Bijlage 1 ter informatie - STEC-rapport Woningbehoefteonderzoek Maashorst 2023
Tekst van het document
Woningbehoefteonderzoek Maashorst Stec Groep aan gemeente Maashorst
Luuk Lentferink & Marijn Gradussen 13 april 2023
2
Woningbehoefte-onderzoek Maashorst 22.275
Inhoudsopgave 1
Inleiding 1.1 1.2 1.3
2
2.2 2.3 2.4
3
3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 3.7
4.2 4.3
5
6
6.2
21
Woningvoorraad gemeente Maashorst: 25.800 woningen ................ 21 Circa 65% koop en 35% huur, voornamelijk eengezinswoningen ..... 21
Kwantitatieve woningbehoefte 6.1
15
Aantal inwoners en huishoudens in Maashorst in afgelopen tien jaar gegroeid .......................................................................................... 15 Vooral het aantal oudere huishoudens en eenpersoonshuishoudens nam toe ...................................................... 15 Natuurlijke groei nam af, groei door migratie nam juist toe.............. 18
Woningvoorraad 5.1 5.2
10
Zorg voor versnelling met voldoende (harde) plannen voor de komende 5 tot 10 jaar ............................................................................ 10 Zet in op een adaptief en anticyclisch woningbouwprogramma ...... 10 Monitor huishoudensontwikkeling en woningbehoefte en stuur zo nodig bij ............................................................................................. 12 Kwalitatief scenario 1 meest realistisch in huidige woningmarkt ..... 13 Optimaliseer kwalitatieve woonprogrammering met concrete keuzes...................................................................................................... 13 Houd rekening met Rijksbeleid: 2/3 betaalbaar en minimaal 30% sociale huur ............................................................................................ 13 Zet instrumenten in om betaalbaar te bouwen en houden ................ 14
Demografische ontwikkelingen 4.1
6
Aantal huishoudens Maashorst gegroeid tot 25.510 huishoudens in 2022 ....................................................................................................... 6 Huidige woningvoorraad sterk (koop) grondgebonden, 25% sociale huur .............................................................................................. 6 Uitbreidingsbehoefte voor circa 2.210 tot 3.600 woningen tot het jaar 2033.................................................................................................... 6 Kwalitatieve uitbreidingsbehoefte vooral in grondgebonden koop en appartementen/ nultredenwoningen in alle segmenten ........ 7
Adviezen 3.1
4
Aanleiding................................................................................................. 5 Resultaten van dit onderzoek .................................................................. 5 Leeswijzer ................................................................................................. 5
Conclusies 2.1
5
25
Tot 2033 groeit Maashorst naar verwachting met circa 2.210 huishoudens ........................................................................................... 25 Vanaf 2033 (2033-2043) wordt een groei verwacht van 1.130 huishoudens ........................................................................................... 26
3
Woningbehoefte-onderzoek Maashorst 22.275
6.3 6.4 6.5 6.6
7
Kwalitatieve woningbehoefte 7.1 7.2 7.3 7.4 7.5
8
8.2 8.3 8.4 8.5
9.3
39
Toevoeging van circa 775 woningen in harde plannen en 2.310 in zachte plannen ....................................................................................... 39 Circa 1.800 grondgebonden woningen en 1.270 appartementen/nultredenwoningen in plannen.................................. 39 Zwaartepunt van harde en zachte plannen ligt op koop en sociale huur ......................................................................................................... 40 Nadruk plannen: grondgebonden koop en appartementen/nultreden koop ............................................................ 40 Genoeg plannen voor koop, resterende behoefte aan appartementen/nultredenwoningen..................................................... 41
Verdieping wonen en zorg 9.1 9.2 9.2.1 9.2.2 9.2.3
30
Kwalitatieve woningbehoefte in beeld gebracht met Stecdoorstroommodel en in verschillende scenario’s ............................... 30 Woningbehoefte tot 2033 bij beperkte doorstroming (scenario 1) laat sterke behoefte aan grondgebonden koopwoningen zien .......... 32 Scenario 2: met optimale doorstroming meer vraag naar (sociale huur) appartementen/nultredenwoningen .......................................... 36 Scenario 3: met huidige huisvestingsverdeling meer vraag naar (grondgebonden)koopwoningen .......................................................... 36 Doorkijk naar 2043: voornamelijk vraag naar sociale huur appartementen/nultredenwoningen..................................................... 37
Planvoorraad & confrontatie 8.1
9
Scenario met hogere migratie laat extra groei zien van circa 555 huishoudens tot 2033 ............................................................................ 27 Inlopen woningtekort vraagt om 835 extra woningen tot 2033 ......... 27 Uitbreidingsbehoefte gemeente Maashorst tot 2033: 2.210 tot 3.600 woningen ...................................................................................... 28 Uitbreidingsbehoefte tot 2043: 3.340 tot 4.730 woningen .................. 29
43
Het Nederlandse zorgstelsel ................................................................. 43 Wet langdurige zorg (Wlz) ..................................................................... 44 Wlz intramuraal (verblijf in instelling) .................................................. 44 Wlz extramuraal (vpt, mpt, pgb) ........................................................... 45 Toename van cliënten met een (Wlz-) indicatie zal mogelijk resulteren in sterke(-re) toename van gebruik vpt, mpt en PGB in de toekomst ............................................................................................ 46 Extramurale zorg vanuit Wmo .............................................................. 46
10
Verdieping arbeidsmigranten
49
11
Verdieping voorzieningen
50
Bijlage A: Verhuisbewegingen
53
Bijlage B: Ontwikkeling Stec-doelgroepen
54
4
Woningbehoefte-onderzoek Maashorst 22.275
Bijlage C: Factsheets per kern
55
Odiliapeel ............................................................................................................. 56 Schaijk……… ....................................................................................................... 60 Uden……… .......................................................................................................... 64 Reek……. ............................................................................................................. 68 Volkel……… ......................................................................................................... 72 Zeeland ................................................................................................................ 76
Bijlage D: Woonwensen Stec-doelgroepen
80
Bijlage E: Uitbreidingsbehoefte per scenario
82
Bijlage F: Verdieping op scenario 1
83
Bijlage G: Confrontatie behoefte en plancapaciteit
84
Woningbehoefte-onderzoek Maashorst 22.275
5
1 Inleiding 1.1 Aanleiding De gemeente zet zich in voor het goed kunnen wonen, werken en verblijven in Maashorst. Wat onder andere betekent dat er gestuurd wordt op een meer gevarieerd en bijzonder woonaanbod (variatie in woonvormen en prijsniveaus) en dat er geïnvesteerd wordt in vitale, krachtige inclusieve kernen en wijken waarin inwoners zoveel mogelijk in hun eigen woonomgeving kunnen blijven wonen. Hierbij staat vraaggericht ontwikkelen en bouwen centraal. Om hier invulling aan te geven heeft de gemeente Maashorst behoefte aan inzicht op de woningbehoefte per kern. Het gaat hierbij om inzicht in de kwantitatieve woningbehoefte én kwalitatieve woningbehoefte. Zowel op korte als op lange termijn is er een vraag naar inzicht van de woningbehoefte naar eigendomsvorm, prijssegmenten, type woningen en woonmilieu. Een actueel en scherp onderbouwd woningbehoefteonderzoek helpt om de genoemde woningbouwambities waar te maken.
1.2 Resultaten van dit onderzoek Bij het uitvoeren van het woningbehoefteonderzoek ligt de focus op het helder in beeld brengen aan welke woningen (type, prijzen, eigendomsvorm) behoefte is en hoe deze zich op gemeenteniveau uitsplitst. In dit onderzoeksrapport is het volgende in beeld gebracht: • Inzicht in de huidige en de toekomstige omvang en samenstelling van doelgroepen, zoals starters en senioren, huishoudens met zorgbehoefte en verschillende huishouden- en inkomensgroepen. • Actueel en scherp zicht op de woningbehoefte, kwantitatief en kwalitatief, voor de korte (2033) en middellange termijn (2043). Op gemeentelijk niveau én onderscheid makend naar de kernen. • Zicht op de match tussen vraag en aanbod door grondige inzichten in de kwaliteit van de bestaande woningvoorraad en scan van planlijsten als handvat voor uw woonprogrammering. Het woningbehoefteonderzoek is beleidsneutraal De woningvraag in de gemeente Maashorst is afgeleid van de demografische ontwikkeling (op basis van de meest recente Primos-prognose). Aanvullend is rekening gehouden met de extra vraag naar woningen door migratie en de extra vraag die volgt als het woningtekort wordt ingelopen. Regionale afspraken, ambities en woningbouwplannen maken geen onderdeel uit van de vraagraming. Daarmee resulteert het woningbehoefteonderzoek in de beleidsneutrale vraag naar woningen in gemeente Maashorst.
Het woningbehoefteonderzoek is verricht in 2022 / 2023. De uitkomsten moeten gezien worden in de context van de huidige economische situatie. Op termijn kan een veranderende economische situatie leiden tot een veranderende woonbehoefte. We adviseren de woonbehoefte daarom periodiek te monitoren.
1.3 Leeswijzer Hoofdstuk 2 start met de belangrijkste conclusies uit het woningbehoefteonderzoek. Vervolgens geeft hoofdstuk 3 de belangrijkste adviezen op basis van deze conclusies. In hoofdstuk 4 laten we de historische demografische ontwikkelingen zien, om zo een juiste context te creëren voor de toekomstige ontwikkelingen. In hoofdstuk 5 behandelen we de huidige woningvoorraad om, net als in hoofdstuk 4, de woningbehoefte beter in perspectief te plaatsen. Het daadwerkelijke woningbehoefteonderzoek volgt in hoofdstuk 6. Dit hoofdstuk begint met een kwantitatieve woningbehoefte, hoeveel woningen verwachten we naar de toekomst? In hoofdstuk 7 vertalen we dit verder naar kwalitatieve kenmerken. Vervolgens maken we in hoofdstuk 8 een confrontatie met behulp van de huidige planvoorraad. Daarna voeren we nog een drietal verdiepingen uit; een verdieping op wonen en zorg in hoofdstuk 9, een verdieping op arbeidsmigranten in hoofdstuk 10 en een verdieping op voorzieningen in hoofdstuk 11.
Woningbehoefte-onderzoek Maashorst 22.275
6
2 Conclusies Hieronder gaan we in op de belangrijkste conclusies op basis van het uitgevoerde woningbehoefteonderzoek.
2.1 Aantal huishoudens Maashorst gegroeid tot 25.510 huishoudens in 2022 Migratie belangrijk voor groei van het aantal huishoudens Het aantal huishoudens is de afgelopen 10 jaar toegenomen met 2.620. Vooral het aantal oudere huishoudens en eenpersoonshuishoudens nam toe. De gemeente Maashorst kent sinds 2012 een negatief natuurlijk groeicijfer, er zijn dus meer mensen overleden dan geboren. Het overwegend positieve migratiesaldo is daardoor steeds belangrijker voor de bevolkings- en huishoudensontwikkeling.
2.2 Huidige woningvoorraad sterk (koop) grondgebonden, 25% sociale huur 80% van de woningvoorraad is een eengezinswoning In 2022 stonden er 25.800 woningen in de gemeente Maashorst. De woningvoorraad is overwegend grondgebonden: ongeveer 80% van alle woningen in de gemeente is een eengezinswoning / grondgebonden woning. Slechts 20% van alle woningen in de gemeente Maashorst is een meergezinswoning / appartement, waar dat landelijk ongeveer 34% is. Ongeveer 25% van de bestaande woningen is een sociale huurwoning In de gemeente Maashorst staan voornamelijk koopwoningen (66%). Dit zijn voornamelijk grondgebonden koopwoningen. Woningen in het huursegment beslaan ongeveer 34% van alle woningen in Maashorst, waarvan het overgrote deel een sociale huurwoning. Circa 25% van alle woningen in Maashorst is een sociale huurwoning.
2.3 Uitbreidingsbehoefte voor circa 2.210 tot 3.600 woningen tot het jaar 2033 Prognose: door autonome groei neemt het aantal huishoudens in gemeente Maashorst toe met 2.210 tot 2033 Op basis van de Primos prognose groeit het aantal huishoudens in de gemeente Maashorst tussen 2023 – 2033 naar verwachting met circa 2.210 huishoudens. Tot 2033 groeit voornamelijk de categorie 65-plus huishoudens (+27%). Dit wordt niet zozeer veroorzaakt door een grote aanwas van 65-plussers naar de regio maar door natuurlijk verloop: huishoudens worden gemiddeld ouder. Het aantal gezinnen stijgt licht met 2% tot 2033. In de categorie alleenstaanden & stellen tot 35 jaar wordt vooral krimp verwacht (-4% tot 2033), net als alleenstaanden en stellen tussen 35 en 65 jaar (-2%). Prognose: door extra migratie (+555) en inlopen woningtekort (+835) opgave voor 3.600 woningen tot 2033 Migratie is een belangrijke factor voor de huishoudensgroei in Maashorst. Dit blijkt bijvoorbeeld uit ontwikkelingen in de gemeente in de afgelopen tien jaar. Naar verwachting zal deze invloed in de komende tien jaar groot blijven. We verwachten, als we de hoge migratiecijfers van de afgelopen paar jaar zwaarder meenemen, een extra groei van circa 555 huishoudens voor de komende tien jaar. Om het woningtekort in de gemeente volledig in te lopen zullen er de komende 10 jaar nog eens 835 woningen extra gebouwd moeten worden.
Hoe we dit hebben bepaald leggen we uit in hoofdstuk 6. Wanneer we deze twee extra ambities meenemen komt de uitbreidingsbehoefte tot 2033 uit op maximaal 3.600 woningen.
Woningbehoefte-onderzoek Maashorst 22.275
7
Prognose: tussen 2033 en 2043 behoefte voor nog eens circa 1.130 woningen In de periode 2033 – 2043 groeit het aantal huishoudens in Maashorst naar verwachting met nog eens 1.130 huishoudens. De grootste groei doet zich dus in de eerst komende tien jaar voor. Daarmee komt de totale uitbreidingsopgave voor Maashorst in de periode 2023 - 2043 uit op 3.350 tot 4.730 woningen.
2.4 Kwalitatieve uitbreidingsbehoefte vooral in grondgebonden koop en appartementen/ nultredenwoningen in alle segmenten De kwantitatieve uitbreidingsbehoefte voor 2.210 tot 3.600 woningen tot 2033 is vervolgens vertaald in een kwalitatieve opgave. Hiervoor is het Stec Doorstroommodel gebruikt, waarmee toekomstige tekorten en overschotten in de woningvoorraad in beeld gebracht worden. In dit model worden verschillende databronnen gecombineerd. Zo zijn woonvoorkeuren gecombineerd met de mogelijkheid om de voorkeur binnen de bestaande woningvoorraad in te vullen. Hierbij wordt ook rekening gehouden met het vrijkomen van woningen in de bestaande woningvoorraad op basis van reguliere verhuisbewegingen. We hebben een drietal scenario’s uitgewerkt, waarvan we het eerste scenario als basisscenario bestempelen. 1) op basis van het doorstroommodel rekening houdend met beperkte doorstroming. 2) op basis van het doorstroommodel en rekening houdend met optimale doorstroming in de woningmarkt. 3) op basis van het doorstroommodel rekening houdend met de huidige huisvestingsverdeling. BOUWEN VOOR OUDEREN ZORGT VOOR MEER DOORSTROMING DAN BOUWEN VOOR STARTERS De eerste twee kwalitatieve scenario’s hierboven laten zien dat de mate waarin doorstroming in de woningmarkt plaats kan vinden bepalend is voor de uiteindelijke woningopgave.
Doorstroming in de woningmarkt ontstaat wanneer huishoudens uit bestaande woningen verhuizen naar een andere (nieuwe of beter passende) woning. Hierdoor komen bestaande woningen vrij voor andere huishoudens. Het bouwen van geschikte woningen voor ouderen draagt bij aan langere verhuisketens en de meeste doorstroming in de woningmarkt. Als ouderen doorstromen uit een grote, vrijstaande koopwoning, kunnen gezinnen die in een rijtjeswoning wonen een stap zetten naar een grotere woning. Op die manier komt de rijtjeswoning vrij voor een stel wat samen wil gaan wonen. Hierdoor komen weer twee studio’s of appartementen vrij, waar jonge alleenstaande starters vervolgens in kunnen gaan wonen. Een woning bouwen voor starters zorgt er alleen voor dat er één (of twee) starters het ouderlijk huis kunnen verlaten. Circa 54% van de kwalitatieve woningbehoefte in Maashorst is robuust, ongeacht mate van doorstroming en verandering in voorkeuren De uitkomsten van de verschillende scenario’s geven een robuust inzicht in de woningbouwopgave tot 2033. Voor deze confrontatie maken we sec gebruik van autonome ontwikkeling, omdat het demografisch scenario te veel onzekerheid met zich meebrengt.
Op basis van de confrontatie van de drie scenario’s valt op te maken dat circa 54% van de behoefte (1.195 woningen) in Maashorst robuust is: ongeacht de mate van doorstroming en de veranderende voorkeur naar koop is er behoefte aan deze woningen. Er is met name een voorkeur aanwezig bij appartementen en nultredenwoningen in verschillende prijssegmenten (530 woningen), waarbij het overgrote deel van de behoefte zich richt op levensloopbestendige producten 1. Daarnaast is er in alle scenario’s een behoefte aan grondgebonden sociale huurwoningen (400 woningen) en grondgebonden koopwoningen (265 woningen). Zie tabel 1.
1 Als we nog verder onderscheid maken in typologie verwachten we dat er voor twee derde behoefte is aan levensloopbestendige appartementen en voor een derde aan levensloopbestendige grondgebonden nultredenwoningen. Echter zullen er per kern weer verschillen optreden. Zo zal er in de kleinere kernen meer worden nagedacht over grondgebonden nultredenwoningen.
8
Woningbehoefte-onderzoek Maashorst 22.275
Tabel 1: Uitbreidingsbehoefte tot 2033 op basis van scenario’s en robuust deel van de uitbreidingsbehoefte tot 2033 ongeacht mate van doorstroming en veranderende voorkeur naar koop* Grondgebonden
Scenario 1 (beperkte doorstroming) Scenario 2 (optimale doorstroming) Scenario 3 (huidige huisvestingsverdeling) Robuust deel woningbehoefte
Appartementen / nultredenwoningen
Totaal
Sociale huur
Vrijesectorhuur
Koop
Sociale huur
Vrijesectorhuur
Koop
+440 / +635
+15 / 90
+745 / 1.445
+530 / 795
+220 / 290
+250 / 335
+445 / +645
-50 / +25
+265 / +965
+835 / +1.090
+360 / +435
+350 / +430
+400 / +590
+95 / +170
+1.175 / +1.840
+310 / +610
+50 / +115
+170 / +260
+400 / +590
- / +25
+265 / +965
+310 / +610
+50 / +115
+170 / +260
+2.210 / 3.600 +2.210 / 3.600 +2.210 / +3.600 +1.195 / +2.565
Bron, Primos prognose (2023), WoON2015, WoON2018, WoON2021, bewerking Stec Groep (2023). Cijfers afgerond op vijftallen. *In de tabel werken we met bandbreedtes waar de onderkant gebaseerd is op de autonome demografische ontwikkeling en waarbij de bovenkant van de bandbreedte gebaseerd is op een hogere migratie en het inlopen van het woningtekort.
46% van de kwalitatieve woningbehoefte afhankelijk van keuzes die u maakt in de woonprogrammering Een groot deel van de woningbehoefte is robuust, ongeacht het scenario. Tegelijkertijd is 46% van de behoefte niet robuust en daarmee afhankelijk van keuzes die u maakt in de woonprogrammering. Met andere woorden: op welke typen en segmenten zet u meer of minder in? Een belangrijke keuze binnen de woonprogrammering is de mate waarin u inzet op het faciliteren van doorstroming in de woningmarkt. Indien u inzet op doorstroming is het van belang verhuisketens zo lang mogelijk te maken. Dit bereikt u door aan het eind van de verhuisketen woningen toe te voegen middels nieuwbouw. Het gaat dan om de toevoeging van woningen die aansluiten bij de voorkeuren van oudere huishoudens. Hierdoor komen elders in de bestaande voorraad woningen vrij voor andere huishoudens zoals starters, thuiswonenden en de middeninkomens. De grote verschuivingen tussen de scenario’s zit voornamelijk op de behoefte aan sociale huur en (betaalbare) koop. De segmenten sociale huur, betaalbare koop en ook vrijesectorhuur, vormen samen de ‘gouden driehoek’ en hebben een sleutelrol in de keuzes die u maakt in de woonprogrammering. Hier gaan we in onze adviezen (hoofdstuk 3) verder op in.
Woonpartners Maashorst: doorstroming uitgangspunt voor langere termijn, op korte termijn ook ander aanbod nodig Deze opgaven wordt door de woonpartners van Maashorst (corporaties, makelaars, bouwers, ontwikkelaars) herkent, zo blijkt uit input tijdens de consultatiesessie. Ze benoemen dat de sleutel van doorstroming ligt bij de senioren, zij zullen immers verleid moeten worden met een passend product om te verhuizen om zo doorstroming op gang te brengen. De kanttekening die tijdens de sessie gemaakt werd is dat deze groep wel wil verhuizen, maar dat in de praktijk het lastig is om deze groep ook daadwerkelijk in beweging te krijgen. Tegelijkertijd zal ook op de korte termijn wat gedaan moeten worden aan de aanbodkant, door bijvoorbeeld unieke producten te bieden voor huishoudens die naar Maashorst verhuizen, maar bijvoorbeeld ook voor starters op de woningmarkt. Plancapaciteit voorziet in circa 770 woningen in harde plannen en 2.310 woningen in zachte plannen tot 2033 In de gemeente Maashorst zijn er 770 woningen in harde plannen aanwezig en 2.310 woningen in zachte plannen aanwezig (peildatum; december’22). We hebben al geconstateerd dat er een uitbreidingsbehoefte is van circa 2.210 – 3.600 woningen tot 2033, waarvan 1.195 – 2.565 woningen een robuuste behoefte is in
Woningbehoefte-onderzoek Maashorst 22.275
9
alle scenario’s. Dit betekent dat er op dit moment nog onvoldoende harde plannen zijn om aan deze behoefte te voldoen. Wel zijn er voldoende zachte plannen aanwezig, dit vraagt om versnelling van de woningbouw om meer zachte plannen hard te maken. In de harde plannen is geen bewegingsruimte meer mogelijk om te sturen op verschillende typen/segmenten. Dit geldt ook voor een deel van de zachte plancapaciteit. Opgave wonen en zorg landt deels in de reguliere woningvoorraad Op basis van de analyses binnen de verdieping ‘wonen en zorg’ zien we de komende tien jaar een behoefte aan vrijwel alle vormen van wonen met zorg. Door de extramuralisering van zorgtaken zullen mensen steeds vaker in de thuisomgeving de zorg moeten organiseren. De geschiktheid en aanpasbaarheid van woningen in de reguliere woningvoorraad wordt hierdoor steeds belangrijker. De extramurale woonbehoefte voor ‘geschikt wonen’ kent daarnaast overlap met de kwalitatieve woningbehoefte-analyses uit dit onderzoek. De behoefte voor ‘geclusterde’, ‘aangepaste’ en ‘nultredenwoningen’ moet niet als separate opgave gezien worden maar geïntegreerd worden binnen de nieuwbouwopgave en de aanpassingsopgave binnen de reguliere woningvoorraad in Maashorst.
Toename Wlz-geïndiceerde personen zal voornamelijk extramuraal moeten worden opgevangen We constateren op basis van een beleidsneutrale analyse dat het aantal Wlz-cliënten in Maashorst de komende jaren met circa 295 zal toenemen tot 2033. Dit op basis van de ontwikkeling van de bevolking en het aantal indicaties binnen de Wlz. Deze intramurale opgave is additioneel en komt bovenop de uitbreidings- / aanpassingsopgave in de reguliere woningvoorraad. Op basis van gesprekken met zorgaanbieders en het zorgkantoor is het de verwachting dat het overgrote deel van deze zorg extramuraal opgevangen moet worden. Dat kan middels VPT-geclusterd (scheiden wonen en zorg, maar dan wonend bij elkaar), VPT gespikkeld of MPT.
Woningbehoefte-onderzoek Maashorst 22.275
10
3 Adviezen Hieronder gaan we in op de belangrijkste adviezen en aanbevelingen. Deze zijn gebaseerd op de belangrijkste conclusies en analyses uit het uitgevoerde woningbehoefteonderzoek. Daarmee geven we concrete handvatten om uitvoering te geven aan het woningbehoefteonderzoek.
3.1 Zorg voor versnelling met voldoende (harde) plannen voor de komende 5 tot 10 jaar Om te voorzien in de woningbehoefte voor 2.210 tot 3.600 woningen in de komende tien jaar is het noodzakelijk om voldoende nieuwe woningen toe te kunnen voegen die een aanvulling zijn op de bestaande woningvoorraad. De plancapaciteit voorziet op dit moment nog onvoldoende in de woningopgave voor de komende jaren. Hierdoor blijft de productie achter, waardoor u extra risico loopt dat huishoudens de komende jaren buiten Maashorst naar een passende woning zoeken. Probeer plannen te versnellen en nieuwe plannen op te starten. We adviseren u daarbij ook rekening te houden met mogelijke vertraging en de uitval van plannen. Zet daarom in op een planvoorraad die uitgaat van 130% van de woningbehoefte. Gezien de onzekerheid rondom de geprognotiseerde woningbehoefte is het van groot belang om afspraken zo op te stellen dat er nog enige bewegingsruimte blijft bestaan om de programmering te wijzigen. Zo blijft u flexibel en dit stelt u in staat om plannen uit te stellen of af te schalen op het moment dat de toekomstbeelden veranderen en u de geprognotiseerde aantallen niet haalt.
3.2 Zet in op een adaptief en anticyclisch woningbouwprogramma Om uw woningbouwambitie te behalen vraagt dit ten aanzien van uw woningbouwprogrammering op lange termijn aandacht voor adaptief programmeren en flexibiliteit. Maar op korte termijn is het belangrijk om proactief te programmeren en (anticyclisch) te blijven bouwen. Wanneer de bouw als gevolg van marktomstandigheden stil valt, duurt het lang om deze machine weer in beweging te krijgen zoals we zagen in de vorige woningcrisis. En: de problemen op de woningmarkt blijven zo in stand. Langere termijn: adaptief programmeren gericht op flexibiliteit Het adaptief programmeren betekent voor u concreet dat u ten aanzien van de toekomstige woningbehoefte niet ‘kiest’ voor een laag of hoog scenario en dat in de programmering ‘vastklikt’. Door adaptief te programmeren en te werken met scenario’s voor mogelijke toekomstbeelden is het mogelijk flexibel te blijven, mee te bewegen met ontwikkelingen en in te spelen op kansen. In plaats van de toekomst vast te leggen en te willen beheersen, is adaptief programmeren meer een werkwijze om het proces te beheersen. Om adaptief te programmeren is het niet nodig om alle onzekerheden te beheersen, maar om een werkwijze te hebben die weerbaar is tijdens mogelijke (maar onzekere) gebeurtenissen. Het gaat minder om beheersing van de inhoud, maar juist om de beheersing van het proces.
Dit is mogelijk door te zorgen dat er voldoende harde plannen zijn die aansluiten bij de behoefte van woningzoekenden en dat er voldoende zachte plannen zijn met spelingsruimte om de flexibiliteit te waarborgen. Een adaptieve programmering moet robuust zijn onder veranderde omstandigheden. We zien in de raming van de woningbehoefte dat circa 54% van de kwalitatieve woningbehoefte in Maashorst robuust is, ongeacht mate van doorstroming en verandering in voorkeuren. Als u grotendeels kiest voor robuuste plannen, kunt u het overige deel van de programmering gebruiken als flexibele ‘speelruimte’. Bijvoorbeeld om bepaalde doelgroepen te bedienen of om alternatieve woonvormen mogelijk te maken. Belangrijk voor het adaptief programmering is de monitoring op de ontwikkeling van de woningbehoefte en daarbij kantelpunten te benoemen. Hoe ontwikkelt de vraag zich en hoe ontwikkelt het aanbod in de woningmarkt zich in de bestaande voorraad (kwalitatief, onttrekkingen en herstructurering, splitsen, optoppen) en in de planvorming en realisatie?
Woningbehoefte-onderzoek Maashorst 22.275
11
De kantelpunten die u bepaald kunnen betrekking hebben op het wel of niet halen van de aantallen in de nieuwbouw of het wel of niet realiseren van de gewenste doorstroming in de woningmarkt. Stromen ouderen onvoldoende door naar de nieuwbouw en komt doorstroming niet op gang? Worden er minder woningen afgezet in de nieuwbouw of is er behoefte aan andere segmenten? Dan zult u uw strategie moeten bijsturen omdat de beoogde effecten niet gehaald worden. Stroomschema adaptief programmeren (indicatief)
Bron: Stec Groep (2023).
Korte termijn: proactief programmeren gericht op doorbouwen Het huidige tijdsgewricht vraagt naast flexibiliteit en adaptiviteit ook om proactiviteit om de bouwproductie op gang te houden. Immers de woningbehoefte blijkt onderliggend op veel plekken groot en problemen rondom de beschikbaarheid en betaalbaarheid zijn nog altijd urgent. Proactief programmeren gaat over het borgen van de bouwproductie door op de korte termijn primair in te zetten op die segmenten die robuust zijn (waar in alle scenario’s behoefte aan is) en minder gevoelig zijn voor acute marktontwikkelingen. Zo voorziet u in de korte en lange termijn behoefte en blijft de sector in beweging. Gebruik scenario’s uit het woningbehoefteonderzoek als input voor toekomstbestendige woningbouwprogrammering Met de in het woningbehoefteonderzoek uitgewerkte scenario’s zijn verschillende ontwikkelpaden geschetst. Ongeacht het ontwikkelpad (scenario) is circa 54% van de woningbehoefte robuust. Deze woningbehoefte is er altijd, onder alle omstandigheden. Met het overige deel van de woningbehoefte stuurt u vervolgens op de gewenste ontwikkeling en veranderende marktomstandigheden. De grote verschuivingen tussen de scenario’s zit in de behoefte aan sociale huur en (betaalbare) koop. De corporatie Mooiland geeft aan dat de opgave in het scenario met beperkte doorstroming (scenario 1) in de sociale huur fors is.
Ons advies is dan ook om op basis van deze uitkomsten en de eigen programmering van Mooiland het gesprek aan te gaan over de beoogde aantallen sociale huur in de diverse kernen. Er is namelijk een zekere uitwisselbaarheid mogelijk in aantallen mogelijk tussen verschillende segmenten (sociale huur, middenhuur en betaalbare koop), maar ook tussen de diverse kernen. De segmenten sociale huur, betaalbare koop en ook vrijesectorhuur, vormen samen de ‘gouden driehoek’ en hebben een sleutelrol in de keuzes die u maakt in de woonprogrammering (zie het tekstkader op de volgende pagina). Hierbij kan strategisch worden afgewogen of men wil bouwen voor de korte termijn (bijvoorbeeld nu veel grondgebonden starterswoningen toevoegen), of juist wil bouwen voor de
Woningbehoefte-onderzoek Maashorst 22.275
12
middellange tot langere termijn (vooral bouwen voor de doelgroep senioren). Door nu te bouwen voor starters, kunnen de starters van nu een (betaalbare) woning bemachtigen. Tegelijkertijd zien we dat op de langere termijn deze betaalbaarheid weer onder druk komt te staan en de volgende generatie starters slechts beperkt wordt bediend.
3.3 Monitor huishoudensontwikkeling en woningbehoefte en stuur zo nodig bij Adaptief en anticyclisch programmeren vraagt om goede monitoring. Het gaat daarbij om zowel de ontwikkeling van het aantal huishoudens als de woningbehoefte (en de afzet van woningen). Ten aanzien van de verwachte woningbehoefte is vooral migratie een onzekere factor. Trekt u inderdaad meer huishoudens aan in de komende jaren en lukt het u om het woningtekort in te lopen. Welke segmenten en typologieën doen het daarbij beter dan andere? Alleen door te monitoren bent u in staat om tijdig bij te sturen. SLIMME WONINGBOUW MET DE GOUDEN DRIEHOEK Specifiek voor de doorstroming van middeninkomens speelt de uitwisseling tussen sociale huur, middenhuur en betaalbare koop een sleutelrol in de woonprogrammering. Een woonprogrammering met de gouden driehoek is gericht op deze middeninkomens en een goede wisselwerking tussen sociale huur, middenhuur en koop. In het figuur hieronder is deze gouden driehoek weergegeven. Idealiter is de driehoek gesloten en kan doorstroming tussen de segmenten soepel verlopen. In de huidige praktijk is dit veelal niet het geval. Van sociale huur naar koopwoning betekent vaak een grote sprong in de woonlasten en is voor steeds minder huishoudens te overbruggen. Een oplossing voor deze huishoudens ligt in een middenhuurwoning of een betaalbare koopwoning.
Middenhuur zal voor veel huishoudens een tussenstap zijn naar een koopwoning. Uiteindelijk is ook hier een betaalbare koopwoning een belangrijke voorwaarde om te kunnen kopen en vervolgens binnen de koop door te kunnen stromen, naar een (middel)dure koopwoning bijvoorbeeld. Basisprincipes van de gouden driehoek: • Gericht op overbruggen van het ‘gat’ tussen de sociale huur en koopmarkt. • Inzet op vergroten en beschikbaar houden van een divers (midden)huursegment. • Zorgen voor voldoende aanbod en beschikbaarheid van betaalbare koopwoningen. • Vanuit een portefeuillegedachte: nieuwbouwen wat ontbreekt voor een betere doorstroming. • Flankerende regelingen voor beschikbaar houden van betaalbare woningen in koop en huur.
Bron: Stec Groep (2023).
Woningbehoefte-onderzoek Maashorst 22.275
13
3.4 Kwalitatief scenario 1 meest realistisch in huidige woningmarkt Scenario 1 (rekening houdend met beperkte doorstroming) sluit het meest aan op de huidige marktomstandigheden. Het scenario maakt inzichtelijk wat de uitbreidingsbehoefte is wanneer er rekening wordt gehouden met het feit dat doorstroming niet altijd mogelijk is. Het voordeel van het op gang brengen van doorstroming is dat er een treintje aan verhuisbewegingen op gang komt. Door beperkt betaalbaar en bereikbaar aanbod (in zowel huur als koop) is doorstroming niet altijd mogelijk. Hierdoor ontstaat er in scenario 1 ook een uitbreidingsbehoefte voor huishoudens die instromen in de woningmarkt (starters). Een oplossing voor de korte termijn is goedkope starterswoningen te bouwen. Dit helpt de eerste starter, maar zonder flankerende regelingen blijven doorstromingsproblemen dan in stand. Het bijbouwen van goedkope woningen in de huur en de koop is vaak een deel van de oplossing maar op zichzelf ook niet dé oplossing. Betaalbare koopwoningen zijn, als ze al in nieuwbouwplannen terugkomen, al snel niet meer betaalbaar tenzij dit geborgd wordt. Alleen bouwen is dus niet de oplossing. Er zullen aanvullende instrumenten ingezet moeten worden om woningen betaalbaar te bouwen en te houden. Zie ook het advies verderop.
3.5 Optimaliseer kwalitatieve woonprogrammering met concrete keuzes Naast een kwantitatieve opgave ligt er een kwalitatieve opgave. De woningvoorraad in Maashorst is sterk op koop georiënteerd en sterk grondgebonden. De vergrijzing vraagt om de toevoeging van levensloopbestendige woningen (appartementen of grondgebonden nultreden). Tegelijkertijd is er een forse behoefte voor meer betaalbare (huur) woningen. Daarnaast zijn erop dit moment te weinig betaalbare koop- en sociale huurwoningen gepland ten opzichte van de gesignaleerde behoefte. Maak concrete keuzes over hoe u hier als gemeente op in wilt zetten. Het gaat daarbij ook om de juiste woning op de juiste plek. Voor senioren wordt de nabijheid van voorzieningen belangrijker bij de afname van de mobiliteit. Kies daarom om op de woningbehoefte van senioren in te spelen voor het toevoegen van geschikte woningen nabij (bestaande) voorzieningen. Ook adviseren we om na te denken over ‘alternatieve woonvormen’ voor o.a. de oudere doelgroep. Denk hierbij aan gemeenschappelijke woonvormen zoals het ‘knarrenhofje’ of ‘meergeneratiewoningen’.
3.6 Houd rekening met Rijksbeleid: 2/3 betaalbaar en minimaal 30% sociale huur Het Rijk zet in op voldoende betaalbare woningen en woningbouwlocaties. Dit door op lokaal niveau te eisen dat in de nieuwbouw minstens twee derde in het betaalbare segment gerealiseerd wordt. Het gaat dan om sociale huur, middenhuur en betaalbare koop tot € 355.000. Daarnaast moet ten minste 30% van de nieuwbouw uit sociale huur bestaan, indien het gemiddelde aandeel sociale huur in een gemeente lager is dan het landelijke Nederlandse gemiddelde. Dit is één van de drie maatschappelijke opgaven die zijn opgenomen in de Wet Versterking Regie op de Volkshuisvesting (Wvrv) die op moment van schrijven (maart 2023) ter consultatie ligt. In tabel 2 is op basis van alle drie de kwalitatieve scenario’s de mogelijke verdelingen in het woningbouwprogramma weergeven 2. De kwalitatieve behoefte komt in scenario 1 uit op 40 tot 45% sociale huur en gemiddeld 80 tot 85% betaalbaar. Daarmee liggen deze percentages van de sociale huur en betaalbaar in het kwalitatieve scenario 1 hoger dan de eisen van het Rijk. De vraag is dan ook in hoeverre deze ideale verdeling o.b.v. scenario 1 haalbaar is. De afhankelijkheid van de corporaties is in dit scenario groot. De corporaties zijn actief betrokken bij het opstellen van dit woningbehoefteonderzoek.
In de gesprekken die zijn gevoerd erkennen de corporaties dat ze een grote opgave hebben in de sociale huuropgave en daar ook hun rol in willen pakken. Belangrijk is om goede afspraken te maken met de corporatie en telkens in gesprek te blijven over de exacte aantallen te bouwen sociale huurwoningen.
De percentages die we in tabel 2 weergeven zijn een ideale verdeling binnen het totale programma. De percentages moeten gezien worden als richtinggevend. Het is denkbaar om niet te focussen op het exacte percentage maar meer uit te gaan van bandbreedtes binnen het programma.
2
14
Woningbehoefte-onderzoek Maashorst 22.275
Tabel 2: Ideale verdeling woningbouwprogramma o.b.v. de scenario’s Segment
Sociale huur Middenhuur Dure huur Koop Betaalbaar (tot € 355.000) Middelduur / duur (> € 355.000)
Verdeling woningbouwprogramma o.b.v kwalitatief scenario 1 45 % 10 % 5% 30 %
Verdeling woningbouwprogramma o.b.v kwalitatief scenario 2 60 % 10 % 5% 15 %
Verdeling woningbouwprogramma o.b.v kwalitatief scenario 3 30 % 5% 5% 40 %
15 %
10 %
20 %
3.7 Zet instrumenten in om betaalbaar te bouwen en houden In de huidige woningmarkt staat de betaalbaarheid en beschikbaarheid van woningen onder druk. Door forse prijsstijgingen (en inmiddels weer dalingen vanaf het 4e kwartaal van 2022) in met name het koopsegment lopen huishoudens het risico niet meer aan een woning te kunnen komen. Vooral de koopstarter is hiervan de dupe. Er zijn zowel privaat- als publiekrechtelijke instrumenten beschikbaar om te sturen op de beschikbaarheid van woningen in de bestaande woningvoorraad. Te denken valt aan de huisvestingsverordening, doelgroepenverordening en zelfbewoningsplicht. Er zijn daarnaast verschillende koop- en financieringsconstructies mogelijk waarmee gestuurd kan worden op het verbeteren van de betaalbaarheid en beschikbaarheid, waaronder het invoeren van een starterslening of een vorm van maatschappelijk gebonden eigendom waaronder de Koopgarant regeling. De gemeente kan de mogelijkheden onderzoeken om deze instrumenten in te zetten en zo de beschikbaarheid en betaalbaarheid van woningen te verbeteren.
15
Woningbehoefte-onderzoek Maashorst 22.275
4 Demografische ontwikkelingen Om voor de langere termijn de behoefte aan woningen en woningtypen in beeld te brengen, kijken we eerst terug. Hoe heeft het aantal inwoners en huishoudens zich de afgelopen jaren ontwikkeld en hoe is daarbij de onderverdeling naar doelgroepen? Daarnaast gaan we in dit hoofdstuk in op de inkomende en uitgaande verhuisstromen en de relaties met omliggende gemeenten.
4.1 Aantal inwoners en huishoudens in Maashorst in afgelopen tien jaar gegroeid De bevolking in de gemeente Maashorst is de afgelopen 10 jaar toegenomen. Ten opzichte van 2012 toen de voormalige gemeenten Uden en Landers samen 55.870 inwoners hadden, is de bevolking met 2.490 inwoners gegroeid tot circa 58.360 inwoners in 2022. Het aantal huishoudens is de afgelopen 10 jaar toegenomen met 2.620, er waren in 2022 circa 25.510 huishoudens in de gemeente Maashorst. Vanaf 2016 zien we een licht stijgende groei van het aantal inwoners in vergelijking met de periode daarvoor. De jaarlijkse toename van het aantal huishoudens is in de gemeente Maashorst redelijk stabiel tussen 2012 en 2022. Daarnaast is er sprake van een lichte huishoudensverdunning van 2,4 personen per huishouden in 2012 tot 2,3 in 2022. Dit aantal ligt nog net iets boven het landelijk gemiddelde van 2,1 personen per huishouden. Figuur 1: Huishoudens- (linker as) en bevolkingsontwikkeling (rechter as) in Maashorst 26.000
59.000
25.500
58.500
25.000
58.000
24.500
57.500
24.000
57.000
23.500
56.500
23.000
56.000
22.500
55.500 55.000
22.000 2012
2013
2014
2015
2016
2017
Huishoudens (linkeras)
2018
2019
2020
2021
2022
Bevolking (rechteras)
Bron: CBS (2022), bewerking Stec Groep (2023).
4.2 Vooral het aantal oudere huishoudens en eenpersoonshuishoudens nam toe De toename van het aantal huishoudens in de gemeente Maashorst valt te verklaren door de groei van de leeftijdsgroepen 65 tot 80 jaar en 80 jaar en ouder. In 2012 was circa 6% van het totaal aantal huishoudens 80 jaar of ouder, in 2022 was dit 9%. In de leeftijdsgroep 65 tot 80 is er een stijging van 4% van het aandeel in de huishoudensontwikkeling in vergelijking met 2012. Het aandeel huishoudens van 50 tot 65 jaar is ook licht gegroeid. Het aandeel huishoudens van 35 tot 50 jaar is afgenomen tussen 2012 en 2022 met 7%. Het aandeel huishoudens met de leeftijdsgroep tot 35 jaar is ongeveer stabiel gebleven. Er kan gesteld worden dat er in Maashorst sprake is van vergrijzing, de grijze druk (65+ t.o.v. 15 – 64 jaar) is afgelopen 10 jaar met bijna 10% toegenomen tot circa 35%.
16
Woningbehoefte-onderzoek Maashorst 22.275
Ook brengen we de samenstelling van de huishoudensontwikkeling tussen 2012 en 2022 in beeld, zie figuur 2 rechts. In 2012 was 28% van het totaal aantal huishoudens een eenpersoonshuishouden. In 2022 is dit aandeel toegenomen tot 33%. In de periode 2012 tot 2022 is het aandeel huishoudens met kinderen afgenomen van 39 naar 35%. Het aandeel huishoudens zonder kinderen (stellen) is tussen 2012 en 2022 afgenomen van 33 naar 31%. Naast vergrijzing is er in de gemeente Maashorst dus ook sprake van een huishoudensverdunning.
Tot 35 jaar
35 tot 50 jaar
65 tot 80 jaar
80 jaar of ouder
2022
2021
2020
2019
2018
2017
2016
2015
2022
2014
0% 2012
0% 2021
20%
2020
20% 2019
40%
2018
40%
2017
60%
2016
60%
2015
80%
2014
80%
2013
100%
2012
100%
2013
Figuur 2: Huishoudensontwikkeling Maashorst naar leeftijd (links) en samenstelling (rechts) tussen 2012 en 2022
Meerpersoonshuishoudens met kinderen Meerpersoonshuishoudens zonder kinderen Eenpersoonshuishoudens
50 tot 65 jaar
Bron: CBS (2022), bewerking Stec Groep (2023).
Relatief veel jonge huishoudens in de kern Uden Circa 66% van alle huishoudens in de gemeente Maashorst woont in de kern Uden. Daarnaast woont 12% van de huishoudens in de kern Schaijk en 11% in de kern Zeeland. De kernen Volkel, Odiliapeel en Reek huisvesten een relatief klein aandeel van de huishoudens. In de kern Uden wonen relatief veel jonge huishoudens (zonder kinderen). In de kleinere kernen zijn er relatief meer gezinnen en is het aandeel 65plussers relatief groot. Figuur 3: Totaal aantal huishoudens (links) en verdeling naar leeftijd (rechts) per kern in 2022 Odiliapeel (845 hh)
1.420
845
Reek (710 hh)
710 Uden Schaijk
2.795
Zeeland
3.015
Volkel
16.725
Odiliapeel Reek
Bron: CBS (2022), bewerking Stec Groep (2023).
Schaijk (3.015 hh) Uden (16.725 hh) Volkel (1.420 hh) Zeeland (2.795 hh) Maashorst (25.510 hh)2% 12% 15% 0%
20%
18%
20%
40%
60%
18% 80%
00-14 jaar
15-24 jaar
25-34 jaar
35-44 jaar
45-54 jaar
55-64 jaar
65-74 jaar
75-84 jaar
85 jaar en ouder
11% 4% 100%
17
Woningbehoefte-onderzoek Maashorst 22.275
Relatief veel huishoudens met een laag inkomen zonder passend toewijzen in vergelijking met regio en provincie In tabel 3 geven we de omvang van inkomensgroepen 3 voor de gemeente Maashorst weer en zetten we deze af tegen de omvang van deze groepen in de regio Noordoost- Brabant, de provincie Noord-Brabant en heel Nederland. In Maashorst wonen relatief veel huishoudens met een laag inkomen (zonder passend toewijzen) in vergelijking met de regio en de provincie en de primaire doelgroep is relatief klein. In vergelijking met heel Nederland is het aandeel lage inkomens hetzelfde. Het aandeel midden- en hoge inkomens is ongeveer gelijk met de zowel de regio als de provincie en landelijk. Tabel 3: Huishoudens naar inkomensgroepen Inkomensgroep
Maashorst
Noordoost- Brabant
Lage inkomens met passend toewijzen (primaire doelgroep) (tot € 25.475 / € 34.575) Lage inkomens zonder passend toewijzen (secundaire doelgroep) (€ 25.475 / € 34.575 tot € 44.035 / € 48.625) Middeninkomens (€ 44.035 / € 48.625 tot € 56.239) Hoge inkomens (€ 56.239+) Totaal
Noord-Brabant
Nederland
5.115
65.910
339.145 (29%)
2.493.835
7.055
64.465
185.150 (16%)
1.291.400
1.750
158.850
(55%)
637.975 (55%)
4.225.485
11.895 (46%) 25.815
289.225
1.162.270
8.010.720
(20%)
(23%)
(27%)
(22%)
(7%)
(100%)
(100%)
(100%)
(31%)
(16%)
(53%)
(100%)
Bron: Lokale Monitor Wonen (31 december 2020), WoOn2021. Bewerking Stec Groep (2023). Afgerond op vijftallen.
Naast dat we de huishoudens in Maashorst indelen in inkomensgroepen en vergelijken met de regio, kijken we ook welke doelgroepen er in welke type woning wonen. We zien daarbij dat in de corporatiewoningen ongeveer de helft wordt bewoond door de primaire doelgroep. In de koopwoningen wonen veelal huishoudens met een midden en hoog inkomen, dit zijn voornamelijk gezinnen. In de particuliere huur is een mix van inkomensgroepen aanwezig, dit gaat echter om relatief kleine aantallen vergeleken met corporatie- en koopwoningen. Figuur 4: Huishoudens naar inkomensgroepen en type woningen (1) 0%
20%
Koop (15.965 woningen) 7%
Onbekend (1.230 woningen)
39%
80%
100%
15%
36%
49% 23%
60%
68%
25%
Corp. Huur (6.030 woningen) Part. Huur (1.985 woningen)
40%
37%
40% 35%
26%
Lage inkomens met passend toewijzen (primaire doelgroep) Lage inkomens zonder passend toewijzen (secundaire doelgroep) Midden en hoge inkomens
Bron: Lokale Monitor Wonen (31 december 2020). Bewerking Stec Groep (2023).
De inkomensgrenzen zijn gekozen op basis van de toewijzingsregels voor sociale huurwoningen. Deze regels zijn per 1 januari 2022 aangepast en in 2023 geïndexeerd. De doelgroep voor de sociale huur (woningen met een huurprijs tot € 808,06) bestaat uit huishoudens met een inkomen tot € 44.035 (prijspeil 2023). Daarbinnen is nog weer de primaire doelgroep te onderscheiden. Dit zijn huishoudens waarvoor regels gelden ten aanzien van het ‘passend toewijzen’ door corporaties.
3
18
Woningbehoefte-onderzoek Maashorst 22.275
Hieronder laten we zien in welke type woning elke inkomensgroep is gehuisvest. De primaire doelgroep woont overwegend in corporatiewoningen. De primaire doelgroep woont voornamelijk in een koopwoning. Dit zijn veelal senioren, die in een eerde fase van hun leven een woning hebben gekocht. De midden en hoge inkomens hebben voornamelijk een koopwoning en wordt er bijna niet gehuurd. Figuur 5: Huishoudens naar inkomensgroepen en type woningen (2) 0% Lage inkomens met passend toewijzen (primaire doelgroep)
20%
40%
21%
Lage inkomens zonder passend toewijzen (secundaire doelgroep)
60%
80%
60% 54%
Midden en hoge inkomens
100%
9% 10% 30%
84%
10% 6% 7% 6% 3%
Koop Corp. Huur Part. Huur Onbekend
Bron: Lokale Monitor Wonen (31 december 2020). Bewerking Stec Groep (2023).
Let op, deze weergaven zeggen niets over de beoordeling voor welke inkomensgroepen het aanbod mogelijk beperkt is en of er sprake is van scheefwonen.
4.3 Natuurlijke groei nam af, groei door migratie nam juist toe Binnenlandse migratie belangrijk voor bevolkingsgroei De afgelopen jaren was er sprake van een jaarlijkse bevolkingstoename in de gemeente Maashorst. De toename valt te verklaren door het positieve migratiesaldo, zowel de buitenlandse migratie als de binnenlandse verhuizingen is de laatste jaren positief. Figuur 4 laat het buitenlands en binnenlands migratiesaldo en de natuurlijke bevolkingsgroei zien voor de gemeente Maashorst. We zien verder dat de natuurlijke groei de laatste drie jaar licht negatief is. Figuur 6: Buitenlandse en binnenlandse migratie en natuurlijke bevolkingsgroei per jaar in Maashorst 800 600 400 200 0 -200 2012
2013 2014 2015 2016 Buitenlandse migratie (saldo) Natuurlijke groei (geboorte minus sterfte)
2017
2018 2019 2020 Binnenlandse verhuizingen (saldo)
2021
2022
Totaal personen
Bron: CBS (2022), bewerking Stec Groep (2023).
Figuur 5 laat de buitenlandse immigratie, buitenlandse emigratie, binnenlandse en buitenlandse verhuizingen, geboortecijfer en sterftecijfer zien per jaar. De binnenlandse verhuizingen, zowel vestiging als vertrek, zorgen voor de meeste dynamiek in de gemeente. Op uitzondering van 2013 was deze dynamiek de afgelopen 10 jaar positief. De buitenlandse immigratie fluctueert de afgelopen jaren tussen 200 en 400 vestigers per jaar. Afgelopen jaar kwamen er echter circa 800 personen bij door immigratie, de opvang van Oekraïners zal hier mede verantwoordelijk voor zijn.
19
Woningbehoefte-onderzoek Maashorst 22.275
Figuur 7: Buitenlandse en binnenlandse migratie en natuurlijke bevolkingsgroei per jaar in Maashorst 2.500 1.500 500 -500 -1.500 -2.500 2012
2013 2014 2015 2016 Buitenlandse immigratie (vestiging) Binnenlandse verhuizingen (vestiging) Natuurlijke groei (geboorte) Totaal personen
2017
2018
2019 2020 2021 2022 Buitenlandse migratie (vertrek) Binnenlandse verhuizingen (vertrek) Natuurlijke groei (sterfte)
Bron: CBS (2022), bewerking Stec Groep (2023).
Jongeren verlaten Maashorst, maar dertigers keren terug Op onderstaand figuur is te zien hoe de leeftijd is opgebouwd van de personen die in- en uitstromen naar of van Maashorst in de periode 2012-2021. We zien een sterke uitstroom van jongeren tussen de 15 en 20 jaar (-600 personen). Ook is er een uitstroom van jongeren tot 25 jaar. We zien daarentegen weer een sterke instroom van de leeftijdsgroep van 25 tot 30 jaar en 30 tot 40 jaar. Daarbij is het migratiesaldo van kinderen tot 10 jaar positief. Dit duidt mogelijk op het vestigen van jonge gezinnen in de gemeente Maashorst. Figuur 8: Migratiesaldo van personen naar leeftijd in Maashorst, 2012-2021 600 400 200 0 -200 -400 -600 0 tot 5 jaar 5 tot 10 jaar
10 tot 15 jaar
15 tot 20 jaar
20 tot 25 jaar
25 tot 30 jaar
30 tot 40 jaar
40 tot 50 jaar
50 tot 65 jaar
65 tot 80 80 jaar en jaar ouder
Gevestigd in gemeente min vertrokken uit gemeente (saldo) Bron: CBS (2022), cijfers 2011-2021, bewerking Stec Groep (2023).
Sterke verhuisrelaties met buurgemeenten Van de verhuizingen vindt een groot gedeelte binnen de gemeente plaats, zo’n 60%. Verder is er een relatief grote instroom vanuit buurgemeenten te zien, zoals Meierijstad (5%), Oss (4%), Land van Cuijk (3%), en Bernheze (2%). Daarnaast zien we ook nog verhuisbewegingen vanuit grotere (studenten)steden in de omgeving zoals Nijmegen (2%), ’s-Hertogenbosch (2%), Tilburg (1%) en Eindhoven (1%) naar Maashorst. Ook de uitgaande verhuisbewegingen lopen vooral naar buurgemeenten zoals Oss en Meierijstad. In totaal is er sprake van een vestigingsoverschot in de gemeente Maashorst: in totaal verhuizen er meer mensen naar Maashorst dan dat er uit Maashorst vertrekken. In bijlage A zijn de inkomende en uitgaande verhuizingen op kaart weergegeven.
20
Woningbehoefte-onderzoek Maashorst 22.275
Voornamelijk verhuisbewegingen zichtbaar in eigen kern In onderstaande tabel geven we de herkomst weer van de inkomende verhuizingen naar de kernen in de gemeente Maashorst. We zien dat er veel verhuisbewegingen binnen de eigen kern plaatsvinden. Zo komt meer dan de helft van de inkomende verhuizingen in de kernen Schaijk, Uden en Zeeland uit de eigen kern. Van de inkomende verhuizingen naar de kern Reek komt bijna 50% van buiten de gemeente. Verder zien we dat er relatief veel inkomende verhuizingen in de kernen Odiliapeel en Volkel uit de kern Uden komen. Tabel 4: Inkomende verhuizingen naar kernen in de gemeente Maashorst, 2013- 2021 Kern herkomst Kern vestiging Odiliapeel Reek Schaijk Uden Volkel Zeeland
Odiliapeel 46% 0% 0% 1% 3% 1%
Reek
Schaijk 0% 34% 2% 0% 0% 1%
Bron: BRP-gegevens (2022), bewerking Stec-Groep (2023).
0% 9% 59% 0% 0% 2%
Uden
Volkel 20% 4% 2% 68% 26% 11%
Zeeland 5% 0% 0% 2% 50% 2%
2% 5% 1% 1% 2% 54%
Buiten de Totaal gemeente 27% 100% 49% 100% 35% 100% 27% 100% 19% 100% 30% 100%
21
Woningbehoefte-onderzoek Maashorst 22.275
5 Woningvoorraad Op hoofdlijnen schetsen we een beeld van de bestaande woningvoorraad. Immers, een groot deel van de toekomstige woningvoorraad staat er nu al. Van groot belang is dat de woningen in de bestaande woningvoorraad voldoen aan de wensen en eisen van (toekomstige) bewoners. In de factsheets per kern wordt de woningvoorraad verder in detail doorgenomen.
5.1 Woningvoorraad gemeente Maashorst: 25.800 woningen Anno 2022 zijn er volgens de meest recente cijfers van het CBS 25.800 woningen aanwezig in de gemeente Maashorst. Het zwaartepunt van de gemeente is de kern Uden, circa 66% van de totale woningvoorraad bevindt zich hier (16.990 woningen). Andere kernen met meer dan 2.000 woningen zijn Schaijk (3.000 woningen) en Zeeland (2.800 woningen). In de overige kernen; Volkel, Odiliapeel en Reek zijn er relatief weinig woningen aanwezig.
5.2 Circa 65% koop en 35% huur, voornamelijk eengezinswoningen In de gemeente Maashorst is circa 65% van de woningen een koopwoning. Circa 26% van de woningvoorraad bevindt zich in de corporatie huur en zo’n 9% van de totale woningvoorraad is een particuliere huurwoning. Als we de woningvoorraad onderverdelen op basis van eigendom en type (figuur 7 rechts) dan zien we dat 60% van de woningen in Maashorst een koopeengezinswoning is (buitenste ring). Dat is hoger dan het Nederlands gemiddelde van circa 50% koopeengezinswoningen (binnenste ring). De woningvoorraad bestaat uit circa 5% koopmeergezinswoningen, relatief minder dan het Nederlands gemiddelde van zo’n 9%. Zo’n 15% is een corporatiehuur eengezinswoning en zo’n 11% is een corporatiehuur meergezinswoning. Daarmee kent Maashorst relatief minder corporatie huur dan landelijk gemiddeld (28%). Ten slotte is circa 9% van de woningen een particuliere huurwoning. Van de totale woningvoorraad is zo’n 5% een eengezinswoning in de particuliere huursector en zo’n 4% is een meergezinswoning in de particuliere huursector. Figuur 9: Verdeling woningvoorraad naar kern (links) en naar type (rechts) gemeente Maashorst (buitenste ring) en Nederland (binnenste ring) 1.475 845
705
5% 4%
Uden Schaijk
2.795
Zeeland
3.000
Volkel
16.990
Odiliapeel Reek
11%
16%
Koop mgw Corp. huur egw
50%
15%
60%
12% 5%
Koop egw
9% 4%
9%
Corp. huur mgw Part. huur egw Part. huur mgw
Bron: CBS (2022), Lokale Monitor Wonen (2020), bewerking Stec Groep (2023). Egw=eengezinswoning, mgw=meergezinswoning, corp=corporatie, part.=particuliere verhuur
Relatief veel vrijstaande woningen aanwezig in Maashorst In totaal bestaat de voorraad voor 20% uit vrijstaande woningen, voornamelijk in de kleine kernen is dit aandeel relatief hoog. De kern Uden kent relatief weinig vrijstaande woningen. Hier staan vaker tussen- en hoekwoningen en appartementen. Het gemiddeld aandeel appartementen in de gemeente Maashorst is iets meer dan 20%.
22
Woningbehoefte-onderzoek Maashorst 22.275
Figuur 10: Woningvoorraad naar type gemeente Maashorst 9.000 8.000 7.000 6.000 5.000 4.000 3.000 2.000 1.000 0 Vrijstaande woning
2 onder 1 kap
Hoekwoning
Tussenwoning
Appartement
Bron: BAG (2022), Bewerking Stec Groep (2023).
Ongeveer de helft van de (koop)woningen heeft een WOZ-waarde tot € 350.000 en bijna 30% is gebouwd voor 1970 Als we kijken naar de gemiddelde woningwaarde van koopwoningen zien we dat de gemiddelde waarde van een koopwoning in de gemeente Maashorst circa € 400.000 is. Dit is ongeveer gelijk met het regionale gemiddelde. Als we inzoomen op de kernen is dat de kern Uden gemiddeld de laagste woningwaarde heeft (€ 390.000). De gemiddelde woningwaarde van de andere kernen in Maashorst is ongeveer gelijk en ligt gemiddeld boven de € 400.000. Als we de koopwoningen indelen in prijsklassen zien we dat het grootste aandeel van de koopwoningvoorraad in Maashorst een WOZ-waarde heeft tussen € 250.000 en € 350.000 (34%). Meer dan de helft van het aantal koopwoningen heeft een WOZ-waarde hoger dan € 325.000. De kernen Zeeland, Reek, Schaijk en Odiliapeel hebben relatief hogere WOZ-waarden dan de kernen Volkel en Uden. Dit heeft mede te maken doordat de woningen relatief groot zijn in deze kernen. Van de totale woningvoorraad in de gemeente Maashorst komt een groot deel uit de bouwperiode 1970 tot 1990 (circa 39%) en uit de bouwperiode 1945-1970 (22%). Vooral in de kern Volkel is in deze periode relatief veel gebouwd, zo’n 38% van de huidige woningvoorraad. Deze naoorlogse woningen zijn in sommige gevallen minder courant en daardoor meer kwetsbaar.
In de kern Uden is de woningvoorraad relatief jong, 35% is gebouwd na 1990. Figuur 11: Verdeling woningvoorraad naar WOZ-waarde* en bouwjaar 0% 29%
3%
"€ 200.000 - € 250.000'
9%
"€ 250.000 - € 350.000" 34%
25%
tot € 200.000'
"€ 350.000 - € 400.000" "vanaf € 450.000" Onbekend
1%
4%
tot 1900 1900 tot 1945
15% 22%
18%
1945 tot 1970 1970 tot 1990
39%
1990 tot 2005 na 2005
Bron: BAG (2022), WOZ-bestand gemeente Maashorst (2023). Bewerking Stec Groep (2023). *Alleen koopwoningvoorraad
Merendeel corporatiebezit is een eengezinswoning en heeft huurprijs tussen kwaliteitskortingsgrens en eerste aftoppingsgrens Mooiland heeft circa 1.090 woningen in bezit in de gemeente Maashorst en is actief in de kernen Schaijk, Zeeland en Reek. Area is actief in de kernen Uden, Volkel en Odiliapeel met het zwaartepunt in de kern Uden en heeft circa 5.155 woningen in bezit (exclusief 180 onzelfstandige intramurale woningen). 56% van het corporatiebezit is een eengezinswoning, 41% is een meergezinswoning.
23
Woningbehoefte-onderzoek Maashorst 22.275
In lijn met het feit dat corporaties een groot deel van de voorraad passend toe moeten wijzen heeft circa 58% van de corporatie huurwoningen een huurprijs tussen de kwaliteitskortingsgrens en de eerste aftoppingsgrens. In totaal verhuren de corporaties 96% in de sociale voorraad. Dit betekent dat er in totaal in de gemeente Maashorst circa 25% sociale huur aanwezig is. De middenhuurwoningen zijn voornamelijk in de kern Uden gevestigd (zo’n 210 woningen). De corporaties hebben in totaal maar circa 5 woningen in bezit met een huur hoger dan € 1.000. Figuur 12: Verdeling corporatiebezit naar huurprijsklasse en type 4% 11%
0%
Tot kwaliteitskortingsgrens (€ 442,46) 12%
3% Eengezinswoningen
Tot eerste aftoppingsgrens (€ 442,46 tot € 633,25) Tot tweede aftoppingsgrens (€ 633,25 tot € 678,66) Tot liberalisatiegrens (€ 678,66 tot € 763,47) Middenhuur (€ 763,47 tot € 1.000)
15%
58%
Meergezins / appartementen
41% 56%
Overig
Hoge huur (meer dan € 1.000) Bron: Input woningcorporaties (peildatum, 11-2022), bewerking Stec Groep (2023).
Corporatiewoningen hebben relatief hoge energielabels Van alle woningen waarvan een energielabel bekend is, heeft bijna 80% een energielabel C of hoger. Hiervan heeft circa 27% een energielabel A of hoger. De corporatiewoningen scoren iets beter met 31%. In totaal heeft circa 4% van het corporatiebezit een energielabel E of lager. In de Nationale Prestatieafspraken is als doel gesteld dat er geen corporatiewoningen meer zijn met energielabel E, F en G aan het eind van 2028. In totaal is er van 47% van de voorraad niet bekend welk energielabel de woning heeft. De corporatiewoningen hebben echter bijna allemaal een energielabel (2% is onbekend). Figuur 13: Energielabels van de woningen* in Maashorst G F
Corporatiewoningen
E D C
Alle woningen
B 0%
10%
20%
30%
40%
50%
60%
70%
80%
90%
100%
A t/m A++++
Bron: BAG (2022), input woningcorporaties (peildatum, 11-2022), bewerking Stec Groep (2023). *het betreft alleen de woningen met een energielabel.
Circa 59% van de woningen in Maashorst is aanpasbaar 59% van de woningen in Maashorst kan worden aangepast naar de behoeftes van minder valide bewoners. Over welke aanpassingen het gaat verschilt erg met het type woning. In de meeste gevallen betekent dit dat een traplift kan worden ingepast zonder bouwkundige ingrepen. Het aantal al bestaande nultredenwoningen ligt rond 20%. Verder zien we dat slechts 4% van de woningvoorraad in de gemeente helemaal niet aanpasbaar is. Dit betekent dat een groot deel van de bestaande woningvoorraad levensloopgeschikt is te maken voor (toekomstig) minder valide bewoners. Al is een belangrijke kanttekening hierbij dat niet alle aanpassingen even duurzaam zijn (zoals het plaatsen van een traplift). Er zijn geen woningen met 4/5 sterren geregistreerd in de gemeente.
Woningbehoefte-onderzoek Maashorst 22.275
24
Figuur 14: Aanpasbaarheid woningvoorraad Onbekend 20%
59%
17%
4%
Niet-aanpasbaar (0 of 1 sterren) Aanpasbaar (2 sterren) Nultreden (3 sterren)
Bron: Zorg op de kaart (2019). Bewerking Stec Groep (2023). Toelichting: 0 sterren = appartement zonder lift, 1 ster = reguliere grondgebonden woning waarin met bouwkundige ingrepen een traplift kan worden geplaatst, 2 sterren = reguliere grondgebonden woning waarin zonder bouwkundige ingrepen een traplift kan worden geplaatst, 3 sterren = gelijkvloerse grondgebonden woning of appartementen op maaiveld of bereikbaar met lift, 4/5 sterren = levensloopbestendige nultredenwoning met ADL-assistentie (Algemene Dagelijkse Levensverrichtingen) (4 sterren) of intensieve 24-uurszorg (5 sterren).