Bijlage 2 bij Inspreekbijdrage inwoonster Maashorst bij Raadsinformatiebrief Voortgangsbericht voorbereiding noodopvang asielzoekers - Factsheets Asielzoekers en Vergunninghouders
Tekst van het document
3.4 Globale werkwijze van het COA–antwoord op vier vragen 3.4.1 Welke vergunninghouders tellen mee voor de taakstelling? Amv, hervestiging, B-9 vergunninghouders • Alleenstaande minderjarige vreemdelingen (amv) tellen mee voor de taakstelling op het moment dat ze 18 jaar worden en in het bezit zijn van een geldig verblijfsdocument. • Vluchtelingen die worden hervestigd (uitgenodigd) op verzoek van de UNHCR tellen mee voor de taakstelling. • Ook de zogenoemde B-9 vergunninghouders tellen mee voor de taakstelling. Dit zijn mensen, die op grond van het doen van aangifte van mensenhandel een (tijdelijke) verblijfsvergunning hebben ontvangen. Volgens de Nederlandse wet moet er voor elke minderjarige een meerderjarige zijn die zijn/haar belangen behartigt. Dit kan door ouders of bij afwezigheid van ouders, door een voogd. Amv hebben geen ouders in Nederland. Daarom draagt Stichting Nidos zorg voor hun voogdij. Gezinshereniging Het komt voor dat vergunninghouders gedurende het huisvestingsproces bezig zijn met een procedure tot gezinshereniging. Die procedure kan langer dan een jaar duren, maar dat is ook afhankelijk van het land van herkomst. Totdat er op enig moment een centrale inschrijving in de BRP is geregeld dienen nareizigers zo spoedig mogelijk in de BRP te worden ingeschreven in de gemeente van vestiging.
Echter, ook nadat een eerste inschrijving plaats vindt op een centrale plek in het land blijft het overschrijven in de BRP in de gemeente van vestiging noodzakelijk. Het COA hanteert bij hereniging de volgende regels: Op het moment dat een vergunninghouder tijdens zijn/ haar verblijf in de opvang bericht krijgt dat zijn/haar gezin mag komen, blokkeert het COA gedurende drie maanden de uitplaatsing. Slaagt de hereniging in die periode, dan wordt het gezin vervolgens gehuisvest. Alle personen tellen mee voor de taakstelling. Meestal slaagt een gezinshereniging niet binnen drie maanden. De gemeente bepaalt of zij de vergunninghouder als alleenstaande huisvest, of dat gezinshereniging wordt afgewacht. In het laatste geval wordt de vergunninghouder als alleenstaande bemiddeld en gehuisvest, om te voorkomen dat de opvang te vol raakt en de verblijfstermijn gaat oplopen. Bij een overkomst op overzienbare termijn is het verstandig dat de gemeente zorgt voor huisvesting die is afgestemd op het te herenigen gezin. Bij aankomst van de gezinsherenigers zal het COA contact opnemen met de gemeente waar de aanvrager verblijft. Als de woning geschikt is voor het hele gezin zal daar de hereniging plaatsvinden, zonder dat gebruik wordt gemaakt van opvang.
Is de woning niet passend, dan zal de gemeente worden gevraagd of herhuisvesting voor het hele huishouden binnen de gemeente realiseerbaar is. In dat geval worden de nareizigers gekoppeld aan de gemeente en verblijven de nareizigers in de opvang.
Handreiking juli 2015/pagina 10 - OPNIEUW THUIS - postbus 20301 - 2500 EH Den Haag
In alle genoemde situaties tellen de gehuisveste personen mee voor de taakstelling. Zelfhuisvesters Elke vergunninghouder heeft het recht om zelf woonruimte te zoeken in de gemeente waaraan hij/zij is gekoppeld. Op de COA-site kan worden gezien aan welke gemeente een vergunninghouder is gekoppeld. Als een vergunninghouder zich aan de balie van de gemeente meldt, buiten de koppeling van de vergunninghouder om, kan de gemeente op de COA-site of via de regievoerder controleren of de vergunninghouder al is gekoppeld aan een gemeente. Als dat inderdaad het geval is, dan wordt de gemeente verzocht de aanvraag niet in behandeling te nemen. Hierdoor kan het huisvestingproces in de gekoppelde gemeente ongestoord plaatsvinden en kan die gemeente de taakstelling realiseren. Omdat de koppeling binnen twee weken na vergunningverlening plaatsvindt, mag een gemeente veronderstellen dat een zelfzoeker al is gekoppeld op het moment dat hij/zij zich meldt aan de balie. Het motto zou dan ook moeten zijn dat gemeenten uitsluitend vergunninghouders huisvesten die door de regievoerder zijn gekoppeld. Iedere gemeente kan dan tijdig de taakstelling invullen. Alleen eerste huisvesting telt mee voor de taakstelling. Als de vergunninghouder verhuist vanuit de eerste huisvesting naar een andere woning in of buiten de gemeente, is dat een keuze van de vergunninghouder zelf.
Net zoals iedere Nederlander heeft de vergunninghouder immers recht op vrije vestiging.
3.4.2 Hoe om te gaan met woningweigering? Het COA doet er alles aan om te voorkomen dat een vergunninghouder de aangeboden woonruimte weigert. Daarbij hoort dat vooraf al aan de vergunninghouder duidelijk wordt gemaakt welke rechten hij/zij heeft, en welke consequenties een woningweigering voor hem/ haar heeft. Als de vergunninghouder op de afgesproken dag voor de ondertekening van het huurcontract niet komt opdagen, is er formeel al sprake van woningweigering. En dat geldt uiteraard ook als de vergunninghouder wel komt opdagen, maar ter plaatse aangeeft de woning niet te wensen. In beide gevallen toetst het COA binnen 14 dagen of de weigering terecht is op basis van een beperkte limitatieve lijst met redenen om te weigeren (zie voor de dwingende plaatsingscriteria het kader in paragraaf 3.2). Als het goed is, zullen dergelijke koppelingen (door de beschikbare informatie over de vergunninghouder) beperkt voorkomen. Wordt de weigering door het COA als terecht beoordeeld, dan koppelt de regievoerder binnen twee weken een nieuwe kandidaat (passend bij de aangeboden woonruimte). Daarmee wordt er voor gezorgd dat de inspanningen van de gemeente om huisvesting beschikbaar te krijgen niet voor niets zijn geweest. Is binnen twee weken geen nieuwe kandidaat geleverd, dan meldt de gemeente dit aan de regievoerder. Is de weigering onterecht, dan wordt de vergunninghou-
der nog eenmaal in de gelegenheid gesteld de woning alsnog te accepteren. Doet hij/zij dit niet, dan wordt de bemiddeling door het COA gestopt en moet de vergunninghouder de opvangvoorziening verlaten. Doet de vergunninghouder dit niet vrijwillig, dan wordt bij de Rechtbank een ontruimingstitel aangevraagd en de betrokkene onder dwang uit de opvang verwijderd. Ook als de vergunninghouder definitief niet komt, wordt door de regievoerder binnen twee weken een nieuwe kandidaat gekoppeld. Huurderving kan worden gedeclareerd via het aanvraagformulier dat op de COA-site te downloaden is. Daar is ook de huurdervingprocedure beschreven. De regievoerder registreert de woningweigeringen en levert de provincie hiervan periodiek een overzicht. Dit is van belang om te kunnen bepalen om welke redenen de gemiddelde proceduretijd in voorkomende gevallen langer dan 12 weken uitkomt (niet of wel verwijtbaar).
3.4.3 Hoe verloopt het pasafgifte proces? Wanneer de vergunninghouder een vergunning tot verblijf heeft gekregen, dan wordt zo spoedig mogelijk door de IND de verblijfspas besteld. Na korte tijd kan deze verblijfspas bij een IND-loket worden opgehaald. De vergunninghouder krijgt hiervan bericht via de COA-locatie waarin hij/zij op dat moment verblijft. Normaal gesproken zal de verblijfpas dus zeker binnen de huisvestingstermijn voor de vergunninghouder beschikbaar zijn. Om te voorkomen dat er fouten in de persoonsgegevens op de verblijfspas komen te staan, is het van belang dat de vergunninghouder zich eerst in de BRP inschrijft en de IND vervolgens de verblijfspas aanmaakt. Een zo snel mogelijke inschrijving in de BRP is daarvoor noodzakelijk. De vergunninghouder is wettelijk verplicht om zich binnen vijf werkdagen na de vergunningverlening te melden bij de gemeente waar hij/zij op het moment van de vergunningverlening woonachtig is. Doorgaans is dat de AZC-gemeente. De programmabegeleider van het COA wijst de vergunninghouder hierop in het eerste (vergunninghouder)gesprek dat plaatsvindt. Overigens heeft de COA-locatie afspraken gemaakt met de gemeenten waarin de AZC’s zijn gehuisvest, om een snelle inschrijving mogelijk te maken. Een vlotte inschrijving in de BRP is voorts van belang omdat met de inschrijving ook het burgerservicenummer (BSN) wordt aangemaakt.
Dit nummer is nodig om een bankrekening te kunnen openen, een huurovereenkomst te kunnen aangaan en verzekeringen af te sluiten. Daarnaast kan ook een DigiD niet eerder worden aangevraagd dan wanneer het BSN bekend is. Het COA krijgt van de IND bericht als de verblijfspas gereed is, waarbij ook wordt aangegeven bij welk INDloket de pas kan worden opgehaald en welke gegevens de vergunninghouder moet overleggen bij het afhalen van de pas. Het COA informeert de vergunninghouder en spoort aan om de pas zo snel mogelijk op te halen. Zonder BRP-inschrijving in de nieuwe woongemeente kan geen huurcontract worden getekend en kan geen afmel-
Handreiking juli 2015/pagina 11 - OPNIEUW THUIS - postbus 20301 - 2500 EH Den Haag
ding voor de taakstelling plaatsvinden. Het is daarom van belang dat de overschrijving van de BRP-gegevens van de AZC-gemeente naar de nieuwe gemeente direct plaatsvindt. De gemeente zal dat binnen haar werkprocessen (Burgerzaken) moeten regelen. Het ontbreken van de juiste documenten kan leiden tot vertraging in het huisvestingsproces. Een oplossing kan zijn dat de gemeentelijke sociale dienst op basis van een ondertekende voorlopige acceptatie van de huurwoning een garantie afgeeft over de eerste huurbetaling en de administratiekosten. Deze garantie wordt gemaild naar de verhuurmedewerker van de corporatie, waarna ondertekening van het huurcontract plaatsvindt.
3.4.4 Welke gegevens worden door het COA geregistreerd? Voor de gemeenten en de provincies is het van groot belang dat een adequate registratie door het COA plaatsvindt. De gemeente wordt door de provincie immers beoordeeld op de uitvoering van haar wettelijke taak. Via de COA-website zijn, naast de al bestaande rapportages in het kader van de taakstelling, de volgende rapportages opvraagbaar. Deze gegevens zijn voor de gemeenten en de provincies op elk moment via de COA-site te raadplegen. Via de regievoerder kunnen gemeenten en provincies voorts inzicht krijgen in het aantal woningweigeringen en de consequentie voor de doorlooptijd (vertraging in dagen), en het aantal meetellende zelfhuisvesters.
4. Toezicht 4.1 De Wet revitalisering generiek toezicht
De Wet revitalisering generiek toezicht (Wrgt) regelt het interbestuurlijk toezicht op de provincies en gemeenten. Het interbestuurlijk toezicht is in beginsel belegd bij de bestuurslaag die een niveau hoger ligt. Dit betekent dat het provinciebestuur toezicht houdt op de gemeente en dat het Rijk toezicht houdt op de provincie. Behalve de Wrgt is het ‘Algemeen beleidskader indeplaatsstelling bij taakverwaarlozing’ van kracht. Het doel van het beleidskader is dat alle toezichthoudende bestuursorganen bij de uitoefening van het toezicht dezelfde uitgangspunten hanteren. In het beleidskader wordt onder meer ingegaan op het bestuurlijke traject voorafgaand aan een eventuele juridische interventie. Uitgangspunt voor het interbestuurlijk toezicht volgens de Wrgt is dat dit toezicht plaatsvindt op basis van selectiviteit (met terughoudendheid in het interbestuurlijk toezicht) en proportionaliteit (met inzet van het lichtst mogelijke instrument). Het Rijk respecteert de beleidsruimte die provincies en gemeenten hebben bij het uitvoeren van hun medebewindstaken. In het algemeen beleidskader vindt dit principe haar weerslag in de bestuurlijke interventieladder, waarin per trede de toezichtactiviteiten ‘zwaarder’ worden ingezet. Het is gewenst dat de provincie zo min mogelijk via het verticale interbestuurlijk toezicht hoeft in te grijpen.
Een adequate horizontale controle en verantwoording maken dit beter mogelijk. >>
RAPPORT
INHOUD
VOOR WIE?
RESTRICTIES
Vergunninghouders per gemeente
Toont overzicht van vergunninghouders gekoppeld aan gemeenten en de daarbij behorende historie.
gemeente provincie COA regievoerder COA programmabegeleider
eigen gemeente eigen werkgebied geen geen
Inzage verdeling huishoudens over gemeenten
Toont overzicht van het totaal aantal personen per huishouden per gemeente.
gemeente provincie COA regievoerder
geen geen geen
Gemiddelde termijn per fase per gemeente
Toont overzicht van de gemiddelde termijn per gemeente waarin een vergunninghouder een fase volledig heeft doorlopen.
gemeente provincie COA regievoerder
geen geen geen
Gemiddelde termijn per fase per locatie
Toont overzicht van de gemiddelde termijn per locatie waarin een vergunninghouder een fase volledig heeft doorlopen.
gemeente provincie COA regievoerder
geen geen geen
>> Op gemeentelijk niveau gaat het dan om de controlerende taak van de gemeenteraad op het college van burgemeester en wethouders. De gemeenteraad kan zo worden gezien als de eerste toezichthouder op de realisatie van de taakstelling huisvesting van vergunninghouders. In paragraaf 4.3 wordt uitgebreid ingegaan op de wijze waarop de provincie haar toezicht volgens de bestuurlijke interventieladder kan inrichten. Het is aan te bevelen Handreiking juli 2015/pagina 12 - OPNIEUW THUIS - postbus 20301 - 2500 EH Den Haag
dat de provincie een aanvullend (specifiek) beleidskader formuleert (met gebruikmaking van de bestuurlijke interventieladder) om eenduidigheid en transparantie naar de gemeenten in haar werkgebied te betrachten. De gemeenten weten vooraf waar zij aan toe zijn, als ze hun taken niet of niet naar behoren vervullen. Ook wordt in een dergelijk aanvullend beleidskader duidelijk welke ondersteuning een gemeente van de provincie kan verwachten.
4.2 Huisvestingswet 2014
Het toezicht op de realisatie van de taakstelling richt zich uiteraard in eerste instantie op datgene wat in de Huisvestingswet 2014 is vastgelegd. Het gaat dan om de realisatie van de halfjaar taakstelling (zie 3.3). Een achterstand op die taakstelling zal altijd moeten leiden tot het ‘klimmen’ op de interventieladder. Immers, als de gemeente niet aan haar taakstelling voldoet, heeft de toezichthouder een beginselplicht om in te grijpen met behulp van het middel van indeplaatsstelling bij taakverwaarlozing.
4.3 De interventieladder
In het ‘Algemeen beleidskader indeplaatsstelling bij taakverwaarlozing’ is als beleidsuitgangspunt opgenomen dat, als er sprake is van taakverwaarlozing, een besluit tot indeplaatsstelling niet 6.0 Sanctie wordt genomen dan nadat de uitvoeren Fase 6 bestuurlijke interventielader is doorlopen.
Fase 5
Fase 4
6.2 Feitelijke indeplaatsstelling
5.0 Besluit indeplaatsstelling
5.1 Voorwaarden en termijn
5.2 Hulp en advisering aanbieden
4.0 vooraankondiging juridische interventie
4.1 Brief aan bestuur en raad
4.2 Publiek debat
3.0 Actief toezicht
3.1 Afspraken met gemeente: acties en termijnen
3.2 Hulp en advisering aanbieden
3.3 Voldoet gemeente alsnog?
2.1 Taakverwaarlozing?
2.2 Bestuurlijk overleg
2.3 Taakverwaar;ozong?
1.1 Taakstelling gehaald?
1.2 Gemiddelde looptijd gehaald?
2.0 Informatie opvragen en valideren
1.0 Signaleren Fase 1
De bestuurlijke interventieladder: 6.1 Gemeenteraad informeren
Fase 3
Fase 2
Voor de toezichthouder zijn twee indicatoren relevant: Heeft de gemeente de wettelijke taakstelling gerealiseerd? Als de wettelijke taakstelling niet is gerealiseerd, heeft huisvesting plaatsgevonden binnen de afgesproken termijn van gemiddeld 12 weken? Om een antwoord op deze vragen te kunnen geven is geen ingewikkeld informatiesysteem nodig. De provincie kan gebruik maken van de maandelijkse realisatiecijfers van het COA en de registraties op de COA-website. Deze gegevens maken permanent inzicht in de ontwikkeling van de realisatie van de taakstelling en de gemiddelde termijnen per fase mogelijk. Als de gemeente positief scoort op bovenstaande indicatoren, is in principe geen verdere actie van de provincie nodig. In de toezichtrelatie behoort volgens de Wrgt immers te worden uitgegaan van vertrouwen in de uitvoering door de lagere bestuurslaag en in de werking van de horizontale verantwoording (burgemeester en wethouders naar de gemeenteraad). Als echter blijkt dat een gemeente de wettelijke taakstelling niet realiseert, en niet voldoet aan de 12 weken termijn, dan heeft de provincie een beginselplicht om in te grijpen. Daarbij hanteert zij de bestuurlijke interventieladder. In het volgende schema wordt die interventieladder met de te doorlopen processtappen gevisualiseerd. De processtappen worden na het processchema toegelicht.
Publicatie in krant of hah-blad
5.3 Maatregelen genomen?
4.3 Beslissen volgende fase
Handreiking juli 2015/pagina 13 - OPNIEUW THUIS - postbus 20301 - 2500 EH Den Haag
FASE
ACTIE
INHOUD ACTIE
Fase 1
1.0 signaleren
Op basis van het algemeen beleidskader heeft de Het is aan de provincie als toezichthouder om haar eigen toezichthouder voor deze fase in principe twee systeem te kiezen. In principe mogelijkheden tot haar beschikking: • Eigen onderzoek en risicoanalyse op basis van open- voldoet toetsing op de twee bare informatie, of systematisch verzamelde informatie indicatoren (COA-gegevens). • Het inrichten van een effectief piepsysteem.
1.1 taakstelling gehaald?
Het aantal gerealiseerde plaatsingen is op elk moment uit de COA-site op te vragen. Het is aan te bevelen dat de provincie maandelijks beziet of de gemeenten in haar toezichtgebied op schema liggen. Aan het eind van een halfjaartermijn beoordeelt de provincie of de taakstelling is gehaald. Zo ja, dan geen verdere stappen. De gemeente kan niet meer vergunninghouders plaatsen (meetellend voor de taakstelling) dan door de regievoerder worden gekoppeld, dus als taakstelling niet gehaald is doorgaan naar stap 1.2.
Aan deze wettelijke eis
De regievoerder registreert de doorlooptijden per gekoppelde vergunninghouder (maandelijks beschikbaar). De toezichthouder beoordeelt aan de hand van deze gegevens of gemiddeld de 12 weken termijnen worden gehaald. Zo ja, akkoord. Nee, door naar fase 2.
De bestuurlijke afspraak is dat de
De toezichthouder vraagt informatie op bij de gemeente (ambtsbericht), stelt daartoe een termijn, en analyseert die informatie om te kunnen bepalen of er sprake is van taakverwaarlozing.
Bij uitblijven adequate en tijdige
1.2 taakstelling niet gehaald, maar wel gemiddelde doorlooptijd gehaald?
Fase 2
2.0 informatie opvragen en valideren
OPMERKINGEN
(Huisvestingswet) kan alleen worden voldaan als er voldoende koppelingen zijn geweest. Het is aan de regievoerder om de koppelingen al dan niet gelijkmatig over de halfjaarperiode te verdelen. Wettelijke eis gaat boven bestuurlijke afspraak.
gemeente 10 weken heeft om de woonruimte beschikbaar te krijgen, en twee weken om de verhuizing te laten plaatsvinden.
informatie kan toezichthouder zelf informatie vergaren (termijn aanleveren info bijvoorbeeld twee weken).
2.1 taakverwaarlozing?
Is er sprake is van taakverwaarlozing. Zo ja, door naar Voor analyse bijvoorbeeld twee bestuurlijk overleg. Zo nee, terug naar uitgangspositie. weken inruimen. Het is overigens zinvol om in alle gevallen een bestuurlijk gesprek over de bevindingen aan te gaan!
Fase 3
2.2 bestuurlijk overleg
Hoor en wederhoor (circa één week In het bestuurlijk overleg worden de bevindingen van de toezichthouder besproken. De gemeente wordt in de voor inruimen). gelegenheid gesteld om haar opinie te geven.
2.3 taakverwaarlozing?
De provincie beoordeelt of het bestuurlijk overleg aanleiding geeft om haar conclusie te herzien. Blijft de conclusie taakverwaarlozing, dan door naar fase 3.
3.0 actief toezicht
In deze fase wordt de gemeente in de gelegenheid gesteld alsnog aan haar verplichtingen te voldoen.
3.1 afspraken
De provincie geeft aan de gemeente aan welke acties moeten worden ondernomen en binnen welke termijnen.
De provincie kan hier zelf bepalen welke termijnen worden gesteld. Het ligt in de rede dat die termijn binnen het dan lopende halfjaar ligt.
3.2 aanbieden ondersteuning
De provincie kan ondersteuning aanbieden aan de gemeente.
Het aanbieden van ondersteuning kan zinvol zijn om tot een versnelling van verbeteringen te komen. Daarmee kan de overstap naar juridische interventie mogelijk voorkomen worden (voor provincie en gemeente plezieriger).
Handreiking juli 2015/pagina 14 - OPNIEUW THUIS - postbus 20301 - 2500 EH Den Haag
FASE
Fase 4
ACTIE
INHOUD ACTIE
3.3 voldoet gemeente alsnog?
De provincie beoordeelt of de gemeente binnen de gestelde termijn alsnog aan haar wettelijke verplichting heeft voldaan. Het gaat dan om de inhaal van de achterstand. Zo nee, door naar fase 4.
4.0 vooraankondiging juridische interventie
In deze fase stuurt de provincie een vooraankondiging van juridische interventie aan de gemeente en vindt publiek debat plaats.
4.1 brief aan gemeentebestuur en -raad
De vooraankondiging in de vorm van een brief wordt aan het gemeentebestuur gezonden. Een afschrift van de brief gaat naar de gemeenteraad. Bovendien wordt de vooraankondiging in een huis-aan-huis blad of krant gepubliceerd.
Met het afschrift naar de gemeente-
De brief/vooraankondiging zal mogelijk tot (publiek) debat leiden. Of dat debat daadwerkelijk plaatsvindt is niet vooraf vast te stellen.
Om de gemeenteraad in de gele-
4.2 publiek debat
OPMERKINGEN
raad wordt versterking van de horizontale verantwoording beoogd. Bredere publicatie is bedoeld om het publieke debat te stimuleren.
genheid te stellen invloed uit te oefenen is ten minste één maand nodig.
4.3 beslissing volgende fase
Fase 5
5.0 besluit indeplaatsstelling
Naar aanleiding van de uitkomsten van het debat in de gemeenteraad besluit de provincie om al dan niet naar fase 5 over te gaan. Doorgaan naar de volgende fase kan alleen worden voorkomen als het gemeentebestuur aannemelijk kan maken dat de gemeente alsnog zal voldoen.
Het is aan te bevelen om na debat
In deze fase neemt de provincie het besluit tot indeplaatsstelling.
Tegen het besluit kan door de
in de gemeenteraad nog een bestuurlijk overleg te voeren.
gemeente rechtstreeks beroep worden ingesteld bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State. Het beroep heeft geen opschortende werking.
5.1 voorwaarden en termijn
De provincie geeft aan dat feitelijke indeplaatsstelling volgt als niet wordt voldaan aan de gestelde voorwaarden binnen een bepaalde begunstigingstermijn.
De termijn waarbinnen de maatregelen genomen moeten worden moet zo kort mogelijk worden gesteld. Opsplitsen in deelstappen en termijnen is aan te bevelen.
5.2 ondersteuning aanbieden
Fase 6
De provincie kan ondersteuning (hulp en advisering) leveren aan de gemeente om de gestelde termijn te kunnen halen.
De kosten van hulp en ondersteuning kunnen eventueel op de gemeente verhaald.
5.3 maatregelen genomen?
De provincie beoordeelt of de gemeente binnen de gestelde termijn(en) aan de voorwaarden heeft voldaan. Zo nee, door naar fase 6.
6.0 sanctie uitvoeren
Na afloop van de formele waarschuwingsfase gaat de provincie over tot feitelijke indeplaatsstelling.
Er is geen apart besluit nodig.
6.1 gemeenteraad informeren
De provincie informeert de gemeenteraad over de feitelijke indeplaatsstelling.
Ten behoeve van horizontale
6.2 feitelijke indeplaatsstelling
De provincie neemt alle maatregelen die moeten worden genomen om de gevorderde taak uit te voeren. De kosten van de indeplaatsstelling worden doorberekend aan de gemeente.
Als de gemeente in voldoende
verantwoording en publiek debat.
mate aannemelijk heeft gemaakt dat het de gevorderde taken alsnog naar behoren zal uitvoeren, kan de provincie het besluit tot indeplaatsstelling intrekken.
Handreiking juli 2015/pagina 15 - OPNIEUW THUIS - postbus 20301 - 2500 EH Den Haag
4.4 Praktische tips voor de toezichthouder Voor zowel de provincie als toezichthouder als voor de gemeenten is duidelijkheid vooraf van belang over de wijze waarop de realisatie wordt gemeten. Dat geldt ook voor de termijnen die door de provincie zullen worden gehanteerd. Het verdient aanbeveling dit vast te leggen in een aanvullend beleidskader. Onderstaand enkele praktische tips voor de provincie op dit punt. 4.4.1 Wat telt de toezichthouder mee als realisatie voor de taakstelling? In principe kan de provincie volstaan met het vasthouden aan de COA-realisatiecijfers. Dat zijn immers de officiële registraties. Het kan echter in de praktijk zo zijn dat een vergunninghouder al wel is gehuisvest, maar dat de administratieve afhandeling door het COA nog niet heeft plaatsgevonden. Met het oog op de in de Wrgt genoemde proportionaliteit in de toezichtacties is het verstandig om, voordat tot verdere acties wordt overgegaan, te bezien of van een dergelijke situatie sprake is. De informatie die daarvoor nodig is moet eenvoudig beschikbaar zijn en bovendien verifieerbaar.
De volgende gegevens (pijplijn productie) kunnen in dat verband worden meegenomen: • door de gemeente aan te leveren, ondertekende en gedateerde huurcontracten; • in het COA-systeem te verifiëren aanmeldingen; • bij het COA bekende, maar niet in het systeem opgenomen, aanmeldingen; • bij het COA bekende, maar nog niet in het systeem opgenomen, aanmeldingen van zelfstandige huisvesting door de gekoppelde vergunninghouder. 4.4.2 Bij welke achterstand actie? Het is verstandig dat de provincie er helder over is wanneer zij tot actie overgaat. Als de pijplijn productie wordt meegeteld is een digitale benadering (gehaald of niet gehaald) aan te bevelen. De provincie komt ook in actie als er sprake is van een kleine achterstand. Wordt de pijplijn productie niet meegeteld, dan kan worden gekozen voor een formulering waarmee impliciet rekening wordt gehouden met eventuele pijplijn productie. Bijvoorbeeld door een grens te leggen bij een achterstand die niet groter mag zijn dan 1/6 (één maand ruimte voor administratieve processen) van de taakstelling. 4.4.3 Hoe wordt de gemiddelde realisatietermijn berekend? Er zijn twee methodes om te bepalen of de gewenste gemiddelde termijn van 12 weken wordt gehaald: • Met de realisaties in het beschouwde tijdvak (halfjaar) als uitgangspunt.
Op basis van de COA-gegevens over de realisaties wordt de doorlooptijd berekend vanaf het moment van koppeling tot het moment van verhuizing. Dit zal uiteraard ook kunnen betekenen dat de koppeling al in een eerder tijdvak heeft plaatsgevonden en in het beschouwde tijdvak tot een verhuizing heeft geleid. De huisvesting is immers een doorlopend proces. • Met de koppelingen/matchingsdatum in het beschouwde tijdvak als uitgangspunt.
Niet alle koppelingen behoeven in dat geval al tot realisatie te hebben geleid. Maar daarbij moet wel in aanmerking worden genomen dat slechts op ongeveer de helft van de in een halfjaar gekoppelde vergunninghouders wordt gemeten. Op basis van de eerste methode kan overigens maandelijks een voortschrijdend gemiddelde worden bepaald, waarmee het mogelijk wordt de ontwikkeling van de gemiddelde doorlooptijd te volgen. Daarmee kan worden beoordeeld of er sprake is van een tijdelijke verbetering of verslechtering, of van een structureel te trage huisvesting. Dat biedt aanknopingspunten voor te voeren gesprekken met de betrokken gemeente. De provincie dient dit voortschrijdende gemiddelde wel zelf bij te houden. Het is van belang dat de toezichthouder helder – en idealiter in een aanvullend beleidskader – aangeeft voor welke berekeningswijze zij kiest. Dat voorkomt onduidelijkheid in het vervolgtraject. 4.4.4 Welke termijnen in de interventieladder hanteren – een voorbeeld De hierboven beschreven bestuurlijke interventieladder met de verschillende processtappen gaat uit van het beginsel van proportionaliteit en selectiviteit. Het is echter wel van belang dat de beginselplicht tot indeplaatsstelling wordt waargemaakt door de provincie.
Daartoe is een strikte hantering van termijnen van belang, omdat de uiteindelijke uitvoering van de indeplaatsstelling anders wel erg lang op zich kan laten wachten. Daarmee wordt geen recht gedaan aan de wettelijke taakstelling. Onderstaand is een mogelijke tijdbalk weergegeven voor het doorlopen van de interventieladder, waarbij het ultieme middel van uitvoering van de indeplaatsstelling een jaar na de gesignaleerde taakverwaarlozing wordt geëffectueerd. Het Rijk zal als toezichthouder op de provincie deze termijn als maximum hanteren bij het beoordelen van de prestaties van de provincie. De provincie is uiteraard vrij om een strakker tijdschema te definiëren en te volgen. Halfjaar A 1. Signaleren
Halfjaar A+1
Halfjaar A+2
3. Actief toezicht
4. Vooraankondiging
Halfjaar A+3
2. Informatie
5. Besluit 6. Uitvoering Beëindigen De toezichthouder kan er voor kiezen om al vroegtijdig over te gaan naar fase 2 door bv toetsmoment na drie maanden te hanteren (voordeel: langere info-periode of eerder naar fase 3).
Start actief toezicht na afronding informatiefase per 1 januari/juli of per 1 maart/september
Beëindiging van de uitvoering van de indeplaatsstelling als de taakstelling alsnog is gerealiseerd of als de gemeente de gevraagde verbeteringen heeft doorgevoerd en aannemelijk maakt dat achterstanden op korte termijn worden ingelopen
Handreiking juli 2015/pagina 16 - OPNIEUW THUIS - postbus 20301 - 2500 EH Den Haag
5. Nadere informatie Hoofddoel van deze handreiking is het bieden van een hulpmiddel (en naslagwerk) voor de ketenpartners bij het realiseren van de huisvesting van vergunninghouders, en voor het toezicht daarop. In de handreiking is uitgebreid ingegaan op de toewijzingsprocedure en het toezicht. Gemeenten kunnen met vragen over de huisvesting van vergunninghouders terecht bij de regievoerders, het eerste aanspreekpunt voor gemeenten. Daarnaast kunnen ook vragen worden gesteld aan het COA (coaservicelijn@ coa.nl) en de VNG (informatiecentrum@vng.nl).
Bjlage 1. Prestatieafspraken tussen gemeente(n) en corporaties(s) Het is in het algemeen gewenst dat gemeenten met de in hun werkgebied actieve woningcorporaties op basis van een gedeeld gevoelde verantwoordelijkheid voor huisvesting in de gemeente komen tot prestatieafspraken op basis van de gemeentelijke woonvisie. In deze afspraken komt uiteraard een veelheid aan onderwerpen aan bod. Met het opnemen van concrete en meetbare prestatieafspraken over de huisvesting van vergunninghouders in een bredere prestatieovereenkomst kan een betere inbedding in het totale volkshuisvestingsbeleid worden gerealiseerd.
Nadere informatie is ook te vinden via de deze links: Algemene informatie van BZK over de huisvesting van vergunninghouders www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/asielbeleid Checklist van te ondernemen activiteiten bij de huisvesting van vergunninghouders http://www.rijksoverheid.nl/documenten-en-publicaties/richtlijnen/2012/06/11/checklist-activiteitenbeschrijving.html Informatie van het Platform Opnieuw thuis www.opnieuwthuis.nl Leefklimaat van een gemeente www.waarstaatjegemeente.nl/dashboard
Prestatieafspraken kunnen in dit kader gaan over het tijdig aanbieden van adequate woonruimte en over het (bij)bouwen van woonruimte voor o.a. deze doelgroep. Een groot deel van de vergunninghouders is immers alleenstaand, terwijl de voorraad huurwoningen voor alleenstaanden en starters beperkt is, zeker in de landelijke gemeenten. In de praktijk blijkt het aantal en de concreetheid van de prestatieafspraken aandachtspunt. In de huidige prestatieafspraken worden in ongeveer 70% afspraken gemaakt over de huisvesting van vergunninghouders.* In de meeste gevallen (75%) zijn ze ook meetbaar. Wat dit betreft hebben gemeenten en woningcorporaties de afgelopen jaren een flinke slag gemaakt; een aantal jaren geleden kwam het veel minder vaak voor dat in de prestatieafspraken afspraken werden gemaakt over dit onderwerp. De werkwijze bij het tot stand brengen van de prestatieafspraken kan de volgende stappen omvatten: • Doel vaststellen (inclusief de te verwachten instroom) mede op basis van woonvisie. • Begripsbepaling om een gedeeld beeld te verkrijgen. • Verwacht c.q. te leveren resultaat vaststellen (met aandacht voor haalbaarheid en wegnemen obstakels). • Wijze van uitvoering en wijze van onderlinge communicatie vaststellen. • Wijze van evaluatie en monitoring vaststellen. • Wijze van geschilbeslechting vaststellen.
Op pagina 18 een voorbeeld van afspraken die tussen gemeente en corporatie kunnen worden vastgelegd.
* “Analyse van de prestatie-overeenkomsten tussen gemeenten en woningcorporaties in 2013”, Bureau Severijn i.o.v. ministerie van BZK (november 2013).
Het is in elk geval belangrijk dat de gemeente met de corporatie tot overeenstemming komt om in haar woningen voldoende vergunninghouders te plaatsen. De nieuwe Woningwet (Woningwet 2015), die per 1 juli 2015 inwerking treedt, bevat hiervoor de volgende procedure: • De gemeente neemt in de woonvisie op dat zij de halfjaarlijkse taakstelling zal huisvesten. • Vervolgens moeten de corporaties daaraan in redelijkheid bijdragen. • Dat dient in de prestatieafspraken te worden opgenomen. • Als de corporaties zich daar niet aan houden, kan de gemeente dat melden bij het ministerie van BZK.
Handreiking juli 2015/pagina 17 - OPNIEUW THUIS - postbus 20301 - 2500 EH Den Haag
TYPE AFSPRAAK
AFSPRAAK
MEETBAAR MAKEN
Resultaat
De woningcorporatie draagt er zorg voor dat de aan de gemeente gekoppelde vergunninghouders (voor x% ) in haar woningbezit worden gehuisvest.
Aantal gekoppelde en gehuisveste
De woningcorporatie biedt, na het bericht van koppeling door de gemeente, de eerste vrijkomende passende woonruimte aan voor huisvesting van de vergunninghouder, of de woningcorporatie biedt, na het bericht van koppeling door de gemeente, binnen 10 weken passende woonruimte aan voor huisvesting van de vergunninghouder.
Dataoverzicht mutaties,
Gemeente en corporatie leggen jaarlijks in onderling overleg vast welke wijken, kernen, complexen voor huisvesting van vergunninghouders in aanmerking komen, met het oog op een gewenste spreiding van vergunninghouders, en de nabijheid van voorzieningen voor dagelijkse boodschappen en openbaar vervoer.
Wijken, kernen, complexen
Resultaat
De woningcorporatie wijst slechts woonruimte toe in de vooraf benoemde complexen.
Jaarlijkse toets toewijzingen aan afspraak
Resultaat
De woningcorporatie wijst slechts woonruimte toe met een huurprijs beneden de aftoppingsgrens, of wijst slechts woonruimte toe met betaalbare woonlasten (huur, servicekosten, energielasten, met aftrek huurtoeslag).
Prijsgrenzen opnemen (huurprijs of
De woningcorporatie wijst woonruimte slechts toe als deze kwalitatief van voldoende niveau is.
Minimale kwaliteit uitdrukken
Resultaat
Proces
Resultaat
vergunninghouders
koppelingen, tekenen huurcontract Dataoverzicht koppeling vergunninghouder, tekenen huurcontract
(jaarlijks) in bijlage bij prestatieafspraken vastleggen.
woonlasten)
in aantal m², aantal kamers, aanwezige voorzieningen (per huishoudentype/omvang)
Resultaat
De gemeente draagt zorg voor (en financiert) een adequate maatschappelijke begeleiding van de vergunninghouders in ten minste het eerste halfjaar gerekend vanaf de dag dat de corporatie de woonruimte beschikbaar stelt.
Prestatiecontract met
Proces
Gemeente en corporatie voeren bestuurlijk halfjaarlijks overleg over de huisvesting van vergunninghouders, ten minste één maand voor ingang van de nieuwe taakstellingperiode. In dit overleg wordt de afgelopen periode geëvalueerd en voor de komende periode afspraken gemaakt of herbevestigd.
Data vastleggen
Resultaat
De woningcorporatie geeft voorafgaand aan het bestuurlijk overleg inzicht in het aantal vrijgekomen woningen in haar bezit: het deel dat is gebruikt voor toewijzing aan vergunninghouders, aan andere urgenten, en aan overige huurders.
Aanwezigheid overzicht
Resultaat
De gemeente stelt voorafgaand aan het overleg een notitie op, waarin zowel de activiteiten van de gemeente als van de maatschappelijke begeleiding worden toegelicht.
Aanwezigheid notitie
Resultaat
De gemeente reserveert ten behoeve van de woningcorporatie ruimte in haar woningbouwprogramma voor de realisatie van woningen voor één- en tweepersoons huurwoningen.
Aantal woningen, fasering
maatschappelijke organisatie, en Halfjaarlijks overleg over de ervaringen
(en grondprijzen) in woningbouwprogramma
Handreiking juli 2015/pagina 18 - OPNIEUW THUIS - postbus 20301 - 2500 EH Den Haag
In de Woningwet 2015 is opgenomen dat als er binnen het halfjaar na 1 juli geen prestatieafspraken zijn, een van de drie partijen (gemeente, corporatie en huurdersorganisatie) het conflict voorlegt aan de minister. Indien de lokale partijen er niet in slagen om overeenstemming te bereiken over prestatieafspraken dan: 1. k unnen deze partijen een geschil voorleggen aan de minister, die een bindende uitspraak doet; 2. z al de minister een geschil altijd voor advies voorleggen aan een paritair samengestelde adviescommissie; 3.z al de minister in beginsel het advies van de commissie bekrachtigen/overnemen.
Bijlage 2. Afspraken binnen het gemeentelijk apparaat en ketenafspraken Na de koppeling van de vergunninghouder aan de gemeente door de regievoerder moet de vergunninghouder goed opgevangen en verder begeleid worden. Hierbij verdient het sterk de voorkeur om de samenwerking tussen alle betrokken instanties op verschillende terreinen te stimuleren. Het uiteindelijke streven is een integrale ketenbenadering. Het centrale uitgangspunt is hierbij dat aan vergunningshouders een goede startpositie in de Nederlandse samenleving wordt geboden. In de ketenbenadering worden verschillende werkwijzen van de ketenpartners inhoudelijk en procesmatig op elkaar afgestemd. Bij de opzet van dergelijke ketens is de gemeente de geëigende partij om de rol van regisseur op zich te nemen.
In deze fase wordt nagedacht over: • welke zaken moeten worden geregeld? • welke informatie is nodig over de vergunninghouder? • welke instanties zijn bij de processen betrokken? • wat is de precieze verantwoordelijkheid van iedere betrokkene? • wat wordt de precieze taakverdeling tussen de betrokken instanties? • hoe wordt de afstemming tussen de diverse gemeentelijke afdelingen (bijvoorbeeld Wonen en Sociale Dienst) en zo nodig regionale samenwerkingsverbanden (bijvoorbeeld regionale sociale dienst) vormgegeven? • wanneer worden de taken uitgevoerd? • welke betrokkenen hebben (tevens) een coördinerende rol en op welke momenten vervullen zij deze rol voornamelijk? De gemeente regelt dat alle organisaties (gemeentelijke diensten, woningcorporaties, CWI, welzijnsinstellingen, begeleidende organisatie) zoveel als mogelijk op één dag beschikbaar zijn om de administratieve handelingen te verrichten. Dat bevordert een ‘warme ontvangst’ van de nieuwe inwoners. Daarmee wordt onder meer voorkomen dat de vergunninghouders bij het bezoeken van de verschillende instanties en loketten te maken krijgen met steeds opnieuw lange reistijden (wanneer zij gehuisvest zijn in ver afgelegen centra).
Tevens valt te overwegen om periodiek een zogenaamde ‘1-loketdag’ te organiseren: een dag waarop de verschillende gemeentelijke instanties en overige betrokken instanties op één locatie de vergunninghouder ontvangen. Het gaat hierbij om
‘loketten’ van instanties die betrokken zijn bij huisvesting (vooral de gemeente en de woningcorporaties), maar ook om instanties die vergunninghouders begeleiden op terreinen als werk, inkomen, onderwijs en integratie. Hieronder zijn de belangrijkste taken bij het opnemen van vergunningshouders beschreven. De gemeente kan aan de hand van deze lijst de opzet van de keten ter hand nemen. De onderlinge afstemming van activiteiten van verschillende betrokkenen zal in de praktijk vaak betekenen dat bestaande processen op hoofdlijnen ongewijzigd blijven, maar dat delen van processen worden veranderd op de zogenoemde ‘kantelpunten’: de punten waar processen van verschillende partijen met elkaar in aanraking komen. Voor een goede samenwerking is het noodzakelijk dat door elke instantie wordt aangegeven wie als contactpersoon zal gaan functioneren. De partners in de keten dienen direct met elkaar in contact te kunnen komen indien dit voor de vlotte afhandeling van zaken noodzakelijk is. a. Registratie • verwerken gegevens in de BRP; • zo nodig DigiD aanvragen; • monitoren van de voortgang van het verdere proces voor iedere vergunninghouder. b.
Intake van vergunninghouders door de gemeente • doornemen van het dossier; • het geven van een introductie over de gemeente; • doornemen en toelichten van de gemeentelijk aanpak/ procedures; • gezamenlijke inventarisatie van de noodzakelijke acties; • afspreken waar men met vragen terecht kan. c. Begeleiding door de gemeente bij huisvesting • afspraken maken over het tekenen van het huurcontract; • voorlichting geven over het verdere proces; • beoordelen of begeleiding noodzakelijk is; • beoordelen of er specifieke zaken moeten worden geregeld (bijvoorbeeld in het geval van ouderen, gehandicapten en chronisch zieken); • afspraken maken over tijdelijke huisvesting (indien noodzakelijk); • het daadwerkelijk aanbieden van woonruimte en ondertekening van het huurcontract; • begeleiden bij de aanvraag van huurtoeslag; • begeleiden bij de aanvraag van de aansluiting van de energieleverantie. d. Afspraken maken over inkomenszaken en overige financiële zaken • afspraken maken over het realiseren van de uitkering (indien noodzakelijk); • afspraken maken over de mogelijke vergoeding van verhuis- en inrichtingskosten; • begeleiding bij de aanvraag van zorgtoeslag en de aanmelding voor een zorgverzekering en een aansprakelijkheidsverzekering.
Handreiking juli 2015/pagina 19 - OPNIEUW THUIS - postbus 20301 - 2500 EH Den Haag
e. Afspraken maken over werk en scholing • het doornemen van het dossier op deze punten (bijvoorbeeld huidige scholing van kinderen); • vaststellen van de uitgangssituatie (taalbeheersing, huidige werksituatie, opleidingsniveau); • het scholingstraject en het traject naar een baan. f. Overige aandachtspunten • aanmelding van leerplichtige kinderen op een nieuwe school (eventueel); • aanmelding bij medische diensten (huisarts, tandarts, ziekenhuis, etc.).
Bijlage 3. Afspraken tussen gemeenten en maatschappelijke organisaties Inschakelen begeleidende organisatie vóór ondertekenen huurcontract Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de huisvesting van gekoppelde vergunninghouders. Maar alleen met het aanbieden van een woning houdt die verantwoordelijkheid niet op. De vergunninghouder kan zeker in het begin moeite hebben met het zelfstandig wonen en leven in Nederland, het opbouwen van een nieuw bestaan. Het is aan te bevelen dat de gemeente vroegtijdig de maatschappelijke begeleiding van de vergunninghouder organiseert. Bij voorkeur wordt de begeleidende organisatie vóór het ondertekenen van het huurcontract al ingeschakeld. Het meest voor de hand liggend is het opstellen van een afsprakenkader met de begeleidende organisatie(s) waarin helder wordt vastgelegd welke activiteiten worden verwacht, hoe aan de gemeente wordt gerapporteerd en welke prestatie (o.a. vergoeding per tijdseenheid of per vergunninghouder) daar tegenover staat. Met het opnemen van concrete en meetbare prestatieafspraken over de begeleiding van de vergunninghouders in een bredere prestatieovereenkomst kan een betere inbedding in het totale welzijnsbeleid worden gerealiseerd. In deze bijlage staat een opsomming van elementen die in een dergelijk afsprakenkader een plaats kunnen krijgen.
Overigens is het verstandig dat de gemeente aan de regievoerder doorgeeft welke afspraken met de begeleidende organisatie worden gemaakt (inclusief contactgegevens), zodat de regievoerder daarmee waar nodig rekening kan houden. Begeleiden in huisvestingsprocedure De begeleider vangt zo nodig de vergunninghouder op en bezichtigt samen met hem/haar de woning. De woningcorporatie en eventueel de begeleider geven uitleg over de inhoud van de huurovereenkomst. Als de vergunninghouder onvoldoende Nederlands spreekt en er bijvoorbeeld sprake is van overname, wordt er gezorgd voor vertaling opdat de vergunninghouder weet waarvoor hij/zij tekent. De huurovereenkomst wordt onmiddellijk getekend. De begeleider ondersteunt de vergunninghouder desgewenst verder bij het invullen van diverse aanvraagformulieren, waaronder een aanvraag voor de
huurtoeslag en een aanvraag voor een inrichtingskrediet. En de gemeentelijke sociale dienst zorgt in overleg met het CWI dat de noodzakelijke uitkering en lening snel beschikbaar zijn. Daarbij wordt met de vergunninghouder meteen een afspraak gemaakt voor de start van het traject voor toeleiding naar werk. Het kan zijn dat de vergunninghouder de woning eerder wil bezichtigen. Dat hoeft geen bezwaar te zijn. Het COA, de woningcorporatie en de maatschappelijk begeleider moeten echter duidelijk aangeven dat er géén vrijheid van keuze is (tenzij men zelf wil zoeken): afwijzen van de woning leidt tot de procedure woningweigering. Welzijnsbeleid Het welzijnsbeleid is opgenomen in Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). Het maatschappelijke doel van de Wmo is ‘meedoen’. Mensen moeten zelfstandig kunnen (blijven) wonen en mee kunnen doen in de samenleving, al of niet geholpen door vrienden, familie of bekenden. En als dat niet kan, is er ondersteuning vanuit de gemeente. De gemeente ondersteunt bijvoorbeeld vrijwilligers en mantelzorgers. Om op een adequate wijze uitvoering te kunnen geven aan het maatschappelijke doel van de Wmo formuleren gemeenten welzijnsbeleid en besteden daarbij idealiter afzonderlijk aandacht aan kwetsbare groepen, waartoe ook de vergunninghouders behoren. Bij de uitvoering van het beleid is de gemeente afhankelijk van een groot aantal partijen.
In het geval van de vergunninghouders gaat het dan in het bijzonder om de begeleidende organisatie, waarbij het veelal zal gaan om (vrijwilligers van) VluchtelingenWerk. Maatschappelijke begeleiding Maatschappelijke begeleiding is gericht op de integratie van vergunninghouders in de samenleving, waarbij de insteek het welzijn van de vergunninghouder zelf dient te zijn. Het Rijk stelt, als bijdrage in de gemeentelijke kosten, € 1.000 per (inburgeringsplichtige) vergunninghouder beschikbaar voor maatschappelijke begeleiding. De gemeente kan de bijdrage per vergunninghouder bij het COA aanvragen. Integratie in de samenleving betekent deelnemen. Het vinden van een woning, school en huisarts, maar ook buurt- en verenigingsactiviteiten zijn wezenlijk om je thuis te gaan voelen in een ander land. De door de gemeente ingeschakelde begeleiding zal de vergunninghouder op die zoektocht en het bijbehorende gewenningsproces moeten begeleiden. Het delegeren van die taak door de gemeente ontslaat haar uiteraard niet van haar verantwoordelijkheid. Om die reden zal zij faciliterend, activerend en stimulerend moeten optreden. Het verdient aanbeveling om de voor de maatschappelijke begeleiding ingeschakelde organisatie te subsidiëren en bovendien nauw contact te onderhouden, zodat daar waar nodig flexibel en snel kan worden opgetreden.
Aanmeldingen School Kinderen boven de 12 jaar, die nog geen of weinig Nederlands spreken, moeten eerst de Nederlandse taal leren
Handreiking juli 2015/pagina 20 - OPNIEUW THUIS - postbus 20301 - 2500 EH Den Haag
voordat zij naar het reguliere onderwijs kunnen. Voor jongere kinderen of kinderen die de Nederlandse taal wel voldoende machtig zijn, kan de begeleider eventueel samen met de ouder(s) een passende school (be) zoeken, zorgdragen voor de aanmelding en aan het COA de aanmelding doorgeven. Het COA draagt zorg voor de overdracht van gegevens aan de ontvangende school. Voor kleinere kinderen wordt het zoeken en aanmelden bij peuterspeelzaal of kinderopvang, waar nodig en gewenst, begeleid. Daarbij hoort ook het regelen van de toeslagen voor de kinderopvang. Ook als de vergunninghouder niet werkt, kan er recht op kinderopvangtoeslag bestaan. De vergunninghouder zal in de regel immers een (re)integratietraject of een inburgeringcursus volgen. Ook bij het zoeken van een passende inburgeringscursus en het aanvragen van de lening bij DUO kan de maatschappelijke begeleider vaak behulpzaam zijn. Gezondheidszorg De begeleider zorgt in veel gemeenten ervoor dat de vergunninghouder zich aanmeldt bij een huisarts en een tandarts. Als de situatie daar aanleiding voor geeft kan bovendien de melding bij het consultatiebureau en eventuele kraamzorg worden geregeld. Het COA stuurt vervolgens het medisch dossier naar de nieuwe huisarts. De begeleider heeft niet alleen de praktische begeleiding tot taak, maar zal ook opletten hoe de cliënt alles ervaart en verwerkt.
Zijn er psychische problemen na een traumatische ervaring? Wordt de familie erg gemist? Voelt iemand zich nutteloos zonder een betaalde baan? Vaak is een luisterend oor voldoende, maar soms is een doorverwijzing nodig. Die sociale aandacht is – bij afwezigheid aan familie en vrienden in de nabijheid – van de begeleider nodig. Kennismaken met woonplaats en omgeving Woonplaats Voorwaarde om je snel ergens thuis te kunnen voelen is dat je de eigen omgeving kent. Om die reden informeert de begeleider de vergunninghouder direct in het begin van het verblijf in de gemeente bijvoorbeeld over de winkels in de woonplaats, de bibliotheek (en de aanmelding regelen) en de mogelijkheden van openbaar vervoer. In sommige gemeenten gaat de begeleider standaard bij het eerste bezoek met de vergunninghouder een kopje koffie of thee drinken in de woonplaats.
met de buurt. Dat kan bijvoorbeeld door de vergunninghouder te stimuleren om de (naaste) buren uit te nodigen voor een kop koffie of thee. (Sport)verenigingen Voor het integratieproces is veelvuldig contact met andere mensen een belangrijke succesfactor. Voor het welbevinden kan bovendien het deelnemen aan culturele en sportieve activiteiten een belangrijke factor zijn. Om die reden zal de begeleider aan de vergunninghouder de mogelijkheden in en om de woonplaats toelichten. Waar gewenst kan de begeleider verder helpen bij de aanmelding. De gemeente kan als onderdeel van haar welzijnsbeleid geld beschikbaar stellen voor contributies. ‘Dagelijks contact’ tussen begeleider en vergunninghouder De begeleider en de vergunninghouder hebben in het begin van het verblijf in de gemeente doorgaans intensief contact met elkaar. Er moet dan immers nog veel worden geregeld en uitgelegd. In de loop van de tijd zal het contact minder ‘dagelijks’ worden. In het algemeen zal de intensieve periode na circa een half jaar afgelopen zijn. Na ongeveer een jaar hebben de meeste vergunninghouders hun weg wel gevonden, maar dat geldt niet voor iedereen. Meestal duurt het gemiddeld twee jaar voor men zelfredzaam is en met problemen bij reguliere instanties terecht kan.
De gemeente kan met de begeleidende organisatie afspreken voor welke termijn de maatschappelijke organisatie nog als vraagbaak optreedt. Rapporteren/verantwoorden De maatschappelijke begeleiding van vergunninghouders wordt in de praktijk door veel gemeenten bij een externe organisatie belegd. Het ligt voor de hand dat de gemeente in haar afspraken met de begeleidende organisatie vastlegt op welke wijze wordt gerapporteerd, met ten minste aandacht voor de ondernomen acties en de vorderingen van de vergunninghouders. Dat levert enerzijds stuurinformatie op (nodig voor eventuele bijstelling van afspraken) en anderzijds input voor de verantwoording aan de gemeenteraad (van belang voor de invulling van het horizontaal toezicht). Als de gemeente de maatschappelijke begeleiding intern regelt, is het aan te bevelen dat de wijze van rapporteren en verantwoorden in een interne procesbeschrijving wordt vastgelegd.
Dichtstbijzijnde stad Het is goed denkbaar dat in de woonplaats niet alle voor de vergunninghouder relevante voorzieningen aanwezig zijn. In dat geval zal de begeleider de vergunninghouder wijzen op de mogelijkheid om de dichtstbijzijnde stad te bezoeken. Daarbij kan aandacht worden besteed aan: het station en busverbindingen, het ziekenhuis, het politiebureau, de GGD, de markt en overige (winkel)voorzieningen. De buurt De eigen buurt is voor iedereen van groot belang voor het welbevinden: “een goede buur is beter dan een verre vriend”. Om die reden wordt door de begeleiding in kleine plaatsen soms aandacht besteed aan de kennismaking
Handreiking juli 2015/pagina 21 - OPNIEUW THUIS - postbus 20301 - 2500 EH Den Haag
FACTSHEET MAATSCHAPPELIJKE BEGELEIDING Waarom maatschappelijke begeleiding? Voor gemeenten is het belangrijk dat statushouders zelfredzame burgers worden die kunnen participeren in de samenleving. Een statushouder die niet goed landt zal afhankelijk blijven van gemeentelijke voorzieningen. Het blijkt dat vooral in het eerste jaar begeleiding richting zelfredzaamheid cruciaal is. Het gaat hier om ondersteuning bij het regelen van praktische zaken zoals aanvragen van huurtoeslag en bijstand en het wegwijs maken in het reguliere aanbod van voorzieningen in Nederland. Er zijn gevallen bekend van statushouders die afhankelijk zijn van voedselpakketten als gevolg van gebrek aan begeleiding bij het aanvragen van bijstand en toeslagen. Wat kost maatschappelijke begeleiding? Vanaf 2013 kunnen gemeenten via een declaratieformulier een vergoeding van 1000 euro per inburgeringsplichtige aanvragen. Dit betekent dus dat er niet voor iedereen die mee telt voor de taakstelling een vergoeding voor maatschappelijke begeleiding is. Uit een uitvraag van VNG blijkt dat als we elke persoon die onder de taakstelling valt laten mee tellen, er gemiddeld €2360 per vergunninghouder wordt uit gegeven door gemeenten (gemiddelde 2013 en 2014). Wij hebben het Rijk aanhoudend gevraagd om de doelgroep waarvoor gemeenten via COA een vergoeding kunnen aanvragen voor maatschappelijke begeleiding uit te breiden.
Dit zou gaan om 1000 euro per persoon. Wij zullen bij het Rijk blijven aandringen op passende middelen voor deze groep. Overzicht huidige financiering NB: Hoogte bedrag is nu 1000 euro per volwassene van 16 tot 65 jaar sinds 1 januari 2014. Dat betekent een halvering want het bedrag was in 2013 tijdelijk 2000 euro om infrastructuur op te bouwen. Voor 2013 maakte het deel uit van de inburgering, (Participatiebudget) en ging het om een bedrag van 1945 euro.
Overzicht financiering maatschappelijke begeleiding Budget
Structureel budget (5 miljoen per jaar): € 2000,- per volwassene in 2013 € 1000,- per volwassene vanaf 2014
Wie?
•
Inburgeringsplichtig met een vergunning bepaalde tijd-asiel en hun inburgeringsplichtige nareizigers (ook met vbt-r)
•
Leeftijd inburgeringsplicht: 16 jaar tot pensioengerechtigde leeftijd
Ingangsdatum
Vanaf 1-1-2013
Controle
Zonder inhoudelijke voorwaarden of actieve controles achteraf; wel steekproefsgewijs
Verdeling
Geoormerkt Besteding: maatschappelijke begeleiding
Aanvraag
ondertekend retourneren van de brief van COA
Doelgroep huidige financiering Gemeenten krijgen niet voor alle vergunninghouders een vergoeding voor maatschappelijke begeleiding maar alleen voor inburgeringsplichtige personen en hun inburgeringsplichtige nareizigers personen met een asielvergunning. Dat betekent dat een deel van de doelgroep erbuiten valt. Niet alle geplaatste vluchtelingen vallen dus onder de regeling voor vergoeding maatschappelijke begeleiding. Volgens COA vallen de volgende groepen niet onder de regeling: • de asielgerechtigden buiten de genoemde leeftijdscategorie (16pensioengerechtigd) • voor hervestigde (uitgenodigde) vluchtelingen geldt een aparte regeling (budget V&J) • vergunningen van B9-zaken (reguliere verblijfsvergunning mensenhandel) • vergunningen op basis van medische gronden • vergunningen op basis van het buitenschuldcriterium • vergunningen op basis van het gebruik van de discretionaire bevoegdheid van de staatssecretaris (schrijnendheid) •
vergunning op basis van de regeling langdurig verblijvende kinderen (kinderpardon)
Voor een deel van de nieuwe vergunninghouders die wel binnen de taakstelling vallen, kunnen gemeenten geen vergoeding aanvragen bij het Rijk. Deze mensen hebben vaak juist wel maatschappelijke begeleiding nodig. Kinderen in het bijzonder vormen een grote groep waar extra begeleiding voor nodig is, terwijl er geen budget voor beschikbaar is (zie voorbeeld). Wat is maatschappelijke begeleiding? Maatschappelijke begeleiding speelt een rol in de huisvesting van vergunninghouders. Maatschappelijke begeleiding zorgt ervoor dat de dossiers op orde zijn, doet haar best de overdracht van het AZC naar de gemeente soepel te laten verlopen, voorkomt eventuele mismatches of zorgt dat deze gecorrigeerd worden. VluchtelingenWerk onderscheid drie fasen over twee jaar waarin begeleiding nodig is: 1. pre-vestiging 2. coaching vestiging 3. coaching integratie en participatie Fase 1: pre-vestiging In fase 1 wordt de statushouder bij de overgang van de centrale opvang naar woonruimte in de gemeente ondersteund. Hierdoor kunnen de door de gemeente in het kader van de taakstelling huisvesting beschikbaar gestelde woningen vlot worden ingevuld. De fase van pre-vestiging duurt tot de ondertekening van het huurcontract. Er wordt voor gezorgd dat de dossiers op orde zijn. Al het papierwerk dat nodig is voor de huisvesting en het krijgen van een uitkering wordt geregeld.
Eventuele mismatches worden voorkomen. Aanmeldingen voor onderwijs vinden ook in deze fase plaats. Het doel van de begeleiding in deze fase is om samen met de betrokken instanties en de statushouder/vluchteling zo goed mogelijk de huisvesting en inschrijving in een gemeente voor te bereiden zodat er een goede uitgangspositie ontstaat voor verdere integratie. Fase 2: Coaching vestiging In de tweede fase (na ongeveer vier tot zes weken) begint de begeleiding bij de opzet van een persoonlijke administratie. De coaching vestiging fase is gericht op het op orde brengen van praktische zaken na aankomst van vluchtelingen in de gemeente. De vergunninghouder wordt gecoacht bij het regelwerk rond wonen, zorg, werk, inkomen, verzekeringen, onderwijs, inburgering (en overige basisvoorzieningen) en de kennismaking met de lokale samenleving. Onis geeft aan in deze fase ook enig zicht te krijgen op mogelijke psycho sociale problemen binnen het gezin en wordt hieraan aandacht besteedt.
Fase 3: Coaching integratie en participatie In fase 3 vindt verdere begeleiding plaats op weg naar actieve participatie aan de samenleving. Nadat alle praktische zaken in het traject geregeld zijn, leren zij nu vaardigheden om zaken zelf te regelen. De nadruk in deze fase ligt op coaching en planmatig werken aan een actieve en positieve inzet van de vluchteling om in de Nederlandse samenleving te kunnen participeren en een volgende stap op de participatieladder te zetten.