CConstaterende datMaashorst
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 16 - Toelichting bijlage 15 - Vooronderzoek explosieven

Raadsvergadering 23 januari 2025, gemeente MaashorstBij agendapunt: Raadsvoorstel | Reparatiebesluit bestemmingsplan N264 deeltraject 118.706 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

1939 t 36-56; 92.5-30 [Locatie onbekend] 17-18 juni 1944 Een Duitse Junkers 88 jachtbommenwerper werd omstreeks 2.53 uur neergeschoten door een Britse Mosquito jachtvliegtuig van 239 Squadron. Het toestel voerde een missie uit tegen geallieerde bommenwerpers.22 Bij de poging om het toestel veilig te landen werd de hangaar geraakt.23 [Locatie onbekend] 22 juni 1944 Vijf van de acht stellingen op het vliegveld waren bestemd voor 2 cm kanonnen en drie stellingen waren bestemd voor 3,7 cm kanonnen.24 [Locatie onbekend] 5 juli 1944 Kort na 9.30 uur vlogen 36 Amerikaanse B-17 bommenwerpers van 41st Combat Wing over vliegveld Volkel heen. Negentien van de 36 toestellen wierpen hun bommenlast boven het vliegveld af. De overige toestellen konden vanwege technische problemen hun bommenlast niet afwerpen.25 In totaal werden er 222x 500 lbs GP bommen met 1/10 sec neusontsteker en 1/40 sec staartontsteker boven het vliegveld afgeworpen door negentien toestellen van 379 Bomb Group.26 In Interpretation Report no. K.2628 werd gemeld dat de grootste concentratie schade zichtbaar is aan de oostzijde van het vliegveld. Twee hangaars zijn beschadigd en er werden 25 kraters op geasfalteerde delen en wegen waargenomen. Er was sprake van minimaal 50 kraters in de landingszone waarvan vijf op de landingsbaan.27 [RAP_440705A] 17

Zwanenburg deel 1 (1991-1993), 374. Grimm, van Loo, de Winter (2017), 305. Grimm, van Loo, de Winter (2017), 305. 20 Grimm, van Loo, de Winter (2017), 313. 21 NIOD, toeg. nr. 190a, inv. nr. 25. 22 SGLO, T3819. Geraadpleegd op 17-02-2020. 23 Grimm, van Loo, de Winter (2017), 313. 24 Grimm, van Loo, de Winter (2017), 306. 25 Grimm, van Loo, de Winter (2017), 309. 26 NARA, RG 18, box 1524. 27 NARA, RG 243, box 163. 18 19

20P017 definitier rapport VO CE Odilliapeel-Sint Hubert km 31.5-43.0 d.d. 26 maart 2020

24

9 juli 1944 Op het vliegveld werden stenen stoelen gemetseld van 12 bij 12 meter. Het was onbekend welk doel dit had.28 [Historische context] 15 juli 1944 Het luchtafweersysteem in de omgeving en op vliegveld Volkel bestond uit 28x 2 cm luchtafweergeschut, één 3,7 cm luchtafweergeschut en negen zoeklichten. De exacte opstelling was op het moment van melden nog niet bekend. 29 [Locatie onbekend] 15 augustus 1944 Vliegveld Volkel werd gebombardeerd door Britse Avro Lancaster bommenwerpers. 30 Twee benzineopslagplaatsen werden getroffen en de startinstallatie van de V.1 werd licht beschadigd. De locatie van de startinstallatie ligt volgens Stafkaart 1:50.00 45 ‘s Hertogenbosch O. van 1939 op Vt.38-58, 45-0 in een boomgaard welke zich uitstrekte ten noorden en zuiden van de weg Volkel-Mill.31 [RAP_440815A] 3 september 1944 Britse Mosquito bommenwerpers markeerden vliegveld Volkel waarna ruim honderd Britse Halifax bommenwerpers en negen Lancaster bommenwerpers tussen 17.23 en 17.46 uur het vliegveld bombardeerden. In totaal werd er 495 ton brisantbommen en 48 250 pond markeringsbommen afgeworpen. De landingsbanen, hangaars en een brandstofopslagplaats werden zwaar getroffen.32 [RAP_440903A] 5 september 1944 Er werd begonnen met het laten springen van alle gebouwen op vliegveld Volkel, alsmede van de gehele Fliegerhorstkommandantur op Oosterens.

Slechts een aantal hangars bleef staan. De oude school in Odiliapeel werd door brand vernield.33 [RAP_440905A] 6 september 1944 De Duitse soldaten hebben vliegveld Volkel verlaten.34 [Historische context] 9 en 11 september 1944 Omstreeks 19.30 uur werd begonnen met het laten springen van hangars op het vliegveld. Dit werd op 11 september afgerond.35 [RAP_440905A] 11 september 1944 Het vliegveld is volledig ontruimd en vernield. Vermoedelijk zijn enkele bunkers nog geladen. De munitiebunkers zijn vernield met behulp van brandbommen. 36 [RAP_440905A] 12 september 1944 Omstreeks 11.00 uur werd een aanval uitgevoerd op een binnenkomende trein uit de richting van Mill.37 [Buiten onderzoeksgebied] 3.6

Bevrijdingsjaar 1944-1945 Het bevrijdingsjaar voor Nederland startte vanaf september 1944. Geallieerde grondtroepen staken vanuit België de Nederlands grens over in Zeeland, Noord-Brabant en Limburg. Halverwege september 1944 vond Operation Market Garden plaats. Dit ambitieuze plan van de geallieerde bevelhebber Montgomery moest ervoor zorgen dat de bruggen tussen Eindhoven en Arnhem door luchtlandingstroepen bezet zouden worden om vervolgens door geallieerde

28

NIOD, toeg. nr. 190a, inv. nr. 24. NIOD, toeg. nr. 190a, inv. nr. 24. 30 www.brabantserfgoed.nl (geraadpleegd op 20-03-2020). 31 NIOD, toeg. nr. 190a, inv. nr. 32. 32 Grimm, van Loo, de Winter (2017), 313; Zwanenburg (1991-1993), 287-288. 33 BHIC, toeg. nr. 7787, inv. nr. 2444. 34 NIOD, toeg. nr. 190a, inv. nr. 33. 35 BHIC, toeg. nr. 7787, inv. nr. 2444. 36 NIOD, toeg. nr. 190a, inv. nr. 33. 37 BHIC, toeg. nr. 7787, inv. nr. 2444. 29

20P017 definitier rapport VO CE Odilliapeel-Sint Hubert km 31.5-43.0 d.d. 26 maart 2020

25

grondtroepen te worden bevrijd. Het oorspronkelijke plan van Operation Market Garden mislukte waardoor Noord-Brabant, Zeeland, Limburg en Gelderland frontgebied werden. Maanden van zware (grond)gevechten volgden in combinatie met artilleriebeschietingen en bombardementen. 17 september 1944 34 Amerikaanse B-17 bommenwerpers van 305th Bomb Group met dertig 260 lbs fragmentatiebommen en 2 bommenwerpers met negenentwintig 260 lbs fragmentatiebommen en een skymarker hadden vier coördinaten als MPI (Mean Point of Impact) opgedragen gekregen. De fragmentatiebommen hadden een neusontsteking zonder tijdsvertraging en bevatten geen staartontsteker.38 [RAP_440917A] 19 september 1944 Een verwoest Duits Focke-Wulf FW190 jachtvliegtuig werd op of vlakbij vliegveld Volkel gevonden.39 [Historische context] Een verwoeste Duitse Messerschmitt jachtvliegtuig werd verwoest aangetroffen op vliegveld Volkel.40 [Historische context] Uden werd bevrijd door het 2e Britse leger.41 [Historische context] Zeeland werd bevrijd.42 Tussen 8.15 en 9.00 uur passeerden de eerste geallieerde voertuigen en tanks het dorp Zeeland.43 [Historische context] 21 september 1944 Op het vliegveld van Volkel worden twee lijken gevonden die vermoedelijk afkomstig waren van een vliegtuigcrash op 19 september 1944. De crash betrof een Brits vliegtuig dat door Duitse jachtvliegtuigen was neergeschoten.

Vanwege het ontbreken van identificatiepapieren of plaatjes kon echter niet met zekerheid worden vastgesteld of het Britse militairen betrof. 44 Noot: in het verliesregister van de SGLO werd geen melding aangetroffen betreffende een gecrasht Brits vliegtuig op 19 september 1944. [RAP_440921A] Omstreeks 17.30 uur stortte een geallieerd vliegtuig brandend neer op vliegveld Volkel. Vermoedelijk betrof dit een Britse Dakota transportvliegtuig. Op 22 september werden twee verminkte lichamen aangetroffen welke vermoedelijk afkomstig waren uit het neergestorte vliegtuig. 45 Noot: in het verliesregister van de SGLO werd geen melding aangetroffen betreffende een gecrashte Dakota op vliegveld Volkel. De melding vertoond tevens sterke overeenkomsten met de melding die gemaakt is op 21 september van een vliegtuigcrash op 19 september 1944. [RAP_440921B] 2 oktober 1944 Tijdens een patrouillemissie werd omstreeks 13.15 uur een Brits Spitfire jachtvliegtuig van 401 Squadron aangevallen door een Duits Focke-Wulf FW-190 jachtvliegtuig. De Spitfire crashte in de Oosterheide langs de Rechtestraat tussen Oosterens en Odiliapeel. 46 [Buiten onderzoeksgebied] 20 oktober 1944 Een Brits Spitfire jachtvliegtuig van 401 Squadron crashte bij de landing op vliegveld Volkel. 47 [RAP_441020A] 4 november 1944 38

NARA, RG 18, box 943 SGLO, T4183B. Geraadpleegd op 17-02-2020. 40 SGLO, T4198D. Geraadpleegd op 17-02-2020. 41 NIMH, toeg. nr. 410, inv. nr. 20; 44; BHIC, toeg. nr. 127, inv. nr. 104. 42 NIMH, toeg. nr. 410, inv. nr. 48; BHIC, toeg. nr. 127, inv. nr. 104. 43 BHIC, toeg. nr. 1085, inv. nr. 367. 44 BHIC, toeg. nr. 7631, inv. nr. 411. 45 BHIC, toeg. nr. 7631, inv. nr. 411. 46 SGLO, T4448. Geraadpleegd op 17-02-2020. 47 SGLO, T4560. Geraadpleegd op 17-02-2020. 39

20P017 definitier rapport VO CE Odilliapeel-Sint Hubert km 31.5-43.0 d.d. 26 maart 2020

26

Om 13.45 uur stegen 44 Britse Mitchell bommenwerpers en zeventien Boston bommenwerpers op vanuit Vitry-en-Artois om de spoor- en verkeersbrug in Venlo te bombarderen. Een Mitchell II bommenwerper werd op de terugweg geraakt door luchtafweergeschut en was genoodzaakt om rond 15.45 uur een buiklanding op het vliegveld Volkel te maken. 48 [Buiten onderzoeksgebied] 6 november 1944 Omstreeks 11.35 uur crashte een Britse Mosquito jachtbommenwerper van 140 Squadron bij Odiliapeel tijdens een fotoverkenningsmissie boven vliegveld Volkel. 49 In de Operations Record Book wordt gemeld dat het toestel gedwongen was om een noodvlucht te maken op vliegveld Volkel nadat het was aangevallen.50[RAP_441106A] 28 november 1944 Een Brits Spitfire jachtvliegtuig van 411 Squadron crashte bij de landing op vliegveld Volkel. 51 [RAP_441128A] 1 januari 1945 Omstreeks 9.30 uur crashte een Duitse Focke-Wulf FW 190 nabij Volkel nadat deze waarschijnlijk was neergeschoten door geallieerde vliegtuigen.52 [Locatie onbekend] 8 februari 1945 Een Brits Hawker Typhoon jachtbommenwerper van 174 Squadron crashte om 09.25 uur bij het opstijgen vanaf vliegveld Volkel. Het toestel zou worden ingezet om een gewapende verkenning uit te voeren.53 [RAP_450208A] 22 februari 1945 Omstreeks 17.45 uur maakte een Britse Hawker Typhoon van 174 Squadron een crashlanding nadat deze was geraakt door luchtafweergeschut.

54 [RAP_450222A] 15 januari 1945 Vastgesteld werd dat 0,7% van de woningen in de gemeente Uden totaal beschadigd was en dan 7,5% gedeeltelijk of licht beschadigd was geraakt gedurende de oorlogsperiode. 55 [Historische context] 3.7

Naoorlogse periode – heden Direct na de Tweede Wereldoorlog werd aangevangen met het opruimen van CE. In eerste instantie werd door het Militair Gezag (MG) aan de (plaatsvervangende) burgemeesters van de gemeenten gevraagd om een opgave te doen van mogelijk aanwezige mijnen en munitie. De ruimingen van mijnen en munitie werd in de eerste jaren uitgevoerd door de Mijn- en Munitieopruimingsdienst (MMOD). Vanaf ongeveer 1947 werd ook regelmatig de Hulpverleningsdienst (HVD) ingeschakeld bij het ruimen van explosieven. Tot ongeveer 1970 heeft de HVD ruimingen uitgevoerd. 12 april 1946 Door het wegspringen van brandende munitie bij het laten springen van bommen en projectielen ontstond een kleine bosbrand in de gemeente Uden.56 [Locatie onbekend] 13 juni 1951

48

SGLO, T4635. Geraadpleegd op 17-02-2020; TNA UK, AIR 37/716. SGLO, T4648. Geraadpleegd op 17-02-2020; Zwanenburg deel II (1991-1993), 439. 50 TNA UK, AIR27/967. 51 SGLO, T4745. Geraadpleegd op 17-02-2020. 52 SGLO, T4982. Geraadpleegd op 17-02-2020. 53 SGLO, T5222. Geraadpleegd op 17-02-2020. 54 SGLO, T5291A. Geraadpleegd op 17-02-2020. 55 BHIC, toeg. nr. 127, inv. nr. 34. 56 BHIC, toeg. nr. 7787, inv. nr. 1372. 49

20P017 definitier rapport VO CE Odilliapeel-Sint Hubert km 31.5-43.0 d.d. 26 maart 2020

27

Er werd voor 211,12 gulden schade aangegeven aan een boerderij langs de Beukenlaan 7 te Odiliapeel als gevolg van de vernietiging van het vliegveld Volkel in augustus/september 1944. De schade bestond uit dak- en glasschade.57 [Buiten onderzoeksgebied] De Rode Eiklaan 6 te Odiliapeel raakte in mei 1943 beschadigd aan het dak als gevolg van het exploderen van een bom nabij het pand en in augustus/september 1944 als gevolg van het vernietigen van vliegveld Volkel.58 [Buiten onderzoeksgebied] De woning langs de Oudedijk 68 te Odiliapeel liep in september 1944 glasschade op als gevolg van het neerkomen van bommen in de buurt.59 [Buiten onderzoeksgebied] Mijnenvelden Er werden gedurende de oorlog verspreid over Nederland Duitse mijnenvelden aangelegd. Alle informatie van die mijnenvelden werd gedocumenteerd in een zogenoemd legrapport. Dit gebeurde vrij nauwkeurig. Na WOII zijn veel velden geruimd; de ruimrapporten van die velden zijn gemakkelijk te vergelijken met de legrapporten als het gaat om mogelijk achtergebleven mijnen. Onderzoek bij de EODD leverde geen informatie op. Binnen het onderzoeksgebied werden geen mijnenvelden aangetroffen. MORA's/ UO's Van 1971 tot op heden houdt de Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EODD) zich bezig met het ruimen van CE in Nederland en worden de munitievondsten systematisch (per gemeente) bijgehouden in de ruimrapporten, de MORA's/ UO's.

In onderstaande tabel zijn de relevante MORA's/ UO's weergegeven. Odilliapeel MORA/UOnummer 19982362

Ligplaats

Datum

Hoofdsoort

Bijzonderheden

Beukenlaan 61

23-1298

Handgranaat, geschutmunitie

20002303

Beukenlaan 61 Oudedijk

04-1200 28-1205 29-0306

Geschutmunitie

Mills 36 handgranaat zonder beugel, 37 mm pantsergranaat, light semi piercing, niet verschoten Staartstuk no. 3 mortiergranaat, verschoten

20051787 20060299

Beukenlaan 61

20061581

Nieuwendijk 2 Nieuwedijk 7 Beukenlaan 61 Beukenlaan 61

09-1106

Geschutmunitie

25 pond brisantgranaat, niet verschoten, no. 119 Mills no. 36 handgranaat, zes 2 cm brisantgranaten, twee 2 cm pantserbrandgranaten, drie 2 cm brisantgranaatpatronen, twee 2 cm pantserbrandgranaatpatronen, 2 cm rookgranaat mortier Ong. 300 patronen 20 mm

04-0507 16-0908

Handgranaat

MORA niet aangeleverd door de EODD Mills no. 36 scherfhandgranaat (GB)

19982362

Beukenlaan 61

23-1298

Handgranaat, geschutmunitie

20002303

Beukenlaan 61 Beukenlaan 61

04-1200 30-112011

Geschutmunitie

Beukenlaan 61

26-112013

Geschutmunitie, handgranaat

20061682 20070640 20080963

20111938

20132077

Geschutmunitie Handgranaat, geschutmunitie

Geschutmunitie

Geschutmunitie, handgranaat

3,7 cm brisantgranaat met restanten schokbuis (verschoten), 25 pond rookgranaat met restanten tijdschokbuis no. 221 (verschoten), twee staartstukken van 3 cm mortiergranaat Mills 36 handgranaat zonder beugel, 37 mm pantsergranaat, light semi piercing, niet verschoten Staartstuk no. 3 mortiergranaat, verschoten Diversen. O.a. brisantgranaten (D en geallieerd), staartstukken (geallieerd), MK II handgranaat (USA) MK II handgranaat (USA), verschoten 2 cm brisantgranaat met schokbuis, 2 cm pantserbrandgranaat (verschoten), 25 pond rookgranaat met tijdschokbuis No 221

57

BHIC, toeg. nr. 7787, inv. nr. 144. BHIC, toeg. nr. 7787, inv. nr. 144. 59 BHIC, toeg. nr. 7787, inv. nr. 144. 58

20P017 definitier rapport VO CE Odilliapeel-Sint Hubert km 31.5-43.0 d.d. 26 maart 2020

28

MORA/UOnummer

20180859 20181276 20.191.514 20151809

20181340

Ligplaats

Datum

Beukenlaan 61 Beukenlaan 61 Beukenlaan 61 Beukenlaan 61

21-42018 20-62018 3-72019 15-102015

Beukenlaan 61

1-72018

Hoofdsoort

Bijzonderheden

Handgranaat

(verschoten), meedere staartstukken 3 inch, 4,2 inch en 8 cm mortiergranaten. No36 Mills handgranaat (UK)

Geschutmunitie

Diverse soorten geschutmunitie

Geschutmunitie, afwerpmunitie Geschutmunitie, handgranaaten, ontstekingsinrichtingen Geschutmunitie

Diverse soorten geschutmunitie, Britse brandbom Diverse soorten geschutmunitie, MK 2 handgranaat, schokbuis M48 (USA) Halfpantserbrisantgranaatpatroon, 20 mm (UK)

Uden MORA/UOnummer 19772760

Ligplaats

Datum

Hoofdsoort

Bijzonderheden

Peelweg 43

16-0877

Geschutmunitie, ontstekingsinrichting, kkm

19790152

Berm, middenpeelweg Beukenlaan 61 vliegbasis Volkel (buiten hek) Vliegbasis Volkel bij hondenbrigade (04132-72051 tst. 2665) Beukenlaan 61

28-0279

Geschutmunitie

2 cm pantserbrandgranaat, 13 mm pantserbrandgranaat, condensatorweerstandschokbuis (35), lege ontstekingsdop, losse 7,62 patroon, 1 inch seinpatroon, patroon losse 7.62 met scherp slaghoedje, 2 patroonhulzen kkm (waarvan 1 met scherp slaghoedje), 4 patronen schiethamer (wit), gedeelte 13 mm patroonhuls met slaghoedje, gedeelte 2 cm patroonhuls, gedeelte 3,7 cm patroonhuls 10,5 cm brisantgranaat met schokbuis

27-1082

Geschutmunitie

MORA niet aangeleverd door de EODD Twee 3,7 cm pantsergranaten, drie 20 mm HE

23-1285

Geschutmunitie

4 cm artilleriegranaat

25-1186 24-0587

Handgranaat

MK2 handgranaat zonder ontsteker

Handgranaat

MORA niet aangeleverd door de EODD

13-0188 18-0484 08-0589 28-0990

Afwerpmunitie

1000 lbs brisantbom (USA) opengescheurd met springstof restanten (ong. 1 kg) Vier 2 cm pantsergranaatpatronen, 2 cm pantsergranaat (niet verschoten) ca. 250 stuks diverse kleinkalibermunitie

Geschutmunitie, kkm, vuurwerk

40 mm brisantgranaat met afgebroken schokbuis nr. 37, 20 mm brisantgranaat, ong. 1500 stuks kleinkalibermunitie, ong. 15 stuks vuurwerk MORA niet aangeleverd door de EODD

26-0291 22-0491 06-0392

n.v.t.

19792304 19823579

19853845

19863806 19871391

19891095

Vliegbasis Volkel bij hoofdpoort Vliegbasis Volkel Nieuwendijk 2

19891356

Rouwstraat

19902623

Rouwstraat, Volkel

19910232 19910307

Vliegbasis, Volkel Rouwstraat

19910942

Beukenlaan 61

19920496

Rouwstraat

19930554

Beukenlaan 61

23-0393

Geschutmunitie

19960253

Beukenlaan 62

Handgranaat

19960422

Rogstraat nabij vliegveld Volkel

21-0296 18-0396

Verkennende zoekactie. Resultaten van de vza zijn niet aangeleverd door de EODD. Twee 3 cm brisantgranaten cpl (niet verschoten) Op bureau was niets te vinden over de melding en de melder was niet bereikbaar. Indien nodig wordt deze opnieuw gemeld. 20 mm pantserbrisantgranaat (niet verschoten), 76 mm brisantpantsergranaat met bodembuis (verschoten) Scherfhandgranaat no. 1 (OH), incompleet

Afwerpmunitie

500 lbs G.P. met staartpistool no. 17

19880087

Geschutmunitie Kkm

Geschutmunitie n.v.t.

20P017 definitier rapport VO CE Odilliapeel-Sint Hubert km 31.5-43.0 d.d. 26 maart 2020

29

MORA/UOnummer 19972123 20031612 20050241

Ligplaats

Datum

Hoofdsoort

Bijzonderheden

Vliegbasis Volkel Beukenlaan 61

08-1097 07-1003 08-0305

Onbekend Handgranaat

Bestaat alleen uit meldingsrapport, geen ruimrapport aanwezig Scherfhandgranaat no.36 (GB)

Onbekend

Ruiming door derden

Vliegbasis Volkel

Volkel MORA/UOnummer 19862714

Ligplaats

Datum

Hoofdsoort

Bijzonderheden

Vliegbasis Volkel nabij startbaan

15-08-86

Afwerpmunitie, ontstekingsinrichting

20000331 20001897 20031063

Vliegbasis Volkel Vliegbasis Volkel Vliegbasis Volkel nabij 312 Sq Vliegbasis Volkel

02-03-00 02-10-00 01-07-03

n.v.t. Valstrik Afwerpmunitie

17-04-07

n.v.t.

Vlb Volkel, aanvliegverlichting baankop 06 Vliegbasis Volkel nabij startbaan

01-04-10

n.v.t.

Amerikaanse 1000 lbs GP bom, waarvan de neus was afgeplugt en in de bodem een AN.m 102 A2 ontsteker met M14 primer detonator ongevaarlijk voorwerp Struikeldraad lichtsein (weigeraar) 1000 lbs Semi armour piercing met gew. 100 serie Aanmelding zoekactie naar CE op vliegbasis Volkel door derden Historisch vooronderzoek

15-08-86

Afwerpmunitie, ontstekingsinrichting

20.191.802 .001

vliegbasis

15-8-2019

20110571

Vliegbasis Volkel

13-4-2011

Geschutmunitie , kleinkalibermunitie, handgranaat Geschutmunitie

20070603 20100435

19862714

3.8

Amerikaanse 1000 lbs GP bom, waarvan de neus was afgeplugd en in de bodem een AN.m 102 A2 ontsteker met M14 primer detonator Brisantpantsergranaatpatroon; 20 mm met schijnbuis, kkm, restant handgranaat (vol) Pantsergranaat; 20 mm

Luchtfoto-analyse De geraadpleegde luchtfoto’s uit de verschillende collecties zijn gegeorefereerd in GIS en geanalyseerd op sporen van oorlogshandelingen zoals schade aan het landschap/ gebouwen, kraters, (sporen van) neergekomen vliegtuigen, loopgraven, mangaten, bunkers, verdedigingswerken, (geschut)stellingen, tankgrachten en mijnenvelden. Het optimaliseren van de luchtfoto interpretatie wordt gedaan aan de hand van fotobestanden in TIFF in plaats van in JPG en het bestuderen van foto's in 3D. De luchtfotodekking is te vinden in bijlage 3. Voor het classificeren van objecten op luchtfoto's zijn door de historisch onderzoekers en de twee luchtfoto-analisten de zogenoemde betrouwbaarheidsniveaus toegepast.

• •

Waarschijnlijk: de luchtfoto-analisten zijn overwegend zeker van de validiteit van de classificatie van het object. Het object is in de kaart ingetekend en indien van toepassing, afgebakend. Mogelijk: de foto-analisten zijn overwegend onzeker van de validiteit van de classificatie van het object. Niet in alle gevallen kon op basis van de luchtfoto de oorzaak worden vastgesteld van een object in het landschap of in de bebouwing. Om een verklaring te kunnen geven voor het ontstaan van de verstoring is naar een oorzaak gezocht in de geraadpleegde literatuur en archieven. Indien er geen oorzaak kon worden vastgesteld, is het waargenomen object aangemerkt als 'mogelijk'.

Verderop in deze paragraaf zijn kort de indicaties gegeven die op de luchtfoto's werden waargenomen. Daarin komen de betrouwbaarheidsniveaus ook aan bod. Voor het georefereren van luchtfoto's wordt gewerkt met ArcGIS. Er worden minimaal 10 punten (controlepoints) gebruikt om de basiskaart (bestaande uit gegevens van Esri, Kadaster, CBS, Rijkswaterstaat en gemeenten (zoals de BGT) en de luchtfoto op elkaar te leggen. Deze Second Order Polynomial methode wordt standaard gebruikt voor de nauwkeurigheid van de georeferentie. Indien een foto lastig met de eerste methode te georefereren is, wordt de Third Order Polynomial methode nog toegepast.

20P017 definitier rapport VO CE Odilliapeel-Sint Hubert km 31.5-43.0 d.d. 26 maart 2020

30

Luchtfotodekking 10 april 1944 Op deze luchtfotodekking zijn de volgende indicaties waargenomen: • Militaire aanwezigheid in de vorm van mangaten; • Niet definieerbare verstoring. Een niet definieerbare verstoring is een verstoring in het landschap waarvan de oorzaak niet vastgesteld kon worden. In de geraadpleegde bronnen zijn geen concrete aanwijzingen gevonden die de verstoring in het onderzoeksgebied zou kunnen verklaren. Ook is op basis van de luchtfoto niet vast te stellen wat de verstoring veroorzaakt heeft. Er zijn geen concrete aanwijzingen dat de waargenomen niet definieerbare verstoring veroorzaakt is door CE.

Afbeelding 4: luchtfoto van 6 september 1944. Hierop zijn diverse indicaties van militaire aanwezigheid zichtbaar. Bron: KAD, sortieref. J-844, fotonr. 3191.

Luchtfotodekking 6 september 1944 Op deze luchtfotodekking zijn de volgende indicaties waargenomen: • Militaire aanwezigheid in de vorm van loopgraven, geschut- en wapenopstellingen, bunkers, munitieopslagplaatsen en prikkeldraadversperringen.

20P017 definitier rapport VO CE Odilliapeel-Sint Hubert km 31.5-43.0 d.d. 26 maart 2020

31

Afbeelding 5: luchtfoto van 6 september 1944. Hierop zijn diverse indicaties van militaire aanwezigheid zichtbaar. Bron: NCAP, sortieref. 106G-2651, fotonr. 3086.

20P017 definitier rapport VO CE Odilliapeel-Sint Hubert km 31.5-43.0 d.d. 26 maart 2020

32

Luchtfotodekking 19 september 1944 Op deze luchtfotodekking zijn de volgende indicaties waargenomen: • Kraters; • Oorlogsschade.

Afbeelding 6: luchtfoto van 19 september 1944. Hierop zijn diverse indicaties van militaire aanwezigheid zichtbaar. Bron: NCAP, sortieref. 106G-3001, fotonr. 4436.

3.9

Leemten in kennis Op basis van de geraadpleegde bronnen zijn nog enkele leemten in kennis. Deze leemten in kennis zijn: • • • • •

• • •

De gegevens over munitieruimingen binnen de grenzen van het onderzoeksgebied in de periode 1940-1945 CE zijn niet volledig; De gegevens over munitieruimingen binnen de grenzen van het onderzoeksgebied in de periode 1945-1970 zijn niet volledig; Niet van alle gebeurtenissen kon de exacte locatie worden vastgesteld op basis van de geraadpleegde bronnen; Websites veranderen continue door updates en nieuwe informatie. Soms verdwijnen sites ook van het web; of zijn ontoegankelijk geworden. Informatie kan zodoende verdwijnen of veranderen; In het Amerikaanse archief (NARA) waren niet van alle eenheden die hebben deelgenomen aan de bombardementen Mission Reports aanwezig. Hierdoor het aantal bommen dat is afgeworpen, de gewichtsklasse van de bommen en de gebruikte ontstekingsinrichtingen niet exact worden vastgesteld; Het was niet mogelijk om alle kraters aan specifieke bombardementen te koppelen, omdat er in de geraadpleegde luchtfotoarchieven geen luchtfoto’s beschikbaar waren kort na ieder bombardement; De luchtfoto van 13 juli 1945 is aangemerkt als van C-kwaliteit. De mogelijkheden voor een optimale luchtfotoanalyse werden hierdoor sterk beperkt; Niet alle aangevraagde MORA’s/ UO's in het archief van de EODD waren aanwezig. De reden hiervan is onbekend.

20P017 definitier rapport VO CE Odilliapeel-Sint Hubert km 31.5-43.0 d.d. 26 maart 2020

33

3.10 Inventarisatiekaart Alle relevante gegevens met een geografisch component uit de geraadpleegde bronnen zijn ingetekend op een inventarisatiekaart in GIS, waarin ook de resultaten van de geanalyseerde (en gegeorefereerde) luchtfoto’s zijn verwerkt. In de onderstaande afbeelding is de inventarisatiekaart voor het onderzoeksgebied weergegeven. Op de A1 kaarten (losbladig, bijlage 4) zijn ook de corresponderende unieke nummers weergegeven.

Afbeelding 7: inventarisatiekaart onderzoeksgebied waarop de indicaties uit literatuur- en archiefonderzoek zijn ingetekend.

20P017 definitier rapport VO CE Odilliapeel-Sint Hubert km 31.5-43.0 d.d. 26 maart 2020

34

Afbeelding 8: inventarisatiekaart onderzoeksgebied waarop de indicaties zijn ingetekend afkomstig van de luchtfotoanalyse.

20P017 definitier rapport VO CE Odilliapeel-Sint Hubert km 31.5-43.0 d.d. 26 maart 2020

35

4 ANALYSE GEGEVENS 4.1

Inleiding analyse: verdacht of onverdacht gebied Op basis van de geraadpleegde gegevens kan worden vastgesteld of een onderzoeksgebied verdacht of onverdacht is. Indien er in het onderzoeksgebied geen oorlogshandelingen hebben plaatsgevonden en/of indien er geen CE in/op de (water)bodem zijn achtergebleven, is een gebied onverdacht. In paragrafen 4.2 t/m 4.5 wordt ingegaan op de verdachte gebieden en in paragraaf 4.7 op de onverdachte gebieden. Als uitgangspunten voor de conclusie verdacht of onverdacht wordt bijlage 2 als leidraad gebruikt voor aanwezigheid van CE in het onderzoeksgebied. Verder wordt gebruik gemaakt van kennis en ervaring door het maken van een beredeneerde inschatting. • •

Verhoogde kans op CE: VERDACHT (bij specifieke meldingen van CE en bij oorlogshandelingen of militaire aanwezigheid en daardoor aanwezigheid van CE) Geen verhoogde kans op CE: ONVERDACHT (bij alle andere gevallen dan verdacht en bij contra-indicaties op verdachte gebieden).

Indien van de bovengenoemde richtlijnen (zie bijlage 2) voor de horizontale afbakening wordt afgeweken, is dit gemotiveerd. 4.2

Indicaties en verdachte gebieden In de geraadpleegde bronnen zijn indicaties gevonden die erop wijzen dat het onderzoeksgebied tijdens de Tweede Wereldoorlog is getroffen door oorlogshandelingen. Hierdoor zijn mogelijk CE in het onderzoeksgebied achtergebleven. Conform WSCS-OCE is voor elk van de op CE verdacht gebieden de volgende zaken vastgesteld: • • • • • • •

Horizontale afbakening van de ligging van de CE; Hoofd- en subsoort(en) van de aan te treffen CE; Kalibers/gewichtsklasse van de aan te treffen CE; Nationaliteit van de aan te treffen CE; Hoeveelheid van de aan te treffen CE; Verschijningsvorm van de aan te treffen CE; Maximale en minimale diepteligging van de CE.

20P017 definitier rapport VO CE Odilliapeel-Sint Hubert km 31.5-43.0 d.d. 26 maart 2020

36

Afbeelding 9: CE-bodembelastingkaart onderzoeksgebied.

4.2.1

Indicaties In de geraadpleegde bronnen zijn indicaties gevonden die erop wijzen dat het onderzoeksgebied tijdens de Tweede Wereldoorlog zwaar is getroffen door oorlogshandelingen. Hierdoor zijn verspreid over het onderzoeksgebied CE in/op de (water)bodem achtergebleven. Op basis van de analyse van de geraadpleegde gegevens is derhalve vastgesteld dat er in het onderzoeksgebied delen zijn waar een verhoogde kans is op het aantreffen van CE. Tegelijk is er ook sprake van gebieden waarvoor geldt dat er geen verhoogde kans is op het aantreffen van CE. Indicatie Bombardementen

Uniek nummer RAP_440815A RAP_411012A RAP_440308A RAP_440917A RAP_440903A RAP_440705A

Vernielingslading

RAP_440905A

Geschutopstellingen

Geen uniek nummer, gezien op luchtfoto. Geen uniek nummer, gezien op luchtfoto.

Wapenopstellingen

Bron NIOD, toeg. nr. 190a, inv.nr. 32; Grimm van Loo, de Winter (2017), 305; Grimm van Loo, de Winter (2017), 313; Meijers (2019), 36-37; NARA, RG 243, box 163; NARA, RG 18, box 928; NARA, RG 18, box 943. BHIC, toeg. nr. 7787, inv. nr. 2444; NIOD, toeg. nr. 190a, inv. nr. 33. NCAP, sortieref. 106G-2654, fotonr. 3086; KAD, sortieref. J-844, fotonr. 3191. NCAP, sortieref. 106G-2654, fotonr. 3086; KAD, sortieref. J-844, fotonr. 3191.

In de volgende paragrafen komen de horizontale afbakening, de soort, hoeveelheid en verschijningsvorm van de aan te treffen CE aan bod, evenals de verticale afbakening van de verdachte gebieden in het onderzoeksgebied. 4.3

Horizontale afbakening Op basis van de geraadpleegde bronnen is vastgesteld dat nabij het onderzoeksgebied oorlogshandelingen hebben plaatsgevonden, waardoor het onderzoeksgebied verdacht is op de aanwezigheid van CE in de bodem. Aan de hand van de richtlijnen van het WSCS-OCE zijn

20P017 definitier rapport VO CE Odilliapeel-Sint Hubert km 31.5-43.0 d.d. 26 maart 2020

37

de op CE verdachten gebieden vastgesteld en afgebakend in meters. In paragraaf 4.2 is een kaart weergegeven waarop de verdachte gebieden zijn ingetekend. Aanvullend op de richtlijnen voor de horizontale afbakening in het WSCS-OCE is telkens een extra buffer van 5 meter aan de afbakening toegevoegd. Dit is het gevolg van het gebruik van luchtfoto’s uit de Tweede Wereldoorlog. Luchtfoto’s wijken af van de daadwerkelijke situatie op de grond omdat een foto een vlakke weergave is van de bolling van de aarde en de cameralens niet altijd loodrecht op het aardoppervlakte was gericht. Om dit op te vangen is rondom de verdachte gebieden de bovengenoemde buffer van 5 meter toegevoegd. Bij de horizontale afbakening van de verdachte gebieden zullen de richtlijnen worden genoemd zoals die staan weergegeven in het WSCS-OCE, met daarachter tussen haakjes de afbakening inclusief de genoemde buffer. De wapenopstellingen zijn afgebakend met een straal van 5 meter vanuit het hart van de stelling. Volgens de richtlijnen van het WSCS-OCE moeten geschutopstellingen afgebakend worden met een straal van 25 meter vanuit het hart van de stelling. Het is onwaarschijnlijk dat men CE heeft gedumpt op het maaiveld. Om deze reden is de keuze gemaakt om alleen greppels, watergangen, kuilen of loopgraven binnen een straal van 25 meter verdacht te verklaren.

Indien deze niet aanwezig zijn wordt een geschutopstelling afgebakend met een straal van 5 meter vanuit het hart van de stelling. In het geval van de afbakening van de bombardementen op het vliegveld was het noodzakelijk om van de richtlijnen van het WSCS-OCE af te wijken. Het WSCS-OCE geeft in de richtlijnen aan om op basis van een analyse van het inslagenpatroon de maximale afstand tussen twee opeenvolgende inslagen binnen een inslagpatroon te bepalen en dat het verdachte gebied wordt afgebakend door deze afstand als buffer te projecteren op de buitenste inslagen van het inslagenpatroon. Vliegveld Volkel is gedurende de oorlog meermaals zwaar gebombardeerd door middelzware en zware bommenwerpers. Aan de randen van het vliegveld zijn enkele inslagenpatronen zichtbaar van individuele vliegtuigen, maar dichter naar het centrum van het vliegveld wordt de dichtheid van de kraters steeds groter waardoor de individuele inslagenpatronen niet meer te reconstrueren zijn. Daar het niet mogelijk is om een differentiatie te maken tussen de diverse inslagenpatronen en bombardementen is een andere afbakeningsmethode gekozen. Op basis van de luchtfotoanalyse lijken de inslagen vrij abrupt op te houden en zijn er geen duidelijke aanwijzingen voor afzwaaiers. De buitenste kraters rondom het vliegveld zijn daarom afgebakend met een buffer van 150 meter. 4.4

Gegevens aan te treffen CE Naast de aan te treffen hoofdsoorten en sub-soorten CE zijn de hoeveelheden CE, de verschijningsvorm CE alsmede de kalibers en nationaliteit CE per indicatie vastgesteld, ook als aanwijzingen in de geraadpleegde bronnen ontbreken. Dit gebeurt dan op basis van ervaringen met soortgelijke situaties. Bombardementen Hoofdsoort

Subsoort

Afwerpmunitie

Fragmentatie

Afwerpmunitie

Brisant

Afwerpmunitie

Brisant

Afwerpmunitie

Brisant

Kaliber (nationaliteit) 260 lbs (geallieerd)

250 lbs (geallieerd) 500 lbs (geallieerd) 1000 lbs (geallieerd)

Ontstekingsinrichting Neusontsteker zonder tijdsvertraging/ geen staartontsteker Onbekend

Hoeveelheden

Verschijningsvorm

Enkele

Afgeworpen

Enkele

Afgeworpen

Onbekend

Enkele

Afgeworpen

Onbekend

Enkele

Afgeworpen

20P017 definitier rapport VO CE Odilliapeel-Sint Hubert km 31.5-43.0 d.d. 26 maart 2020

38

Geschutstelling Hoofdsoort

Subsoort

Geschutmunitie

Brisant, antitankbrisa nt, rook WP n.v.t.

Ontstekingsinrichtingen Munitietoebehoren

Verpakkinge n, beschermkap pen e.d. (Duits)

Kaliber (nationaliteit) T/m 15 cm (Duits)

Ontstekingsinrichting Diversen

Hoeveelheden Tientallen

Verschijningsvorm

n.v.t. (Geallieerd, Duits) n.v.t. (Duits)

Diverse

Tientallen

Gedumpt/ achtergelaten

n.v.t.

Tientallen

Gedumpt/ achtergelaten

Kaliber (nationaliteit) Tot 2 cm (Duits)

Ontstekingsinrichting Diversen

Verschijningsvorm

n.v.t. (Duits)

Diversen

Hoeveelh eden Honderdtallen Tientallen

Onbekend (Duits)

Diversen

Tientallen

Gedumpt / achtergelaten

Panzerfaust (Duits)

Diversen

Tientallen

Gedumpt / achtergelaten

n.v.t. (Duits)

n.v.t.

Tientallen

Gedumpt / achtergelaten

Gedumpt/ achtergelaten

Wapenopstelling Hoofdsoort

Subsoort

Kleinkalibermunitie Handgranaten

Diversen

Geweergranaten

Munitie voor granaatwerpers Munitietoebehoren

4.5

Antitank, aanvals, scherf, rook, licht, rook WP (springrook), brand Antitankbrisan t, brisant, rook, sein, rook WP Brisant, antitankbrisan t Verpakkingen , beschermkap pen e.d. (Duits)

Gedumpt / achtergelaten Gedumpt / achtergelaten

Verticale afbakening In deze paragraaf is de verticale afbakening van de verdachte gebieden vastgesteld. Niet-afwerpmunitie De diepteligging van CE is van een aantal factoren afhankelijk, waaronder de soort CE en de verschijningsvorm van de CE. Deze afbakening wordt vastgesteld op basis van ervaringen. Afwerpmunitie De verticale afbakening van de op afwerpmunitie verdachte gebieden worden indien de parameters toereikend zijn, berekend aan de hand van het zogenoemde Deltaresmodel. Indien er parameters missen, wordt de afbakening eveneens mede vastgesteld op basis van bodemgegevens en ervaringen. 4.5.1

Diepteligging CE In onderstaande tabellen is per indicatie de minimale en maximale diepteligging van de aan te treffen CE (per hoofdsoort) in het verdacht gebied weergegeven ten opzichte van het maaiveld (situatie 1940-1945) en m-NAP. Bij het onderzoeksgebied is er sprake geweest van bombardementen. De diepteligging van de CE is vastgesteld op basis van ervaring en gegevens betreft geologische booronderzoeken en geotechnische sondeeronderzoeken beschikbaar op de website www.dinoloket.nl). Er is één sondering bekend in het onderzoeksgebied(BRO-ID CPT000000041383) deze ligt echter buiten verdacht gebied. Uit deze sondering blijkt dat de 10 MPa laag zich om ongeveer 3m. – mv. bevindt. Doordat er geen sonderingen bekend zijn in verdacht gebied in of nabij het onderzoeksgebied is gekeken naar de bodemopbouw. Uit deze gegevens is gebleken dat de bodemopbouw nabij de voornamelijk uit matige tot grove zand bestaat dat (sterk) grindig is (ID: B45H008, 20P017 definitier rapport VO CE Odilliapeel-Sint Hubert km 31.5-43.0 d.d. 26 maart 2020

39

B45H0010, B45H0012). Op basis van ervaring blijkt dat een 1000 lbs bom niet dieper doordringt dan 4,5 meter -mv. Deltaresmodel voor de diepteberekening van afwerpmunitie Een methode om de diepte te berekenen is het Deltaresmodel 60, waarbij rekening wordt gehouden met de karakteristieken van CE (massa, diameter, oppervlakte, volume, weerstandscoëfficiënt), de impact snelheid (bepaald aan de hand van afwerphoogte en maximale versnelling61), met de afwerpsnelheid en – hoogte en met de bodemopbouw. Vanwege het ontbreken van gegevens omtrent het gewicht van de bommen, impactsnelheid, afwerpsnelheid en -hoogte waren er onvoldoende parameters beschikbaar om het Deltaresmodel te benutten. De diepteligging van de afwerpmunitie is om deze redenen vastgesteld op basis van bodemgegevens en ervaringen. Er is uitgegaan van een maximaal kaliber van 1000 lbs.

4.6

Soort CE Afwerpmunitie

Sub-soort 260 lbs (Geallieerd)

Afwerpmunitie

250 lbs brisant (Geallieerd)

Afwerpmunitie

500 lbs brisant (Geallieerd)

Afwerpmunitie

1000 lbs brisant (Geallieerd)

Geschutmunitie

T/m 15 cm (Duits)

Kleinkalibermunitie

Tot 2 cm (Duits)

Handgranaten

n.v.t. (Duits)

Munitie voor granaatwerpers

Panzerfaust (Duits)

Munitietoebehoren

n.v.t. (Duits)

fragmentatie

Min. & max. diepteligging t.o.v. maaiveld62 De minimale diepteligging is net onder het maaiveld. De maximale diepteligging is 4,5 m-mv (meter minus maaiveld). De minimale diepteligging is net onder het maaiveld. De maximale diepteligging is 4,5 m-mv (meter minus maaiveld). De minimale diepteligging is net onder het maaiveld. De maximale diepteligging is 4,5 m-mv (meter minus maaiveld). De minimale diepteligging is net onder het maaiveld. De maximale diepteligging is 4,5 m-mv (meter minus maaiveld). De minimale diepteligging is net onder het maaiveld. De maximale diepteligging is 2 m-mv (meter minus maaiveld). De minimale diepte is net onder het maaiveld. De maximale diepte is 2 m-mv (meter minus maaiveld). De minimale diepte is net onder het maaiveld. De maximale diepte is 2 m-mv (meter minus maaiveld). De minimale diepte is net onder het maaiveld. De maximale diepte is 2 m-mv (meter minus maaiveld). De minimale diepte is net onder het maaiveld. De maximale diepte is 2 m-mv (meter minus maaiveld).

Naoorlogse ontwikkelingen Naoorlogse ontwikkelingen in een gebied kunnen van invloed zijn op de aanwezigheid van CE in de bodem. De veranderingen in het onderzoeksgebied zijn onderzocht aan de hand van een vergelijking van WOII-luchtfoto's met een recent satellietbeeld en de tijdlijn van Kadasterkaarten op www.topotijdreis.nl. Door een luchtfoto van 13 juli 1945 met een recente luchtfoto te vergelijking wordt zichtbaar dat er naoorlogs een weg door jet verdachte deel van het onderzoeksgebied is aangelegd. Verder is zichtbaar dat enkele wegen zijn verdwenen en plaats hebben gemaakt voor bomen.

60

Ontwerp Voorschrift Bepaling Indringingsdiepte Conventionele Explosieven (Deltares, 1210497-000, 2015) √ (afwerphoogte*2*9,81). De afwerphoogte wordt ingevuld in meters. 62 Maaiveld ten tijde van de Tweede Wereldoorlog. 61

20P017 definitier rapport VO CE Odilliapeel-Sint Hubert km 31.5-43.0 d.d. 26 maart 2020

40

Afbeelding 10: luchtfoto van 13 juli 1945 en een recente luchtfoto.

4.7

Onverdachte gebieden Voor delen van het onderzoeksgebied geldt dat er geen verhoogde kans is op het aantreffen van CE in/op de (water)bodem; deze delen worden aangemerkt als onverdacht gebied. Op de inventarisatiekaart (afbeeldingen 7 & 8 en de A1 inventarisatiekaart in bijlage 4 (losbladig)) zijn enkele oorlogshandelingen ingetekend die mogelijk relevant zijn voor het onderzoek, maar die niet tot de afbakening van een verdacht gebied hebben geleid. In de onderstaande tabel is de analyse per gebeurtenis te lezen. Uitgebreidere meldingen zijn te zien in hoofdstuk 3. RAP-nummer RAP_420625A

Datum 25 juni 1942

Gebeurtenis Luchtaanval

RAP_450208A

8 februari 1945

Vliegtuigcrash

Diverse MORA nrs. Aan de Beukenlaan 61

Diverse

Meerdere MORA’s aan de Beukenlaan 61 te Odilliapeel

RAP_440921A; RAP_440921B

21 september 1944

Vliegtuigcrash

Analyse Er kon op basis van de geraadpleegde gegevens niet achterhaald worden hoeveel toestellen er hebben gebombardeerd en wat de bommenlast van de toestellen was. Om deze redenen kon er geen verdacht gebied afgebakend worden. Het toestel crashte bij het opstijgen en zou ingezet worden om een gewapende verkenning uit te voeren. Er zijn geen aanwijzingen aangetroffen in de geraadpleegde gegevens dat er CE zijn achtergebleven in de bodem na de crash van het toestel. Aan de Beukenlaan 61 is een aardappelverwerkerij gevestigd. De geruimde CE is hoogstwaarschijnlijk meegekomen met de oogst van aardappelen elders en pas bij de verwerken ervan opgemerkt. De CE is niet afkomstig van oorlogshandelingen in of nabij het onderzoeksgebied, maar is afkomstig van elders. Op basis van de geraadpleegde gegevens kon niet exact achterhaald worden welk type toestel er was neergestort. De nationaliteit van het toestel verschilt in diverse bronnen. Dit komt mogelijk doordat het toestel was

20P017 definitier rapport VO CE Odilliapeel-Sint Hubert km 31.5-43.0 d.d. 26 maart 2020

41

RAP-nummer

Datum

Gebeurtenis

RAP_441128A;

28 november 1944

Noodlanding

RAP_441106A

6 november 1944

Noodlanding

Analyse verbrand en er geen mogelijkheid tot identificatie was van de slachtoffers. Tevens kon de exacte locatie van de crash niet achterhaald worden en zijn er geen aanwijzingen in de geraadpleegde gegevens aangetroffen dat er mogelijk CE zijn achtergebleven in of nabij het onderzoeksgebied. Het toestel crashte bij de landing. Om deze reden kan worden aangenomen dat de crash heeft plaatsgevonden op de landingsbaan en buiten het onderzoeksgebied. Het toestel werd gedwongen een noodlanding te maken tijdens een fotoverkenningsmissie nadat het was aangevallen. Er zijn geen aanwijzingen aangetroffen in de geraadpleegde gegevens dat er CE zijn achtergebleven in of nabij het onderzoeksgebied.

Hierbij dient te worden opgemerkt dat er niet kan worden uitgesloten dat er in onverdachte gebieden CE worden aangetroffen. Op basis van de geraadpleegde gegevens zijn voor de onverdachte gebieden geen/onvoldoende aanwijzingen aangetroffen in de geraadpleegde bronnen dat er een verhoogde kans is op het aantreffen van CE. 4.8

Leemten in kennis Op basis van de analyse van de gegevens zijn nog enkele leemten in kennis. Deze leemten in kennis zijn:

• • • •

Het was niet mogelijk om op basis van de geraadpleegde luchtfoto’s te bepalen welke kraterclusters van welk bombardement afkomstig waren; De maaiveldhoogte ten tijde van de Tweede Wereldoorlog is onbekend; Er zijn geen sondeergegevens bekend in het verdachte gebied van het onderzoeksgebied, waardoor de diepte van de 10 MPa laag in het verdachte gebied niet kon worden vastgesteld. Er zijn geen gegevens aangetroffen in de geraadpleegde gegevens over de diepte van de naoorlogse ontwikkelingen in de verdachte gebieden.

20P017 definitier rapport VO CE Odilliapeel-Sint Hubert km 31.5-43.0 d.d. 26 maart 2020

42

5 CONCLUSIE EN ADVIES 5.1

Conclusie Op basis van de geraadpleegde bronnen, de beoordeling en evaluatie van de indicaties is vastgesteld dat het onderzoeksgebied getroffen is door oorlogshandelingen tijdens de Tweede Wereldoorlog, waardoor CE in de bodem kunnen zijn achtergebleven. Het gaat om de volgende indicaties: • •

Bombardementen met bommen van diverse subsoorten en gewichtsklassen; Militaire aanwezigheid in de vorm van geschut- en wapenopstellingen

Aan de hand van deze indicaties zijn de hoofd- en subsoorten CE, de hoeveelheden CE, de verschijningsvormen CE en de horizontale en verticale afbakening van de verdachte gebieden vastgesteld. Deze zijn in de onderstaande paragrafen beschreven. 5.1.1

Horizontale afbakening verdachte gebieden Op basis van de geraadpleegde bronnen is vastgesteld dat binnen de onderzoeksgebied en oorlogshandelingen hebben plaatsgevonden, waardoor de onderzoeksgebieden verdacht zijn op de aanwezigheid van CE in de bodem. Per indicatie is een horizontale afbakening vastgesteld aan de hand van de richtlijnen van het WSCS-OCE. De wapenopstellingen zijn afgebakend met een straal van 5 meter vanuit het hart van de stelling. Volgens de richtlijnen van het WSCS-OCE moeten geschutopstellingen afgebakend worden met een straal van 25 meter vanuit het hart van de stelling. Het is onwaarschijnlijk dat men CE heeft gedumpt op het maaiveld. Om deze reden is de keuze gemaakt om alleen greppels, watergangen, kuilen of loopgraven binnen een straal van 25 meter verdacht te verklaren. Indien deze niet aanwezig zijn wordt een geschutopstelling afgebakend met een straal van 5 meter vanuit het hart van de stelling. In het geval van de afbakening van de bombardementen op het vliegveld was het noodzakelijk om van de richtlijnen van het WSCS-OCE af te wijken.

Het WSCS-OCE geeft in de richtlijnen aan om op basis van een analyse van het inslagenpatroon de maximale afstand tussen twee opeenvolgende inslagen binnen een inslagpatroon te bepalen en dat het verdachte gebied wordt afgebakend door deze afstand als buffer te projecteren op de buitenste inslagen van het inslagenpatroon. Vliegveld Volkel is gedurende de oorlog meermaals zwaar gebombardeerd door middelzware en zware bommenwerpers. Aan de randen van het vliegveld zijn enkele inslagenpatronen zichtbaar van individuele vliegtuigen, maar dichter naar het centrum van het vliegveld wordt de dichtheid van de kraters steeds groter waardoor de inslagenpatronen niet meer te reconstrueren zijn. De buitenste kraters rondom het vliegveld zijn afgebakend met een buffer van 150 meter. Dit omdat uit luchtfotoanalyse blijkt dat de grens van de kraters vrij scherp eindigen langs de contouren van het vliegveld en er over de gemeentegrens met Mill geen kraters zijn waargenomen.

5.1.2 Aan te treffen CE Op basis van de geraadpleegde bronnen is het onderzoeksgebied per indicatie verdacht op het aantreffen van de volgende CE. Bombardementen Hoofdsoort

Subsoort

Afwerpmunitie

Fragmentatie

Afwerpmunitie

Brisant

Afwerpmunitie

Brisant

Kaliber (nationaliteit) 260 lbs (geallieerd)

250 lbs (geallieerd) 500 lbs (geallieerd)

Ontstekingsinrichting Neusontsteker zonder tijdsvertraging/ geen staartontsteker Onbekend

Hoeveelheden Enkele

Verschijningsvorm Afgeworpen

Enkele

Afgeworpen

Onbekend

Enkele

Afgeworpen

20P017 definitier rapport VO CE Odilliapeel-Sint Hubert km 31.5-43.0 d.d. 26 maart 2020

43

Hoofdsoort

Subsoort

Afwerpmunitie

Brisant

Kaliber (nationaliteit) 1000 lbs (geallieerd)

Ontstekingsinrichting Onbekend

Hoeveelheden Enkele

Verschijningsvorm Afgeworpen

Kaliber (nationaliteit) T/m 15 cm (Duits)

Ontsteking s-inrichting Diversen

Hoeveelheden Tientallen

Verschijnings -vorm Gedumpt/ achtergelaten

n.v.t. (Geallieerd, Duits) n.v.t. (Duits)

Diverse

Tientallen

n.v.t.

Tientallen

Gedumpt/ achtergelaten Gedumpt/ achtergelaten

Kaliber (nationaliteit) Tot 2 cm (Duits) n.v.t. (Duits)

Ontstekingsinrichting Diversen

Hoeveelheden

Diversen

Tientallen

Onbekend (Duits)

Diversen

Tientallen

Gedumpt / achtergelaten

Panzerfaust (Duits) n.v.t. (Duits)

Diversen

Tientallen

n.v.t.

Tientallen

Gedumpt / achtergelaten Gedumpt / achtergelaten

Geschutstelling Hoofdsoort

Subsoort

Geschutmunitie

Brisant, antitankbrisa nt, rook WP n.v.t.

Ontstekingsinrichti ngen Munitietoebehoren

Verpakkinge n, beschermka ppen e.d. (Duits)

Wapenopstelling Hoofdsoort

Subsoort

Kleinkalibermunitie Handgranaten

Diversen

Geweergranaten

Munitie voor granaatwerpers Munitietoebehoren

5.1.3

63

Antitank, aanvals, scherf, rook, licht, rook WP (springrook), brand Antitankbrisant, brisant, rook, sein, rook WP Brisant, antitankbrisant Verpakkingen, beschermkappen e.d. (Duits)

Honderdtallen

Verschijningsvorm Gedumpt / achtergelaten Gedumpt / achtergelaten

Verticale afbakening verdachte gebieden In onderstaande tabel is de minimale en maximale diepteligging van de aan te treffen CE ten opzichte van het maaiveld (situatie 1940-1945) in het verdacht gebied weergegeven. De diepteligging van de CE is als volgt vastgesteld: Soort CE Afwerpmunitie

Sub-soort 260 lbs (Geallieerd)

Afwerpmunitie

250 brisant (Geallieerd)

Afwerpmunitie

500 lbs brisant (Geallieerd)

Afwerpmunitie

1000 lbs brisant (geallieerd)

Geschutmunitie

T/m 15 cm (Duits)

Kleinkalibermunitie

Tot 2 cm (Duits)

Handgranaten

n.v.t. (Duits)

Munitie voor granaatwerpers

Panzerfaust (Duits)

fragmentatie

Min. & max. diepteligging t.o.v. maaiveld63 De minimale diepteligging is net onder het maaiveld. De maximale diepteligging is 4,5 m-mv (meter minus maaiveld). Met het maaiveld uit WOII. De minimale diepteligging is net onder het maaiveld. De maximale diepteligging is 4,5 m-mv (meter minus maaiveld). Met het maaiveld uit WOII. De minimale diepteligging is net onder het maaiveld. De maximale diepteligging is 4,5 m-mv (meter minus maaiveld). Met het maaiveld uit WOII. De minimale diepteligging is net onder het maaiveld. De maximale diepteligging is 4,5 m-mv (meter minus maaiveld). Met het maaiveld uit WOII. De minimale diepteligging is net onder het maaiveld. De maximale diepteligging is 2 m-mv (meter minus maaiveld). Met het maaiveld uit WOII. De minimale diepte is net onder het maaiveld. De maximale diepte is 2 m-mv (meter minus maaiveld). Met het maaiveld uit WOII. De minimale diepte is net onder het maaiveld. De maximale diepte is 2 m-mv (meter minus maaiveld). Met het maaiveld uit WOII. De minimale diepte is net onder het maaiveld.

Maaiveld ten tijde van de Tweede Wereldoorlog.

20P017 definitier rapport VO CE Odilliapeel-Sint Hubert km 31.5-43.0 d.d. 26 maart 2020

44

5.2

Sub-soort

Munitietoebehoren

n.v.t. (Duits)

Min. & max. diepteligging t.o.v. maaiveld63 De maximale diepte is 2 m-mv (meter minus maaiveld). Met het maaiveld uit WOII. De minimale diepte is net onder het maaiveld. De maximale diepte is 2 m-mv (meter minus maaiveld). Met het maaiveld uit WOII.

Leemten in kennis Samenvattend zijn er de volgende leemten in kennis zijn: • • • • •

• • • • • • •

5.3

Soort CE

De gegevens over munitieruimingen binnen de grenzen van het onderzoeksgebied in de periode 1940-1945 CE zijn niet volledig; De gegevens over munitieruimingen binnen de grenzen van het onderzoeksgebied in de periode 1945-1970 zijn niet volledig; Niet van alle gebeurtenissen kon de exacte locatie worden vastgesteld op basis van de geraadpleegde bronnen; Websites veranderen continue door updates en nieuwe informatie. Soms verdwijnen sites ook van het web; of zijn ontoegankelijk geworden. Informatie kan zodoende verdwijnen of veranderen; In het Amerikaanse archief (NARA) waren niet van alle eenheden die hebben deelgenomen aan de bombardementen Mission Reports aanwezig. Hierdoor het aantal bommen dat is afgeworpen, de gewichtsklasse van de bommen en de gebruikte ontstekingsinrichtingen niet exact worden vastgesteld; Het was niet mogelijk om alle kraters aan specifieke bombardementen te koppelen, omdat er in de geraadpleegde luchtfotoarchieven geen luchtfoto’s beschikbaar waren kort na ieder bombardement; De luchtfoto van 13 juli 1945 is aangemerkt als van C-kwaliteit. De mogelijkheden voor een optimale luchtfotoanalyse werden hierdoor sterk beperkt; Niet alle aangevraagde MORA’s/ UO's in het archief van de EODD waren aanwezig.

De reden hiervan is onbekend; Het was niet mogelijk om op basis van de geraadpleegde luchtfoto’s te bepalen welke kraterclusters van welk bombardement afkomstig waren; De maaiveldhoogte ten tijde van de Tweede Wereldoorlog is onbekend; Er zijn geen sondeergegevens bekend in het verdachte gebied van het onderzoeksgebied, waardoor de diepte van de 10 MPa laag in het verdachte gebied niet kon worden vastgesteld. Er zijn geen gegevens aangetroffen in de geraadpleegde gegevens over de diepte van de naoorlogse ontwikkelingen in de verdachte gebieden.

Advies Op basis van de resultaten van dit vooronderzoek en de conclusies is het onderzoeksgebied gedeeltelijk verdacht verklaard op het aantreffen van CE of restanten van CE in de bodem (zie bijlage 5 (losbladig)). 5.3.1

Onverdachte gebieden In de gebieden die onverdacht zijn verklaard op het aantreffen van CE kunnen de voorgenomen werkzaamheden plaatsvinden zonder dat vervolgstappen noodzakelijk zijn in de explosievenopsporing. De werkzaamheden kunnen derhalve regulier worden uitgevoerd.

5.3.2

Verdachte gebieden In de gebieden die verdacht zijn verklaard op het aantreffen van CE wordt geadviseerd om voorafgaand aan de voorgenomen werkzaamheden vervolgstappen te ondernemen in de CE-opsporing in de vorm van oppervlaktedetectiewerkzaamheden, uitgevoerd door een WSCS-OCE gecertificeerd opsporingsbedrijf en te detecteren tot een diepte van 4,5 m.-mv. Bombs Away BV kan u hierin adviseren.

20P017 definitier rapport VO CE Odilliapeel-Sint Hubert km 31.5-43.0 d.d. 26 maart 2020

45

6 BIJLAGEN

20P017 definitier rapport VO CE Odilliapeel-Sint Hubert km 31.5-43.0 d.d. 26 maart 2020

46

Bijlage 1

Overzicht beoordelen/evalueren inventarisatie (WSCS-OCE)

In het WSCS-OCE staat vermeld dat de indicaties en contra-indicaties uit de inventarisatie-resultaten dienen te worden beoordeeld en dat op basis hiervan de volgende punten gemotiveerd vastgesteld moeten worden: • Of er sprake is van een CE verdacht gebied, en zo ja: • De (sub)soort, hoeveelheid en verschijningsvorm van de vermoedelijke CE; • De horizontale en verticale afbakening van het verdachte gebied. Bij de beoordeling en evaluatie van de resultaten van de inventarisatie worden de volgende uitgangspunten gehanteerd: 1. Indien sprake is van de vermoedelijke aanwezigheid van CE, wordt de conclusie VERDACHT gerapporteerd. Indien er geen sprake is van de vermoedelijke aanwezigheid van CE, wordt de conclusie ONVERDACHT gerapporteerd; 2. De conclusie wordt vastgesteld op basis van twee of meer onafhankelijke verifieerbare bronnen. Indien een indicatie in slechts in bron is aangetroffen, wordt dit duidelijk aangegeven in de rapportage. Hierin wordt gerapporteerd hoe de betrouwbaarheid van de bronnen is ingeschat; 3. Indicaties en/of contra-indicaties dienen een locatieverwijzing te hebben, aangezien deze essentieel is om te bepalen of de informatie relevant is voor de aanwezigheid van CE op de projectlocatie en/of in het onderzoeksgebied. Voor de locatieverwijzing gelden de volgende uitgangspunten: a.

Indicaties en/of contra-indicaties moeten worden vertaald naar een locatie in de huidige topografie; b. Waar sprake is van onduidelijkheid/onbetrouwbaarheid in de locatieverwijzing, wordt dit gedocumenteerd; c. Bij gebruikmaking van indicaties en/of contra-indicaties uit geschreven bronnen, dient de locatieverwijzing uit het bronbestand in de rapportage ongewijzigd te worden overgenomen. 4. Bij het vaststellen van de conclusie worden de volgende uitgangspunten gehanteerd: a. Bij de beoordeling of bepaalde oorlogshandelingen een indicatie vormen voor de aanwezigheid van CE in het onderzoeksgebied, wordt bijlage 3 van het WSCS-OCE als leidraad gehanteerd. Hiervan mag alleen gemotiveerd worden afgeweken; b. Als er geen indicaties zijn die wijzen op de aanwezigheid van CE in het onderzoeksgebied, is de conclusie ONVERDACHT; c. Als er indicaties zijn dat bij oorlogshandelingen binnen de grenzen van de projectlocatie en/of onderzoeksgebied bepaalde hoofdsoorten CE zijn gebruikt/betrokken geweest, dan is (een deel van) de projectlocatie en/of onderzoeksgebied VERDACHT op de aanwezigheid van deze hoofdsoorten CE, tenzij op basis van contra-indicaties het tegendeel kan worden bewezen. 5. Het verdachte gebied wordt horizontaal en verticaal afgebakend, gespecificeerd per (sub)soort CE, hoeveelheid en verschijningsvorm van vermoedelijke CE.

Daarbij worden de volgende uitgangspunten gehanteerd: a. Bij de horizontale afbakening van het verdachte gebied wordt bijlage 3 van het WSCSOCE gehanteerd; b. Uitgangspunten voor de verticale afbakening: i. Bij het bepalen van de verticale afbakening dient specifiek rekening te worden gehouden met: bodemweerstand, verwachte indringingsnelheid en –hoek, gewicht, vorm en diameter CE; ii. Voor het berekenen van de penetratiediepte wordt gebruik gemaakt van een rekenmethode waarin ten minste rekening gehouden wordt met de volgende parameters: de afwerphoogte, de afwerpsnelheid, het gewicht van de bom, de diameter van de bom en de weerstand van de bodem; iii. Indien sprake is van grondverzet/grondroering in de periode 1945 tot heden, wordt op basis daarvan bepaald of, en zo ja, tot welke diepte minus maaiveld (gerelateerd aan NAP), de aanwezigheid van CE kan worden uitgesloten; iv. De verticale afbakening wordt zodanig uitgedrukt dat deze is te herleiden tot de diepte ten opzichte van NAP; c. Uitgangspunten horizontale afbakening:

20P017 definitier rapport VO CE Odilliapeel-Sint Hubert km 31.5-43.0 d.d. 26 maart 2020

47

i. Bij de horizontale afbakening van het verdachte gebied wordt de tolerantie gemotiveerd, gebaseerd op het beschikbare bronnenmateriaal; ii. Het verdachte gebied wordt weergegeven in RD-coördinaten; d. Onder de verschijningsvorm wordt verstaan de wijze waarop CE in het verleden in de (water)bodem zijn terechtgekomen, waarbij onderscheid kan worden gemaakt in: afgeworpen, verschoten, gegooid, gelegd, weggeslingerd, opgeslagen, gedumpt, begraven (inclusief redepositie), als restant uit springputten of explosie en als onderdeel van (vliegtuig)wrakken en/of gezonken vaartuigen.

20P017 definitier rapport VO CE Odilliapeel-Sint Hubert km 31.5-43.0 d.d. 26 maart 2020

48

Bijlage 2

Vaststellen verdacht gebied en afbakening in vooronderzoek

In onderstaand overzicht is de horizontale afbakening van het verdachte gebied weergegeven zoals deze is opgenomen in het WSCS-OCE. Indicatie

Algemene omschrijving

Verdedigingswerk

✗

Geschutopstelling (statisch en mobiel)

Groepering van wapenopstellingen en/of geschutsopstellingen, rondom afgezet met een versperring (bijvoorbeeld weerstandskern of steunpunt) Opstelling van handvuurwapen, machinegeweer of andere (semi)automatisch wapen, niet zijnde onderdeel van een verdedigingswerk Locatie van geschut, niet zijnde onderdeel van een verdedigingswerk.

Munitieopslag in open veld Loopgraaf

Locatie van munitievoorraad in het open veld, niet zijnde binnen een verdedigingswerk Militaire loopgraaf

✗ ✗

Tankgracht of –geul

Een diepe (al dan niet droge) gracht of geul met steile wanden, aangebracht om pantservoertuigen tegen te houden Middels een aanwijzing, niet zijnde een mijnenlegrapport, op landmijnen verdacht verklaard gebied. In het verdachte gebied zijn bij de controle door de MMOD géén landmijnen aangetroffen Middels een aanwijzing, niet zijnde een mijnenlegrapport, op landmijnen verdacht verklaard gebied. In het verdachte gebied zijn bij de controle door de MMOD, of bij naoorlogse activiteiten landmijnen aangetroffen. Geregistreerd mijnenveld, waarvan mijnenlegrapport aanwezig is. Alle volgens het legrapport gelegde landmijnen zijn geruimd. Geregistreerd mijnenveld waarvan mijnenlegrapport aanwezig is. Niet alle volgens het mijnenlegrapport gelegde landmijnen zijn geruimd. Geen feitelijke onderbouwing bekend waarom er landmijnen worden vermist. Mijnenlegrapport aanwezig. Niet alle volgens het legrapport gelegde landmijnen zijn geruimd. Feitelijke onderbouwing bekend waarom er landmijnen worden vermist. Versperringen, zoals strandversperringen en drakentanden Militaire werken zoals woononderkomen of werken met een burgerdoel zoals schuilbunker

Wapenopstelling

Landmijnen verdacht gebied

Landmijnen verdacht gebied

Mijnenveld

Mijnenveld

Mijnenveld

Versperringen Infrastructuur zonder geschutsopstelling of munitievoorraad Schuilloopgraaf Kampementen

Mangat Vernielingslading Artillerie-, mortierof raketbeschieting Raketbeschieting inslagenpatroon bekend

Uitgangspunt conclusie Verdacht Onverdacht

✗

Gat in grond met schuilfunctie, niet in gebruik genomen als schuttersput Locatie van aangebrachte vernielingslading Gebied dat is beschoten door mobiel of vast geschut, mortieren of grondgebonden (meervoudige) raketwerpersysteem Gebied dat is getroffen door een raketbeschieting met jachtbommenwerpers

✗ ✗

Het gebied binnen de contouren van de loopgraaf is verdacht, bij voorkeur bepaald aan de hand van gegeorefereerde luchtfoto’s. Niet verdacht, tenzij er aanwijzingen zijn dat er mogelijk munitie in gedumpt is. n.v.t.

De grenzen zoals aangegeven in het ruimrapport

✗

✗

n.v.t.

De grenzen zoals aangegeven in het mijnenlegrapport en/of ruimrapport.

✗

✗

n.v.t.

✗ ✗

Tenzij er indicaties zijn dat CE onderdeel uitmaken van de versperring. Tenzij er indicaties zijn op CE vanwege de aanwezigheid van nabij verdediging in de vorm van bijvoorbeeld wapenopstellingen

✗ ✗

n.v.t.

✗

Tenzij er indicaties zijn op CE vanwege de aanwezigheid van munitieopslag of nabij verdediging in de vorm van bijvoorbeeld wapenopstellingen. n.v.t.

✗ ✗

Locatie van vernielingslading

✗

Op basis van een analyse van het inslagenpatroon wordt de maximale afstand tussen twee opeenvolgende inslagen binnen een inslagpatroon bepaald. Het verdachte gebied wordt afgebakend door deze afstand te projecteren op de buitenste inslagen van het inslagenpatroon. Dat is exclusief de eventuele horizontale verplaatsing van de buitenste blindganger binnen het inslagenpatroon Te bepalen volgens rekenmethode waarin ten minste rekening wordt gehouden met de volgende parameters: de afwerphoogte, de afwerpsnelheid, het gewicht van de bom, de diameter van de bom en de weerstand van de bodem. Op basis van in ieder geval deze vijf parameters wordt berekend tot welke diepte CE theoretisch kunnen indringen en hoever de maximale horizontale verplaatsing is. Situationeel te bepalen

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Maashorst&id=0e91f770-cd9e-472c-b9a0-f1545ab4b8c1