eerste beelden van de omgevingsvisie te reflecteren. Die informele reacties zijn ook meegenomen bij de totstandkoming van het OER. De ene formele reactie op het OER is afkomstig van de Veiligheidsregio Brabant-Noord. Het verzoek van de veiligheidsregio was om het aspect ‘fysieke veiligheid’ toe te voegen aan het beoordelingskader dat als bijlage 1 bij de NRD gepubliceerd is. Dat verzoek is gehonoreerd (zie paragraaf 2.3).

2.6.1

Wijzigingen ten opzichte van de NRD Ten tijde van de NRD waren de contouren van de omgevingsvisie nog onduidelijk. Met de toen aanwezige inzichten over de omgevingsvisie is inzichtelijk gemaakt op welk niveau beoordeeld zou gaan worden. De aanpassingen ten opzichte van de aanpak zijn als volgt: -

-

In de NRD werd gesproken over 12 omgevingen als indelingsmethode voor de gemeente Maashorst. In het proces van de omgevingsvisie is besloten het aantal omgevingen te reduceren tot 7 omgevingen. In de NRD waren er nog vijf ambities geformuleerd die de thematische ambities op het niveau van de fysieke leefomgeving zouden worden. Die thema’s zijn later, naar aanleiding van de opgestelde leefomgevingsfoto, aangepast. In de NRD werd aangekondigd dat er verschillende beleidsopties beoordeeld worden. Toen nog geen onderdeel van de aanpak was het aggregeren van de beleidsopties tot samenhangende alternatieven. Dat is, met het formuleren van twee uiterste alternatieven, alsnog gebeurd.

Deze wijzigingen bevatten geen wezenlijke aanpassingen die de inhoud van de NRD tenietdoen.

blad 20 van 166

datum 21 november 2023 projectnummer 0476197.100 betreft Omgevingseffectrapport (OER)

2.7

Wisselwerking OER en omgevingsvisie Het OER en de omgevingsvisie zijn parallel aan elkaar opgesteld. De inzichten uit het OER hebben bijgedragen aan het maken van keuzes voor de omgevingsvisie. In het OER zijn de milieu- en omgevingseffecten van de alternatieven en beleidsopties namelijk inzichtelijk gemaakt. Door dit parallel aan het participatieproces en de vorming van de omgevingsvisie te doen, snijdt het mes aan twee kanten. Ten eerste helpt het OER bij het maken van goede keuzes op het gebied van milieu en omgeving. Het OER levert namelijk (objectieve) argumentatie voor de keuzes in de omgevingsvisie. Ten tweede is het OER een kritische toets van deze omgevingsvisie. Het OER biedt in alle fasen van beleidsvorming aanbevelingen voor de aanscherping van de omgevingsvisie en geeft inzicht in de impact die de visie op de leefomgeving heeft. In deze paragraaf wordt ingegaan op de interactie tussen de milieueffectrapportage (m.e.r., die heeft geresulteerd in dit OER) en de zich ontwikkelende inhoud van de ontwerp-omgevingsvisie. Dit heeft in de periode januari 2022 – juni 2023 regelmatig plaatsgevonden. Op de eerste plaats door de auteurs van het OER een plek te geven in het projectteam en daarin op wekelijkse basis te reflecteren vanuit het OER op de discussies en teksten van de omgevingsvisie. Daarnaast heeft de m.e.r.

in de verschillende fasen op verschillende wijzen invloed uitgeoefend op de besluitvorming. Meest in het oog springen: -

-

-

De totstandkoming van de leefomgevingsfoto heeft (mede) de thema’s bepaald die een centrale rol spelen in de omgevingsvisie. Vanuit de leefomgevingsfoto is benoemd dat de onderwerpen “natuur en diversiteit”, “klimaatadaptatie” en “bodem en water” de meest urgente omgevingsaspecten zijn. Deze thema’s zijn daardoor als eerste laag gepresenteerd en de basis geweest voor de ambities aldaar. De beleidsopties uit de strategische impactbeoordeling zijn in veel gevallen directe input geweest voor het op te stellen omgevingsbeleid. Het meest in het oog springt de ambitie over de transitie in het landelijk gebied, waarbij de aanbevelingen uit het OER (gebiedsgericht differentiëren) één-op-één overgenomen is. De toets op het voorkeursalternatief is gebruikt om de eindconceptversie van de omgevingsvisie verder aan te scherpen. Zo zijn bijvoorbeeld de passages over hoogbouw naar aanleiding van ‘kritiek’ vanuit het OER aangescherpt, waardoor niet in alle kernen hoogbouw mogelijk wordt gemaakt.

blad 21 van 166

datum 21 november 2023 projectnummer 0476197.100 betreft Omgevingseffectrapport (OER)

3.

Leefomgevingsfoto van Maashorst De eerste stap van het OER is het schetsen van een goed beeld van huidige en toekomstige staat van de leefomgeving in de gemeente Maashorst. Hiervoor dient deze leefomgevingsfoto. Dit hoofdstuk geeft namelijk een overzicht van het bestaand beleid, de huidige situatie en de trends en ontwikkelingen. Na de samenvatting van het beleid, zijn per thema en aspect (zoals in hoofdstuk 2 weergegeven) de huidige situatie, de trends en de ontwikkelingen weergegeven. Ieder thema is afgesloten met een beoordeling, in de vorm van een trendgrafiek.

3.1

Beleid In deze paragraaf is het relevante kader vanuit andere overheden en de gemeente zelf uiteengezet, te beginnen met de nationale en provinciale omgevingsvisie. Daarna zijn de provinciale programma’s en het regionaal beleid samengevat, om te eindigen met het beleid van de gemeente Maashorst. Doel van deze paragraaf is om de omgevingsvisie Maashorst in lijn te brengen met de gemaakte keuzes in de bovenliggende of eerder opgestelde beleidsstukken te brengen, of beargumenteerd ervan af te wijken. De beleidsstukken zijn tevens relevant voor het beoordelen van de autonome ontwikkeling: wat heeft een bepaald beleidsstuk opgeleverd of wat gaat een beleidsvoornemen vermoedelijk opleveren?

3.1.1

Nationale omgevingsvisie (NOVI) De Nationale omgevingsvisie (NOVI) schetst een duurzaam toekomstperspectief voor de leefomgeving in Nederland in 2050. De visie geeft richting en helpt om keuzes te maken, te kiezen voor slimme combinaties van functies, terwijl wordt uitgegaan van de specifieke kenmerken en kwaliteiten van gebieden. Het Rijk heeft voor alle nationale belangen een zogenaamde systeem-verantwoordelijkheid. Voor een aantal belangen is het Rijk zelf eindverantwoordelijk. Maar voor een groot aantal nationale belangen zijn dat de medeoverheden, waaronder gemeenten. De NOVI richt zich op die ontwikkelingen waarin meerdere nationale belangen bij elkaar komen, en keuzes in samenhang moeten worden gemaakt tussen die nationale belangen. De belangrijkste keuzes zijn: • duurzame energie inpassen met oog voor omgevingskwaliteit; • ruimte voor overgang naar een circulaire economie; • woningbouw in een stedelijk netwerk van gezonde en groene steden; • landgebruik meer in balans met natuurlijke systemen.

3.1.2

Omgevingsvisie Noord-Brabant In 2018 is de Brabantse omgevingsvisie vastgesteld. De Brabantse omgevingsvisie is een samenhangende visie op de fysieke leefomgeving. De Omgevingsvisie bevat de belangrijkste ambities voor de fysieke leefomgeving voor de komende jaren. Dat gaat om ambities op gebied van de energietransitie, een klimaatproof Brabant, Brabant als slimme netwerkstad en een concurrerende, duurzame economie. De Omgevingsvisie geeft ook aan op welke nieuwe manieren de provincie met betrokkenen wil samenwerken aan omgevingsvraagstukken en welke waarden daarbij centraal staan. Met de komst van de Omgevingswet zullen meer taken weggelegd worden bij de gemeenten. Verantwoordelijkheden en bevoegdheden worden zoveel mogelijk bij de gemeenten neergelegd en zij geven samen met de waterschappen eigen invulling aan de kwaliteit van de fysieke leefomgeving. In de omgevingsvisie staan geen sectorale beleidsdoelen, deze zijn/worden verder uitgewerkt in programma’s. De relevante programma’s worden in de volgende paragraaf besproken.

3.1.3

Provinciale beleidskaders Beleidskader Natuur In het (ontwerp) beleidskader natuur omschrijft de Provincie Noord-Brabant wat de provincie op het gebied van natuur in 2030 bereikt wil hebben. Het beleidskader stelt de doelen, beschrijft hoe die bereikt moeten worden en wat daarbij de inzet van de provincie is. De provincie heeft de wettelijke taak om de natuur te beschermen. De basis hiervoor bieden onder andere Europese wetten en richtlijnen, de Omgevingswet, de Wet

blad 22 van 166

datum 21 november 2023 projectnummer 0476197.100 betreft Omgevingseffectrapport (OER)

natuurbescherming en de Wet stikstofreductie en natuurverbetering. De provincie neemt maatregelen om de soortenrijkdom te behouden en het natuurbeheer te stimuleren. De aandacht gaat niet alleen uit naar de Brabantse natuurgebieden, maar er wordt ook ingezet op een natuurinclusieve samenleving. Dat wil zeggen dat in alle delen van Brabant schade aan natuur voorkomen wordt en de mogelijkheden van natuur worden benut. De ambitie van Noord-Brabant is een natuur die: • Robuust is – tegen een stootje kan (klimaatrobuust), en waarbij de biodiversiteit goed is; • Inclusief is – in en buiten natuurgebieden aanwezig; • Verbonden is – elke Brabander verwelkomt en waar Brabanders graag aan bijdragen. De lijn die hierbij is uitgewerkt is om beleid dat werkt te versterken en verbeteren en het beleid verder te verbreden en verbinden waar het beter moet.

De provincie zoekt bij de uitvoering van het beleidskader de samenwerking met gemeenten op om de volgende doelstellingen te behalen: • Natura 2000-gebieden inclusief randzones hersteld en versterkt; • Natuurnetwerk Brabant ingericht, verbonden en beheert; • Nieuwe bossen aangelegd en bestaande bossen gerevitaliseerd; • Biodiversiteit beschermd en hersteld; • Basisvoorwaarden op orde (lucht-, water- & bodemkwaliteit); • Natuur wordt integraal meegenomen bij ruimtelijke en economische ontwikkelingen en afwegingen; • Behoud, herstel en ontwikkeling van Brabantse landschappen; • Meer groen in de directe omgeving; • Versterken van de beweging van vergroening. Beleidskader Landbouw & Voedsel Brabant heeft veel te bieden op het gebied van landbouw en voedsel. In tal van plantaardige en dierlijke ketens zijn in onze provincie internationaal toonaangevende bedrijven aanwezig, zowel in de primaire sector, de toeleverende en verwerkende industrie, als in handel en onderzoek en ontwikkeling. Tegelijkertijd moet worden geconstateerd dat er in het landelijk gebied van Brabant grote opgaven bestaan als het gaat om water, bodem, natuur, biodiversiteit, stikstof, fijnstof, broeikasgassen en gezondheid mede door ontwikkelingen in de landbouw.

De uitdagingen voor de landbouw en voedselketens en het landelijk gebied zijn dermate groot dat een langjarige, consistente aanpak nodig is om de noodzakelijke veranderingen in ketens, een systeemtransitie, te kunnen realiseren. Het Beleidskader Landbouw en Voedsel 2030 biedt hiervoor de basis. Het Beleidskader is een uitwerking voor het thema Landbouw en Voedsel van de Brabantse Omgevingsvisie. In het beleidskader wordt gewerkt aan een landbouw- en voedselsysteem 3.0. Tot en met de jaren 60 was er met name sprake van regionale en nationale productie door veel kleine boeren (versie 1.0). Vanaf de jaren 60 begon de schaalvergroting en internationalisering in ketens (versie 2.0). In de komende 10 jaar wordt gewerkt aan versie 3.0, waarin partners in Brabant gezamenlijk het landbouw- en voedselsysteem een duurzame invulling gaan geven. Daarbij worden de volgende vier kernwaarden aangehouden: • Slim: gebruik maken van data en technologie; • Waardevol: leveren van producten en maatschappelijke diensten die inspelen op de wensen van consumenten en de maatschappij, oftewel vraag gestuurd; • Circulair: de ketens zijn gesloten; • Verbonden: door nieuwe producten en diensten en herstel van natuur, landschap en bodem en water en een gezonde leefomgeving.

Daarbij heeft de provincie de volgende doelstellingen met kernwaarden geformuleerd: • Meest duurzame landbouw- en voedselproductie: o Gesloten mineralenkringlopen o Op weg naar emissieloze landbouw o De landbouw draagt bij aan de Brabantse doelen van Bodem- en Waterkwaliteit (KRW), biodiversiteit en natuur (N2000) • Economisch toonaangevend o 100 Startups in vijfjaarsperiode in landbouw en voedsel en op cross-overs met hightech o R&D-uitgaven kennisintensieve bedrijven fors gestegen

blad 23 van 166

datum 21 november 2023 projectnummer 0476197.100 betreft Omgevingseffectrapport (OER)

•

•

o Substantiële groei van de vestiging van toonaangevende foodbedrijven o Cluster biobased, reststroomverwaarding, plant-based production o Centrum smart farming, smart processing, future food o Forse instroom van jongeren in agrarisch onderwijs (opvolgers en startups) o Alle boeren digitaal o Buitengebied broedplaats groene innovatie (smart farming, biobased en future foods) Natuur- en landschapsinclusieve landbouw o 500 natuurinclusieve boeren o 15 procent landbouwareaal biologisch o Ontwikkelen van verdienmodellen Gemeenschapsinclusief o Verdubbeling verkoop in korte ketens en/of in regionale afzet en/of in zorg- of recreatieve dienstverlening o Waardering burger o Gezonde leefomgeving/ruimtelijke kwaliteit buitengebied

Regionaal Water en Bodem programma Voldoende water, schoon water, veilig water, vitale bodem en klimaatadaptatie zijn van belang voor vrijwel alle provinciale opgaven: wonen en werken, infrastructuur en mobiliteit, landbouw en voedsel, natuur en biodiversiteit, erfgoed, een concurrerende en duurzame economie, energietransitie, etc. Daarvoor heeft de Provincie Noord-Brabant het Regionaal Water en Bodem Programma (RWP) opgesteld met de volgende ambitie: “Brabant heeft in 2050 een klimaatbestendig en veerkrachtig water- en bodemsysteem en is bestand tegen extremen”. De provincie stelt dat hierbij moet worden omgeschakeld van een probleemgerichte naar systeemgerichte aanpak. Dit betekent: • Een (deel)stroomgebied genadering waarbij water en bodem, het gebruik ervan, en eventuele ingrepen in samenhang worden bekeken; • Handelen en denken vanuit het integrale perspectief van de Provinciale omgevingsvisie: diep, rond en breed; • Meerdere doelen slim met elkaar verbinden, zoals natuurherstel, klimaatadaptatie en wateraanbod voor landbouw, natuur en stedelijk gebied, cultuurhistorie, de energietransitie, verminderen van de milieudruk en dergelijke.

Waar mogelijk wordt de inhoudelijke samenhang tussen de beleidsopgaven actief versterkt door deze zo veel mogelijk te combineren in een gezamenlijke aanpak; • Behoud van de beschermende mechanismen die in het water- en bodemsysteem van nature aanwezig zijn zoals de kleilagen die het diepere grondwater beschermen tegen vervuilingen. Tot 2027 werkt de provincie aan het behalen van de doelen uit het RWP. Het RWP kent vijf beleidsopgaven met bijbehorende doelen, namelijk: • Voldoende water - voldoende water betekent: niet te weinig diep en ondiep grondwater en oppervlaktewater met optimale zoetwaterbeschikbaarheid en waterverdeling in geval van extreme droogte, en niet te veel oppervlaktewater om ernstige regionale wateroverlast zo veel mogelijk te voorkomen; • Schoon water - schoon grond- en oppervlaktewater voor onze volksgezondheid en natuur, conform de normen van de KRW; voorkomen van verontreiniging en het beschermen van diepe grondwatervoorraden; • Veilig water - veiligheid tegen hoogwater in het hoofdwatersysteem en het regionaal watersysteem; • Vitale bodem - vergroten van de vitaliteit, sponswerking, resistentie tegen ziekten en natuurlijk productievermogen van de bodem voor duurzame landbouw en biodiversiteit; • Klimaatadaptatie - aanpassen aan klimaatverandering in alle domeinen van het provinciale waterbeleid.

Beleidskader Economie Deze visie is een economische doorvertaling van de Brabantse Omgevingsvisie en een uitwerking van de opgave om een concurrerende en duurzame economie te vormen tot 2030. De provincie wil met deze visie niet alleen de Brabantse innovatie- en concurrentiekracht versterken. Zij wil ook, vanuit economisch oogpunt, bijdragen aan de brede welvaart.

blad 24 van 166

datum 21 november 2023 projectnummer 0476197.100 betreft Omgevingseffectrapport (OER)

Het uitgangspunt van de provincie Noord-Brabant is dat economische ontwikkeling bijdraagt aan welvaart en sociale samenhang als maatschappelijk fundament. Een aantrekkelijke woon- en leefomgeving is daarvoor randvoorwaarde. Om de economische ambitie waar te maken, hanteert de provincie drie leidende doelstellingen: • Brabant is een vooraanstaande speler in het Europese innovatiesysteem; • Brabant heeft internationaal een uitstekende economische concurrentiepositie; • In de Brabantse samenleving plukt iedereen de vruchten van economisch succes. Dit bereikt de provincie door te werken vanuit drie economische kernkrachten: • Innovatiekracht: De Brabantse economie stelt ondernemers, kennisinstellingen en werknemers in staat het beste uit zichzelf en hun Brabantse DNA te halen. Daarmee werken ze aan innovaties waarmee ze de wereld iets te bieden hebben – omdat ze bijdragen aan maatschappelijke transities – en waarvoor om die reden een afzetmarkt in het verschiet ligt. • Samenwerkingskracht: Het vermogen van bedrijven, kennisinstellingen, overheden en gebruikers om met elkaar samen te werken, versterkt de veerkracht van de Brabantse economie en de aantrekkingskracht van ecosystemen.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Maashorst&id=f34b956c-4cbd-4b1a-92b9-91837b310f97