Bijlage 1 ter informatie - STEC-rapport Woningbehoefteonderzoek Maashorst 2023
Tekst van het document
25
Woningbehoefte-onderzoek Maashorst 22.275
6 Kwantitatieve woningbehoefte Dit hoofdstuk schetst de kwantitatieve woningbehoefte in de gemeente Maashorst voor de komende tien en twintig jaar. Een demografische analyse dient als basis voor het bepalen van de toekomstige woningbehoefte van Maashorst.
6.1 Tot 2033 groeit Maashorst naar verwachting met circa 2.210 huishoudens In de periode 2023-2033 een verwachte toename van +2.210 huishoudens op basis van Primos 2022 De woningbehoefte wordt in belangrijke mate bepaald door verandering in de huishoudens. De Primos prognose stelt dat het aantal huishoudens tot 2033 groeit met 2.210 huishoudens waarmee het totaal op zo’n 28.025 huishoudens komt. De Provinciale prognose laat sinds 2028 een lichtere stijging zien ten opzichte van de Primos prognose. De Provinciale prognose gaat uit van een huishoudensaantal van 27.700 in 2033. REDENEN WAAROM WE DE PRIMOS 2022 PROGNOSE ALS BASIS GEBRUIKEN • •
De Provinciale prognose dateert uit 2020 en gebruikt de Primos 2020 prognose als basis. Dit jaar wordt een update van de Provinciale prognose verwacht. De meest recente prognose is momenteel Primos 2022. Deze prognose laat een sterkere groei zien, vooral na een periode van vijf jaar. Het is gebleken dat de laatste jaren de prognoses hoger uitvallen dan eerder was voorzien. Vooral de toenemende migratiestromen hebben hier invloed op.
Figuur 15: Ontwikkeling aantal huishoudens gemeente Maashorst 30.000 29.000 Historisch (CBS)
28.000 27.000
Primos 2022
26.000 Provinciale prognose (Primos 2020) - huishoudensontwikkeling
25.000 24.000
Provinciale prognose (Primos 2020) - woningvoorraad
23.000 22.000 2012 2014 2016 2018 2020 2022 2024 2026 2028 2030 2032 2034 2036 2038 2040
Bron: Provinciale prognose (2020), Primos prognose (2022), prognose woningvoorraad (2020), CBS (2022); bewerking Stec Groep (2023).
Primos prognose: sterke vergrijzing maar ook groeiende groep gezinnen In 2023 ligt het aantal huishoudens volgens de Primos prognose op circa 25.815 huishoudens. Hiervan vormen gezinnen (en 1-ouderhuishoudens) met 8.950 huishoudens de grootste doelgroep. Deze groep groeit de komende tien jaar nog met 2% en ook tussen 2033-2043 wordt een groei verwacht van 6%. De sterkste groei zien we onder alleenstaanden en stellen van 65 jaar en ouder. Er komen 2.205 huishoudens van deze doelgroep bij de komende tien jaar. Dit is een relatieve procentuele groei van 27% tot 2033.
26
Woningbehoefte-onderzoek Maashorst 22.275
6.2 Vanaf 2033 (2033-2043) wordt een groei verwacht van 1.130 huishoudens Vanaf 2033 verwachten we nog een groei van in totaal 1.130 huishoudens tot 2043. Hiermee groeit het totaal aantal huishoudens de aankomende 20 jaar met circa 3.340. Vanaf 2033 zien we met name een groei in de doelgroep alleenstaanden en stellen van 65 jaar en ouder (+1.045). Ook is er een groei zichtbaar bij de gezinnen, deze doelgroep groeit in 2033 - 2043 nog met circa 530 huishoudens. De jongere doelgroepen blijven ook na 2033 in aantallen afnemen. Tabel 5: Huishoudensontwikkeling gemeente Maashorst, conform Primos 2022
Alleenstaanden & stellen tot 35 jaar Alleenstaanden & stellen 35 t/m 65 jaar Alleenstaanden & stellen 65 jaar en ouder Gezinnen Overig Totaal
Huishoudens 2023
2023-2033
2023-2033 relatief
2033-2043
2033-2043 relatief
Totaal 2023-2043
2.660 5.990
-100 -105
-4% -2%
-345 -100
-13% -2%
-445 -205
Totaal 2023-2043 relatief -17% -3%
8.135
+2.205
27%
+1.045
13%
+3.250
40%
8.950 80 25.815
+200 +10 +2.210
2% 11% 9%
+530 +5 +1.130
6% 4% 4%
+730 +15 3.340
8% 15% 13%
Bron: Primos (2022), bewerking Stec Groep (2023). Afgerond op vijftallen
In dit onderzoek hanteren we de Stec-doelgroepenindeling. Als basis voor de kwalitatieve woningbehoefte vertalen we de prognosecijfers naar specifieke doelgroepen. Onze StecDoelgroepenindeling is opgebouwd vanuit de belangrijkste factoren die van invloed zijn op de woonvoorkeuren- en mogelijkheden: leeftijd en samenstelling van het huishouden, inkomen van het huishouden en het woonmilieu. De huishoudensontwikkeling van alle doelgroepen is uitgewerkt in bijlage B. Tabel 6: Huishoudensontwikkeling gemeente Maashorst op kernniveau, conform Primos 2022 Kern Odiliapeel Reek Schaijk Uden Volkel Zeeland Maashorst
Huishoudens 2023 840 695 3.045 16.960 1.450 2.820 25.815
Huishoudens in 2033
Ontwikkeling 2023-2033
845 705 3.405 18.495 1.495 3.075 28.020
+5 +10 +360 +1.535 +45 +255 +2.210
Huishoudens in 2043 885 740 +3.505 19.305 1570 3145 29.155
Ontwikkeling 2033-2043 +40 +35 +100 +810 +75 +75 +1.130
Bron: Primos (2022), bewerking Stec Groep (2023). Afgerond op vijftallen
Naast de verandering in het aantal huishoudens (door autonome groei), spelen ook migratie en het inlopen van het woningtekort een belangrijke rol in de bepaling van de toekomstige woningbehoefte in Maashorst. Daar gaan we hierna op in.
27
Woningbehoefte-onderzoek Maashorst 22.275
6.3 Scenario met hogere migratie laat extra groei zien van circa 555 huishoudens tot 2033 Migratie onzekere factor in de prognose van de huishoudensontwikkeling Migratie is een onzekere factor binnen de huishoudensontwikkeling. Migratiestromen laten zich lastig voorspellen. Om een zo robuust mogelijk beeld te geven van de huishoudensontwikkeling tot 2033, en de invloed van recente migratietrends daarop, houden we in de analyses rekening met een hogere instroom door migratie. We zien immers dat de bevolkingsontwikkeling in Maashorst voornamelijk beïnvloed wordt door migratiecijfers en dat de laatste jaren het migratiesaldo fors is toegenomen. De praktijk wijst uit dat prognoses (buitenlandse) migratie onderschatten. Voor het migratie-scenario kijken we eerst terug naar hoe de bevolking en het aantal huishoudens in Maashorst zich in de afgelopen jaren hebben ontwikkeld en in welke mate dit toegerekend kon worden aan migratie (op basis van gegevens van het CBS). Om tot het migratie-scenario te komen trekken we de langjarige migratietrend door in de prognose tot 2033. Als basis hanteren we de meest recente Primosprognose van ABF-research zoals uiteengezet in voorgaande paragraaf (Primos 2022). De huishoudensprognoses van Primos houden rekening met de invloed van migratiestromen over een langere periode op de bevolkingsontwikkeling.
Tabel 7: Extra behoefte op basis van migratie in de gemeente Maashorst op kernniveau Kern Odiliapeel Reek Schaijk Uden Volkel Zeeland Maashorst
Groei door hogere migratie tot 2033 (huishoudens)
Groei door hogere migratie naar rato verdeeld over kernen*
555
555
20 15 65 365 30 60 555
Bron: ABF (2022), Primos (2022), bewerking Stec Groep (2023). Afgerond op vijftallen. *De extra opgave op basis hogere migratie is bij de vertaling naar de woningbehoefte naar rato van het aantal huishoudens binnen deze doelgroep verdeeld over de verschillende kernen.
6.4 Inlopen woningtekort vraagt om 835 extra woningen tot 2033 Los van het toenemende aantal huishoudens in de gemeente is er in Maashorst, net zoals in de rest van Noord-Brabant, sprake van een woningtekort. Het gaat hier om een statistisch woningtekort. Deze is gebaseerd op actuele statistieken over huishoudens, hun woonsituatie en de woningvoorraad. Het tekort wordt ook gezien als een indicator voor de spanning op de woningmarkt. Inlopen woningtekort heeft primair effect op opgave vanuit alleenstaanden en stellen tot 35 jaar Het woningtekort wat berekend is door ABF-research resulteert indicatief voor de gemeente Maashorst in een extra opgave van circa 835 woningen tussen 2023 en 2033. Deze extra opgave vormt een extra plus op de woningbehoefte op basis van de huishoudensontwikkeling. Uitgangspunt daarbij is een gelijkmatige inloop van dit tekort tot en met 2033. Het geconstateerde tekort is niet in één keer op te lossen, maar zal stap voor stap worden ingelopen. Over een langere periode zullen er daarom extra woningen toegevoegd moeten worden. Dit sluit ook aan bij de ontwikkelingen in de woningvoorraadprognose. Het inlopen van het woningtekort heeft primair effect op jongere alleenstaanden en stellen tot 35 jaar die hiermee een plek krijgen op de reguliere woningmarkt. Voor deze jongere doelgroep is het lastig een zelfstandige woning te vinden.
Vooral op het moment dat de doorstroming in de woningmarkt stokt en er geen woningen beschikbaar komen is het voor hen moeilijk om een stap te zetten. Denk bijvoorbeeld aan jongere huishoudens die anders langer thuis wonen, samenwonen met vrienden en langer in onzelfstandige woonruimten blijven wonen. De extra opgave op basis van het woningtekort is bij de vertaling naar de woningbehoefte naar rato van het aantal huishoudens binnen deze doelgroep verdeeld over de verschillende kernen.
28
Woningbehoefte-onderzoek Maashorst 22.275
Tabel 8: Extra behoefte op basis van het inlopen van het woningtekort gemeente Maashorst op kernniveau Kern Odiliapeel Reek Schaijk Uden Volkel Zeeland Maashorst
Woningtekort
Woningtekort naar rato verdeeld over kernen*
835
835
25 25 100 545 45 90 835
Bron: ABF (2022), Primos (2022), bewerking Stec Groep (2023). Afgerond op vijftallen. *De extra opgave op basis van het woningtekort is bij de vertaling naar de woningbehoefte naar rato van het aantal huishoudens binnen deze doelgroep verdeeld over de verschillende kernen.
PROGNOSES GAAN GEPAARD MET ONZEKERHEDEN, MONITOR HUISHOUDENSONTWIKKELING EN STEL VERWACHTINGEN INDIEN NODIG BIJ De ontwikkeling van het aantal huishoudens in Maashorst en de onderliggende kernen zoals geprognosticeerd in de verschillende prognoses, is afhankelijk van de achterliggende uitgangspunten voor de variabelen vergrijzing, huishoudensverdunning en migratie. Hoe verder we vooruit kijken in de toekomst, hoe groter de periode waarin onvoorzienbare ontwikkelingen kunnen plaatsvinden. De prognose wordt daarmee onzekerder naarmate we verder vooruit kijken. Ook het schaalniveau waarop gegevens beschikbaar zijn heeft hier invloed op, waarbij gegevens op lager schaalniveau (kernen en wijken) omgeven worden door meer onzekerheid dan gegevens op een hoger schaalniveau. Daar waar geboorte- en sterftecijfers op basis van historische trends relatief goed te voorspellen zijn, is de factor migratie relatief lastiger te voorspellen. Vooral de buitenlandse migratie, voor de binnenlandse migratie geldt dit in mindere mate. Daarnaast hangt de daadwerkelijke huishoudensontwikkeling ook samen met de kwaliteit van het woningaanbod. Hierbij is niet alleen de kwaliteit van nieuwbouw, maar ook die van de bestaande voorraad bepalend in het aantrekken of behouden van huishoudens. Het is belangrijk om bij de interpretatie van de prognosecijfers rekening te houden met deze onzekerheden.
Door goed te monitoren kunnen verwachtingen indien nodig worden bijgesteld.
6.5 Uitbreidingsbehoefte gemeente Maashorst tot 2033: 2.210 tot 3.600 woningen Uitbreidingsbehoefte in scenario basis en scenario hoog In deze paragraaf verdiepen we ons op de additionele woningbehoefte / uitbreidingsbehoefte in Maashorst voor de komende jaren. Uitgangspunt is dat voor ieder huishouden dat erbij komt in de periode tot 2033 en 2043 een woning nodig is. We schetsen de uitbreidingsbehoefte in twee scenario’s: • Uitbreidingsbehoefte basis: Uitbreidingsbehoefte op basis van woningbehoefte reguliere huishoudens. • Uitbreidingsbehoefte hoog: Uitbreidingsbehoefte op basis van woningbehoefte reguliere huishoudens, hogere migratie en inlopen woningtekort. In het basis scenario (op basis van Primos prognose) zijn er de komende 10 jaar circa 2.210 extra woningen nodig in Maashorst. In het hoge scenario neemt de uitbreidingsbehoefte met zo’n 1.390 woningen toe. Daarmee laat het hoge scenario een uitbreidingsbehoefte voor zo’n 3.600 woningen in de aankomende tien jaar zien. Zie ook de tabel op de volgende pagina. Scenario’s maken het mogelijk te werken met een bandbreedte en adaptief te programmeren Door te werken met een bandbreedte leggen we de basis voor adaptief programmeren. Dat betekent niet dat u ‘kiest’ voor een basis of hoog scenario en dat in de programmering ‘vastklikt’.
Deze werkwijze stelt u in staat om met behulp van kantelpunten te monitoren in welke richting de uitbreidingsbehoefte zich beweegt.
29
Woningbehoefte-onderzoek Maashorst 22.275
Tabel 9: Uitbreidingsbehoefte tot 2033 op gemeente en kernniveau Kern
Odiliapeel Reek Schaijk Uden Volkel Zeeland Maashorst
Huishoudens 2023
Groei basisscenario (Primos 2022)
Uitbreidingsbehoefte tot 2033 (basis)
840 695 3.045 16.960 1.450 2.820 25.815
+5 +10 +360 +1.535 +45 +255 +2.210
+5 +10 +360 +1.535 +45 +255 +2.210
Extra groei o.b.v. migratie +20 +15 +65 +365 +30 +60 +555
Extra groei o.b.v. inlopen woningtekort +25 +25 +100 +545 45 +90 +835
Uitbreidingsbehoefte tot 2033 (hoog)
+50 +50 +525 +2.445 +120 +405 +3.600
Bron: Primos (2022), bewerking Stec Groep (2023). Afgerond op vijftallen
6.6 Uitbreidingsbehoefte tot 2043: 3.340 tot 4.730 woningen We veronderstellen dat de opgave door extra migratie en het inlopen van het woningtekort in de eerste 10 jaar wordt ingelopen. Voor de periode 2033 – 2043 is daarom de ontwikkeling van huishoudens het uitgangspunt voor de woningbehoefte. Onderstaande tabel toont de woningbehoefte voor de periode 2033 – 2043, uitgesplitst op kernniveau. Tabel 10: Huishoudensprognoses 2033 - 2043 Kern Odiliapeel Reek Schaijk Uden Volkel Zeeland Maashorst
Huishoudens 2033 845 705 3.405 18.495 1.495 3.075 28.020
Huishoudens 2043 885 740 +3.505 19.305 1570 3145 29.155
Uitbreidingsbehoefte 2033-2043 +40 +35 +100 +810 +75 +75 +1.130
Uitbreidingsbehoefte 2023 - 2043 (basis) +45 +45 +460 +2.345 +120 +330 +3.340
Uitbreidingsbehoefte tot 2023 - 2043 (hoog) +90 +85 +625 +3.255 +195 +480 +4.730
Bron: Primos (2022), bewerking Stec Groep (2023). Afgerond op vijftallen
BEHOEFTE SLUIT AAN MET AFSPRAKEN ZOALS GEMAAKT IN DE WOONDEAL De bandbreedte die we hebben opgesteld ligt in lijn met de afspraken die gemaakt zijn in de regionale Woondeal van Noordoost-Brabant. De gemeente Maashorst heeft daar circa 3.240 woningen aan plannen ingebracht.
Woningbehoefte-onderzoek Maashorst 22.275
30
7 Kwalitatieve woningbehoefte In het voorgaande hoofdstuk is inzicht gegeven in hoeveel woningen er de komende jaren toegevoegd kunnen worden. Dit hoofdstuk gaat in op de kwalitatieve behoefte: voor welke type woningen en segmenten bestaat er een behoefte?
7.1 Kwalitatieve woningbehoefte in beeld gebracht met Stec-doorstroommodel en in verschillende scenario’s Om de kwalitatieve woningbehoefte te bepalen werken we met het Stec-doorstroommodel. Het doorstroommodel is een methode om de opgave in de woningmarkt te benaderen. Het is een dynamisch en vraaggestuurd model dat jaarlijks de vraag en het aanbod van woningen tegen elkaar afzet. De bestaande voorraad, de gewenste woonsituatie, het verhuisgedrag en demografische ontwikkelingen van verschillende doelgroepen in de gemeente Maashorst liggen hieraan ten grondslag. Deze doelgroepen worden ingedeeld op basis van leeftijd, huishoudenssamenstelling, inkomensklasse en leefstijl gekoppeld aan woonmilieu. Uitgangspunt is dat voor ieder huishouden dat erbij komt een woning nodig is. Door confrontatie van alle wensen en huidige woonsituaties ontstaat de kwalitatieve opgave Door de ontwikkeling van deze doelgroepen te combineren met hun huidige woonsituatie (welke woningen komen vrij bij huishoudensdaling/doorstroming), verhuisgeneigdheid en kwalitatieve woonvoorkeuren (hoe willen huishoudens wonen) simuleren we in het model de jaarlijkse in- en uitgaande verhuizingen. Zo ontstaat op basis van verhuis- en woonwensen en de samenstelling van de woningvoorraad een vraagaanbodconfrontatie die per saldo een jaarlijkse kwantitatieve en kwalitatieve opgave op de woningmarkt oplevert 4.
Een combinatie van WoOn2015, WoOn2018 en WoOn2021 ligt hieraan ten grondslag. Door verschillende jaargangen uit het WoOn te combineren houden we rekening met conjunctuurschommelingen en kunnen zo voor een langere termijn verwachtingen uitspreken over de woonvoorkeuren van huishoudens. De woonwensen in dit woningbehoefteonderzoek zijn gebaseerd op de woonwensen uit het landelijke WoonOnderzoek Nederland wat het grootste landelijk dekkende woonwensenonderzoek is wat één keer per drie jaar plaatsvindt. De woonwensen zijn gegeneerd op basis van woonwensen uit vergelijkbare woonmilieus uit landsdeel zuid om zo een representatief mogelijk beeld te schetsen per kern. We hebben echter weet van de Woonwensenonderzoeken die in 2019 zijn uitgevoerd in de voormalige gemeenten Uden en Landerd. We gebruiken deze uitkomsten om waar mogelijk aanvullende kwalitatieve uitspraken te doen. In bepaling van de behoefte houden we rekening met betaalbaarheid van de voorraad Daarnaast houden we in het doorstroommodel rekening met de betaalbaarheid van de (koop)woningvoorraad, zodat we (gebaseerd op het inkomen) onhaalbare wensen corrigeren. Zo dempen we de vraag naar koopwoningen vanuit lage en middeninkomens naar gelang de woningvoorraad in een gemeente duurder is. Dit resulteert erin dat huishoudens vaker aangewezen zijn op een huurwoning, omdat dat de koopwens niet realiseerbaar is.
4
Zie Bijlage D voor de woonwensen per Stec-doelgroep.
Woningbehoefte-onderzoek Maashorst 22.275
31
Ontbreken geschikt woningaanbod dwingt huishoudens concessies te doen in woonvoorkeuren De woningmarkt wordt medio 2023 gekenmerkt door hoge prijzen en een beperkt (betaalbaar) aanbod. Het beschikbare aanbod heeft daarmee invloed op het wel of niet kunnen doorstromen in de woningmarkt: de keuzemogelijkheden zijn beperkt. Vooral in het sociale huursegment komen woningen beperkt beschikbaar. In de sociale voorraad zijn er daarnaast huishoudens die ‘scheef’ wonen, zowel goedkoop als duur. Hierdoor zijn huishoudens niet passend gehuisvest en zijn andere woningen niet beschikbaar voor de aangewezen doelgroep. Ook zijn er huishoudens die momenteel een sociaal huurappartement huren, maar willen doorstromen naar een grondgebonden koop- of huurwoning in de vrije sector. Indien dit aanbod niet aanwezig is, stokt de doorstroming vanuit de sociale voorraad en blijft de druk op het sociale huursegment groot. Als huishoudens niet kunnen wonen in hun eerste keus (bijvoorbeeld een grondgebonden koopwoning), landen ze in hun tweede keus (bijvoorbeeld een grondgebonden vrijesectorhuurwoning). Vooral voor sociale huurders met een middeninkomen en een verhuiswens, is doorstromen naar een middeldure woning vaak lastig door onvoldoende betaalbaar en vrijkomend aanbod.
Dit heeft bijvoorbeeld effect op de vraag naar sociale huur (scheefwonen) en het effect van de doorstroming van ouderen op de woningmarkt. Figuur 16: Visualisatie optimale doorstroming in de woningmarkt
Bron: Stec Groep (2023)
Inzicht in behoefte rekening houdend met doorstroming en gedrag Om het effect van doorstroming op de woningvraag te duiden hanteren we voor de woningbehoefte in de gemeente Maashorst drie scenario’s 5: • Scenario 1: op basis van het doorstroommodel rekening houdend met beperkte doorstroming. Wanneer ouderen langer thuis blijven wonen is het mogelijk dat de doorstroming op de woningmarkt afneemt. De uitbreidingsbehoefte zal dan eerder aan de voorkant van de verhuisketen zijn en zal met name beïnvloed worden door de woonvoorkeuren van de starters op de woningmarkt. Uitgangspunt van scenario 1 is dat het aantal verhuisbewegingen met de helft afneemt ten opzichte van scenario op basis van optimale doorstroming (scenario 2). • Scenario 2: op basis van het doorstroommodel en rekening houdend met optimale doorstroming in de woningmarkt. Dit scenario is primair vraaggericht en toont de woningbehoefte wanneer ingezet wordt op het volledig faciliteren van doorstroming in de woningmarkt. • Scenario 3: op basis van het doorstroommodel rekening houdend met de huidige huisvestingsverdeling. In dit scenario gaat het om een doorrekening van trends en patronen zoals die daadwerkelijk zichtbaar zijn in het woongedrag en om huishoudens die op grond daarvan in de toekomst worden verwacht.
In bijlage F geven we ook nog inzicht in een scenario op basis van het doorstroommodel dat rekening houdt met een lagere voorkeur naar koop. Dit scenario houdt rekening met een economische recessie en samenhangend een afnemende behoefte voor koopwoningen. We zien namelijk momenteel al een daling van het aantal kooptransacties. Dit scenario is een variant van scenario 1 waarbij we veronderstellen dat de voorkeur voor een koopwoning met circa 10% zal afnemen.
5
Woningbehoefte-onderzoek Maashorst 22.275
32
UITGANGSPUNT KWANTITATIEVE BEHOEFTE PER KWALITATIEF SCENARIO In voorgaand hoofdstuk is de kwantitatieve behoefte in beeld gebracht op basis van twee scenario’s. Het basisscenario gaat uit van een uitbreidingsbehoefte van circa 2.210 woningen tot 2033. Het hoge scenario houdt ook rekening met een hogere migratie en het inlopen van het woningtekort. Hierdoor neemt de uitbreidingsbehoefte toe tot maximaal 3.600 woningen tot 2033. Na 2033 neemt het aantal huishoudens tot 2043 in beide scenario’s nog toe met 1.130 huishoudens. Als input voor de kwalitatieve scenario’s hierna hanteren we de volgende uitgangspunten: Scenario 1: scenario basis + hoog: 2.210 – 3.600 woningen tot 2033 en 1.130 woningen tussen 2033 - 2043 Scenario 2 + 3: scenario basis: 2.210 woningen tot 2033 en 1.130 woningen tussen 2033 - 2043
7.2 Woningbehoefte tot 2033 bij beperkte doorstroming (scenario 1) laat sterke behoefte aan grondgebonden koopwoningen zien In het eerste kwalitatieve scenario (basisscenario) gaan we ervan uit dat er beperkte doorstroming plaats kan vinden in de woningmarkt in Maashorst. Het uitgangspunt van dit scenario is een uitbreidingsbehoefte voor 2.210 tot 3.600 woningen tot 2033. We geven daarom de kwantitatieve behoefte in een bandbreedte weer. De kwalitatieve woningbehoeftes in dit scenario worden weergegeven in figuur 15 en figuur 18. Wat valt op: • De uitbreidingsbehoefte tot 2033 voor het grondgebonden segment is met 55% (basis) tot 61% (hoog) van de totale behoefte groter dan de behoefte aan appartementen/nultredenwoningen. In totaal is er behoefte aan circa 1.210 tot 2.175 grondgebonden woningen terwijl er behoefte is aan 1.005 tot 1.420 appartementen/nultredenwoningen. • We zien in dit scenario een behoefte voor circa 980 tot 1.435 sociale huurwoningen, waarvan circa 535 tot 795 appartementen/nultredenwoningen. Dit is onder andere het gevolg van de veranderende woonbehoefte die gerelateerd is aan de vergrijzing die plaatsvindt in de gemeente Maashorst. Ouderen (> 65 jaar) met een verhuiswens die momenteel gehuisvest zijn in een grondgebonden koopwoning geven in toenemende mate de voorkeur aan een geschikte nultredenwoning, in het huursegment.
Dit blijkt ook uit de woonwensenonderzoeken (die in de voormalige gemeenten Landerd en Uden zijn afgenomen in 2019) waar het merendeel van de doorstromende 65-plussers aangeeft te willen huren. Een uitzondering hierbij is dat het woonwensenonderzoek voor de voormalige gemeente Landerd aangeeft dat 46% van de doorstromende meerpersoonshuishouden van 65 jaar of ouder een voorkeur naar een koopwoning heeft. Enige ‘couleur locale’ is dan ook op zijn plaats. • Al met al zien we dat circa 45 tot 50% van de totale behoefte bestaat uit koopwoningen. Er is vooral een uitbreidingsbehoefte voor grondgebonden koopwoningen (+750 tot 1.445). Dit is circa 34% tot 40% van de totale behoefte. Bij appartementen/nultredenwoningen verwachten we een behoefte voor circa 250 tot 335 koopwoningen (circa 9 tot 11% van de totale behoefte). Verderop gaan we dieper in op de verschillende prijssegmenten. • Een beperkte uitbreidingsbehoefte in de vrijesectorhuur. Het gaat hier met name om een behoefte aan appartementen/nultredenwoningen in het vrijehuursegment (220 tot 290). De woonwensenonderzoeken laten zien dat circa 22% van de verhuisgeneigde personen met een voorkeur voor een huurwoning een voorkeur heeft voor een huurwoning in de vrijesector. Het doorstroommodel laat zien dat dit met name een behoefte is voor middenhuur (zie verderop).
• In dit scenario is de kwalitatieve uitbreidingsbehoefte het resultaat van de woningvraag van diverse doelgroepen. We veronderstellen namelijk dat de huidige woningvoorraadverdeling deels in stand blijft waardoor de vraag naar (grondgebonden) koopwoningen blijft bestaan. Tegelijkertijd kan een deel van de huishoudens met een verhuiswens de woonvoorkeur realiseren binnen de bestaande woningvoorraad. Dit zien we terug in het feit dat de vraag naar appartementen en nultredenwoningen relatief groot is. Ook neemt door een beperkte doorstroming de vraag naar sociale huurwoningen toe. • De extra woningbehoefte door migratie en het inlopen van het woningtekort hebben in dit scenario voornamelijk effect op de behoefte aan grondgebonden koopwoningen. Deze behoefte laat hierdoor
33
Woningbehoefte-onderzoek Maashorst 22.275
bijna een verdubbeling zien. Dit heeft er deels mee te maken dat er meer jongere huishoudens (alleenstaanden en stellen) en gezinnen naar Maashorst trekken die graag willen doorstromen naar een grondgebonden (koop)woning. Figuur 17: Uitbreidingsbehoefte Maashorst 2023-2033 op basis van beperkte doorstroming (scenario 1)
Appartement/ Nultredenwoning
Grondgebonden
0
200
400
445
SH GGB VSH GGB
600
15
1200
1400
1600
90 750 535
SH APP/NULT.
KOOP APP/NULT.
1000
640
KOOP GGB
VSH APP/NULT.
800
220
1.445
795
290
250
335
O.b.v. beperkte doorstroming (basis)
O.b.v. beperkte doorstroming (scenario hoog)
Bron: Primos 2022, WoON 2015, WoON 2018, WoON 2021, SysWov 2020, LMW, 2020, bewerking Stec Groep (2023). Afgerond op vijftallen. GGB=grondgebonden, APP/NULT.=appartementen/nultredenwoningen, SH=sociale huur, VSH=vrijsector huur
Effect vergrijzing en ontgroening: afnemende behoefte aan grondgebonden koopwoningen, toenemende behoefte aan appartementen en nultredenwoningen Wanneer we de woningopgave jaar-op-jaar uiteenzetten dan is te zien dat ervoor de gehele periode tot 2033 sprake is van een uitbreidingsbehoefte, met nadruk op de eerste vijf jaar. Wel verschuift de kwalitatieve woningbehoefte in de loop der jaren. Wat verder opvalt: • Omdat de verwachting volgens de prognose is dat de aankomende 5 jaar het aantal huishoudens harder groeit dan de jaren daarna betekent dit automatisch dat in de eerste 5 jaar er meer dan een tijdsevenredige behoefte aan nieuwbouw is. Op basis van de prognose verwachten we dat het in de eerste 5 jaar gaat om een groei van 1.220 huishoudens (55% van de totale groei in de aankomende 10 jaar). • In de eerste jaren is er nog een forse behoefte aan grondgebonden (koop)woningen. De toename van het aantal gezinnen resulteert in een behoefte aan toevoeging van grondgebonden koopwoningen (eengezinswoningen). Deze vraag vlakt wel af (na 2025) naarmate doorstroming op gang komt en ouderen hun bestaande grondgebonden koopwoning verruilen voor een gelijkvloerse, levensloopgeschikte woning. • De behoefte aan sociale huurappartementen/nultredenwoningen is redelijk stabiel in de eerste jaren, al is hier ook na 2025 een daling te zien.
De vergrijzing zorgt voor een structurele vraag naar appartementen en nultredenwoningen vanuit de 65+ huishoudens. Het gaat vooral om levensloopgeschikte woningen in het huursegment en dan met name sociale huur. De vraag naar vrijesectorhuur sluit goed aan bij oudere huishoudens die de waarde van hun huidige koopwoning contant willen maken en doorstromen naar een onderhoudsvrij appartement of nultredenwoning in de vrijesectorhuur. Ook landen de oudere huishoudens relatief vaker dan andere huishoudenstypen in appartementen en nultredenwoningen in het koopsegment.
34
Woningbehoefte-onderzoek Maashorst 22.275
Figuur 18: Uitbreidingsbehoefte Maashorst per jaar tot 2033 – grondgebonden woningen 150 100
SH GGB
50
VSH GGB
0
KOOP GGB
-50 2023
2024
2025
2026
2027
2028
2029
2030
2031
2032
Bron: Primos 2022, WoON 2015, WoON 2018, WoON 2021, SysWov 2020, LMW, 2020, bewerking Stec Groep (2023). Afgerond op vijftallen. GGB=grondgebonden, SH=sociale huur, VSH=vrijsector huur
Figuur 19: Uitbreidingsbehoefte Maashorst per jaar tot 2033 – appartementen/nultredenwoningen 60 50 40 30 20 10 0
SH APP/NULT. VSH APP/NULT. KOOP APP/NULT. 2023
2024
2025
2026
2027
2028
2029
2030
2031
2032
Bron: Primos 2022, WoON 2015, WoON 2018, WoON 2021, SysWov 2020, LMW, 2020, bewerking Stec Groep (2023). Afgerond op vijftallen. APP/NULT.=appartementen/nultredenwoningen, SH=sociale huur, VSH=vrijsector huur
Indicatieve woningbehoefte uitgesplitst naar prijsklassen We gaan nu dieper in op de kwalitatieve behoefte in Maashorst. De toekomstige opgave hebben we verdeeld naar product-marktcombinaties (PMC’s), zie figuur 18. Hierin zijn soort en type woning gecombineerd met prijzen. Let op, de aantallen in onderstaande figuur zijn indicatief, maar geven wel een duidelijk beeld van binnen welke PMC’s op termijn overschotten en tekorten ontstaan in ieder scenario. Wat valt op: • We zien een behoefte aan grondgebonden koopwoningen in een brede prijsklasse, met de nadruk op een behoefte aan grondgebonden in het ‘betaalbare segment’ (< € 355.000). De vraag naar grondgebonden koopwoningen richt zich voor circa twee derde op woningen tot € 335.000 (en voor circa 30% op woningen tot € 250.000). Dit ligt in lijn met de woonwensenonderzoeken waarin beide onderzoeken de gewenste koopprijsklasse van verhuisgeneigde personen voor grotendeels onder de NHG grens ligt. • Er is met name vraag naar levensloopbestendige (nultreden)woningen. We zien een behoefte aan appartementen en grondgebonden nultredenwoningen in vrijwel alle prijsklassen. We zien hier met name een vraag in het sociale huursegment.
We verwachten op basis van informatie van vergelijkbare gemeenten dat de behoefte aan levensloopbestendige producten zich waarschijnlijk voor circa twee derde richt op levensloopbestendige appartementen en voor circa een derde op levensloopbestendige nultredenwoningen. Dit kan echter per kern wezenlijk verschillen. • Zoomen we in naar de prijsklassen binnen de sociale huur dan richt de uitbreidingsvraag zich bij nultredenwoningen primair op het segment tot de aftoppingsgrens (345 woningen). Bij grondgebonden sociale huurwoningen zien we dat er net wat meer behoefte is aan woningen die aangeboden worden tussen de aftoppingsgrens en liberalisatiegrens. • Dit scenario leidt tot vrijwel geen extra behoefte aan niet levensloopgeschikte appartementen in zowel de huur als koop. • De behoefte aan (sociale) nultredenwoningen kan deels worden ingevuld door bestaande grondgebonden woningen (zowel koop als huur) aan te passen zodat ouderen hier langer zelfstandig kunnen blijven wonen.
35
Woningbehoefte-onderzoek Maashorst 22.275
•
De relatief kleine behoefte aan vrijesectorhuur richt zich voornamelijk op appartementen (zowel met als zonder lift) en nultredenwoningen in het middenhuursegment. Voor grondgebonden woningen in de vrijesectorhuur boven € 1.000 bestaat een kwalitatief overschot van circa 35 woningen.
Figuur 20: Uitbreidingsbehoefte Maashorst 2023-2033 naar productmarktcombinaties (PMC)
VSH GGB SH GGB
-100
-50
0
50
100
150
200
250
300
350
400
450
GGB huur tot aftop.grens GGB huur aftop. tot lib.grens GGB huur lib.grens tot € 1000 GGB huur € 1000+
KOOP GGB
GGB tot € 175K GGB € 175-250K GGB € 250-355K GGB € 355-450K
VSH NULT.
SH NULT.
KOOP APP z. lift
VSH APP z. SH APP lift z. lift
GGB € 450K+ APP z. lift huur tot aftop.grens APP z. lift huur aftop. tot lib.grens APP z. lift huur lib.grens tot € 1000 APP z. lift huur € 1000+ APP z. lift tot € 175K APP z. lift € 175-250K APP z. lift € 250-355K APP z. lift € 355-450K APP z. lift € 450K+ NULT. huur tot aftop.grens NULT. huur aftop. tot lib.grens NULT. huur lib.grens tot € 1000 NULT. huur € 1000+
KOOP NULT.
NULT. lift tot € 175K NULT. lift € 175-250K NULT. lift € 250-355K NULT. lift € 355-450K NULT. lift € 450K+
O.b.v. beperkte doorstroming (basis)
O.b.v. beperkte doorstroming (scenario hoog)
Bron: Primos 2022, WoON 2015, WoON 2018, WoON 2021, SysWov 2020, LMW, 2020, bewerking Stec Groep (2023). Afgerond op vijftallen. GGB=grondgebonden, APP/NULT.=appartementen/nultredenwoningen, SH=sociale huur, VSH=vrijsector huur
500
36
Woningbehoefte-onderzoek Maashorst 22.275
7.3 Scenario 2: met optimale doorstroming meer vraag naar (sociale huur) appartementen/nultredenwoningen Het tweede scenario gaat uit van optimale doorstroming. We gaan in dit scenario ervan uit dat verhuisgeneigde personen naar de woning van hun voorkeur kunnen verhuizen. Waar we in het eerste scenario er rekening mee houden dat een deel hun woonwensen niet kunnen vervullen. Gaan we erin dit scenario vanuit dat dit wel het geval is, we spreken daarom ook van optimale doorstroming. Wat valt op: • De vraag verschuift voornamelijk van grondgebonden koopwoningen naar grondgebonden sociale huur en koopappartementen/nultredenwoningen. Al met al is in dit scenario de vraag naar appartementen/nultredenwoningen relatief groot. Dit heeft met name te maken door het feit dat ouderen die aangeven te willen verhuizen (en een koopwoning achterlaten) bij voorkeur een appartement/nultredenwoning betrekt. • In het scenario dat inzet op het volledig faciliteren van doorstroming constateren we een behoefte voor circa 1.280 sociale huurwoningen, waarvan circa 835 appartementen/nultredenwoningen. • We zien een uitbreidingsbehoefte voor appartementen/nultredenwoningen in de vrijesectorhuur. Daarnaast is er een beperkte negatieve behoefte zichtbaar voor grondgebonden woningen in de vrijesectorhuur. Deze grondgebonden woningen staan niet leeg.
Het betreft een kwalitatieve opgave die deels kan worden ingevuld door het aanpassen van deze woningen. • Circa 30% van de totale woningbehoefte gaat uit naar een koopwoning. Er is tot 2033 behoefte aan circa 610 koopwoningen. Daarbij is de vraag tussen grondgebonden koopwoningen en appartementen/nultredenwoningen redelijk gelijk. Figuur 21: Uitbreidingsbehoefte Maashorst 2023-2033 op basis van optimale doorstroming (scenario 2)
Appartement/ Nultredenwoning
Grondgebonden
-100
0
100
200
300
400
VSH GGB -50
700
800
900
15
KOOP GGB
745
265 530
SH APP/NULT.
KOOP APP/NULT.
600
440 445
SH GGB
VSH APP/NULT.
500
220 250 O.b.v. beperkte doorstroming (basis)
835
360 345 O.b.v. optimale doorstroming
Bron: Primos 2022, WoON 2015, WoON 2018, WoON 2021, SysWov 2020, LMW, 2020, bewerking Stec Groep (2023). Afgerond op vijftallen. GGB=grondgebonden, APP/NULT.=appartementen/nultredenwoningen, SH=sociale huur, VSH=vrijsector huur
7.4 Scenario 3: met huidige huisvestingsverdeling meer vraag naar (grondgebonden)koopwoningen In het derde scenario gaan we uit van de huidige verdeling van de huisvesting. In dit scenario gaan we uit van trends en patronen zoals die daadwerkelijk zichtbaar zijn in het woongedrag waarbij we wel rekening houden met de huishoudens die in de toekomst worden verwacht. Dit scenario maakt inzichtelijk waar behoefte aan is als we de huidige huisvestingsverdeling van de verschillende doelgroepen aanhouden en doortrekken richting de toekomst.
37
Woningbehoefte-onderzoek Maashorst 22.275
Wat valt op: • Ten opzichte van het basisscenario zien we een toenemende vraag naar grondgebonden koopwoningen (1.175 woningen). Dit heeft te maken met het feit dat veel bestaande eengezinswoningen nog lange tijd bezet blijven door senioren, onder wie veel lege-nestgezinnen, terwijl er richting 2033 ook nog jonge gezinnen zijn die tegen die tijd ook een behoefte krijgen aan een grondgebonden (koop)woning). • De behoefte aan grondgebonden sociale huur blijft bestaan in dit scenario. De uitbreidingsbehoefte is in dit scenario circa 400 woningen. • Ten opzichte van het basisscenario is er iets minder vraag naar sociale huur appartementen/nultredenwoningen. Al blijft de opgave fors met circa 310 woningen. • De uitbreidingsbehoefte voor appartementen/nultredenwoningen in de koopsector blijft ook in scenario 3 bestaan. Figuur 22: Uitbreidingsbehoefte Maashorst 2023-2033 op basis van huidige huisvestingsverdeling (scenario 3)
Appartement/ Nultredenwoning
Grondgebonden
0
200
400
15
745
SH APP/NULT.
KOOP APP/NULT.
1.000
1.200
1.400
95
KOOP GGB
VSH APP/NULT.
800
440 400
SH GGB VSH GGB
600
310 50
1.175
530
220 170
250
O.b.v. beperkte doorstroming (basis)
O.b.v. huidige huisvestingsverdeling
Bron: Primos 2022, WoON 2015, WoON 2018, WoON 2021, SysWov 2020, LMW, 2020, bewerking Stec Groep (2023). Afgerond op vijftallen. GGB=grondgebonden, APP/NULT.=appartementen/nultredenwoningen, SH=sociale huur, VSH=vrijsector huur
7.5 Doorkijk naar 2043: voornamelijk vraag naar sociale huur appartementen/nultredenwoningen We geven hier een doorkijk naar het jaar 2043. In de periode 2033 – 2043 verwachten we nog een behoefte aan circa 1.130 woningen. Op lange termijn zien we dat – in lijn met de huishoudensontwikkeling in Maashorst zoals weergegeven in hoofdstuk 6 – er een behoefte blijft ontstaan. In onderstaand figuur hebben we de (autonome) behoefte voor een vijfjaarsperiode uiteengezet. Wat opvalt is dat de behoefte naar grondgebonden koopwoningen na aankomende vijf jaar afneemt. Er blijft, ook na de aankomende tien jaar, een behoefte aan sociale huur appartementen/nultredenwoningen.
38
Woningbehoefte-onderzoek Maashorst 22.275
Figuur 23: (autonome) uitbreidingsbehoefte Maashorst per vijf jaar (o.b.v. scenario 1) 500 400
SH GGB
300
VSH GGB
200
KOOP GGB
100
SH APP/NULT. VSH APP/NULT.
0
KOOP APP/NULT.
-100 2023 - 2028
2028 - 2033
2033 - 2038
2038 - 2043
Bron: Primos 2022, WoON 2015, WoON 2018, WoON 2021, SysWov 2020, LMW, 2020, bewerking Stec Groep (2023). Afgerond op vijftallen. GGB=grondgebonden, APP/NULT.=appartementen/nultredenwoningen, SH=sociale huur, VSH=vrijsector huur
Als we de woningbehoefte voor een totale periode van 20 jaar bekijken zien we dat er vooral vraag is naar appartementen/nultredenwoningen in het sociale segment en naar grondgebonden koopwoningen. De vraag naar sociale huur appartementen/nultredenwoningen blijft de aankomende 20 jaar constant aanwezig. De behoefte naar grondgebonden koopwoningen wordt steeds kleiner waardoor er over een periode van 20 jaar een behoefte is aan circa 885 – 1.580 grondgebonden koopwoningen en nog eens 415 – 500 koop appartementen/nultredenwoningen. Figuur 24: Uitbreidingsbehoefte Maashorst 2023-2043 (o.b.v. scenario 1)
Appartement/ Nultredenwoning
Grondgebonden
0
200
400
600
665
SH GGB VSH GGB
800
0
1000
1200
1400
1600
860
75 885
KOOP GGB
1.580 980
SH APP/NULT. VSH APP/NULT.
390
KOOP APP/NULT.
415
1.240
460 500
O.b.v. beperkte doorstroming (basis)
O.b.v. beperkte doorstroming (scenario hoog)
Bron: Primos 2022, WoON 2015, WoON 2018, WoON 2021, SysWov 2020, LMW, 2020, bewerking Stec Groep (2023). Afgerond op vijftallen. GGB=grondgebonden, APP/NULT.=appartementen/nultredenwoningen, SH=sociale huur, VSH=vrijsector huur
1800
39
Woningbehoefte-onderzoek Maashorst 22.275
8 Planvoorraad & confrontatie Waar we in het vorige hoofdstuk de vraagkant van de woningmarkt geanalyseerd hebben, brengen we in dit hoofdstuk de aanbodkant in beeld. Hiervoor zetten we de harde en zachte woningbouwplannen uiteen, onderverdeeld naar diverse kwalitatieve kenmerken. De gemeentelijke planlijst van oktober 2022 is de basis voor de plannen die zijn opgenomen in de tabellen in dit hoofdstuk.
8.1 Toevoeging van circa 775 woningen in harde plannen en 2.310 in zachte plannen6 De gemeente Maashorst heeft circa 775 woningen in planologisch harde plannen en circa 2.310 woningen in zachte plannen. Tabel 11: Totaal planaanbod in de gemeente Maashorst per kern en naar verwachte realisatieperiode
Odiliapeel Reek Schaijk Uden Volkel Zeeland Maashorst
Realiseren binnen 5 jaar Hard Zacht 5 50 15 35 100 195 510 1.050 20 270 105 95 755 1.695
Realiseren binnen 5 - 10 jaar Hard Zacht 0 5 0 20 0 60 10 375 5 5 0 150 15 615
Totaal Hard
Zacht 5 15 100 520 25 105 770
55 55 255 1.425 275 245 2.310
Bron: Planlijst gemeente Maashorst (oktober 2022). Bewerking Stec Groep (2023). Afgerond op vijftallen.
8.2 Circa 1.800 grondgebonden woningen en 1.270 appartementen/nultredenwoningen in plannen Onderstaande tabel geeft de harde en zachte plancapaciteit uitgesplitst naar woningtype weer. In harde plannen resteert een toevoeging van circa 615 grondgebondenwoningen en circa 155 appartementen en nultredenwoningen. Zachte plannen voorzien naar verwachting in een toevoeging van circa 1.190 grondgebonden woningen en circa 1.115 appartementen en nultredenwoningen. Figuur 23 laat zien dat er voornamelijk grondgebonden woningen in de harde plannen zitten. Relatief zitten er meer appartementen/nultredenwoningen in de zachte plannen van de gemeente. Tabel 12: Resterende plancapaciteit gemeente Maashorst naar type woning Totaal Hard Grondgebonden Appartement / Nultreden Onbekend Totaal
Zacht 615 155 770
1.190 1.115 2.305
Bron: Planlijst gemeente Maashorst (oktober 2022). Bewerking Stec Groep (2023). Afgerond op vijftallen.
6
Door afrondingen op vijftallen kunnen de totalen zoals weergegeven in de tabel licht afwijken.
40
Woningbehoefte-onderzoek Maashorst 22.275
Figuur 25: Resterende plancapaciteit gemeente Maashorst naar type woning in % Zacht
Grondgebonden
Hard
Appartement / Nultreden 0%
10%
20%
30%
40%
50%
60%
70%
80%
90%
100%
Bron: Planlijst gemeente Maashorst (oktober 2022). Bewerking Stec Groep (2023). Afgerond op vijftallen.
8.3 Zwaartepunt van harde en zachte plannen ligt op koop en sociale huur Onderstaande tabel geeft de harde en zachte plancapaciteit uitgesplitst naar eigendomsvorm weer. In harde plannen resteert een toevoeging van circa 555 koopwoningen, circa 65 vrijesectorhuur-woningen en circa 135 sociale huurwoningen. Zachte plannen voorzien naar verwachting in een toevoeging van circa 1.025 koopwoningen, 160 vrijesectorhuurwoningen en circa 505 sociale huurwoningen. Er resteren 630 woningen in plannen waarvan het exacte segment onbekend is. Dit zijn woningen die naar verwachting tussen 5 en 10 jaar ontwikkeld worden. Van het onbekende segment is wel bekend dat het 15 harde plannen koopwoningen betreft en dat van de zachte plannen naar verwachting 425 woningen een koopwoning zijn en 190 woningen een huurwoning. Tabel 13: Resterende plancapaciteit gemeente Maashorst naar eigendomsvorm Totaal Hard Sociale huur Vrijesectorhuur Koop Onbekend Totaal
Zacht 135 65 555 15 770
505 160 1.025 615 2.305
Bron: Planlijst gemeente Maashorst (oktober 2022). Bewerking Stec Groep (2023). Afgerond op vijftallen.
Figuur 26: Woningbouwplannen naar eigendomsvorm
Zacht
Sociale huur Vrijesectorhuur Koop
Hard
Onbekend 0%
10%
20%
30%
40%
50%
60%
70%
80%
90%
100%
Bron: Planlijst gemeente Maashorst (oktober 2022). Bewerking Stec Groep (2023).
8.4 Nadruk plannen: grondgebonden koop en appartementen/nultreden koop We brengen de netto plancapaciteit per segment in beeld. In harde plannen bestaat de totale netto toevoeging van circa 770 woningen voornamelijk uit grondgebonden koop (455 woningen) en sociale huur grondgebonden en koop appartementen/nultredenwoningen (beide 100 woningen). Voor zachte plannen is de totale netto toevoeging circa 2.315 woningen. Hier bestaat de invulling van plannen ook vooral uit grondgebonden woningen in de koopsector (600 woningen) en koop appartementen/nultredenwoningen (425 woningen).
41
Woningbehoefte-onderzoek Maashorst 22.275
Tabel 14: Resterende plancapaciteit gemeente Maashorst naar segmenten Totaal Hard Sociale huur grondgebonden Vrijesectorhuur grondgebonden Koop grondgebonden Sociale huur appartement/nultreden Vrijesectorhuur appartement/nultreden Koop appartement/nultreden Onbekend Totaal
Zacht 100 45 455 35 20 100 15 770
220 20 600 290 145 425 615 2.315
Bron: Planlijst gemeente Maashorst (oktober 2022). Bewerking Stec Groep (2023). Afgerond op vijftallen.
Figuur 27: Woningbouwplannen naar segmenten Sociale huur grondgebonden Vrijesectorhuur grondgebonden
Zacht
Koop grondgebonden Sociale huur appartement/nultreden
Hard
Vrijesectorhuur appartement/nultreden Koop appartement/nultreden 0%
20%
40%
60%
80%
100%
Onbekend
Bron: Planlijst gemeente Maashorst (oktober 2022). Bewerking Stec Groep (2023).
8.5 Genoeg plannen voor koop, resterende behoefte aan appartementen/nultredenwoningen7 Confrontatie: overschot aan circa 875 woningen in basis scenario en tekort aan 515 woningen in het hoge scenario Als we de nieuwbouwprogrammering afzetten tegen de verwachte autonome huishoudensgroei zien we in totaal een overschot aan circa 875 woningen. Als we rekening houden met de extra migratie en het inlopen van het woningtekort zien we behoefte aan 515 woningen. Deze confrontaties zijn inclusief zachte plancapaciteit. We zien op basis van de autonome groei met name een overschot aan plannen ontstaan in het grondgebonden koopsegment. Ook zijn er genoeg plannen voor appartementen/nultredenwoningen in het koopsegment. De plannen voor sociale huur appartementen/nultredenwoningen blijven achter op de behoefte die we verwachten voor de aankomende 10 jaar. We merken hierbij wel op dat een deel van de plannen nog onbekend is.
7
Kanttekening hierbij is dat de gemeente Maashorst voldoende plannen heeft om zo rekening te houden met planuitval en vertraging.
42
Woningbehoefte-onderzoek Maashorst 22.275
Figuur 28: Confrontatie woonvoorkeuren (o.b.v. beperkte doorstroming) met plannen, periode 20232033* SH GGB VSH GGB KOOP GGB SH APP/NULT. VSH APP/NULT. KOOP APP/NULT. Onbekend 0
200
400
600
800
1.000
1.200
1.400
1.600
Harde plancapaciteit Zachte plancapaciteit Behoefte o.b.v. beperkte doorstroming Aanvullende behoefte o.b.v. beperkte doorstroming (scenario hoog) Bron: CBS (2022), WoON2015, WoON2018 & WoON2021 en planlijst gemeente Maashorst (december 2022). Bewerking Stec Groep (2023). *Alleen de harde plannen zijn meegenomen waarvan het woningtype al bekend is. Er zijn in de gemeente Maashorst ook nog 175 harde plannen aanwezig waarbij het woningtype nog onbekend is. Hiervan zijn er in ieder geval 110 nultreden.
Woningbehoefte-onderzoek Maashorst 22.275
43
9 Verdieping wonen en zorg 9.1 Het Nederlandse zorgstelsel Het Nederlandse zorgstelsel legt de basis voor de zorg in Nederland en biedt daarmee het kader waarnaar overheden en zorgaanbieders handelen. Het zorgstelsel is gebaseerd op de principes: toegang tot zorg voor iedereen, solidariteit via een voor iedereen verplichte zorgverzekering en een goede kwaliteit van zorg. Dit wordt geregeld via de vier stelselwetten: de Zorgverzekeringswet (Zvw), de Wet langdurige zorg (Wlz), de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 (Wmo2015) en de Jeugdwet. 8 Onderstaande figuur toont de stelselwetten Wlz en Wmo en geeft een samenvatting van de uitkomsten. De paragrafen hierna gaan dieper op deze uitkomsten in. Figuur 29: Analyse stelselwetten Wlz en Wmo met samenvatting van uitkomsten gemeente Maashorst
Bron: Primos2022, CBS (2022, cijfers 2021), bewerking Stec Groep (2023). Intramuraal = alle personen die verblijven binnen een instelling. Extramuraal: alle personen die met een VPT, MPT (of PGB) zorg ‘thuis’ ontvangen.
We geven de resultaten hierna weer op gemeenteniveau. De gemeente Maashorst heeft in begin 2023 een eigen analyse uitgevoerd van de maatschappelijke opgave op lager schaalniveau. Hierbij wordt een gebiedsindeling gehanteerd waarin verschillende buurtcodes zijn samengevoegd. Voor de resultaten van deze analyses verwijzen we naar het document Factsheets gemeente Maashorst - Inzicht in de maatschappelijke opgave (gemeente Maashorst, 2023).
Er raken ook andere wetten aan het zorgstelsel zoals de Wet verplichte GGZ, Mededingingswet, Participatiewet als ook de Kwaliteitswet zorginstellingen.
8
44
Woningbehoefte-onderzoek Maashorst 22.275
9.2 Wet langdurige zorg (Wlz) We gaan in onderstaande paragrafen daarom in op zorg vanuit de Wlz intramuraal en Wlz extramuraal. De analyses zijn beleidsneutraal ingestoken en laten de ontwikkeling zien zonder rekening te houden met toekomstige beleidswijzigingen die effect hebben op vraag en aanbod. 9.2.1 Wlz intramuraal (verblijf in instelling) Onder intramurale zorg wordt 24-uurs zorg verstaan voor cliënten die in een (zorg-)instelling wonen of verblijven. Het wordt geregeld op basis van zorg in natura (het zorgkantoor contracteert zorgaanbieders) of een persoonsgebonden budget (de cliënt koopt zelf de zorg in). INDICATIE (TOEKOMSTIG) INTRAMURAAL ZORGGEBRUIK WLZ OP BASIS VAN DAADWERKELIJK ZORGGEBRUIK Om een uitspraak te kunnen doen over de ontwikkeling van de zorgvraag in relatie tot de ontwikkeling van de bevolking maken we hierna gebruik van gegevens van het daadwerkelijke gebruik van zorg (en is daarmee beleidsarm). Dit doen we op de volgende wijze: • Eerst bepalen we het huidig gebruik van zorg per leeftijdsklasse. Dit doen we aan de hand van de registraties in zorginstellingen (afkomstig van onder andere het Zorgkantoor), CBS en de omvang van de (intramurale) bevolking per leeftijdsklasse in gemeente op basis van Primos2022.
• Vervolgens gebruiken we de verwachte ontwikkeling van de intramurale bevolking tot 2033 volgens Primos2022 om de toekomstige zorgbehoefte per leeftijdsklasse te bepalen. We gaan er hierbij vanuit dat het aandeel zorgindicaties per type per leeftijdsklasse gelijk blijft ten opzichte van het huidig gebruik. Veranderingen in het aantal cliënten zullen in deze behoefteraming dus alleen door demografische ontwikkelingen in de intramurale bevolking optreden. • In deze raming is gekozen voor een doorkijk van tien jaar. Hierdoor kan vroegtijdig worden ingespeeld op lange termijnontwikkelingen. Reden om de doorkijk niet langer te maken is de onzekerheidsmarge: hoe groter de tijdshorizon is, hoe onzekerder de cijfers zullen zijn. Het regelmatig monitoren van de woon-zorgbehoefte is daarom noodzakelijk. 845 intramurale Wlz-cliënten in 2023 in de gemeente Maashorst We geven eerst inzicht in het aantal personen met een Wlz-indicatie die in gemeente Maashorst in een instelling wonen. De tabel hieronder toont dat in de gemeente relatief veel ouderen met een Wlz-indicatie woonachtig zijn in een instelling. Van alle intramurale cliënten is circa 70% ouder dan 55 jaar en circa 52% ouder dan 75 jaar. Onderscheid makend naar type zorgbehoefte toont aan dat de meeste van deze cliënten (circa 34%) vanwege een psychogeriatrische aandoening zorg nodig heeft.
Ook het aandeel verstandelijk gehandicapte cliënten (circa 30%) of somatische cliënten (circa 18%) is relatief hoog ten opzichte van het totaal aantal intramurale cliënten in Maashorst. Tabel 15: Intramurale cliënten Maashorst 2023, naar leeftijd (links) en type zorgbehoefte (rechts)* Leeftijdsgroep intramuraal 0-15 intramuraal 15-25 intramuraal 25-35 intramuraal 35-45 intramuraal 45-55 intramuraal 55-65 intramuraal 65-75 intramuraal 75-85 intramuraal 85+ Totaal
Aantal 2022 30 35 75 65 60 55 85 195 250 845
Aandeel 2022 3% 4% 9% 8% 7% 6% 10% 23% 29% 100%
Somatisch (155)
1% 18%
30%
Psychogeriatrisch (285) Psychiatrisch (65)
34%
9% 8%
Lichamelijk gehandicapt (75) Verstandelijk gehandicapt (255) Zintuiglijk gehandicapt (10)
Bron: Primos (2022), CBS (2022, cijfers 2021), bewerking Stec Groep (2023). Absolute getallen afgerond op vijftallen. Tussen de haakjes is het aantal cliënten per zorgbehoefte opgenomen.
45
Woningbehoefte-onderzoek Maashorst 22.275
Prognose: aantal intramurale Wlz-cliënten groeit naar verwachting met 240 personen tot 2033 Op basis van Primos2022 verwachten we dat het totale aantal intramurale cliënten in de gemeente Maashorst tot 2033 toeneemt met circa 240 personen, tot een totaal van 1.080 cliënten (zie tabel hieronder). Dit is een toename van ongeveer 30%. Als we vervolgens een onderscheid maken naar leeftijdsgroepen valt op dat het aantal cliënten in de leeftijdsgroep 25-35 juist afneemt. Daartegenover staat vooral een flinke stijging van 65-plussers met een intramurale zorgbehoefte. Wanneer we deze zorgbehoefte uitsplitsen naar het type zorg zien we dat met name de psychogeriatrische zorgbehoefte toeneemt. Dit is het type zorgbehoefte dat grotendeels bij ouderen voorkomt. Tabel 16: Intramurale cliënten Maashorst 2033, naar leeftijd (links) en type zorgbehoefte (rechts) Leeftijdsgroep intramuraal 0-15 intramuraal 15-25 intramuraal 25-35 intramuraal 35-45 intramuraal 45-55 intramuraal 55-65 intramuraal 65-75 intramuraal 75-85 intramuraal 85+ Totaal
Aantal 2033 40 40 40 65 105 60 105 270 360 1.080
Aandeel 2033 4% 4% 4% 6% 10% 6% 10% 25% 33% 100%
Ontwikkeling 2023-2033 +10 +5 -35 +45 +5 +20 +75 +110 +235
Somatisch (215)
1%
26%
20%
Psychogeriatrisch (400) Psychiatrisch (80) Lichamelijk gehandicapt (100)
9% 7%
37%
Verstandelijk gehandicapt (275) Zintuiglijk gehandicapt (10)
Bron: Primos (2022), CBS (2022, cijfers 2021), bewerking Stec Groep (2023). Absolute getallen afgerond op vijftallen. Tussen de haakjes is het aantal cliënten per zorgbehoefte opgenomen. Let op; door afronding kunnen optellingen licht afwijken.
Wanneer we deze zorgbehoefte uitsplitsen naar het type zorg zien we dat met name het aantal intramurale cliënten met een psychogeriatrische (+115) of somatische (+65) aandoening toeneemt (zie tabel hieronder). De zorgbehoefte vanuit deze aandoeningen (specifiek somatisch en psychogeriatrisch) ontstaat ook vaker vanuit de oudere bevolking. Dit is daarmee in lijn met de verwachte ontwikkeling per leeftijdsgroep. Tabel 17: Ontwikkeling intramurale cliënten 2023 - 2033 naar type zorg Somatisch
Psychogeriatrisch
Psychiatrisch
Lichamelijk Verstandelijk Zintuigelijk gehandicapt gehandicapt gehandicapt 2023 155 285 65 10 75 255 2033 215 400 80 10 100 275 Ontwikkeling 2023-2033 +65 +115 +10 +25 +25 Bron: Primos (2022), CBS (2022, cijfers 2021), bewerking Stec Groep (2023). Absolute getallen afgerond op vijftallen. Let op; door afronding kunnen optellingen licht afwijken.
9.2.2 Wlz extramuraal (vpt, mpt, pgb) Niet alle personen met een indicatie Wlz ontvangen nu de zorg binnen een instelling. Zorg kan ook thuis (extramuraal) geleverd worden. De begeleiding, verzorging en/of behandeling wordt dan thuis geleverd waardoor cliënten thuis kunnen blijven wonen en niet in een (zorg-)instelling. ‘Thuis’ omvat onder meer een aanleunwoning, een al dan niet aangepaste woning en een geclusterde woning die de geïndiceerde zelf huurt of waar hij/zij eigenaar van is. Extramurale zorg vanuit de Wlz wordt geregeld via een volledig pakket thuis (vpt), modulair pakket thuis (mpt) of een persoonsgebonden budget (pgb). Wie zijn zorg volledig zelf wil regelen doet dat via een pgb. Wel moet de situatie het toelaten zodat het verantwoord en doeltreffend is om zorg aan huis te verlenen. Daarnaast wordt er eerst gekeken of de kosten voor zorg aan huis niet hoger uitvallen dan bij verblijf in een instelling. Ons model verwacht voor de aankomende tien jaar een toename van circa 50 personen die Wlz zorg thuis ontvangen.
46
Woningbehoefte-onderzoek Maashorst 22.275
Tabel 18: ontwikkeling Wlz zorg in een instelling en thuis in de gemeente Maashorst In een instelling Zorg thuis Totaal
2023 845 180 1.025
2033 1.080 230 1.300
Ontwikkeling +240 +50 +290
Bron: Primos (2022), CBS (2022, cijfers 2021), bewerking Stec Groep (2023). Let op; door afronding kunnen optellingen licht afwijken.
9.2.3 Toename van cliënten met een (Wlz-) indicatie zal mogelijk resulteren in sterke(-re) toename van gebruik vpt, mpt en PGB in de toekomst De groei van het aantal cliënten met een Wlz-indicatie is de afgelopen jaren vooral buiten de traditionele intramurale instellingen opgevangen. De verwachting van zorgaanbieders is dat deze uitstroom fors toe kan nemen in aankomende jaren, mits de zorg hier ook op aansluit. Deze verschuiving hangt samen met de veranderende wet- en regelgeving, (woon-)voorkeur van cliënten en het feit dat ouderen steeds vaker thuis blijven wonen en de zorg thuis ontvangen. Landelijk wordt de lijn gehanteerd om de huidige capaciteit verpleeghuisplekken in stand te houden en de nadruk van de uitbreiding te leggen op het ontwikkelen van verpleeghuiszorg thuis via vpt (volledig pakket thuis), mpt (modulair pakket thuis) en pgb. Daarnaast is het Integraal Zorg Akkoord als uitgangspunt de juiste zorg op de juiste plaats opgenomen. Daarbij staat de zorgbehoefte voorop en niet de indicatie die als uitgangspunt is genomen in de voorgaande analyse. Mogelijk dat hierdoor een verandering optreedt in de behoefte en het gebruik van zorg. We adviseren deze ontwikkelingen goed te monitoren.
9.3 Extramurale zorg vanuit Wmo Hulp en ondersteuning (thuis) (extramuraal) De Wmo2015 regelt hulp en ondersteuning (thuis) zodat mensen zo lang mogelijk zelfstandig thuis kunnen blijven wonen en deel kunnen nemen aan de maatschappij. Twee soorten voorzieningen vanuit de Wmo2015 worden onderscheiden: algemene voorzieningen en maatwerkvoorzieningen. 9 Onder algemene voorzieningen wordt verstaan het “aanbod van diensten of activiteiten dat, zonder voorafgaand onderzoek naar de behoeften, persoonskenmerken en mogelijkheden van de gebruikers, toegankelijk is en dat is gericht op maatschappelijke ondersteuning” en onder maatwerkvoorzieningen de “op de behoeften, persoonskenmerken en mogelijkheden van een persoon afgestemd geheel van diensten, hulpmiddelen, woningaanpassingen en andere maatregelen: 1) ten behoeve van zelfredzaamheid, daaronder begrepen kortdurend verblijf in een instelling ter ontlasting van de mantelzorger, het daarvoor noodzakelijke vervoer, alsmede hulpmiddelen, woningaanpassingen en andere maatregelen, 2) ten behoeve van participatie, daaronder begrepen het daarvoor noodzakelijke vervoer, alsmede hulpmiddelen en andere maatregelen, 3) ten behoeve van beschermd wonen en opvang” (art. 1.1 lid 1 Wmo2015). We gaan in deze paragraaf verder in op de maatwerkvoorzieningen die tegemoetkomen aan de individuele behoeften.
Om het huidig en toekomstig aantal huishoudens met minimaal één Wmo2015-cliënt te bepalen, maken we gebruik van de meest recente cijfers over extramuraal zorggebruik van het CBS en de Primos2022 huishoudensprognose. Dit doen we op de volgende wijze: • Als basis gebruiken we de gegevens van het CBS over het aantal Wmo2015-cliënten per leeftijdsgroep in de gemeente Maashorst uit 2021. Hierbij maakt het CBS tevens onderscheid naar typen maatwerkarrangementen. Daarnaast is ook het totale aantal huishoudens met tenminste één Wmo2015-cliënt bekend via het CBS per gemeente. Ook deze gegevens zijn beschikbaar tot 2021.
Wanneer iemand aanspraak wil maken op voorzieningen uit de Wmo2015 kunnen gemeenten aanvullende voorwaarden stellen. Over het algemeen wordt er geen Wmo2015-voorziening toegekend als: iemand niet woonachtig is in de gemeente, de voorziening algemeen gebruikelijk is (het gaat dan om producten en diensten die voor iedereen gebruikelijk (normaal) zijn om zelf (in) te kopen zoals een elektrische fiets, een elektrisch verstelbaar bed, of hulp in de huishouding (omdat je ouder wordt en het zelf niet meer kan doen), er geen aantoonbare meerkosten zijn, er sprake is van een voorliggende voorziening, de kosten voor de voorziening al gemaakt zijn, de voorziening al eerder is verstrekt en de normale afschrijvingstermijn van de voorziening nog niet is verstreken (Bron: Judex).
9
47
Woningbehoefte-onderzoek Maashorst 22.275
•
•
Om het aantal huishoudens naar leeftijdsgroep in 2022 te berekenen wordt Primos2022 gebruikt. Hierbij worden dezelfde verhoudingen en totalen aangehouden zoals deze in de CBS cijfers zijn genoteerd. Ook voor het verwachte aantal huishoudens met tenminste één Wmo2015-cliënt wordt de Primos-prognose (2022) aangehouden. Veranderingen in aantallen zijn hierdoor afhankelijk van demografische veranderingen. De gegevens uit CBS over het aantal Wmo2015-cliënten per leeftijdsgroep in de gemeente Maashorst uit 2021 zijn gebaseerd op zorg die in natura geleverd is. De huishoudens die middels een persoonsgebonden budget (pgb) de eigen Wmo-zorg regelen zijn niet in deze aantallen opgenomen.
Circa 3.615 huishoudens die extramuraal zorg ontvangen In Maashorst zijn er in 2023 circa 3.615 huishoudens die extramurale zorg ontvangen. Het aantal huishoudens dat extramurale zorg vanuit de Wmo2015 (Wet maatschappelijke ondersteuning) ontvangt ligt hiermee rond 14% van het totaal aantal huishoudens in Maashorst. De zorgbehoefte bevindt zich vooral in de categorie hulp bij het huishouden. 43% van de extramurale cliënten maakt hier gebruik van. Een persoon kan gelijktijdig van meer dan één voorziening binnen de Wmo gebruik maken. Zorg aan jongeren onder de 18 jaar wordt gefinancierd vanuit de jeugdzorg, met uitzondering van hulpmiddelen en aanpassingen aan woningen. Deze worden vanuit de Wmo gefinancierd. Ook de zorg aan ouders van deze jongeren (ondersteuning bij opvoeding en opgroeien) komt uit de Wmo. Zorgvragen van jeugd zijn veelal gerelateerd aan factoren als armoede, gebrek aan regie of sociale ongelijkheid. Het aantal kwetsbare huishoudens kan daarmee een indicator vormen voor het gebruik van jeugdzorg. De gemeente Maashorst heeft dit per gebied uitwerkt in de Factsheets gemeente Maashorst Inzicht in de maatschappelijke opgave (gemeente Maashorst, 2023).