CConstaterende datMaashorst
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1 - Beleidskader Sterke Sociale Basis

Raadsvergadering 27 juni 2024, gemeente MaashorstBij agendapunt: Raadsvoorstel | Beleidskader Sterke Sociale Basis14.948 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Beleidskader Sterke Sociale Basis Gemeente Maashorst

1

Inhoudsopgave Voorwoord 1.

3

Aanleiding

5

1.1.

5 9 10

1.2.

1.3.

Waarom een sterke sociale basis? Een gedeelde maatschappelijk opgave Hoe kwam dit beleidskader tot stand

2. Wat is een sterke sociale basis in Maashorst 2.1. 2.2.

Definitie sociale basis Hoe gaan we aan de slag?

11 11 13 14 17

2.2.4. 2.2.5.

Bouwsteen 1: actieve vrijwilligers en inwoners Bouwsteen 2: een breed, laagdrempelig, vrij toegankelijk aanbod van activiteiten en voorzieningen Bouwsteen 3: Gastvrije ontmoetingsplek Bouwsteen 4: Samenwerken en netwerken in de wijk/kern Bouwsteen 5: Verbinder in de wijk

2.3.

Wat valt niet onder de sterke sociale basis

25

3. De implementatie van de sterke sociale basis

26

2.2.1.

2.2.2. 2.2.3.

3.1. 3.2. 3.3. 3.4.

Uitvoeringsplan Stapsgewijze uitrol Sturing Monitoring en evaluatie

4. Financiën 4.1. 4.2.

Uitvoeringsplan Stapsgewijze uitrol

Bijlage 1. Gebiedsindeling Maashorst

19 21

25

26 28 28 30

32 32 33

34

2

Voorwoord Met trots presenteer ik het beleidskader Sterke Sociale Basis. Dit kader geeft invulling aan de ambitie uit het strategisch beleidskader sociaal domein, waarbij wordt ingezet op het volwaardig mee kunnen doen van onze inwoners aan de samenleving. Het is onze wens dat iedereen in de wijk of kern de mogelijkheid heeft om deel te nemen aan ontmoetingen en activiteiten, ondersteund door een hechte sociale gemeenschap waarin mensen elkaar kennen, voor elkaar zorgen en elkaar helpen, bijgestaan door professionele ondersteuning waar dat nodig is. De afgelopen jaren is onze samenleving steeds individualistischer geworden. Daarom is het belangrijker dan ooit om te investeren in een sterke sociale basis. Dit is het fundament van een gezonde en veerkrachtige samenleving. Het is het netwerk van relaties, waarden en normen dat mensen met elkaar verbindt en zorgt voor een gevoel van saamhorigheid en wederzijdse steun. De meeste mensen voelen zich vooral thuis in het gebied waar zij wonen. Daarom is het essentieel om gebiedsgericht te werken, zodat we investeren in netwerken waar mensen vertrouwd mee zijn. We willen dat onze inwoners zich veilig en verbonden voelen met elkaar, zodat ze weten dat ze er niet alleen voor staan en dat ze op anderen kunnen rekenen in moeilijke tijden. Daarom richten we ons vanaf nu op onze basis, onze Sterke Sociale Basis.

Door de komende jaren kennis, ervaring en betrokkenheid te bundelen, willen we een samenleving creëren waarin inwoners elkaar ondersteunen en waar 'samenredzaamheid' centraal staat. Dit kunnen we als gemeente niet alleen en ook inwoners kunnen dit niet alleen. Een gelijkwaardige samenwerking tussen bewoners, vrijwilligers en professionals op het gebied van zorg en welzijn is hiervoor van groot belang. Door al deze krachten te bundelen, kunnen we het verschil maken. Deze samenwerking is één van de bouwstenen en oplossingsrichtingen uit het beleidskader die ons gaat helpen om het fundament voor die sociale basis verder uit te breiden en te verstevigen. De sterke sociale basis is niet opeens af en zal zich de komende jaren blijven ontwikkelen. Kleine stapjes kunnen uiteindelijk groot verschil maken in de kracht van onze samenleving. Laten we deze weg dus samen met elkaar bewandelen, zodat we zorgen voor meer verbondenheid in onze gemeente.

Ramona Sour Wethouder Zorg en Welzijn gemeente Maashorst

3

Toekomstbeeld… Hannah is 52 jaar oud. Ze komt uit Egypte, maar woont al achttien jaar in Nederland. Sinds 2015 heeft ze een flatje in Uden. Haar man is twee jaar geleden overleden. Sinds zijn overlijden stapelen de schulden zich op. Door haar overgewicht heeft Hannah suikerziekte gekregen. Ilias, Hannahs zoon, is 19 jaar oud. Hij heeft zijn opleiding niet afgemaakt en heeft geen werk. Hij zit hele dagen op de bank te gamen. Hannah heeft moeite met de Nederlandse taal. Daardoor heeft ze weinig aanspraak in de buurt en bijna geen vriendinnen, en voelt zich eenzaam. Af en toe heeft ze contact met haar buurvrouw Sherida, die vrijwilliger in het lokale wijkgebouw. Op een dag spreekt buurvrouw Sherida Hannah aan in het trappenhuis en nodigt haar uit om mee te doen met de net opgezette wandelclub. Sherida wil graag werken aan haar gezondheid en het lijkt haar leuk als Hannah meedoet. Hannah verzamelt al haar moed en waagt de stap. Tijdens het wandelen ontmoet Hannah Truus, die problemen blijkt te hebben met het bijhouden van haar administratie. Truus neemt Hannah mee naar het Formulierenbrigade. Zij wordt geholpen door Eddy, die samen met haar de administratie op orde brengt. En ze gaat aan de slag met haar schulden. Hannah gaat steeds vaker naar het wijkgebouw, waar ze ook een taalmaatje vindt, met wie ze Nederlands oefent.

Door de contacten en de hulp die Hannah heeft gekregen, is ze weerbaarder en zelfverzekerder geworden. Uiteindelijk durft ze zelfs samen met haar zoon hulp te zoeken bij maatschappelijk werk, om ook zijn situatie te verbeteren. Het bezoek dat Hannah van plan was te brengen aan haar huisarts om haar bloed te controleren, heeft ze afgezegd: omdat ze meer beweegt, heeft ze haar suikerziekte beter onder controle. In plaats daarvan heeft ze een afspraak gemaakt bij een klantmanager van werk en inkomen, die spreekuur heeft in het lokale wijkgebouw. Samen kijken ze naar de mogelijkheden die Hannah heeft om (parttime) aan het werk te gaan.

4

1. Aanleiding 1.1 Waarom een sterke sociale basis? We streven naar een samenleving waarin iedereen mee kan doen en waarin inwoners zorg hebben voor elkaar en naar elkaar omkijken. De afgelopen jaren is er echter veel veranderd in onze samenleving. De volgende ontwikkelingen maken dat het investeren in een meer zorgzame en zelfredzame samenleving noodzakelijk is:

…Omdat ons zorgstelsel onder druk staat Veranderende zorgvraag en stijgende kosten We zien dat de zorgvraag rondom ouderen en mensen met een stapeling van problemen toeneemt én verandert. Meer mensen worden oud en mensen worden ouder. Noordoost-Brabant telt relatief veel inwoners van 45 jaar en ouder. De grijze druk (het aantal 65-plussers ten opzichte van het aantal inwoners tussen 19 en 65 jaar) stijgt in Noordoost-Brabant harder dan in Nederland. Het ouder worden gaat gepaard met chronische ziektes en aandoeningen, zoals COPD, artrose en (vooral) dementie. Als gevolg hiervan wordt de vraag naar ondersteuning de komende jaren complexer. Daarnaast hebben meer mensen te maken met een stapeling van problemen. Denk aan psychosociale en psychiatrische problematiek, verslaving, licht verstandelijke beperking, eenzaamheid, armoede, schulden, gebrekkige huisvesting et cetera. Deze groep wordt meer zichtbaar in de huidige woon-, energie- en koopkrachtcrisis. Het gaat om individuen én gezinnen. Vaak is er sprake van concentratie in bepaalde wijken. Soms gaat dit de draagkracht van een wijk te boven. De vraag naar ondersteuning en zorg vanuit deze groep wordt complexer. Meerdere domeinen en sectoren zijn betrokken. Het Sociaal Cultureel Planbureau meldde in oktober 2021 dat maar liefst 27% van de Nederlanders kampt met een stapeling van problemen.

De zorgvraag verandert ook door een verandering in de maatschappelijke opinie over zorg. We willen dat inwoners (mits verantwoord) zo lang mogelijk prettig thuis blijven wonen met passende ondersteuning en zorg. We willen dat mensen met een psychische kwetsbaarheid of een verslaving met passende ondersteuning en zorg weer prettig thuis kunnen wonen. Met deze veranderende zorgvraag stijgen ook de zorgkosten. Zo is onderzocht, door de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), dat vanaf de decentralisaties (2015) tot en met 2020 de uitgaven voor het sociaal domein landelijk stegen met meer dan 5 miljard euro. Dat was een stijging van zo’n 30%. Een einde aan die groei of zelfs een afname is niet in zicht, zeker in het licht van de huidige economische, maatschappelijke en demografische ontwikkelingen. Zo stijgen de Wmo kosten bij gemeenten door de dubbele vergrijzing en de stijgende zorgvraag, dit naar verwachting met 7% per jaar. Ook binnen de jeugdzorg zien we een stijging in de kosten. Krapte op de arbeidsmarkt Vergrijzing en de resulterende schaarste qua zorgcapaciteit is een landelijke opgave. In de regio Noordoost-Brabant is de stijging van het aantal ouderen echter groter dan landelijk gemiddeld het geval is. Tevens daalt het potentieel van inzetbare inwoners van 20-64 jaar in onze regio harder dan landelijk gemiddeld (de zogenaamde ‘dubbele vergrijzing’).

De verwachting voor de regio is dat de personeelstekorten in zorg- en welzijnsorganisaties de komende jaren verder stijgen en dat dit beeld doorzet in de periode tot 2040. Dat maakt dat we in Noordoost-Brabant een extra urgente opgave hebben hoe om te gaan met de toenemende druk op de zorg. Cultuurverandering De Nederlandse zorg staat dus onder druk. Mensen vertrouwen erop dat er zorg voor hen beschikbaar is, wanneer zij die nodig hebben. Juist deze toegankelijkheid is in het geding. Dit is vooral te zien in de ouderenzorg, de huisartsenzorg, de jeugdzorg en de GGZ. Tegelijkertijd zien we een afnemend mantelzorgpotentieel en meer overbelaste mantelzorgers. Dit leidt tot een grotere druk op de formele zorg.

5

De verwachting is dat dit probleem de komende jaren groter wordt. Het is daarom belangrijk dat er een gedragsverandering en nieuwe manier van werken plaats gaat vinden onder zowel inwoners als professionals in het zorgstelsel en daarbuiten. We moeten tot de realisatie komen dat de mate van zorg die de afgelopen decennia als normaal werd beschouwd niet meer geleverd kan worden. Niet de ziekte moet daarom centraal staan, maar vooral de mens en wat deze wel nog kan (positieve gezondheid). Ook moeten we ons beseffen dat het leven soms gepaard gaat met tegenslagen en dat daar niet per se zware zorg op ingezet hoeft te worden (normaliseren). Normaliseren Dat het soms in het leven tegenzit, is heel normaal. Uitdagingen en tegenslag in het leven zijn onvermijdelijk en komen op ieders pad. Ze zijn zelfs nodig om veerkracht te ontwikkelen. Het is belangrijk om voor deze uitdagingen ook een normale oplossing te zoeken zonder direct professionele begeleiding, trajecten dan wel medische zorg als oplossing te zien. Wij zouden tegenslagen moeten zien als iets dat bij het gewone leven hoort en vaker oplossingen mogen zoeken in de eigen omgeving. De zorg van vroeger is niet meer de zorg van vandaag en zeker niet die van morgen. De beste zorg is de zorg die niet gegeven hoeft te worden. Dat betekent onder andere dat een gezonde leefstijl van inwoners belangrijk is.

Dit voorkomt niet alleen ziekten en ongemakken, maar heeft op de langere termijn ook een beter effect dan een medische behandeling. En zodra er dan wel een ondersteuningsvraag is dan geldt daarvoor in veel gevallen, mits zij vroegtijdig in beeld zijn, dat deze opgepakt kunnen worden door de samenleving. Zodat voor diegene die écht professionele zorg nodig heeft, de zorg toegankelijk blijft. We willen de beweging naar een vitale, behulpzame samenleving versterken. Waarbij mensen in eerste instantie elkaar helpen en naar elkaar omkijken. Daarbij ondersteund door professionals als dat nodig is. Denk daarbij aan laagdrempelige inlooppunten, zelfhulpgroepen, meer informele ondersteuning en zorg, maar ook aan het stimuleren en faciliteren van een gezond en actief leven. Er is een verandering nodig van ‘zorgen voor mensen’ naar ‘zorgen met mensen’.

…Omdat de maatschappij steeds complexer wordt De maatschappij is de afgelopen jaren snel veranderd door een grote diversiteit aan ontwikkelingen; de enorme stijging van de energieprijzen en de kosten voor huur en levensonderhoud, een toename van het aantal vluchtelingen dat in onze gemeente een veilig heenkomen zoekt, de vergrijzing en de daarmee verbonden tekorten op de arbeidsmarkt. Maar ook een gebrek aan vrijwilligers die zich voor langere tijd willen verbinden aan de zwaardere opgaven. De druk op de woningmarkt blijft onverminderd hoog: ouderen wonen langer thuis en voor jongeren is het vinden van woonruimte met de huidige schaarste en hoge prijzen heel moeilijk geworden. Door deze ontwikkelingen zijn de verschillen in de samenleving gegroeid en zien we dat inwoners in een kwetsbare positie hierdoor het hardst worden geraakt. Bij hen is vaak sprake van een stapeling van de effecten van deze ontwikkelingen. Door inflatie wordt het dagelijks leven steeds duurder. Dagelijkse zorgen over geld veroorzaken stress, wat weer directe gevolgen heeft op de gezondheid en op het doen- en denkvermogen. De eenzaamheid is toegenomen en de mentale gezondheid van inwoners is een punt van aandacht. Zonder digitale vaardigheden is het regelen van dagelijkse zaken vrijwel onmogelijk, terwijl digitalisering ervoor zorgt dat fysieke ontmoeting en contact minder vanzelfsprekend zijn.

Digitalisering vraagt ook om extra aandacht voor digitale weerbaarheid. Als ouders en opvoeders onder grote druk staan, heeft dat ook gevolgen voor het opgroeien van kinderen. Dit alles heeft ook gevolgen voor de leefbaarheid in onze kernen/wijken waar we zien dat problemen samenkomen en de verschillende tussen groepen inwoners toenemen.

…Omdat beleidsontwikkelingen en akkoorden vragen om een sterke sociale basis Bovenstaande ontwikkelingen spelen landelijk. Niet voor niets heeft de Rijksoverheid de afgelopen periode nieuw beleid en bijbehorende maatregelen ontwikkeld waarmee ze ook op langere termijn de zorg 6

toegankelijk willen houden voor degene die het echt nodig hebben. Dit door juist de focus te leggen op preventie en het vroegtijdig ondersteunen bij zorg en hulp voordat problemen groter worden. Een aantal belangrijke beleidsontwikkelingen en akkoorden die zich hierop focussen zijn: Gezond en Actief Leef Akkoord Het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) is een akkoord dat is opgesteld tussen de rijksoverheden, gemeenten (VNG) en zorgverzekeraars. Het doel van het akkoord is het bereiken van een gezonde generatie in 2040. Om dit te bereiken zijn zeven subdoelen geformuleerd; gericht op het terugdringen van gezondheidsachterstanden, een gezonde fysieke leefomgeving, een gezonde leefstijl, mentale weerbaarheid en mentale gezondheid, vitaal ouder worden en het versterken van de sociale basis. Met de sterke sociale basis gaat het om het goed aansluiten bij de leefwereld van mensen en ondersteuning daarop aan te passen, om zo preventief te kunnen werken. Los van deze instrumentele insteek gaat het versterken van de sociale basis ook over de gemeenschap en sociale samenhang in steden, dorpen en wijken. Integraal Zorg Akkoord Om de zorg de komende jaren voor iedereen toegankelijk, van goede kwaliteit en betaalbaar te kunnen houden, is in september 2022 het Integraal Zorgakkoord (IZA) ondertekend.

Dit is een gezamenlijke aanpak tussen gemeenten VWS en zorgverzekeraars voor de komende vier jaar vanuit de partners in het medisch domein en sociaal domein (VWS, 2022). In het regioplan IZA Noordoost Brabant staan 6 prioritaire opgaven van onze regio beschreven: ▪ Cultuurverandering; ▪ Veranderende zorgvraag; ▪ Verminderen van krapte op de arbeidsmarkt; ▪ Verbeteren van doorstroom in de zorgketen; ▪ Gezondheidsverschillen; ▪ Meten en monitoren van impact. Om de zorg betaalbaar te houden zijn onder meer afspraken gemaakt over het investeren in gezondheid en in preventie breed inclusief een sterke sociale basis. Programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen Met het programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen (WOZO) is een beweging gestart om de ondersteuning en zorg voor ouderen toekomstbestendig te organiseren. De beweging draagt bij aan de transitie in wonen, ondersteuning en zorg voor ouderen. De eerste actielijn uit het WOZO, vitaal ouder worden, vergt ook acties in het gemeentelijk domein gericht op preventie. Hiervoor zijn afspraken in het GALA opgenomen en in de gemeentelijke beleidsprogramma’s ‘Wonen en Zorg’ en ‘Gezond en gelukkig oud worden in Maashorst’.

Hervormingsagenda Jeugd In de periode 2023-2028 wordt met de Hervormingsagenda Jeugd gewerkt aan een breed maatschappelijke agenda gericht op het structureel verbeteren van de kwaliteit en beschikbaarheid van passende jeugdhulpverlening voor kinderen en gezinnen en de lange-termijnhoudbaarheid van het jeugdstelsel. Preventie is daarbij een belangrijke sleutel. Jeugdigen en hun ouders moeten voor jeugdhulp laagdrempelig en dicht bij huis terecht kunnen bij stevige lokale teams die waar nodig ook zelf passende en samenhangende basishulp bieden: zowel licht als zwaarder en zowel kort als langdurig (bijvoorbeeld ook langdurige lichtere hulp). Waar nodig wordt opgeschaald naar specialistische hulp. Voor het op- en afschalen van hulp is het nodig dat lokale teams worden versterkt met voldoende kennis van, en verbinding met, specialistische hulp. Hiervoor maken we een beweging naar de voorkant. Hiermee is lokaal al een start gemaakt met de invoering van het Team Preventie Jeugd. De sterke sociale basis borduurt hierop voort. Doordecentralisatie beschermd wonen De komende jaren vindt er een transformatie plaats van Wmo Beschermd Wonen naar beschermd thuis.

7

Beschermd thuis staat voor een beweging die zorgt voor inclusief wonen en passende ondersteuning voor inwoners met een psychische kwetsbaarheid die beschermd wonen nodig hebben maar dan in hun eigen thuisomgeving. De focus ligt op het versterken van de participatie en zelfregie van inwoners en het bevorderen van hun herstel. Dit betekent dat naast wonen, er aandacht moet zijn voor de gezondheid, het inkomen, de dagbesteding (activiteiten en (vrijwilligers-)werk) en de relaties. Dit vraagt een stevige sociale basis. Omgevingsvisie Rijksoverheid heeft aangegeven dat gezondheid een belangrijk thema is in de omgevingsvisie die iedere gemeente moet ontwikkelen. In de omgevingsvisie van de gemeente Maashorst is als ambitie opgenomen dat we een aantrekkelijke plek willen zijn om te wonen, te werken en te bezoeken. Een plek waar iedereen zich veilig voelt en waar het voorzieningenniveau op peil is. Daarbij streven we tevens naar het behouden en goed ontsluiten van voorzieningen, het versterken van een goed woon- en leefklimaat en het behoud van onze karakteristieken. Naast belangrijke dagelijkse voorzieningen, zoals scholen, winkels of openbaar vervoer, gaat het ook om belangrijke openbare diensten, zoals bibliotheken, zorgclusters, het gemeentelijk loket, buurtgebouwen, ontmoetingspleinen en voorzieningen voor sport.

Een goed woon- en leefklimaat reikt zelfs nog verder dan sec ruimtelijke aspecten (zoals hoeveel en waar bepaalde diensten te vinden zijn). Juist de meer ‘zachte’ aspecten dragen bij aan een prettig leefklimaat met een goede sociale cohesie en een gezonde leefstijl; denk bijvoorbeeld aan de toegankelijkheid/inclusiviteit van onze voorzieningen, het gevoel van ‘erbij horen’, de kans op vanzelfsprekende/spontane ontmoetingen en het positieve effect van een groene leefomgeving. Versterken van de sociale basis in wijken en kernen sluit hier op aan.

..Omdat we voortbouwen op positieve ervaringen met preventief werken in de wijk/kernen Met de sterke sociale basis bouwen we voort op de ervaringen van verschillende pilots van wijkgericht werken en preventief werken in voormalig Landerd en Uden. Zo is in Landerd het programma ‘Samen Landerd Samen Beter’ uitgevoerd waarbij organisaties, burgers, professionals en vrijwilligers nauw samen hebben gewerkt aan een gezamenlijke preventieagenda voor een gezonder en vitaler Landerd op vier thema’s: mantelzorg, drugsgebruik, opvoeden en eenzaamheid. In drie wijken in Uden is met het ‘Netwerk van voorzieningen in het sociaal domein’ ervaring opgedaan met wijkgericht werken. Samen met de klankbordgroep, het wijkteam en de wijkondersteuner zijn laagdrempelig lichte zorg- en ondersteuningsvragen van inwoners opgehaald en opgelost in de wijk. Met het project Intensieve Leefbaarheids Aanpak (ILA) is in de Udense achterstandswijk de Bogerd gekeken naar een totaalaanpak vanuit het perspectief veiligheid. Van gewoon meedoen en normaliseren tot handhaving en repressie. Binnen de gemeente Maashorst willen we de positieve ervaringen, structuren en netwerken die in de afgelopen jaren zijn ontwikkeld behouden en daarop voortborduren.

…Omdat we hiermee het strategisch Kader Sociaal Domein uitvoeren

In april 2023 is het Strategisch Kader Sociaal Domein vastgesteld voor de gemeente Maashorst met daarin de volgende ambitie:

Ambitie In de gemeente Maashorst zijn inwoners zelfredzaam, organiseren hun leven zelfstandig en kunnen volwaardig meedoen in de maatschappij. Waar nodig met professionele ondersteuning, waar kan vanuit eigen kracht. Een sterke sociale basis is hiervoor het vertrekpunt. De openbare ruimte en het voorzieningenaanbod in de eigen leefomgeving maakt het mogelijk dat voor alle inwoners in de wijk/kern ontmoeting en activiteiten kunnen plaatsvinden. Inwoners zijn verbonden en betrokken bij hun wijk/kern door sterke onderlinge sociale verbanden. Inwoners kennen elkaar, hebben zorg voor elkaar en helpen elkaar. Inwoners worden hierin ondersteund door een vangnet van professionele organisaties. 8

In het strategisch kader sociaal domein zijn ook bijbehorende doelstellingen geformuleerd: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8.

We gaan uit van de eigen kracht en verantwoordelijkheid We werken in de directe omgeving van de inwoner We zetten efficiënte hulp en ondersteuning in We werken vanuit het principe Positieve Gezondheid We werken integraal We zetten in op het verkleinen van de sociale ongelijkheid We werken samen met partners We maken gebruik van data

Het Strategisch Kader Sociaal Domein vraagt om een verdere uitwerking. Deze beleidsnotitie over de ‘Sterke sociale basis’ is één van de beleidsnota’s die daaraan invulling geeft. De afgelopen jaren hebben we ons als gemeente sterk gericht op de transities op de onderdelen Jeugd, Wmo en Participatie. Het is nodig om een stap verder te zetten richting transformatie. In het sociaal domein willen we meer integraal werken, meer zorg op maat leveren, meer participerende inwoners stimuleren, meer inzetten op preventie en de verschuiving van formele naar informele zorg én meer lerend experimenteren met innovaties. Dit willen we onder andere bereiken door in te zetten op een sterke sociale basis.

1.2 Een gedeelde maatschappelijk opgave

De hierboven beschreven ontwikkelingen vragen allemaal om dezelfde beweging namelijk een beweging naar de voorkant, dichtbij de inwoner en gericht op meedoen. Landelijk kennisinstituut Movisie omschrijft de beweging naar de voorkant als volgt:

Beweging naar de voorkant Als er sprake is van problemen, is niet altijd (alleen) een medisch antwoord gewenst. Bestaande hulp en ondersteuning is nu niet altijd passend. Er is sprake van versnippering. Hulp is niet altijd gericht op de eigen situatie en de leefomgeving van de zorg- of hulpvrager. Om die reden werken we aan een beweging richting beter passende zorg en ondersteuning. We willen terug naar de nabijheid en de menselijke maat vanuit de lokale sociale basis of de sociale infrastructuur, in samenspraak met de inwoners. Het gaat om omzien naar elkaar. Een zogenaamde sociale basis die bestaat uit familie, naasten uit het sociaal netwerk, mantelzorgers, vrijwilligers, het welzijnswerk, burgerinitiatieven en andere relevante organisaties die een rol hebben en een individu of een gezin helpt als het nodig is.

Deze omschrijving kun je vertalen naar een maatschappelijke opgave. Wat moeten samen met alle partners in het sociaal domein ons inzetten om de beweging naar de voorkant te realiseren. In het kader van het IZA is in het lokale plan ‘Samen in gezondheid’ deze maatschappelijke opgave mooi omschreven:

9

Maatschappelijk opgave

Wij zijn van mening dat door in te zetten op een sterke sociale basis in iedere wijk/kern in Maashorst wij deze beweging en de maatschappelijke opgave in gang kunnen zetten en kunnen ondersteunen. In het volgende hoofdstuk beschrijven we hoe deze sterke sociale basis eruit ziet.

1.3 Hoe kwam dit beleidskader tot stand

Dit kader is de opbrengst van gesprekken in de gemeente met een brede vertegenwoordiging van betrokken partijen uit het veld. Het gaat om uitvoeringspartners, welzijnsinstellingen, zorgpartners, maatschappelijke initiatieven, (in)formele vrijwilligersorganisaties en adviesraden, bewoners, belangenbehartigers en verschillende professionals werkzaam in de wijk/kern. Begin 2023 is er gestart met de ontwikkeling van het beleid op de sterke sociale basis. Om dit nieuwe Bron:vorm Samen Gezondheid beleid te ingeven hebben we een beroep gedaan op meerdere informatiebronnen en inzichten van lokale organisaties. Er is ingezet op:

• • • • •

Deskresearch Evaluaties van eerdere pilots, activiteiten en programma’s Inspiratiesessie met interne stakeholders Inspiratiesessies met externe stakeholders Gezamenlijke aanpak met ontwikkeling accommodatiebeleid

10

2. Wat is een sterke sociale basis in Maashorst 2.1 Definitie sociale basis De sociale basis is een vrij nieuw begrip dat nog volop in ontwikkeling is. Verschillende landelijke en lokale partijen denken nog hard na over de precieze omschrijving. Hieronder verschillende definities. Definitie Movisie (landelijk kennisinstituut) Het geheel van informele sociale verbanden (buurten, groepen, verenigingen, netwerken, gezinnen) aangevuld en ondersteund vanuit de lokale overheid, organisaties, diensten en voorzieningen, die het mogelijk maakt dat inwoners de mogelijkheden hebben om te participeren in sociale relaties op een manier die hun welzijn, capaciteiten en individueel potentieel verbetert Definitie GALA De sociale basis betekent: vrij toegankelijke formele en informele activiteiten en voorzieningen gericht op het elkaar ontmoeten en ondersteunen, ontplooien en ontspannen die zorgen dat mensen kunnen samenleven en meedoen. Het versterken van de sociale basis gaat over het omzien naar elkaar in de wijken, buurten en dorpen. Maar ook over het autonoom kunnen leiden van het leven met eigen regie en een netwerk vanuit die basis. Er is meer en betere samenwerking tussen sociaal domein, wijkverpleegkundige zorg, huisartsenzorg, jeugdgezondheidszorg en GGZ nodig vanuit de sociale basis. Het begrip sociale basis kent geen eenduidige definitie.

Om in Maashorst aan de slag te kunnen met het versterken van de sociale basis, hanteren we de volgende werkdefinitie die aansluit bij bovenstaande definities:

Werkdefinitie sterke sociale basis Maashorst De sociale basis is het fundament van ons stelsel voor zorg, ondersteuning en meedoen. Het is de plek waar inwoners van Maashorst elkaar vinden, ontmoeten en waar sociale cohesie ontstaat. In de sociale basis werken bewoners, vrijwilligers en professionals samen aan een breed, laagdrempelig en vrij toegankelijk aanbod van activiteiten en voorzieningen in de buurt. Dit aanbod is gericht op preventie, het versterken van zelfredzaamheid en samenredzaamheid en het ontplooien van talent. De gemeente faciliteert de sociale basis rondom de sociale opgave in gebieden. Die basis is er voor alle Maashorstenaren: jong en oud, kansarm en kansrijk. Zij vergroot de burgerkracht, zorgt dat inwoners mee kunnen doen en voorkomt dat inwoners met een kleine zorg- of ondersteuningsvraag in een zwaar traject terechtkomen.

11

In een plaatje ziet dat er als volgt uit:

Ondersteuning vanuit de sterke sociale basis is er voor alle inwoners van Maashorst, maar niet iedereen heeft dat altijd in dezelfde mate nodig of draagt er evenveel aan bij. Laagdrempelige ondersteuning, vroegsignalering en preventie in de sociale basis zijn bijvoorbeeld onmisbaar voor: • • • • • • • •

Inwoners die iets willen betekenen voor hun buurt of voor anderen. Vrijwilligers, in het bijzonder vrijwilligers in informele hulp. Mantelzorgers. Jeugdigen die in hun directe omgeving weinig beschermende en stimulerende factoren hebben voor talentontwikkeling, gezond opgroeien en zelfontplooiing. Inwoners die te maken hebben met een of meer beperkende situaties, zoals eenzaamheid, werkloosheid of achterstand in kansen, geld en taal. Inwoners met een fysieke, psychische of verstandelijke beperking die zo zelfstandig mogelijk willen leven. Nieuwkomers (bijvoorbeeld statushouders) die hun weg moeten leren vinden in de gemeente Ouderen die zelfstandig wonen, maar te maken krijgen met afnemende zelfredzaamheid bijvoorbeeld door beginnende dementie en lichamelijke beperkingen.

Deze specifieke doelgroepen vinden laagdrempelige ondersteuning in de sociale basis. Daarbij is het wel zaak de balans van verschillende doelgroepen in de gaten te houden, zodat alle inwoners zich prettig blijven voelen bij deelname aan de activiteiten. Hoofddoel In 2030 wordt 80% van vragen die gerelateerd aan zorg-, welzijn- en participatie door de inwoner zelf of met behulp van het eigen netwerk opgelost en anders beantwoord door een vangnet aan preventieve en algemene voorzieningen dat samen een sterke sociale basis vormt. Dit betekent dat slechts voor 20% van de vragen de lokale aanpak onvoldoende oplossing biedt. Hiervoor is gespecialiseerde hulp beschikbaar. Subdoelstellingen • Voorkomen of uitstellen van vermijdbare dure individuele geïndiceerde zorg, door inzet algemene voorzieningen en/of leveren van ondersteuning door professionals dan wel vrijwilligers. • De leefbaarheid in de wijk/kern behouden of dit krijgen op niveau van ruim voldoende/goed. • Toewerken naar een verhouding tussen zelfredzame en kwetsbare inwoners van 80-20%. • Verbinden en versterken vanuit partnerschap tussen inwoners, vrijwilligers en professionals. • Het benutten van de kracht van onze inwoners, waarmee we een bijdrage leveren aan grotere kwaliteit van leven, waar een preventieve werking van uit gaat.

• Het is duidelijk voor alle inwoners van de gemeente Maashors waar men terecht kan met zorgvragen. • Verschuiving van formele naar informele zorg realiseren. • Om het aanbod breed en laagdrempelig te maken verleggen we de focus van individuele voorzieningen naar collectieve voorzieningen

12

2.2. Hoe gaan we aan de slag? De afgelopen maanden hebben we veel informatie opgehaald die inzicht geeft in wat er nodig is om binnen de gemeente Maashorst een sterke sociale basis neer te zetten. Zo hebben we goed gekeken naar wat evaluaties van eerdere gemeentelijke pilots ons leren, geluisterd naar ervaringen en bevindingen van lokale stakeholders en talloze studies gelezen van landelijke onderzoeksbureaus en -platforms gericht op de sociale basis, samenredzaamheid en wijkgericht werken. Die combinatie van informatie heeft geleid tot de bevinding dat het neerzetten van een sterke sociale basis vraagt om de inzet op 5 bouwstenen: 1. 2. 3. 4. 5.

Actieve vrijwilligers en inwoners Uitgebreid aanbod preventieve en voorliggende voorzieningen Gastvrije ontmoetingsplekken Samenwerken en netwerken in de wijk; formeel en informeel Verbinder in de wijk/kern

Alle bouwstenen kennen hun eigen waarde en zijn ten opzichte van elkaar even belangrijk. Je hebt ze alle vijf nodig om tot een sterke sociale basis te komen. De gemeente Maashorst wil dat dit aanbod stevig staat en overal in de gemeente beschikbaar is. Daarom werken we de komende vier jaar samen met inwoners en partners aan het verstevigen van de sociale basis in de 11 wijken/kernen van de gemeente Maashorst. Gelijktijdig zijn we ons ervan bewust dat iedere wijk/kern uniek is: qua voorzieningen, qua demografie, qua zelfredzaamheid en qua vrijwillige inzet. Daar ligt juist ook de kracht. De uitdaging is om de bouwstenen telkens aan te laten sluiten op de lokale situatie. We zijn namelijk niet van plan om datgene wat al bestaat en van toegevoegde waarde is te veranderen of verloren te laten gaan. We willen juist datgene wat er al is dichter bij elkaar brengen, onderbrengen in een stevige structuur en daarmee een netwerk realiseren dat toekomstbestendig is en waarin de diverse initiatieven optimaal samenwerken. Op die manier ontstaat er synergie en kunnen behoeften en vragen vanuit de samenleving gemakkelijker en efficiënter opgepakt worden. De 5 bouwstenen vormen de basis, een soort algemene gereedschapskist, die in elke wijk/kern minstens aanwezig is.

Afhankelijk van de kenmerken van de wijk/kern of de soort hulpvragen van de wijkbewoners, kan de gereedschapskist aangevuld worden met ander gereedschap om maatwerk te kunnen leveren. Hierbij kan gedacht worden aan bijvoorbeeld maatregelen specifiek gericht op het vergroten van het gevoel van veiligheid of juist lokaal stappen zetten gericht op duurzaamheid. We kiezen hiermee voor een brede benadering van de sociale basis. Enerzijds gaat het over de gemeenschap en de lokale sociale samenhang in wijken en kernen. Anderzijds gaat het om een instrumentele benadering: een sterke sociale basis om vanuit preventie, omkijken naar elkaar en lichte ondersteuning het beroep op gespecialiseerde zorg voor een deel overbodig te maken, terug te dringen of te vervangen. Gebiedsgerichte aanpak Zoals hierboven beschreven kiezen we voor een gebiedsgerichte aanpak. Om de gewenste beweging naar de voorkant te kunnen maken is een juiste schaal noodzakelijk. Wij kiezen ervoor om, in aansluiting op de omgevingsvisie en het gemeentelijke beleidsprogramma Wonen en Zorg, aan de slag te gaan met 11 werkgebieden: de grote kern Uden wordt onderverdeeld in 6 wijken en iedere kern vormt ook een eigen werkgebied (bijlage). We doen dit omdat deze schaalgrootte behapbaar is. Enerzijds om inwoners te kennen en de juiste zorg en ondersteuning te kunnen bieden.

Anderzijds omdat inwoners vaak binding hebben met een wijk of een kern waarin ze wonen. Zij willen vaak wel een bijdrage leveren aan de leefbaarheid van hun eigen wijk/kern. Als de schaal te groot is dan is de inwoner betrokkenheid en participatie veel lastiger. Onze gebiedsgerichte aanpak sluit ook aan op de gebiedsgerichte focus die ook binnen andere domeinen van de gemeente een plek krijgt. Zo werkt het ruimtelijk domein met gebiedsplannen, zoals in het beleidsprogramma wonen en zorg. En binnen domein dienstverlening wordt bewonersparticipatie vormgegeven per kern en wijk, hetgeen al heeft geleid tot de zogenaamde ‘kernen CV’s’. 13

Gebieds- en opgavegericht werken vanuit de drie gemeentelijke domeinen (sociaal, ruimte en dienstverlening) biedt een kans om de samenwerking tussen de drie domeinen te versterken. En te bouwen aan een krachtige structuur in de gebieden waarmee verschillende thema’s samen met inwoners en

2.2.1. Bouwsteen 1: actieve vrijwilligers en inwoners Veel activiteiten, gemeenschappen, ontmoetingsplekken en initiatieven in wijken/kernen bestaan dankzij vrijwillige inzet van mensen. Denk aan de vrijwilligers in de kantine van de sportclub, de activiteiten in de bibliotheek of de voedselbank evenals praktische hulp die inwoners aan elkaar bieden, zoals de boodschappen die gedaan worden voor een (zieke) buurvrouw. Door al dit soort activiteiten worden inwoners ondersteund in het deelnemen aan de samenleving en voelen ze zich opgenomen in hun wijk/kern. De hulp van familie of dorpsgenoten wordt vaak als laagdrempeliger ervaren dan professionele hulp en kan er zelfs voor zorgen dat professionele hulp minder snel nodig is. Maar vrijwillige inzet is niet alleen goed voor het collectief. Het draagt ook bij aan het geluk van het individu. Het belangrijkste motief van mensen om vrijwillig iets voor een ander of de samenleving te doen is vaak simpelweg dat ze dat zelf graag willen. Het versterkt daarmee niet alleen de sociale veerkracht in een wijk/kern, maar ook de eigen kracht van de persoon zelf. In de praktijk worden de begrippen vrijwilligerswerk en vrijwillige inzet door elkaar gebruikt. Bij ‘vrijwilligerswerk’ ligt de nadruk op werk, terwijl voor vrijwilligers juist veelal de vrijwilligheid voorop staat. Er zijn daarom verschillende vormen van vrijwillige inzet: •

Vrijwillige inzet gaat om inwoners die zich, zonder betaald te worden, actief inzetten voor anderen of de samenleving. Dat kan via een formele organisatie, zoals een vereniging, maar ook via een bewonersinitiatief. Vrijwillige inzet is altijd in meer of mindere mate georganiseerd. Daarmee is het anders dan bijvoorbeeld het af en toe ondersteunen van de buren.

•

Bewonersinitiatieven zijn een vorm van actief burgerschap en vrijwillige inzet. Het gaat over activiteiten van inwoners die een maatschappelijk vraagstuk aanpakken. Het zijn bewoners van een wijk, buurt of dorp die zich verenigen om samen iets positiefs te realiseren. Denk bijvoorbeeld aan een veilige speelplek voor kinderen of een ontmoetingsplek, maar ook het regelen van een collectieve energievoorziening.

•

Ongeorganiseerde vrijwillige hulp is de ondersteuning vanuit vrienden, kennissen, buren en buurtbewoners die niet vanuit organisaties of georganiseerd wordt geboden. Dit kan incidenteel zijn, maar ook meer structureel. Denk aan het brengen van een kom soep, het aan de weg zetten van de container of iemand halen en brengen naar de sportvereniging.

In onze gemeente is er veel vrijwillige inzet en hiermee wordt een belangrijke bijdrage geleverd aan de sterke sociale basis. Wij willen dan ook graag de vrijwillige inzet en de helpende hand van onze inwoners koesteren, stimuleren en ondersteunen. Inwoners zijn de voelsprieten in de wijk, versterken de kracht van inwoners en kennen de leefomgeving als geen ander. Wij als gemeente kunnen vanuit onze rol juist weer sturen op versterking en faciliteren en zorgen voor de nodige randvoorwaarden zodat inwoners die zich vrijwillig willen inzetten daartoe de mogelijkheid voelen en gestimuleerd worden. Wat betekent dit concreet? 1.

Aandacht voor de mens achter de vrijwilliger: coördinatie en waardering

We vinden het belangrijk dat iedereen die zich vrijwillig wil inzetten hiertoe de mogelijkheid heeft. Voor inwoners die lid zijn van een vereniging of betrokken zijn bij een stichting lijkt het voor de hand te liggen om bij deze organisatie vrijwilligerswerk te doen. Maar er zijn legio opties, zoals bij een dorpshuis of wijkgebouw activiteiten organiseren of het zijn van een maatje voor een dorpsgenoot. Maar hoe weet je als inwoner waar jouw inzet gewenst is en word je op een fijne manier ondersteund bij je vrijwillige inzet?

14

Coördinatie van vrijwillige inzet 1. In de wijk/kern We gaan erop inzetten dat in iedere wijk/kern binnen de gemeente er lokale professionals actief zijn die op een laagdrempelige manier hulp en ondersteuning bieden aan inwoners. Dit zijn de zogenaamde ‘preventiewerkers’ (zie bouwsteen 4). Onderdeel van hun takenpakket is dat zij zich richten op het verbinden van inwoners aan elkaar en het stimuleren van vrijwillige inzet en bijbehorende activiteiten. Kortom, zij helpen inwoners die zich vrijwillig willen inzetten maar zoekende zijn in waar ze moeten beginnen of die wat ondersteuning nodig hebben helpen ze op weg. Hun aandacht richt zich op de gehele wijk/kern en de diverse locaties, collectieven en initiatieven die daarin aanwezig zijn. Ook is er een speciaal regionaal platform voor inwoners die zich vrijwillig willen inzetten: Help als vrijwilliger - ONS welzijn (ons-welzijn.nl). Inwoners kunnen via dit platform zien wat voor mogelijkheden er zijn binnen en buiten de gemeente en zich aanmelden. We zetten de opdracht aan ONS welzijn om dit te continueren voort. 2. Bij wijk- en dorpshuizen Binnen de gemeente zijn er diverse wijk- en dorpshuizen. Zij zijn er allemaal op gericht om een gastvrije ontmoetingsplek te zijn waar inwoners elkaar lokaal kunnen treffen en kunnen deelnemen aan activiteiten (zie bouwsteen 3).

Binnen deze locaties is vrijwillige inzet ontzettend belangrijk. Inwoners zorgen er met elkaar voor dat er activiteiten plaatsvinden in de gebouwen, ondersteunen in de horeca of zijn zelfs verantwoordelijk voor het dagelijks beheer als bestuurslid van de lokale beheerstichting. Doorgaans is er een diversiteit aan inwoners actief binnen deze locaties. Veel van hen kunnen volledig zelfstandig de nodige taken en activiteiten uitvoeren en hebben het organiserend vermogen om elkaar en zelfs anderen daarin aan te sturen. Anderen daarentegen hebben iets meer begeleiding nodig. Dat geldt bijvoorbeeld voor inwoners met een achterstand tot de arbeidsmarkt of met een migratieachtergrond die via vrijwillige inzet op deze locatie invulling geven aan hun dag, zoeken naar sociaal contact of zelfs op die wijze stappen zetten in de (re)-integratie. Voor hen is het belangrijk dat er iemand met hen meekijkt. We zien nu dat deze coördinerende en begeleidende rol vaak bij de beheerder dan wel beheerstichting van het gebouw komt te liggen. In sommige wijk- en dorpshuizen werkt dit prima, bijvoorbeeld omdat de hoeveelheid activiteiten overzichtelijk is en de betrokken inwoners zelfstandig zaken oppakken.

Op andere locaties zie je echter dat het zorgt voor een grote belasting, onder andere omdat de locatie gevestigd is in een gebied met aanzienlijke sociale problematiek (armoede, diverse culturen, verslavingen). Waar nodig gaan we in overleg met de lokale professionele en vrijwillige organisaties onderzoeken of een oplossing gevonden kan worden via een algemene voorziening (zie bouwsteen 2). Waardering uitspreken We vinden het belangrijk dat alle inwoners die zich vrijwillig inzetten voelen dat wat zij doen gewaardeerd wordt en dat er oog is voor de ondersteuning die zij nodig kunnen hebben. Zeker inwoners die niet vanuit een collectief actief zijn, maar als individu iets voor een ander doen, moeten daarbij niet vergeten worden. Het is hierbij belangrijk om te investeren in persoonlijk contact, het stilstaan bij elkaar, de persoon achter de vrijwilliger te zien én door de waardering uit te spreken. We zien hierbij in de dagelijkse gang van zaken een voorname taak weggelegd voor de preventiewerkers die actief zijn in de wijk, evenals de beheerders van ontmoetingsplekken zoals wijkgebouwen. Daarnaast is het van belang dat het gemeentebestuur aandacht heeft voor deze inwoners. Op bezoek gaan, een kijkje nemen bij activiteiten en een praatje maken maakt al het verschil. 2.

Inwoners collectieven en -initiatieven geven we een rol in het lokale netwerk en de lokale aanpak

We hebben op diverse plekken in onze gemeente al gezien dat inwoners gezamenlijk succesvol activiteiten en voorzieningen hebben opgezet. Voorbeelden hiervan zijn de Zorgcoöperaties in de kernen Schaijk, Zeeland en Reek, Stichting Zorg en Welzijn Odiliapeel en de beheerstichtingen die in enkele wijken/kernen actief zijn. De kracht van deze initiatieven is dat inwoners zelf de verantwoordelijkheid op zich nemen om in georganiseerd verband een rol te spelen in het zelfredzamer en zorgzamer worden van individuen binnen

15

de gemeenschap en de gemeenschap als geheel. Zij vinden dat ze als inwoners zelf ook eigenaar zijn van de uitdagingen in de samenleving en gaan hiermee in samenwerking met anderen aan de slag. De ervaring leert dat dergelijke organisaties een bijdrage leveren aan het realiseren van de nodige cultuurverandering om tot een meer zelfredzame en zorgzame gemeenschap te komen. Ze versnellen, versterken en borgen deze beweging door zelf activiteiten op te zetten en te onderhouden. Om die reden willen we de komende jaren deze organisaties blijven ondersteunen en tevens stimuleren dat ook in andere wijken/kernen inwonerscollectieven ontstaan die deze motorfunctie willen vervullen. Bouwsteen 4 beschrijft hoe we in de diverse wijken/kernen van onze gemeente lokale teams gaan introduceren. We gaan actief stimuleren dat binnen iedere wijk/kern er een lokale sociale agenda wordt opgesteld (zie verderop). Op deze sociale agenda staan ieder jaar activiteiten die georganiseerd worden op basis van waar lokaal energie, animo en noodzaak voor is, specifiek gericht op zorg, welzijn en deelname aan de samenleving. De inhoud van de sociale agenda wordt bepaald op basis van onderlinge afstemming en afspraken tussen de diverse partijen die lokaal actief zijn, waaronder de lokale beheerstichting, dorpsvereniging, inwonerscollectief en preventiewerker.

Hierin wordt ook de verbinding gelegd met andere lokaal opgestelde plannen zoals de Kernen CV’s. 3.

Een financieel zetje in de rug

Als een inwoner of een vrijwilligersorganisatie een idee of een initiatief heeft vinden we het belangrijk om dit mede mogelijk te maken. We geven ze op diverse manieren een financieel zetje in de rug. Jaarlijkse waarderingssubsidie We willen dat lokale vrijwilligersorganisaties krachtig zijn en blijven. Vrijwilligersorganisaties kunnen daarom subsidie krijgen voor hun reguliere activiteiten en evenementen. De gemeente waardeert hiermee hun belangrijke bijdrage aan onze vitale wijken/kernen. We vinden het belangrijk dat soortgelijke organisaties/collectieven kunnen rekenen op een gelijke vorm van waarderingssubsidie. We zetten in op het creëren van overzicht en eenduidigheid met een passende subsidieregeling zodat de organisaties de ruimte krijgen en gestimuleerd worden om dichtbij de inwoner met én voor elkaar activiteiten te blijven organiseren. Maashorstfonds Bovenstaande waarderingssubsidie is bedoeld voor formele vrijwilligersorganisaties, zoals stichtingen en verenigingen, met doorlopende of jaarlijks terugkerende activiteiten. Daarnaast zijn er ook inwoners die op zichzelf of met een non-formeel, gezelschap een activiteit willen organiseren voor elkaar én anderen in hun eigen wijk/kern of elders in de gemeente. Denk daarbij aan de plaatsing van een bankje in het park of een zomercamping voor kinderen.

Voor dit soort initiatieven hebben we binnen de gemeente Maashorst het Maashorstfonds. Dit is een fonds dat bestuurd wordt door inwoners van de gemeente Maashorst en als doel heeft om met eenmalig geld, goederen of kennis de initiatieven die in Uden, Schaijk, Odiliapeel, Volkel, Reek en Zeeland ontstaan te ondersteunen en een handje te helpen. Inwoners kunnen zelf rechtstreeks met dit fonds contact opnemen: Stichting Maashorstfonds | Bestem voor inwoners van de Gemeente Maashorst Een wijk/kernbudget We zien op dit moment dat er in iedere wijk/kern al diverse vrijwilligersorganisaties, inwonercollectieven en professionals actief zijn. We vinden het belangrijk dat deze organisaties elkaar blijvend opzoeken in een netwerk om zo vanuit een gezamenlijke kracht de leefbaarheid van hun wijk/kern te vergroten. Daarbij willen we verder gaan dan enkel op de hoogte zijn van elkaars activiteiten en zo nu en dan de verbinding maken. Wat we juist willen stimuleren is dat de lokale betrokkenen samen aan de slag gaan om de leefbaarheid in de wijk/kern te versterken en in te spelen op (grote) maatschappelijke ontwikkelingen, zoals eenzaamheid of vergrijzing. Gemeenschapszin komt echt tot bloei als inwoners zelf de verantwoordelijkheid nemen én krijgen voor de toekomst van hun eigen dorp of wijk, en zelf nadenken over de vraag waar het dorp of de wijk voor gaat.

We willen samen met inwoners(initiatieven), professionals een sociale agenda opstellen voor ieder dorp of kern. In de sociale agenda staan de belangrijkste sociale vraagstukken van de wijk/kern, en de verschillende perspectieven van betrokkenen (inwoners en 16

wijkprofessionals). We sluiten hierbij aan bij de reeds opgestelde kernen cv’s. Door eerst te bepalen waar ze mee aan de slag willen gaan kunnen ze daarna bepalen welke activiteiten en ontwikkelingen lokaal nodig zijn om de leefbaarheid te vergroten (zie bouwsteen 2). Om zowel lokale samenwerking als lokale preventieve activiteiten te stimuleren zetten we jaarlijks een budget per wijk/kern in. Dit budget is bedoeld om initiatieven die vanuit een gezamenlijke (meerjarige) aanpak in de kern tot stand komen financieel te ondersteunen. Het budget is jaarlijks beschikbaar en het is aan het lokale netwerk van betrokken organisaties om te kiezen waarvoor het wordt ingezet. Dat kan voor iets nieuws zijn, maar ook om een bestaand initiatief te continueren. Van belang is dat de keuze lokaal in het netwerk wordt gemaakt. Het bijbehorende budget wordt beheerd door de lokale ‘verbinder in de wijk’ (zie bouwsteen 5) die actief is binnen de lokale teams in iedere wijk/kern. 2.2.2.

Bouwsteen 2: een breed, laagdrempelig, vrij toegankelijk aanbod van activiteiten en voorzieningen

De definitie van de sterke sociale basis zegt dat bewoners, vrijwilligers en professionals samen aan een breed, laagdrempelig en vrij toegankelijk aanbod van activiteiten en voorzieningen in de buurt werken. Om dit te realiseren ligt onze focus op collectief werken, op algemene voorzieningen en op de herkenbaarheid van het aanbod in de sociale basis. Van individuele activiteiten naar collectieve activiteiten Om het aanbod breed en laagdrempelig te maken verleggen we de focus van het individu naar het collectief. We stimuleren collectief werken. Wat is collectief werken? Collectief werken houdt in dat daar waar een probleem of vraag van een inwoners eerst individueel werd opgepakt we nu inwoners met dezelfde problemen of vragen samenbrengen en inzetten op een gezamenlijke aanpak. Daarbij sluiten we zoveel mogelijk aan op initiatieven (activiteiten) die er al zijn in een wijk/kern en faciliteren we wat er ontbreekt.

Volgens onderzoek van Movisie zetten inwoners gemakkelijker stappen in hun eigen ontwikkeling als ze dat via een collectieve activiteit kunnen doen in plaats van individueel. We gaan inzetten op collectief werken omdat onder andere: - Daarmee meer inwoners kunnen worden geholpen met minder inzet van personeel, dit is ook helpend in deze tijd van arbeidskrapte. - Het sociale netwerk wordt vergroot - De onderlinge zorgzaamheid en omzien naar elkaar wordt versterkt - Het persoonlijke ontwikkeling en competenties stimuleert Van geïndiceerde voorzieningen naar Algemene voorzieningen Om het aanbod vrij toegankelijk te maken verleggen we de focus van geïndiceerde voorzieningen naar algemeen voorzieningen, dan wel basisaanbod. De algemeen voorziening van de sterke sociale basis richt zich op de minder zelfredzame en kwetsbare inwoners die lichte ondersteuning nodig hebben. Deze voorziening wordt georganiseerd met vrijwillige inzet van inwoners samen met de professionals binnen de sociale basis. Het aanbod is vrij toegankelijk waardoor een indicatie niet nodig is. Hiermee draagt het aanbod ertoe bij dat kwetsbare inwoners weer mee kunnen doen en dat zwaardere geïndiceerde zorg en individuele maatwerkvoorzieningen voorkomen of uitgesteld kunnen worden. Daarmee is de algemene voorziening voorliggend aan de geïndiceerde zorg.

Een herkenbaar en vindbaar aanbod Een belangrijke reden voor het verstevigen van de sociale basis is de behoefte aan grotere herkenbaarheid van de beschikbare activiteiten en ondersteuning in de wijk/kern. We willen dat meer inwoners terecht kunnen bij de activiteiten en ondersteuning in de sociale basis en daarom moeten ze goed te vinden en 17

goed toegankelijk zijn. Dit is vooral van belang voor inwoners die nog niet vanzelfsprekend meedoen, een beperkt netwerk hebben of ook zwaardere ondersteuning krijgen van eerstelijns professionals. Grotere herkenbaarheid zorgt er ook voor dat formele en informele partijen elkaar (beter) weten te vinden. Wat betekent dit concreet? Wat gaan we doen 1.

Vergroten herkenbaarheid van het aanbod in de sociale basis

We onderzoeken als gemeente op welke wijze we de veelheid aan vrij toegankelijk aanbod van activiteiten en ondersteuning overzichtelijk in kaart kunnen brengen op 1 centrale plek. Het gaat dan om al het aanbod gericht op zorg, welzijn en deelname aan de samenleving van inwoners dus ook daar waar het om sport en cultuur gaat. Op deze manier kunnen inwoners op overzichtelijke wijze zien wat er allemaal te doen is in de wijk/kern om deel te kunnen nemen of vrijwilligerswerk te doen. Maar ook voor professionals in de wijk/kern is dit een middel om inwoners te kunnen helpen in het oplossen van hun vraag of behoefte. Bij het neerzetten van het complete beeld en het bekendmaken hiervan betrekken we onze partners in de wijk/kern. 2.

Stimuleren collectief werken en algemene voorzieningen vanuit de wijk/kern

We definiëren algemene voorzieningen zodat voor iedereen duidelijk is wat we onder een algemene voorziening verstaan. Hierbij hoort ook het opstellen van duidelijke kaders en een passende financiering. Heldere kaders en financiering dragen ertoe bij dat we de initiatieven van inwoners en professionals die passen bij de doelstellingen van de sterke sociale basis snel kunnen beoordelen en eenvoudig kunnen stimuleren. Hierbij haken we ook aan op het wijk/kernbudget (zie bouwsteen 1). We gaan samen met de partners in het netwerk van de wijk/kern zicht krijgen op veelvoorkomende problematiek en kijken wat daarop de juiste vervolgstappen zijn in het realiseren of versterken van de algemene voorzieningen. We maken hierbij gebruik van het drie stappenmodel van Movisie als tool en het lokale team (zie bouwsteen 4) is hiervoor de kartrekker.

18

2.2.3. Bouwsteen 3: Gastvrije ontmoetingsplek

Naast de bovenstaande twee bouwstenen is een ander belangrijk onderdeel van een sterke sociale basis dat inwoners in een wijk/kern elkaar en de lokaal actieve professionals kunnen ontmoeten en dat er een plek is waar preventieve en voorliggende activiteiten kunnen plaatsvinden. Inzetten op gastvrije ontmoetingsplekken is dan ook een belangrijk middel dat bijdraagt aan de fysieke en mentale gezondheid van onze inwoners. Wat betekent dit concreet? Bij een gastvrije ontmoetingsplek denken we aan diverse soorten van ‘plekken’ om te ontmoeten, te bewegen en te participeren: van de lokale sportkantine, tot het schoolplein, van het parkje om de hoek, de bibliotheek, snackbar, kerk en het wijkgebouw tot het dorpshuis. Het gaat om formele en informele ontmoetingsplekken en accommodaties. Binnen de gemeente Maashorst zijn er al veel van deze ontmoetingsplekken aanwezig. Zo zijn er onder andere dorpshuizen, wijkaccommodaties en multifunctionele accommodaties verspreid door de gemeente. Er hoeft niet in iedere wijk/kern een ‘traditioneel’ ontmoetingsgebouw aanwezig te zijn. Er kan ook gedacht worden aan de aula van een school die in de avonduren beschikbaar is voor de lokale wijkactiviteiten. Daarnaast gaat het om plekken in de fysieke ruimtelijke sfeer, zoals een voetbalveldje, park en speeltuin.

Het gaat er vooral om dat de locatie laagdrempelig is: vrij te benutten door inwoners die zich er welkom voelen. Het is een plek die mensen als ‘thuis’ ervaren, waar een goede sfeer is en waarin gastvrijheid en betrokkenheid naar elkaar toe centraal staan. Hoe creëren we die laagdrempelige plekken? Die laagdrempelige ontmoetingsplekken willen we enerzijds realiseren door in te blijven zetten op het beschikbaar stellen van de gemeentelijke multifunctionele accommodaties, sporthallen, cultuurpanden en wijk- en dorpshuizen zodat inwoners en organisaties hier gebruik van kunnen maken. Daarbij is het van belang dat de ruimtes geschikt zijn voor diverse activiteiten en tegen een passend (maatschappelijk) huurtarief worden aangeboden. Ook is het voornaam dat deze locaties vaste openingsmomenten per week kennen zodat gebruikers weten wanneer ze er terecht kunnen voor georganiseerde activiteiten en vrije inloop. In het gemeentelijke accommodatiebeleid wordt dit nader uitgewerkt. Aansluitend is het belangrijk dat de verschillende lokaal betrokken inwoners en organisaties (professionals en vrijwilligers) op een fijne manier met elkaar (blijven) samenwerken binnen deze locaties. Een gedegen rol en taakverdeling tussen de diverse partijen die actief zijn in een wijk- of dorpshuis is ontzettend belangrijk.

Het zorgt ervoor dat er duidelijkheid is, schept orde en geeft daarmee de nodige ruimte om elkaars krachten te bundelen. Zo kan het meeste effect bereikt worden voor de lokale inwoner. In en rondom het wijk- en dorpshuis kennen we diverse professionele rollen. Enkele daarvan lichten we in het bijzonder toe, omdat zij in directe samenhang zich inzetten voor de inwoner: 1) Beheerder De beheerder, in samenhang met de beheerstichting, draagt zorg voor de dagelijkse operationele zaken in het gebouw. Kerntaak van de beheerder is het organiseren en aansturen van de dagelijkse gang van zaken in de accommodatie. Hiernaast speelt de beheerder een rol bij het signaleren van problemen en zorgvragen van inwoners. Het is echter geen taak van de beheerder om zelf die zorg te gaan verlenen. Het begeleiden van en zorgverlening aan ‘kwetsbare’ medewerkers of bezoekers ligt bij professionele partners (toeleiding naar arbeidsmarkt, maatschappelijk werk etc.). De beheerder moet met betrekking tot de zorgtaken goed kunnen doorverwijzen naar partners. 2) Preventiewerker De preventiewerker is lokaal het aanspreekpunt voor inwoners die hulp of ondersteuning nodig hebben. Dit is ook de professional naar wie de beheerder kan doorverwijzen of met wie signalen over wat er lokaal speelt gedeeld kunnen worden. Een uitgebreide beschrijving van deze functie is opgenomen in bouwsteen 4.

19

Naast deze professionals zijn er ook andere personen en organisaties actief in en rondom een ontmoetingsplek. Het gaat dan bijvoorbeeld om een sociaal raadslid dat een spreekuur voor juridisch advies houdt in een dorpshuis, een maatschappelijk werker, de lokale wijkagent, de huisarts, leden van de Zorgcoöperatie of een ander vrijwilligerscollectief, een buutsportcoach en een contactpersoon van AREA of MooiLand. Ook voor hen is het belangrijk om goed in contact te staan met elkaar en de bovengenoemde professionals. Zo kunnen zij signalen en ervaringen met elkaar delen, naar elkaar verwijzen of zorgen voor een warme overdracht en tevens zich gezamenlijk inzetten voor een lokale aanpak van (preventieve) activiteiten in de wijk/kern. Om dit te stimuleren gaan we actief inzetten op de vorming van een lokaal netwerk (zie bouwstenen 4 en 5). Anderzijds is het belangrijk om bij ruimtelijke opgaven en gebiedsontwikkelingen oog te hebben voor een openbare ruimte en groeninrichting die inwoners uitnodigt om naar buiten te gaan en elkaar in de open lucht te ontmoeten en activiteiten daar te organiseren, zoals een buurtbarbecue, een voetbaltoernooi en het gezamenlijk maken van een wandeling. Om dit te stimuleren gaan we de samenwerking tussen het ruimtelijke en het sociale domein de komende jaren intensiveren.

We zien gelukkig al dat beide beleidsdomeinen elkaar steeds vaker weten te vinden bij nieuwe projecten en ontwikkelingen. De komst van de omgevingsvisie ondersteunt daarin en vraagt ons als gemeente om bij ruimtelijke opgaven en afwegingen ook gezondheid een plek te geven. De volgende stap die we hierin willen zetten is door niet alleen binnen de gemeente de samenwerking op te zoeken, maar vooral ook de personen en organisaties in het lokale netwerk, zoals de preventiewerker, te vragen input te geven bij ruimtelijke vraagstukken. Op die manier zorgen we ervoor dat de dagelijkse ervaringen van lokaal betrokkenen een nog betere plek krijgen in de planvorming.

2.2.4. Bouwsteen 4: Samenwerken en netwerken in de wijk/kern

Overal in de gemeente Maashorst wordt zowel met vrijwillige als professionele inzet aan inwoners ondersteuning geboden op tal van onderwerpen, zoals wonen, veiligheid, zorg, werk en inkomen, sport en creativiteit. Om inwoners preventief te ondersteunen is het belangrijk dat de beschikbare hulp en ondersteuning bekend is bij inwoners en dat deze gemakkelijk toegankelijk is. Dat begint al door het zichtbaar te maken in de directe woon- en leefomgeving van de inwoner: de eigen straat, het schoolplein van de kinderen, de huiskamer bij een zorgcomplex, bestaande lokale gemeenschappen en bijbehorende locaties zoals de moskee en het dorpshuis/wijkgebouw etc. Kortom: advies en lichte hulp en ondersteuning zijn in de eigen buurt beschikbaar, zichtbaar en kan snel worden geleverd. We zien nu al dat er in veel wijken/kernen van onze gemeente diverse personen en organisaties actief bezig zijn om inwoners de nodige voorliggende ondersteuning te bieden. Denk daarbij aan professionals zoals een opbouwwerker, een boa of wijkagent en een preventiewerker, evenals vrijwillige inzet vanuit bijvoorbeeld de Zorgcoöperaties, KBO’s en beheerstichtingen. Ieder van hen werkt hierbij vanuit een eigen expertise, doelstelling en motivatie.

Voor een goede ondersteuning aan inwoners is het van belang dat deze lokale partijen elkaar goed weten te vinden, afstemming hebben en vanuit één gezamenlijk netwerk aan de slag gaan om de leefbaarheid in de wijk/kern te vergroten. Wat betekent dit concreet? Gelukkig zien we dat in veel wijken/kernen lokale partijen elkaar al in steeds grotere mate weten te vinden. Binnen deze bouwsteen beogen we geen big bang of grootschalige verandering, maar vooral een meer gestructureerde wijze van de gebiedsgerichte aanpak en een intensivering van de onderlinge samenwerking. Daarmee geven we de beweging naar de voorkant en preventie meer kracht en creëren we een gedegen basis om dit mogelijk te maken. Dit doen we door: 1.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Maashorst&id=e4dfb50d-fc84-4155-ac66-2766e411b743