Bijlage 1 - Visiedocument ‘Maashorst 2050 - Kompas voor de toekomst’
Tekst van het document
Maashorst2050 Kompas voor de toekomst
Voorwoord Samen op weg naar Maashorst 2050 Hoe wonen en werken we in Maashorst in 2050? Hoe zien onze dorpen, onze natuur en onze gemeenschappen eruit? Hoe zorgen we goed voor onze gezondheid, ons voedsel en de aarde om ons heen? En welke rol speelt technologie, zoals kunstmatige intelligentie, in ons dagelijks leven?
Met dit toekomstkompas in handen kunnen we als bestuur, inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners samen in gesprek blijven over waar we naartoe willen. De wereld verandert en wij veranderen mee – bewust, met visie en met elkaar.
De wereld verandert snel. Denk aan klimaatverandering, nieuwe technologieën, een veranderende economie en een samenleving die in beweging is. Juist daarom is het belangrijk dat we als Maashorst vooruitkijken. We weten natuurlijk niet precies hoe de toekomst eruitziet. Maar door nu na te denken over waar we naartoe willen, kunnen we samen richting geven aan de keuzes van morgen.
Daarom nodigen we iedereen uit om regelmatig met ons de toekomst in te blijven stappen. Om samen te blijven ontdekken, leren en bijsturen. Zo zorgen we ervoor dat Maashorst ook in 2050 een plek is waar het goed wonen, werken en leven is – voor iedereen.
Maashorst2050 is geen vastomlijnd plan, maar een inspirerend kompas. Het helpt ons koers te houden én ruimte te laten voor nieuwe inzichten. Zo bouwen we aan een sterke toekomst op basis van alles wat Maashorst vandaag al zo bijzonder maakt. In de afgelopen maanden zijn raadsleden, jongeren, ambtenaren en andere betrokkenen samen op ontdekkingsreis gegaan naar het Maashorst van 2050. We hebben gekeken naar grote trends, onze eigen kracht als gemeente, en wat er nodig is om stap voor stap die toekomst dichterbij te brengen. Daarbij hebben we niet opnieuw het wiel uitgevonden: eerder gemaakte plannen, visies en toekomstverkenningen vormen de basis waarop we voortbouwen.
Maashorst2050
|
2
Hans van der Pas Burgemeester
Inhoud 1.
Kompas op weg naar Maashorst2050 . ...................................................................................................... 4
Bijlage - De wereld in 2050 . ......................................................................................................................... 49 10 megatrends:
2.
3.
Het kompas . ........................................................................................................................................................................................... 7
1.
Globalisering ................................................................................................................................................................ 51
5 bewegingen:
2.
Bewust consumeren ........................................................................................................................................... 53
1. Op naar een gezonde economie ..................................................................................................................... 8
3.
Diversiteit & inclusiviteit . ............................................................................................................................ 55
2. Op naar verwevenheid met de natuur ................................................................................................... 14
4.
Focus op gezondheid ....................................................................................................................................... 57
3. Op naar een gezamenlijk thuis . ..................................................................................................................... 20
5.
Kunstmatige Intelligentie . ......................................................................................................................... 59
4. Op naar samen wel zijn .............................................................................................................................................. 27
6.
Individualisme & collectivisme .......................................................................................................... 61
5. Op naar samen mogelijk maken .................................................................................................................... 34
7.
Duurzaamheid & klimaatverandering ...................................................................................... 63
8
Technologisering ..................................................................................................................................................... 65
Mijn verhaal: het DNA van Maashorst ......................................................................................................... 40
9.
Verstedelijking . .......................................................................................................................................................... 67
De zes kernen van Maashorst . ....................................................................................................................................... 44
10. De virtuele wereld ................................................................................................................................................ 69
Nawoord - Samen koers houden richting 2050 ......................................................................... 48
Klik op de inhoud om naar het onderwerp van je keuze te gaan. Terug naar de inhoud kan via deze pijl onderaan de pagina.
Maashorst2050
|
3
Hoofdstuk 1
Kompas op weg naar Maashorst2050 De wereld om ons heen verandert in hoog tempo. Klimaatverandering, technologische innovaties, demografische verschuivingen en veranderende waarden in de samenleving dwingen ons als gemeente om vooruit te kijken. Wat voor gemeenschap willen wij zijn in 2050? Hoe zorgen we ervoor dat Maashorst een fijne plek blijft om te wonen en te werken? En een streek blijft waar je graag komt om te verblijven? Ontstaan uit toekomsttrends Om een beeld van 2050 te krijgen, hebben we allereerst 10 megatrends verkend. Deze megatrends zijn wereldwijde ontwikkelingen op het gebied van technologie, ecologie, demografie, economie en samenleving. Ze omschrijven brede toekomstbeelden die we hebben gespiegeld aan de lokale kracht en opgaven van gemeente Maashorst. Deze trends helpen ons om vooruit te kijken en ons een voorstelling te maken van hoe de wereld er in 2050 uit zou kúnnen zien. Ze geven richting en houvast bij het nadenken over de toekomst, zonder vaste voorspellingen te doen. In plaats daarvan zijn het onderbouwde verkenningen, gebaseerd op signalen en ontwikkelingen die we vandaag al zien of die zich momenteel aandienen. Zo verruimen we onze denkkaders en verkennen we actief verschillende mogelijke toekomsten.
In de bijlage worden de 10 megatrends toegelicht, elk met een inhoudelijke beschrijving en voorbeelden van ontwikkelingen die we vandaag al kunnen waarnemen. Hoewel deze ontwikkelingen nu vaak nog uitzonderlijk of kleinschalig zijn, geven ze een indruk van wat in de toekomst mogelijk als normaal en alledaags wordt beschouwd.
Maashorst2050
|
4
Passend bij ons DNA en wat er al is Met die toekomst van 2050 in het achterhoofd kijken we ook naar het DNA van Maashorst: de kracht, karaktereigenschappen en geschiedenis van de gemeente en haar mensen. Daarnaast zijn in de afgelopen jaren ook al richtingen bepaald in gemeentelijke visies en beleidsstukken meegenomen. Denk hierbij aan al vastgestelde visies op thema’s zoals wonen, economie, duurzaamheid en sociale samenhang. En de opgehaalde beelden uit ons eerdere toekomsttraject ‘Tijd voor Toekomst’ zijn meegenomen, zoals de opbrengsten uit de dialoogtafels met partners over Possible Landscapes. Door voort te bouwen op bestaand beleid, wordt de continuïteit bewaakt en ontstaat tegelijkertijd ruimte voor vernieuwing. Door deze drie gezichtspunten (de trends, het DNA en bestaand beleid) bij elkaar te brengen, kunnen we onze richting voor de toekomst bepalen. Samen geven deze ingrediënten antwoord op de vragen: wat hebben we hier in Maashorst – in onze mensen, onze natuur en onze dorpen – om met vertrouwen richting te geven aan die toekomst? Wat maakt ons sterk, wendbaar en veerkrachtig in een wereld vol verandering? In hoofdstuk 3 is het DNA van Maashorst geschetst. Een Kompas als handvat De trends die onze toekomst waarschijnlijk zullen vormen, bieden niet alleen uitdagingen, maar vooral ook kansen.
We beschikken niet over een glazen bol om exact te voorspellen hoe de wereld er in 2050 uit zal zien. Wel kunnen we vandaag al bepalen wat voor gemeente we dan willen zijn. Door nu bewuste keuzes te maken, leggen we de basis voor die gewenste toekomst. De toekomst van Maashorst is immers geen toeval; zij ontstaat door de koers die wij nu samen uitstippelen. Om ons hierbij te helpen, hebben we een toekomstvisie ontwikkeld die fungeert als een Kompas. Dit Kompas geeft richting en houvast en bestaat uit vijf bewegingen die samen de koers bepalen die Maashorst van nu tot 2050 wil varen.
Vijf bewegingen voor de toekomst Globalisering Het Kompas bestaat uit drie onderdelen: in het hart staat de identiteit en het DNA van Maashorst, wie zijn we nu en wat is onze kracht? In de buitenring staan tien mondiale megatrends die van invloed gaan zijn op onze toekomst. Vanuit het hart ontstaan vijf bewegingen die Maashorst kan maken om klaar te zijn voor de ontwikkelingen die op ons afkomen.
Bewust consumeren
De virtuele wereld Op naar...
Een gezonde economie Op naar...
Verstedelijking
De vijf bewegingen zijn: • Op naar een gezonde economie • Op naar verwevenheid met de natuur • Op naar een gezamenlijk thuis • Op naar samen wel zijn • Op naar samen mogelijk maken
Samen mogelijk maken
Diversiteit & Inclusiviteit
DNA van Maashorst
Op naar...
Verwevenheid met de natuur
Op naar...
Technologisering
Samen wel zijn
Focus op gezondheid Op naar...
Een gezamenlijk thuis Duurzaamheid & klimaatverandering
Kunstmatige Intelligentie Individualisering & collectivisme
Maashorst2050
|
5
Inspiratie en handvat Samen vormen deze vijf bewegingen een inspirerend en richtinggevend Kompas om proactief te kunnen handelen in een wereld die snel verandert. Het biedt een praktisch handvat bij het maken van keuzes voor de toekomst van Maashorst, specifiek voor bestuurders en beleidsmakers. Of het nu gaat om ruimtelijke ontwikkeling, sociaal beleid, economie of duurzaamheid, het Kompas biedt een koers en geeft daarmee input voor beleid, projecten en keuzes op alle niveaus. Met hulp van AI zijn beelden gemaakt om te verbeelden hoe Maashorst er in 2050 uit kan zien. Deze dienen als inspiratie. De vijf richtingen zijn daarbij ook niet los te zien van elkaar, ze hebben invloed op elkaar. De ontwikkelingen waarmee we in Maashorst te maken krijgen, zijn complex en raken altijd meerdere beleidsterreinen. Je gebruikt het Kompas door steeds opnieuw kijken hoe initiatieven en plannen bijdragen aan de bewegingen. Het gaat daarbij niet per se om concrete einddoelen, maar vooral om het versterken van de gewenste richting. Het is een uitnodiging om keuzes te maken die passen bij de lange termijn, bij de unieke identiteit van Maashorst én bij de maatschappelijke opgaven die op ons afkomen.
Maashorst2050
|
6
Levend document We kunnen de toekomst niet voorspellen, dus het Kompas is geen statisch eindplaatje dat in beton gegoten is. Onze wereld verandert tenslotte razendsnel. Dat vraagt van ons dat we flexibel en wendbaar blijven en proactief blijven reageren. Dat zijn belangrijke kwaliteiten en vaardigheden om in te kunnen spelen op de toekomst. Het Kompas biedt daarmee een richting voor de toekomst en behoudt die functie door trends en ontwikkelingen periodiek opnieuw samen onder de loep nemen en de richtingen aan te blijven scherpen. Daarnaast biedt het kompas een stevige basis om continu bij het ontwikkelen van nieuw beleid na te gaan of de keuzes die we in het hier en nu maken, passen bij de beweging die we willen maken. Zo beweegt en groeit de gemeente mee zonder de koers uit het oog te verliezen.
Hoofdstuk 2
Het Kompas
5 bewegingen
In het jaar 2050 is Maashorst uitgegroeid tot een gemeenschap waar de focus op vijf bewegingen samen een krachtige transformatie heeft voortgebracht. Globalisering
1 . O P N A A R E E N GEZOND E EC ONOMI E
5 . O P N A A R SAMEN MO GELI JK MAK EN Met de ontwikkeling van een gezonde economie zet Maashorst in op lokale, circulaire productie en slimme innovaties in de sectoren agrofood, zorg en recreatie.
Op naar...
Een gezonde economie Op naar...
Verstedelijking
Samen mogelijk maken
Diversiteit & Inclusiviteit
DNA van Maashorst
Op naar...
Verwevenheid met de natuur
Samen wel zijn
Focus op gezondheid Op naar...
Een gezamenlijk thuis Kunstmatige Intelligentie
Duurzaamheid Individualisering & collectivisme
Maashorst2050
|
7
De gemeente ontwikkelt zich als een natuurlijke gemeente, waarbij verwevenheid met de natuur als leidend principe geldt. Dat wil zeggen natuurinclusief bouwen, circulaire landbouw en leefomgevingen die in balans zijn met het ecosysteem. Maashorst is een gezamenlijk thuis, met dorpskernen die hun eigen identiteit koesteren en tegelijkertijd samenwerken aan voorzieningen, flexibele woonvormen en toegankelijke mobiliteit.
Op naar...
Technologisering
3 . O P N A A R E E N GEZ AMENL I JK T H UIS 4. O P N A A R SA MEN WEL Z I JN
Bewust consumeren
De virtuele wereld
2 . O P N A A R V E RWEV ENH EID MET D E NAT UUR
Inwoners voelen zich hier verbonden met hun leefomgeving én met elkaar. Gezondheid en welzijn zijn leidende principes in een samenleving die kiest voor samen wel zijn. Technologie ondersteunt hier het dagelijks leven, maar echt menselijk contact staat nog steeds centraal. Dit alles wordt waargemaakt vanuit een cultuur van samen mogelijk maken, waarin inwoners, bedrijven en de gemeente verantwoordelijkheid delen, ruimte krijgen om initiatief te nemen en samenwerken in het Huis van de Gemeenschap (het gemeentehuis). Deze vijf bewegingen hebben geleid tot een wendbaar, verbonden en veerkrachtig Maashorst. Een gemeente waar leefkwaliteit, duurzaamheid en betrokkenheid de basis vormen voor een gezonde toekomst.
1 - O P NA A R EEN G EZON DE EC ONOM I E
1
Toekomstbeeld van de wereld
O P NA A R E E N
In 2050 leven we in een wereld waarin vanzelfsprekendheden zijn verdwenen. Grondstoffen voor producten zijn schaars, weersomstandigheden zijn steeds extremer, er is een tekort aan drinkwater en voedsel is daardoor kostbaarder. Men gaat daarom steeds slimmer, efficiënter en zorgvuldiger om met de middelen die we hebben. Door geopolitieke spanningen is de focus verschoven naar de lokale productie en zelfvoorziening, met duurzame energieopwekking als essentieel onderdeel. In deze veranderende wereld is het belang van een circulaire economie steeds duidelijker: een systeem waarin hergebruik, minimale verspilling en gesloten kringlopen centraal staan. Op naar een gezonde economie.
G EZ ONDE EC ONOM I E
Circulair en zelfvoorzienend Maashorst In 2050 heeft ook Maashorst een circulaire en zelfvoorzienende economie. Hier zijn vindingrijke ondernemers, groot en klein, aan de slag gegaan om slimmer om te gaan met het (her)gebruik van grondstoffen. Met het oog op geopolitieke ontwikkelingen hebben we gezorgd voor strategische onafhankelijkheid op het gebied van energie, water en (voedsel)voorraden. Op regionaal niveau voorzien we nu grotendeels in de eigen energiebehoefte. Door goede regionale samenwerking maken we gebruik van verschillende duurzame energiebronnen. Samen hebben we een toekomstbestendige energieinfrastructuur aangelegd. Maashorstenaren hebben de mindset om te blijven innoveren en te ontwikkelen. Als gemeente geven wij de ruimte voor die ontwikkelingen mits het bijdraagt aan het welzijn van onze inwoners en het in harmonie is met onze natuur. Kijkend naar onze kracht als Maashorst, focussen we op drie thema’s, omdat deze bij ons passen en nieuwe, slimme oplossingen vroegen. Het gaat om de thema’s: agrofood, zorgeconomie en natuurinclusieve recreatie en toerisme.
Maashorst2050
|
8
Trends Globalisering | Duurzaamheid & klimaatverandering Bewust consumeren | Technologisering
1 - O P NA A R EEN G EZON DE EC ONOM I E
Maashorst2050
|
9
1 - O P NA A R EEN G EZON DE EC ONOM I E
Thema 1 - Agrofood: Op naar duurzaam voedsel produceren
In Maashorst experimenteren boeren in toekomstbestendige en innovatieve landbouw. Daarbij houden we rekening met de grenzen van wat de bodem aan kan. Hierdoor zijn ook andere teelten ontstaan. We hebben een netwerk van succesvolle, innovatieve, toonaangevende agrarische bedrijven opgebouwd. Zij houden zich bezig met regeneratieve landbouw en eiwittransitie en hebben daarin nieuwe businessmodellen ontwikkeld. We maken onderdeel uit van een (kennis)netwerk met lokale, regionale en landelijke (overheids)partners.
Maashorst2050
| 10
Voedselproductie vindt zoveel als mogelijk verticaal plaats, geïntegreerd in circulaire systemen en op- of tussen bestaande gebouwen. Op deze manier kunnen we voedsel produceren en is de druk op beschikbare ruimte kleiner. We combineren deze bedrijfstak met educatie en maatschappelijke voorzieningen. Ondernemers en inwoners werken samen in korte ketens en delen verantwoordelijkheid voor landschap, gezondheid en klimaat. Zo produceren we slimmer, duurzamer met minder ruimte en in harmonie met de natuur.
1 -O P NA A R EEN G EZON DE ECONOM I E
Thema 2 - Zorgeconomie: Op naar een gezond leven
Samen met het streekziekenhuis, zorgorganisaties en technologiepartners hebben we in Maashorst nieuwe vormen van zorg ontwikkeld die slim, menselijk en dichtbij zijn. Rondom die samenwerking is een krachtig economisch ecosysteem ontstaan, waarin bedrijven, maatschappelijke organisaties, overheden en kennisinstellingen samen innoveren en innovaties toepassen. Digitale consulten, robots die ondersteunen bij dagelijkse zorg, en slimme AI die helpt bij vroege
Maashorst2050
| 11
diagnose – het zijn allang geen toekomstbeelden meer, maar dagelijkse praktijk. Dankzij deze technologische vernieuwing is zorg toegankelijker geworden én beter afgestemd op de behoefte van mensen. In Maashorst gaan gezondheid en innovatie hand in hand, als voorbeeldregio voor betaalbare, toekomstbestendige én menselijke zorg.
1 -O P NA A R EEN G EZON DE ECONOM I E
Thema 3 - Natuurinclusieve recreatie en toerisme: rust als kracht
Gemeente Maashorst is een mozaïek van dorpen en kernen – elk met een eigen verhaal, karakter en charme. In de ene kern beleef je de rijke historie en geniet je van een rustige landelijke omgeving, in de andere geniet je van levendige winkelstraten, gezellige horeca en een breed aanbod aan cultuur. Het centrum van Uden is in 2050 nog steeds het hart van onze gemeente maar is vooral een ‘place to enjoy & to experience’ in plaats van een ‘place to buy’. Een sfeervolle ontmoetingsplek die inwoners en bezoekers trekt om elkaar te ontmoeten, beleven én ontspannen. Tegelijkertijd koesteren we het groene hart van
Maashorst2050
| 12
Maashorst: ons oergebied, een uniek landschap waar mens en natuur in balans zijn. Geen massatoerisme, maar ruimte voor rust, verwondering en verbondenheid met de natuur. Bezoekers zijn welkom om te wandelen, fietsen, dineren, een concert te bezoeken, uit te gaan en te overnachten. Dus te verblijven op een manier die past bij onze waarden. Onze innovatieve (agrarische) ondernemers spelen hierop in met duurzame diensten en nieuwe verdienmodellen. Boerderijen worden belevingsplekken, natuur en recreatie vloeien naadloos in elkaar over. Zo blijft Maashorst een gebied om in te wonen, te werken én te genieten – voor inwoners én bewuste bezoekers.
1 - O P NA A R EEN G EZON DE EC ONOM I E
Ontwikkelprincipes voor toekomstplannen Circulair en zelfvoorzienend zijn onze doelen We gaan slim om met (her)gebruik van grondstoffen en stimuleren eigen productie van voedsel, energie en materialen. Water en bodem zijn sturend. Op naar duurzaam voedsel produceren We stimuleren een innovatieve en natuurinclusieve landbouw waarin voedselproductie, educatie en duurzaamheid samen komen. We zijn een proeftuin voor innovatieve experimenten We bieden ruimte aan innovaties van bedrijven waarbij het welzijn van onze inwoners, een gezonde economie en de harmonie met natuur centraal staan. Op naar een gezond leven We stimuleren een innovatieve zorgeconomie waarin gezondheid, technologie en menselijkheid samenkomen. Natuurinclusieve recreatie en toerisme We ontwikkelen Maashorst als een gebied waar natuur, rust en recreatie in balans zijn – voor bewoners én bewuste bezoekers.
Maashorst2050
| 13
2 - O P NA A R VERW EVEN HEID M ET D E NATU U R
2
Toekomstbeeld van de wereld
O P NA A R V E RW EV E NH E I D
In 2050 is het leven onlosmakelijk verbonden met de natuur Klimaatverandering, extreem weer, verlies van biodiversiteit, milieuvervuiling en uitputting van grondstoffen: de consequenties zijn duidelijker dan ooit. Tegelijkertijd ontstaan er nieuwe kansen: door nieuwe technologieën kunnen we de natuur laten floreren, leren we van de natuur en biedt de natuur ons nieuwe oplossingen voor maatschappelijke problemen. Ook is de samenhang tussen natuur en onze gezondheid nog duidelijker geworden. De architectuur verandert mee: steden worden levende systemen, met gebouwen die regeneratief zijn en gebouwd van natuurlijke materialen. Op naar verwevenheid met de natuur.
M E T DE NAT UUR
Maashorst2050
| 14
Trends Duurzaamheid & klimaatverandering Bewust consumeren | Verstedelijking
2 - O P NA A R VERW EVEN HEID M ET D E NATU U R
Natuurlijk Maashorst
In 2050 is Maashorst een gemeente waar mens en natuur onlosmakelijk verbonden zijn. Hier wonen we in het groen. Hier bloeien nieuwe vormen van samenleven op. En bouwen en ondernemen we op een manier die geen afbreuk doet aan de natuur. In Maashorst vinden we het ecosysteem even belangrijk als de mens en de economie.
Maashorst2050
| 15
2 - O P NA A R VERW EVEN HEID M ET D E NATU U R
Meer ruimte voor wat echt telt
In Maashorst draait alles om slim ruimtegebruik. Daarom benutten we de ruimte in onze gemeente verticaal waar dat kan voor wonen, werken en voedselproductie. Dat betekent: verdicht en de hoogte in waar dat paste. Met betrekking tot woningbouw hebben we gekozen voor verticaal inbreiden van
Maashorst2050
| 16
bestaande woongebieden. Het uitgangspunt is verticale voedselproductie, vanuit circulariteit en natuurinclusiviteit. Nu produceren we meer voedsel op minder oppervlakte en met minder belasting voor de natuur. Zo is er meer ruimte over voor dat wat echt telt: Onze eigen gezondheid en onze natuurlijke omgeving.
2 - O P NA A R VERW EVEN HEID M ET D E NATU U R
De natuur is onze leefomgeving
De straten, parken, scholen, winkelgebieden en werkplekken zijn natuurinclusief. We volgen het water, de ondergronden en het ecosysteem en hebben deze per kern geïntegreerd. De harde grens tussen mens en natuur bestaat in onze gemeente niet meer. We zijn gezond, omdat onze omgeving dat is.
Maashorst2050
| 17
2 - O P NA A R VERW EVEN HEID M ET D E NATU U R
De natuur als bron van waarde
De natuur, die ons vruchtbare landbouwgrond biedt, een thuis geeft en ons het prachtige oergebied de Maashorst geeft, speelt een cruciale rol in ons welzijn. Met publiek en privaat geld en samenwerking met regio, provincie en partners, hebben we stevig geïnvesteerd in ons ecosysteem en buitengebied.
Maashorst2050
| 18
Onze agrariërs dragen zorg voor het buitengebied, bevorderen de biodiversiteit en zetten zich in voor een vitaal en aantrekkelijk landschap. Zo zorgen we dat we hier kunnen blijven werken, wonen en genieten en de natuur floreert.
2 - O P NA A R VERW EVEN HEID M ET D E NATU U R
Ontwikkelprincipes voor toekomstplannen We hanteren het principe van water en bodem sturend De natuurlijke eigenschappen van een gebied zijn leidend bij beslissingen. Inbreiden voor uitbreiden Bij voorkeur bouwen en verbouwen we verticaal, zodat woningen, voedselproductie of de opwek van energie zo min mogelijk beslag leggen op ruimte voor onze natuur. Wat goed is voor onze omgeving, is goed voor onze inwoners Schone lucht, koelte, ruimte en biodiversiteit zijn basisbehoeften. Elke straat, wijk en kern wordt ecologisch doordacht en ontworpen. Stimuleren van groene initiatieven We maken ons hard voor initiatieven die bijdragen aan onze natuurlijke doelen.
Maashorst2050
| 19
3 - O P NA A R EEN G EZA M EN LIJ K TH U I S
3
Toekomstbeeld van de wereld
O P NA A R E E N
In 2050 leven we in een wereld die drukker, grijzer en diverser is dan ooit, zo blijkt uit het rapport ‘Bevolking 2050 in beeld’ (NIDI en het CBS). Nederland telt inmiddels 20 miljoen inwoners. Die toename, veroorzaakt door natuurlijke groei en door migratie, is versterkt doordat een steeds groter deel van de wereld niet meer bewoonbaar is door klimaatverandering. De vraag naar nieuwe woningen is door de groei van het aantal inwoners nog steeds hoog. Steeds meer mensen wonen alleen en het klassieke gezin is niet langer de norm. Ook worden mensen ouder dan ooit tevoren. Dat vraagt om anders denken over wonen. Mensen wonen in 2050 daarom in huizen die meebewegen met hun levensfasen en generaties en die mensen met elkaar verbinden. Wonen draait om meer dan een dak boven je hoofd. Een thuis is een plek waar je je veilig en gezien voelt en waar je een bijdrage kunt leveren en mee kunt doen.
G EZ A M E NL I J K T H UI S
Op naar een gezamenlijk thuis.
Maashorst2050
| 20
Trends Inclusiviteit & Diversiteit | Verstedelijking Focus op gezondheid
3 - O P NA A R EEN G EZA M EN LIJ K TH U I S
Één Maashorst met zes gezichten
In 2050 is Maashorst nog steeds één gemeenschap met zes kernen die alle hun eigen identiteit hebben. Hier voelen mensen zich thuis en vinden ze aansluiting bij elkaar. Inwoners van onze kernen nemen steeds meer initiatief om hun eigen woonomgeving in te richten en in hun eigen behoeften te kunnen voorzien.
Maashorst2050
| 21
Ze hebben een oplossing op het gebied van energie georganiseerd met een lokaal energiecollectief. Ook kleinschalige zorg organiseren ze in hun eigen wijk en buurt. De gemeente faciliteert en het bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties doen volop mee.
3 - O P NA A R EEN G EZA M EN LIJ K TH U I S
Onderscheidend door voorzieningen
Het centrum van Uden is nog steeds het hart van onze gemeente, met een breed aanbod van horeca en winkels met veel groen voor de noodzakelijke verkoeling. Tijdens markten en evenementen treffen inwoners elkaar op de lokale pleinen. In de zes kernen kunnen inwoners terecht bij hun huisarts, bakker en een door buurtbewoners gerunde supermarkt. Deze basisvoorzieningen zijn eenvoudig digitaal, te voet of op de fiets bereikbaar, passend bij het principe van de ‘15 minuten-stad’. Andere voorzieningen zoals het zwembad en het theater in het
Maashorst2050
| 22
centrum Uden en het streekziekenhuis zijn voor iedereen goed bereikbaar, ook zonder auto. Toeristen worden aangetrokken door ons hoge voorzieningenniveau en fijne omgeving om te verblijven. In het centrum van Uden is ons winkelhart verder versterkt en we staan in heel Noordoost-Brabant bekend als plek waar het goed toeven is. Niet alleen om lekker te eten, te borrelen, een voorstelling te bezoeken en te winkelen. Ook om ons unieke natuurgebied en ons buitengebied, dat binnen handbereik is en naadloos verbonden met onze kernen, met volop ruimte om te genieten van de natuur en te recreëren.
3 - O P NA A R EEN G EZA M EN LIJ K TH U I S
Een duurzaam en flexibel huis
Om al die inwoners een thuis te bieden, hebben we flexibele woonvormen ontworpen. Of je nu alleen woont, met een groep vrienden of met een gezin, de woonvormen zijn hierop ingericht en flexibel aan te passen. Binnen in de woningen is het aangenaam, ook als er buiten een hittegolf of een ijzige kou heerst. Om voldoende ruimte te houden voor een groene en leefbare omgeving, bouwen we huizen op een klein oppervlakte en de hoogte in, met veel groen in, aan en op de gebouwen. We kiezen ervoor in te breiden en dus slim gebruik te
Maashorst2050
| 23
maken van de ruimte die er al is in plaats van onze kernen verder uit te breiden. In plaats van ‘straatje erbij’ is gekozen voor ‘laagje erbij’. Doordat we technologie inzetten, zoals virtuele zorg op afstand en robotica in huis, wonen onze inwoners steeds langer zelfstandig. Op die manier maken we in Maashorst samen een thuis. Onze leefomgeving en gebouwen nodigen uit om gemeenschappen te vormen, contact te maken en voor elkaar te zorgen. We ontmoeten elkaar in de buurttuin, bij de gezamenlijke voorzieningen en zorgen samen voor buren met een zorgbehoefte.
3 - O P NA A R EEN G EZA M EN LIJ K TH U I S
Hier ben je welkom
Maashorst heet iedereen welkom en is een veilige, leefbare plek voor wie hier woont. Nieuwe inwoners vinden hier een thuis en maken snel deel uit van de gemeenschap. Dat gaat niet vanzelf. Het vraagt een actieve bijdrage van ons allemaal. Als gemeente faciliteren we nieuwe contacten tussen mensen en dagen we iedereen uit om mee te doen. We vinden het belangrijk dat iedere (nieuwe) Maashorstenaar bijdraagt bij aan onze (verblijfs)economie en samenleving.
Maashorst2050
| 24
3 - O P NA A R EEN G EZA M EN LIJ K TH U I S
Mobiliteit
In Maashorst reist iedereen makkelijk van A naar B. Comfortabel en op je eigen moment. Dat geldt ook voor inwoners met een beperking, mensen zonder eigen vervoer of mensen die kwetsbaarder zijn. Daarbij is de auto niet het eerste vervoersmiddel waaraan we denken. Bij de inrichting van onze kernen zorgen we ervoor dat alle basisvoorzieningen op loop- of fietsafstand zijn. Het ligt daarom voor de hand om lopend of met de fiets naar de supermarkt, school of fysio te gaan. De schaduwrijke fiets- en wandelpaden maken dat ook heel prettig.
Maashorst2050
| 25
We hebben keuze uit duurzame vervoersconcepten als zelfrijdend deelvervoer, elektrische shuttles of een lightrail. Zo reizen we betaalbaar en binnen no-time van en naar omliggende kernen en steden als Eindhoven, Nijmegen en Den Bosch. De zes dorpskernen zijn autoluw, zodat er meer ruimte is om te genieten van het buiten zijn. Onze leefomgeving is grondig aangepast om deze andere manier van reizen mogelijk te maken. Maar het heeft ons zóveel opgeleverd dat we niet meer terug willen. Wegen zijn rustig, stil en schoon, vervoer is comfortabel en betaalbaar.
3 - O P NA A R EEN G EZA M EN LIJ K TH U I S
Ontwikkelprincipes voor toekomstplannen Een Maashorst met zes gezichten Elke kern ontwikkelt op eigen kracht en tempo en behoefte, maar met één gedeelde overtuiging: een fijne leefomgeving voor iedereen. Onderscheidend door voorzieningen Inwoners, bedrijven, organisaties en gemeente zorgen samen voor de aantrekkelijke, hoogstaande en toegankelijke voorzieningen die cruciaal zijn voor al onze inwoners en bezoekers. Vernieuwend bouwen en wonen is de norm Circulair, modulair en collectief bouwen is de standaard, passend bij levensfase, klimaatverandering en individuele behoeften. We groeien naar binnen We maken slim gebruik van de bestaande ruimte en kiezen voor inbreiding in plaats van uitbreiding. Samen bouwen we aan Maashorst Gemeenschappen faciliteren contact, samenzijn en zorg voor elkaar zodat iedereen mee kan doen. Duurzame mobiliteit voor iedereen en bereikbare kernen Slimme, schone en inclusieve mobiliteitsoplossingen brengen iedereen naar zijn of haar bestemming in Maashorst en verder.
Maashorst2050
| 26
4 - O P NA A R SAM EN WEL ZIJN
4
Toekomstbeeld van de wereld
O P NA A R SA M E N
Het jaar 2050 kenmerkt zich door ogenschijnlijk tegengestelde trends. Gemiddeld genomen neemt het welvaartsniveau toe, beschikken we over steeds meer kennis, verbetert technologie ons leven en worden we steeds ouder. Door technologie weten we alles over onze eigen gezondheid, bestelt onze koelkast zelf de boodschappen en zijn we via slimme interfaces direct en naadloos in contact met anderen. Tegelijkertijd voelen meer mensen zich eenzaam, is de ongelijkheid tussen groepen mensen groter geworden en zijn veel mensen het vertrouwen in de overheid kwijt. Mentale klachten vormen de grootste kostenpost van onze samenleving. Door de dubbele vergrijzing is de rol van technologie in de zorg enorm toegenomen.
WEL ZIJN
Ondanks de technologische ontwikkelingen, is de behoefte aan persoonlijk contact en verbinding groot. Kleine gemeenschappen en community’s zijn in 2050 erg belangrijk, zowel fysiek als digitaal. We willen elkaar graag ontmoeten en willen ergens bij horen. Gedeelde individuele waarden zoals zingeving, geluk en gezondheid verbinden ons en maken dat de gemeenschap als geheel ook gedijt. Op naar samen wel zijn.
Maashorst2050
| 27
Trends Individualisering & Collectivisme Focus op gezondheid | Technologisering
4 - O P NA A R SAM EN WEL ZIJN
Samen welzijn boven individuele welvaart
Maashorst is van oudsher een plek waar diversiteit van onze inwoners als kracht wordt beschouwd en waar dit ook als kans wordt benut. Dat is in 2050 nog steeds zo. De eigenheid van de zes individuele dorpskernen met hun sterke gemeenschappen is in de loop der tijd gelukkig bewaard gebleven. We hebben geïnvesteerd in het unieke karakter en in elke kern is het nog steeds goed toeven. De verschillende kernen vullen elkaar daarbij aan. Ons verenigingsleven
Maashorst2050
| 28
is een stevig fundament en speelt een belangrijke rol in ontmoeting. In 2050 is Maashorst daarom nog steeds een fijne plek waar we samen wel zijn. Hier vinden we het vanzelfsprekend om te leven volgens het credo ‘als het met iedereen goed gaat, hebben we het samen beter’. We kijken bij samen wel zijn naar zowel tastbare dingen (zoals inkomen voor iedereen) als naar minder tastbare zaken (zoals aandacht voor elkaar). Samen wel zijn en individuele welvaart gaan hand in hand.
4 - O P NA A R SAM EN WEL ZIJN
Maashorst zorgt voor wie het nodig heeft
Om de zorg met zoveel ouderen betaalbaar en behapbaar te houden zetten we in 2050 ons zorgstelsel op een andere manier in. We beginnen bij de mens, niet bij het systeem: wie hulp nodig heeft, krijgt die op maat – afgestemd op de situatie. Niet langer krijgt iedereen het standaardaanbod. Zo ontstaat ruimte voor de mensen die het écht nodig hebben en houden we onze zorgvoorzieningen voor iedereen op peil – betrouwbaar, bereikbaar en van goede kwaliteit. Technologie
Maashorst2050
| 29
helpt ons daarbij. Als gemeente besteden we nauwelijks tijd aan de administratie van onze zorgvoorzieningen. Aanvragen voor ondersteuning worden door AI verwerkt. Daardoor hebben we meer tijd om te faciliteren bij initiatieven van onze inwoners en ondernemers. En omdat al onze inwoners voldoende digitaal vaardig zijn, kan iedereen meedoen en zichzelf redden in een digitale wereld – op een eerlijke, gelijkwaardige manier.
4 - O P NA A R SAM EN WEL ZIJN
Samen sterker in samen wel zijn
In een wereld die steeds digitaler en individueler wordt, kiezen wij in Maashorst juist voor verbinding. We versterken het ‘samen doen’ – met elkaar en voor elkaar. Technologie neemt taken van ons over en helpt ons zo om tijd vrij te maken, zodat we er kunnen zijn voor anderen. Of je nu een bardienst draait bij de sportclub, tijd besteedt bij je oudere buurman, of meewerkt aan de gezamenlijke buurttuin: die betrokkenheid maakt ons sterker als gemeenschap. Onze leefomgeving is meegegroeid met die behoefte van verbondenheid, bijvoorbeeld
Maashorst2050
| 30
met woonconcepten waarin ruimte is om elkaar te ontmoeten en samen te leven in andere samenstellingen. Niet alleen inwoners, ook maatschappelijke organisaties en het bedrijfsleven hebben hier actief aan bij gedragen. Initiatieven die bijdragen aan het welzijn van onze inwoners kregen daarom voorrang. Zo hebben we samen aan een Maashorst gebouwd waar iedereen telt en iedereen bijdraagt.
4 - O P NA A R SAM EN WEL ZIJN
Technologie voegt waarde toe aan ons leven
In 2050 helpt technologie ons om gezonder te leven én beter voor elkaar te zorgen. Dankzij slimme toepassingen hebben we nu meer inzicht in onze gezondheid dan ooit tevoren en veel zorg wordt inmiddels digitaal verleend. AI is een vast onderdeel geworden van de eerstelijnszorg. Medische vragen worden razendsnel en met grote nauwkeurigheid geanalyseerd en van een eerste
Maashorst2050
| 31
diagnose voorzien. Daardoor hebben zorgverleners meer tijd voor persoonlijk contact. Veel zorg verloopt digitaal – snel, betrouwbaar en afgestemd op het ritme van het dagelijks leven. Het sterke netwerk met ons streekziekenhuis, zorgorganisaties en technologiepartners helpen bij deze ontwikkelingen. Een echt gesprek, een hand op je schouder, een vertrouwd gezicht aan je bed – dát blijft.
4 - O P NA A R SAM EN WEL ZIJN
Gezondheid begint buiten
We weten dat wat goed is voor de natuur, ook goed is voor ons. Bewegen in de buitenlucht heeft een direct positief effect op onze mentale en lichamelijke gezondheid en dus zijn we heel zuinig op onze leefomgeving. Loop je door Maashorst, dan is het groen, schaduwrijk en nodigen de paden en routes uit om lekker te wandelen, te fietsen en samen te sporten. We bouwen op die manier aan een gezonde samenleving en benutten de ruimte hiervoor als instrument.
Maashorst2050
| 32
4 - O P NA A R SAM EN WEL ZIJN
Ontwikkelprincipes voor toekomstplannen Samen sterker in samen wel zijn Mensen maken samen de gemeenschap. De gemeente ondersteunt, stimuleert en faciliteert. Technologie zetten we in om de kwaliteit van leven te verhogen Door de inzet van technologie ontstaat er meer ruimte voor zaken die er echt toe doen. Voor elkaar zorgen, naar elkaar omkijken, gemeenschappen bouwen. Gezond begint bij buiten Een gezonde samenleving is het doel en de inrichting van de ruimte is hiervoor een instrument. Maashorst kiest voor wat mensen sterker maakt Initiatieven die bijdragen aan welzijn krijgen voorrang.
Maashorst2050
| 33
5 - O P NA A R SAM EN M OG ELIJK M A KEN
5
Toekomstbeeld van de wereld
O P NA A R SA M E N M OG E L I J K
In 2050 zijn de maatschappelijke opgaven te groot, te talrijk en te complex om als overheid alleen zorg voor te dragen. Het vergroten van de biodiversiteit, toegankelijke gezondheidzorg, verdere verduurzaming: we doen het samen. Inwoners, bedrijven en organisaties creëren naast economische waarde als vanzelfsprekend ook maatschappelijke waarde. Ze hebben de verantwoordelijkheid en nemen initiatief om de uitdagingen waar zij voor staan samen aan te pakken. De rol van de overheid is verschoven van één die reguleert en regisseert naar één die aanschuift als gelijkwaardige samenwerkpartner naast andere partijen en inwoners.
MAKEN
Op naar samen mogelijk maken.
Maashorst2050
| 34
Trends Individualisme & collectivisme | Globalisering Diversiteit & inclusiviteit
5 - O P NA A R SAM EN M OG ELIJK M A KEN
Kracht bij inwoners
In Maashorst ligt de kracht van verandering bij onze inwoners. Vrijzinnige doeners, denkers en makers die initiatief nemen om samen iets moois van het leven te maken. Daarom bouwen we samen met onze inwoners, bedrijven en organisaties aan een gemeenschap waarin ruimte, vertrouwen en verantwoordelijkheid centraal staan.
Maashorst2050
| 35
Wij geloven dat onze inwoners en ondernemers zelf weten wat ze nodig hebben. De rol van de gemeente is daarom verschoven naar de rol om mee mogelijk te maken. We laten de verantwoordelijkheid bij inwoners, bedrijven en organisaties waar dat kan, en nemen verantwoordelijkheid waar dat moet.
5 - O P NA A R SAM EN M OG ELIJK M A KEN
Ambtenaar als verbinder
Om ruimte voor initiatieven te creëren werken we met kaders op hoofdlijnen en sturen we op doelen. De invulling binnen die kaders? Dat doen we samen. De ambtenaar van de toekomst is een verbinder met inhoudelijke kennis en een brede blik. Iemand die in staat is om synergie te creëren tussen initiatiefnemers,
Maashorst2050
| 36
experts, landelijke ontwikkelingen en andere organisaties en hun diverse belangen. En die het doel en het algemeen belang in het achterhoofd houdt. Inwoners regelen onderling veel samen en bekijken waar behoefte aan is in hun wijk of buurt en nemen zelf initiatief om wensen te realiseren.
5 - O P NA A R SAM EN M OG ELIJK M A KEN
AI denkt mee
Ook AI doet mee. Niet om te besturen, dat laten we over aan de mens. Maar wel om ons denken scherper te maken. Met slimme analyses en data-gedreven inzichten kunnen we complexe onderwerpen inzichtelijk maken. Dat scheelt tijd. Ook door het inzetten van AI bij het objectief beoordelen van aanvragen en het overnemen van administratieve taken ontstaat er ruimte. Die tijd zetten we in voor onze inwoners en belanghebbenden.
Maashorst2050
| 37
5 - O P NA A R SAM EN M OG ELIJK M A KEN
Huis van de Gemeenschap
Ons traditionele gemeentehuis is getransformeerd tot het Huis van de Gemeenschap. Een plek waar mensen elkaar ontmoeten, inspiratie opdoen, aan initiatieven werken, ideeën delen en we samen werken aan het verder vormgeven van Maashorst. Kortom; waar zeggenschap en eigenaarschap samenkomen.
Maashorst2050
| 38
5 - O P NA A R SAM EN M OG ELIJK M A KEN
Ontwikkelprincipes voor toekomstplannen Technologie versterkt, de mens bestuurt Voor verrijking van inzicht en gesprek, niet om het over te nemen. Zeggenschap is structureel georganiseerd Participatie is het vertrekpunt. We laten de verantwoordelijkheid bij inwoners, bedrijven en organisaties waar dat kan, en nemen onze verantwoordelijkheid waar dat moet. Van beleidsmaker naar verbinder Onze rol is het scheppen van ruimte én kaders waarin initiatieven kunnen bloeien. Minder regeldruk, meer kaders en doelen Heldere kaders geven initiatieven vrijheid. Uitgangspunt is ‘Ja, mits...’.
Maashorst2050
| 39
Hoofdstuk 3
Mijn verhaal: het DNA van Maashorst In de zoektocht naar de gemeente die we willen zijn in de toekomst, kijken we ook in de spiegel. Wie zijn wij als Maashorst eigenlijk? Hoe zijn we ontstaan? Waar ligt onze kracht en hoe onderscheiden we ons van anderen? Wie ben ik? Ik ben Maashorst. Geboren uit de samensmelting van zes dorpen – Uden, Schaijk, Zeeland, Reek, Volkel en Odiliapeel – én het natuurgebied waar ik mijn naam aan dank. Vanuit deze samensmelting draag ik de sporen van eeuwenoude geschiedenis. Mijn wortels liggen op het kruispunt van bijzondere geologische structuren, waar zand en klei elkaar ontmoeten op de grens van Brabant. Hier loopt de Peelrandbreuk als een zichtbare scheur door mijn landschap. Aan de ene kant daarvan ligt de horst – dat ben ik – een hoger gelegen gebied dat uit de aardkorst is omhooggekomen. Aan de andere kant ligt de slenk, een lager gelegen zone die juist is gezakt. Zo is mijn bodem gevormd door diepe krachten in de aarde, en dat laat ik trots zien aan de oppervlakte. Dat maakt mij uniek. Een plek vol diversiteit, met een rijke schakering aan natuur en cultuur.
Maashorst2050
| 40
Mijn inwoners zijn vrijzinnige pioniers. Vrij denken, lef en ondernemerschap zitten in mijn genen. Ik denk buiten de gebaande paden en sta open voor nieuwe ideeën. Hier kunnen dingen die elders niet kunnen. Ik maak het mogelijk. Mijn mensen zijn pioniers, durvers en doeners – samen bouwen we aan een plek waar ruimte is voor experiment en vooruitgang. Waar kom ik vandaan? Mijn geschiedenis gaat terug tot de prehistorie. Al duizenden jaren laten mensen hun sporen achter in mijn bossen, heide en vennen. Hechte gemeenschappen bewerkten mijn woeste gronden om een regio te vormen met een sterke eigen identiteit. Al in de 13e eeuw werd Uden voor het eerst genoemd, en groeide het uit tot een zelfstandige heerlijkheid. Ook mijn andere kernen werden al vroeg bewoond. Door archeologische vondsten leren we daar steeds meer over. In de 17e eeuw werd Uden een vrijzinnig toevluchtsoord: buiten het gezag van de Republiek bood ik ruimte aan geloofsvrijheid en andersdenkenden. Door de eeuwen heen bloeide de streek dankzij landbouw, ambacht en industrie. Ik toonde veerkracht in tijden van verandering. Tijdens de Eerste Wereldoorlog ving ik duizenden Belgische vluchtelingen op in Vluchtoord. Ik was solidair, gastvrij en daadkrachtig – eigenschappen die mij nog steeds kenmerken.
H E T D N A VA N M A A S H O R S T
Mijn kracht Die geschiedenis heeft mij gemaakt tot wie ik nu ben. Ik ben gevormd door hechte gemeenschappen waarin mensen voor elkaar klaarstaan, naar elkaar omkijken en samen verantwoordelijkheid nemen voor een fijne leefomgeving. Ik heb een rijk verenigingsleven, een sterk MKB in al mijn kernen en een uitgebreid buitengebied. Mijn mensen zijn betrokken en trots. Met die betrokkenheid worden hier zaken mogelijk gemaakt waardoor het hier fijn wonen en ondernemen is. Ik ben een plek waar vrijheid en durf samenkomen. Hier geldt: niet lullen maar poetsen. Dit ben ik Mijn kracht zie je terug in de vele initiatieven en tradities die mijn mensen in ere houden. Zo klopt mijn hart tijdens het carnaval: maandenlang werken verenigingen en vrijwilligers samen aan praalwagens en feestelijke activiteiten. De optochten en feesten brengen jong en oud bij elkaar en zorgen voor een unieke verbondenheid. Ook tastbaar erfgoed vormt mijn identiteit. De Peelrandbreuk is een uniek geologisch en landschappelijk element in mijn DNA. Daarnaast vertellen rijksen gemeentelijke monumenten mijn geschiedenis. De Bossche School is daarin een sprekend voorbeeld: met gebouwen als de kerk van de Heilige Kruisvinding in Odiliapeel, het voormalige gemeentehuis van Zeeland en het woonhuis van architect Jan de Jong in Schaijk.
Deze stijl, met wortels in de regio, draagt bij aan de eigenheid van mijn dorpen en geniet internationale waardering Mijn eigen zorgcoöperatie organiseert boodschappenhulp, ontmoetingsactiviteiten en gezamenlijke maaltijden voor ouderen en mantelzorgers, zodat niemand zich buitengesloten voelt. Grote evenementen brengen de gemeenschap jaar in jaar uit samen, zoals de kermis, Uden on Ice en het ZomerZon Festival. De stedelijke kern van Uden trekt bezoekers uit de hele regio. Hier is het goed toeven. Maashorst2050
| 41
H E T D N A VA N M A A S H O R S T
Ik ben groen en gastvrij, met het grootste aaneengesloten natuurgebied van Brabant. Bossen, heidevelden, stuifduinen, vennen en mijn wijstgronden, een zeldzaam natuurfenomeen, maken mij aantrekkelijk om te verblijven. De breuken in de ondergrond hebben mijn landschap en onze gemeente gevormd. Ik trek met name bezoekers aan die graag actief bezig zijn, mijn uitgebreide winkelhart bezoeken, een voorstelling of concert bezoeken of op stap gaan in een van de vele restaurants en cafés. Aan de rand van mijn natuurgebied ligt ziekenhuis Bernhoven, een regionaal zorgcentrum dat breed bekendstaat om het unieke concept van ‘zinnige zorg’. Deze vernieuwende aanpak maakt Maashorst tot een voorbeeldregio voor toekomstbestendige, betaalbare en menselijke gezondheidszorg. Mijn economie is sterk en veelzijdig. Lokale ondernemers, zoals bakkerijen, ambachtelijke maakbedrijven en familiebedrijven vormen het hart van mijn dorpen. In Maashorst vind je bedrijventerreinen waar innovatieve bedrijven met focus op ‘maken’ zich vestigen. De agrarische sector vernieuwt met initiatieven als Peel Natuurdorpen en circulaire landbouw. Ik sta bekend om mijn sterke agrofoodsector. Met korte ketens, duurzame productiemethoden en samenwerkingen tussen boeren, verwerkers en lokale afzetmarkten.
Van innovatieve voedselverwerking tot streekproducten met karakter: Ik verbind landbouw, technologie en gezonde voeding tot een toekomstgerichte voedselregio. Ik bied ruimte voor Vliegbasis Volkel, een van de belangrijkste luchtmachtbases van Nederland en een centrum van innovatie en veiligheid. Hier werken dagelijks zo’n 1.500 militairen en medewerkers aan nationale en internationale missies, moderne technologieën en defensie-innovaties.
Maashorst2050
| 42
H E T D N A VA N M A A S H O R S T
Ik maak onderdeel uit van De Peel, een uniek laagveengebied dat zich uitstrekt over het oosten van Noord-Brabant en het noorden van Limburg. Het landschap kenmerkt zich door een afwisseling van veengronden, heidevelden, vennen en voormalige turfstroken. Door zijn bijzondere ontstaansgeschiedenis en ecologische rijkdom is de Peel van grote waarde als natuurgebied, waterbuffer en klimaatregulerend landschap. Voor mij een essentieel onderdeel van mijn ruimtelijk en ecologisch netwerk. Het is een plek waar landschappelijke kwaliteit, cultuurhistorie en innovatie samenkomen: een proeftuin voor duurzame gebiedsontwikkeling binnen Maashorst.’ Bij mij wordt geëxperimenteerd met vernieuwende woon- en werkvormen, waar natuur, landbouw en samenleving hand in hand gaan. Uniek is het experiment AgroNatuurWonen. Hier werken boeren, bewoners en de gemeente samen aan een pilot waarin landbouwgrond wordt omgevormd tot een mozaïek van nieuwe natuur met daartussen ruimte voor tiny houses en andere kleinschalige woonvormen. Ook wordt hard gewerkt aan woningen voor starters, senioren en gezinnen. Duurzaamheid loopt daar als een rode draad doorheen. Inwoners, ondernemers, woningcorporaties en gemeente werken samen aan projecten om woningen CO2neutraal te maken, bio-based te bouwen met vlas, hennep en hout, materialen te hergebruiken en tuinen te vergroenen.
Maashorst2050
| 43
Hoofdstuk 3
De zes kernen van Maashorst Odiliapeel Odiliapeel is gelegen in het noordelijk deel van de Peel en is rond 1920 ontstaan. Vroeger was het een onherbergzaam terrein, bestaande uit moerassen en heidevelden. Inwoners omschrijven Odiliapeel als een gemoedelijk dorp en ze zijn zeer tevreden over de aanwezigheid van een fijne supermarkt, de speeltuin in het bos, het rolstoelpad in een mooie parkachtige omgeving en het ruimtelijke woonkarakter van het dorp. Opvallend is de kerk in het centrum van het dorp, in architectuur van Jan de Jong. Er zijn veel verenigingen die veel activiteiten organiseren. Naast de sport- en cultuurverenigingen zijn er ook verschillende buurtverenigingen en burgerinitiatieven. Veel inwoners zijn als vrijwilliger actief. Het dorp heeft de basisvoorzieningen, maar deze staan onder druk. Er is behoorlijk wat bedrijvigheid in het dorp. Omdat Odiliapeel wat afgelegen ligt, is er een sterke auto-afhankelijkheid. Ten oosten van Odiliapeel zien we een grootschalig agrarisch landschap. Hier heeft sinds de ontginning de nadruk gelegen op de landbouw. In het oostelijke gebied ligt ook AgroProeftuin de Peel, waar boeren kunnen experimenteren met nieuwe teelten. Aan de noordkant van Odiliapeel ligt Vliegbasis Volkel. Qua ruimtelijke structuur heeft er in het noorden herverkaveling en schaalvergroting plaatsgevonden.
Ten zuiden van Odiliapeel bevindt zich het ontginningsbos en zien we een kleinschaliger landschap.
Reek
Schaijk
Zeeland
Uden
Volkel
Maashorst2050
| 44
Odiliapeel
D E Z E S K E R N E N VA N M A A S H O R S T
D E Z E S K E R N E N VA N M A A S H O R S T
Reek
Schaijk
In Reek heerst een sfeer van ‘ons kent ons’ waarin de mensen naar elkaar om kijken. De lokale cultuur kenmerkt zich door een groot zelfoplossend vermogen. Er is een grote sociale betrokkenheid en cohesie onder de bewoners en ondernemers. Reek is gegroeid rond de linten Monseigneur Suijsstraat, Monseigneur Borretstraat en Heijtmorgen. Dit laatste lint staat bekend om de kenmerkende knotlindes. In de kern zijn er enkele historische beeldbepalende panden terug te vinden, zoals ‘t Klooster en elementen uit de tijd van Napoleon met een rijke historie (waaronder Mineursberg). Economisch ligt de nadruk op agrarische bedrijven, kleinschalige recreatie, woon-werkkavels en zorg. Tevens is er een militair springterrein van Defensie aanwezig in de bossen. De voorzieningen in Reek staan onder druk, mede door het relatief geringe inwoneraantal.
De kern Schaijk is actief en bruisend, met een karakter van ‘ons kent ons’. Bewoning in het gebied is terug te leiden tot aan de Romeinse tijd. Sindsdien heeft het dorp zich flink ontwikkeld en omvat het ook een aantal buurtschappen, waaronder ’t’ Mun en ’t Gaal. Het inwoneraantal is voornamelijk in de afgelopen vijf jaar snel gegroeid. Er is nog steeds behoefte aan woningen. Doorstroming is daarbij een belangrijk aandachtspunt. Het sociale karakter van Schaijk komt onder andere terug in het kenmerkende, grote aanbod aan culturele activiteiten en het omvangrijke verenigingsleven. Zo staat het dorp in de regio bekend om zijn carnavalsoptocht en -feesten, en is er in de kern veel te doen op cultureel gebied. Daarnaast kent Schaijk een sterk gevoel van ondernemerschap. Er is de afgelopen jaren veel veranderd in het dorpscentrum. De belangrijkste dagelijkse winkels zijn er aanwezig, maar is er nog wel ruimte voor verbetering op het gebied van vergroening en verkeersveiligheid. Op het gebied van zorg zijn alle basisvoorzieningen in Schaijk aanwezig.
De landschappelijke structuur kenmerkt zich aan de noordzijde door het open rivierenlandschap, met de Oude Maasdijk en de Hertogswetering die onderdeel is van de Beerse Overlaat en de Zuidwaterlinie. Ten zuiden van de N324 is de landschappelijke structuur kleinschaliger. De weg vormt een barrière in het landschap richting De Maashorst.
Maashorst2050
| 45
Schaijk ligt prachtig te midden van gevarieerde natuur. De kern wordt omringd door de bossen van De Maashorst en Herperduin, maar grenst ook aan het open rivierlandschap van de Hertogswetering. Het buitengebied wordt verder gekenmerkt door oude bebouwingslinten en waardevolle landschapsstructuren.
D E Z E S K E R N E N VA N M A A S H O R S T
D E Z E S K E R N E N VA N M A A S H O R S T
Uden
Volkel
“Een stedelijk dorp in een landelijke omgeving”, dat is Uden. Het centrum vervult een regionale functie op het gebied van detailhandel, horeca en bedrijvigheid. Ook de aanwezigheid van bedrijventerreinen maakt dat de relatie tussen wonen en werken in Uden sterk is. Zowel binnen als buiten het centrum kan het (lokale) ondernemerschap goed floreren dankzij een gevarieerd vestigings- en bezoekersklimaat. Uden onderscheidt zich zo als centrale plaats binnen een relatief landelijke omgeving. Terwijl het centrum qua voorzieningenaanbod een relatief stedelijke uitstraling heeft, is het omliggende woongebied nog steeds dorps. Uden heeft als grootste kern van de gemeente ook de meest gedifferentieerde (woon)wijken. In de ene wijk is veel sociale huur aanwezig, en in de andere met name vrijstaande woningen. Dit betekent dat de opgaves en kansen ook per wijk verschillen. Het natuurlijke landschap is in Uden, ondanks dat de woonkern sinds de Tweede Wereldoorlog in een hoog tempo is gegroeid, nog altijd goed zichtbaar. De natuurlijke ondergrond heeft hierbij haar sporen achtergelaten. Binnen de kern Uden is, mede hierdoor, relatief veel groen aanwezig.
Volkel is een zelfstandig dorp met een eigen identiteit; het is een dorp waar de mensen graag blijven wonen. Onlosmakelijk verbonden met het dorp is Vliegbasis Volkel. De in het verleden beperkte mogelijkheden voor woningbouw hebben ertoe geleid dat er te weinig aanbod is voor starters en levensloopbestendige woningen. Inmiddels wordt er ten westen van Volkel gewerkt aan uitbreidingsmogelijkheden. In Volkel is sprake van een prettige cultuur waarin mensen tolerant zijn en open staan voor elkaar. In Volkel wordt veel georganiseerd en de buurtvereniging speelt hier een belangrijke rol in. In Volkel is een aantal winkels en basisvoorzieningen aanwezig, voornamelijk centraal gelegen aan het Schakelplein. Binnen de kern zijn verschillende commerciële en maatschappelijke gebouwen gelegen welke verschillende organisaties huisvesten. Een belangrijk aspect voor de Volkelaren betreft het beeldbepalende kerkgebouw.
Uden is ook onlosmakelijk verbonden met het omliggende buitengebied. Rondom Uden zijn er veel agrarische bedrijven in soms wel eeuwenoude linten en buurtschappen. Dit agrarische gebied gaat geleidelijk over in verschillende recreatiegebieden en natuurschoon zoals De Maashorst, Bedafse Bergen, het Sint Annabos en de Leijgraaf. Tegelijkertijd zijn de voorzieningen in de kern altijd dichtbij. Het buitengebied wordt tegenwoordig dan ook gekenmerkt door een lappendeken van functies.
Maashorst2050
| 46
Het buitengebied van Volkel kent een gemengd gebruik. In het gebied vinden agrarische activiteiten plaats, maar ook (vooral aan de randen) niet-agrarische bedrijvigheid. In het buitengebied is ook Hemelrijk gelegen. Dit is gestart als zandwinningplas maar heeft zich ontwikkeld tot een recreatiegebied voor jong en oud met regionale functie. Het buitengebied kenmerkt zich verder door aanwezigheid van bebouwingslinten en enkele karakteristieke buurtschappen zoals Lankes en Heikant.
D E Z E S K E R N E N VA N M A A S H O R S T
Zeeland Zeeland is een hecht en ondernemend dorp met een sterke sociale cohesie en een groot en actief verenigingsleven. Er wordt veel georganiseerd en nieuwkomers worden makkelijk opgenomen in de gemeenschap. Zeeland is omgeven door een oud en kleinschalig cultuurlandschap met een groot aantal (agrarische) lintbuurtschappen. Zeeland is dusdanig gegroeid dat een deel van deze buurtschappen nu grenzen aan het dorp. De bebouwingsconcentratie rondom Oventje is een van de grootste buurtschappen, en kent een sterke saamhorigheid. Nabij Zeeland zijn nog veel historische landschapsstructuren (bolle akkers en zandwegen) aanwezig. De Kerkstraat in Zeeland functioneert als een duidelijke dorpsstraat met voorzieningen, maar is ook stenig en er is weinig groen. Er zijn aansprekende horecazaken aanwezig, het dorpshuis en de sporthal zijn vernieuwd, maar het aantal winkels is de laatste jaren afgenomen. De basisvoorzieningen zijn aanwezig maar moeten niet verder teruglopen. Daarnaast is een brede en samenhangende infrastructuur voor de eerstelijnsvoorzieningen in Zeeland een sterke wens en ook nodig voor de toekomst. In Zeeland is veel natuur in de omgeving; aan de westkant natuurgebied De Maashorst en aan de zuidkant de Trentse Bossen. Ten noorden en oosten is ook het kenmerkende wijstverschijnsel aanwezig.
Het buitengebied ten (zuid)oosten van Zeeland heeft een sterk agrarisch karakter, met name intensieve veeteelt (Graspeel) en bedrijvigheid verbonden aan de agrarische sector. Elders in het buitengebied is er meer functiemenging aanwezig. Aan de zuidkant van Zeeland is sprake van een geleidelijke overgang tussen het dorp en het buitengebied. Aan de andere zijden vormen de Midden Peelweg (N277) en de Bergmaas een barrière naar het buitengebied. De verkeersstructuur zorgt voor een goede bereikbaarheid. Het lokale bedrijventerrein (Voederheil) ligt in de punt van deze verkeersstructuur.
Maashorst2050
| 47
Nawoord Samen koers houden richting 2050 Met Maashorst2050 hebben we geen blauwdruk neergelegd, maar een Kompas in handen genomen. Een Kompas dat richting geeft in een wereld vol verandering en onzekerheid. Het helpt ons keuzes maken in het hier en nu, met het vizier gericht op de toekomst. Maar het Kompas is pas waardevol als je het actief gebruikt – in gesprek, in beleid en in samenwerking. De komende jaren dagen we onszelf en iedereen uit om de tijd te nemen om verder te kijken dan de dag van vandaag en ‘in de toekomst te stappen’. Alleen op die manier kun je koers houden en blijf je wendbaar en flexibel. We nodigen iedereen uit mee te blijven denken, te doen én te blijven dromen. Dit Kompas Maashorst2050 is daarmee een levend document. Het vraagt om verrijking en wellicht om herijking. Nieuwe inzichten, initiatieven en samenwerkingen kunnen aanleiding zijn om onze koers aan te scherpen. Daarom is dit document het begin van een voortdurend gesprek: over wie we zijn, wat we willen worden en hoe we daar samen komen. De vijf bewegingen in dit Kompas vormen de basis voor een integrale en toekomstgerichte manier van werken. Ze vragen om samenwerking tussen inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties, kennisinstellingen en de overheid.
Ze nodigen uit tot concrete projecten en experimenten, tot beleid dat over domeinen heen kijkt, en tot bestuurlijke keuzes die passen bij onze langetermijnambitie.
Maashorst2050
| 48
In het vervolgtraject kan dit Kompas gebruikt worden: • als inspiratie bij het opstellen van het nieuwe bestuursakkoord; • bij het gesprek in de raad en met inwoners over de grote opgaven die op ons afkomen; • bij het maken van een strategische agenda met prioriteiten voor de middellange termijn; • voor het versterken van de regionale positie van Maashorst; • bij het actualiseren van bestaande beleidsvisies en uitvoeringsagenda’s; • voor het initiëren van nieuwe samenwerkingen en projecten die bijdragen aan de bewegingen richting 2050. Zo blijven we samen koers houden, zonder star te zijn. Wendbaar waar nodig, standvastig waar het telt. Want de toekomst van Maashorst maken we samen – stap voor stap, met lef, vertrouwen en een gedeeld perspectief.