Beleidsprogramma Mobiliteit Maashorst (concept)
Tekst van het document
250
40 - 49
200
50 - 59 60 - 69
0
70+
150 100 50 0
Figuur 9. Leeftijd van slachtoffers en de gebruikte modaliteit 2017-2022 (VIA, 2023)
0-11
12-15
16-17
18-24 Man
25-39
40-49
50-59
60-69
Vrouw
Figuur 10. Geslacht bij alle ongevallen tussen 2017 en 2022 (VIA, 2023)
Geslacht Het aantal mannen dat betrokken is bij een ongeval is hoger dan het aantal vrouwen in alle leeftijdscategorieën, voornamelijk tussen de 18 en 39 jaar. Dit kan komen doordat jonge mannen vaker roekeloos gedrag vertonen in verhouding tot vrouwen (NRSPP, 2018). Een andere reden waarom mannen vaker betrokken zijn bij vrouwen is dat ze per dag meer kilometers afleggen in het verkeer. Gemiddeld legt een man in Noord-Brabant 31 kilometer per dag af, waar vrouwen 24 kilometer afleggen. Van die
Megaborn
GMh2302 R01 d1.0 24 januari 2024
33
70+
Gemeente Maashorst Inventarisatie huidige beleidskaders
Maximale wettelijke snelheid
60
De meeste ongelukken gebeuren op een weg waar de maximale snelheid 50 kilometer per uur is (VIA, 2023).
50
Fiets Ebike
Motor
40
Maximale wettelijke snelheid
Anders 30
450
Personen auto
400
Voetganger
20
350
Scooter
300
10
250 200
Vrachtwagen Bestelbus
0
150
15 km/h
100
30 km/h
50 km/h
60 km/h
80 km/h
Figuur 12. Gebruikte modaliteit per maximale wettelijke snelheid bij alle
50
ongevallen tussen 2017 en 2022 (VIA, 2023)
0 120
100
80
70
60
50
30
15
Unknown
Figuur 11. Maximale wettelijke snelheid bij alle ongevallen tussen 2017 en 2022 (VIA, 2023)
De personenauto en de fiets zijn het vaakst betrokken bij een ongeluk op alle weg categorieën. Echter, in Noord-Brabant wordt er per persoon gemiddeld 17 kilometer per dag met de auto afgelegd, en 2 kilometer met de fiets (CBS, g.d.). Dit betekent dat de kans relatief gezien groter is om met de fiets betrokken te raken bij een ongeluk.
Megaborn
GMh2302 R01 d1.0 24 januari 2024
34
Gemeente Maashorst Inventarisatie huidige beleidskaders
Wegsituatie Een derde van alle ongelukken gebeurt op een recht stuk weg, gevolgd door viertaks kruispunten en rotondes (VIA, 2023).
bestuurders die in botsing zijn gekomen met een boom, twee van deze ongelukken zijn veroorzaakt door een bestuurder onder invloed. Van de zes slachtoffers op deze weg zijn er vier in aanraking gekomen met een boom.
Wegsituatie 450 400 350 300 250 200 150 100 50 0
Schaijk
Zeelandsedreef
Bocht
3-taks kruispunt
4-taks kruispunt
Recht
Rotonde
Onbekend
Figuur 13. Wegsituatie bij alle ongevallen tussen 2017 en 2022 (VIA, 2023)
Opvallende ongevalslocaties In de gemeente gebeurden de meeste ongelukken in Uden. Dit komt waarschijnlijk doordat het de grootst bevolkte plaats in de gemeente is, en dus de meeste bewegingen kent. Buiten Uden kent de hoogste concentratie ongelukken zich in Schaijk, de een na grootste plaats in de gemeente (VIA, 2023). In Schaijk zijn er tussen 2017 en 2022 28 ongelukken geregistreerd. Zeven van deze ongelukken hebben geleid tot een gewonde. Er waren vier ongelukken met een bestuurder onder invloed, alle vier met uitsluitend materiele schade. Een locatie die opvalt qua aantallen was de Zeelandsedreef tussen Schaijk en Zeeland. Twaalf van de 25 ongelukken op deze weg zijn Megaborn
GMh2302 R01 d1.0 24 januari 2024
Figuur 14. Locaties van alle ongevallen in de gemeente Maashorst 2017-2022 (VIA, 2023) 35
Gemeente Maashorst Inventarisatie huidige beleidskaders
In Uden ligt de hoogste concentratie ongelukken rondom het centrum. Andere locaties met een hoog aantal ongelukken zijn het zuidelijke gedeelte van de Industrielaan, de kruising tussen de Industrielaan en de Rondweg, de rotonde tussen de Violierstraat en de Mellesingel, de Nistelrodenseweg en Bitswijk en de Volkelsweg (VIA, 2023).
was een e-bike of fiets betrokken bij 37 ongelukken. Van de 94 ongelukken hebben er veertig plaatsgevonden op een rotonde, met een aantal van 18 gewonden. Vier van de 94 ongelukken zijn in het donker gebeurd. Alle waarbij een fietser betrokken was, maar geen gewonden zijn gevallen. Ook waren er vier ongelukken terwijl het regende of het wegdek nat was, alle waarbij een e-bike of fiets betrokken was. Hierbij is een gewonde gevallen. Op het zuidelijke deel van de Industrielaan, tussen de Loopkantstraat en de N264, zijn er 36 ongelukken gebeurd. De ongelukken hebben gezorgd voor twaalf gewonden en een dode. Negen van de gewonden en de dode zijn gevallen op een rotonde. In totaal waren er 21 ongelukken die zijn gebeurd op een rotonde. Van alle ongelukken waren er in zestien gevallen een e-bike of fiets betrokken. De kruising tussen de Industrielaan en de Rondweg en het aansluitende deel van de Hoevenseweg heeft vijftien ongelukken gezien. Dertien van deze ongelukken was een kop/staart botsing. Er viel op deze wegen een gewonde.
Figuur 15. Alle ongevallen in Uden tussen 2017 en 2022 (VIA, 2023)
In en om het centrum zijn er 94 ongelukken gebeurd tussen 2017 en 2022. In totaal zijn er 34 gewonden gevallen. Van deze gewonden hebben er twintig een e-bike of fiets gebruikt. In totaal Megaborn
GMh2302 R01 d1.0 24 januari 2024
De rotonde tussen de Violierstraat en de Mellesingel heeft elf ongelukken gehad. Van deze ongelukken zijn er zes geweest waarbij een gewonde is gevallen. Vijf van deze zes zijn op de rotonde gebeurd. De Nistelrodenseweg en Bitswijk hebben een totaal van 33 ongelukken gehad. Tien van deze ongelukken zijn geweest bij een uitrit. In negen van de tien gevallen was een scooter/bromfiets 36
Gemeente Maashorst Inventarisatie huidige beleidskaders
betrokken en vijf keer viel er een gewonde. Daarnaast zijn er negen van de 33 ongelukken op een rotonde gebeurd, resulterend in twee gewonden. In totaal waren er negen gewonden op dit wegvak. Op de rotonde tussen de Volkelseweg en de Loopkantstraat en op de kruising tussen de Loopkantstraat en de Pres. Kennedylaan zijn veertien ongevallen gebeurd. Zes vonden er plaats op de rotonde, waar bij vier ongelukken mensen gewond zijn geraakt. Zeven ongelukken waren op de kruising, waarbij twee gewond zijn geraakt. Andere locaties met ten minste twee ongevallen met gewonden zijn de kruising Rondweg-Orgellaan, de kruising BronkhorstsingelPres. Kennedylaan, de Rondweg, de Hoogstraat en de rotonde Leeuwstraat-Hoge Randweg (zie figuur 16 hiernaast). De kruising tussen de Rondweg en de Orgellaan heeft vijf ongelukken gehad. Bij drie van deze ongelukken zijn gewonden gevallen, in totaal vier. De kruising Bronkhorstsingel en President Kennedylaan heeft drie ongelukken gehad, waarbij in twee gevallen een gewonde is gevallen. Het deel van de Rondweg van Uden naar Zeeland heeft zes ongelukken gehad. Van deze ongelukken zijn er vijf een kop/staart botsing geweest, waarbij er bij twee ongevallen meer als twee auto’s betrokken waren.
Megaborn
GMh2302 R01 d1.0 24 januari 2024
Figuur 16. Ongevallen met slachtoffers in Uden en Volkel tussen 2017 en 2022 (VIA, 2023)
Een van de doden die zijn gevallen, is op de Hoogstraat geweest. Op deze weg zijn daarnaast nog drie andere ongelukken gebeurd, met als resultaat twee gewonden. De rotonde tussen de Leeuwstraat en de Hoge Randweg in Volkel heeft zes ongelukken gehad. Twee van deze ongelukken hebben tot een gewonde geleid. Bij alle ongevallen was een personenauto betrokken.
37
Gemeente Maashorst Inventarisatie huidige beleidskaders
Rijden onder invloed In de gemeente Maashorst zijn er tussen 2017 en 2022 33 gevallen geweest waarbij er een bestuurder onder invloed betrokken was bij een ongeluk.
Wegen met een maximale snelheid van 50 kilometer per uur zien de meeste ongevallen. De modaliteit die op deze wegen het vaakst betrokken is bij een ongeval is de fiets, gevolgd door de scooter/bromfiets. De meeste ongevallen vinden plaats op een recht wegvak.
Independer heeft onderzoek gedaan, gebaseerd op cijfers van de politie, waarbij naar voren kwam dat er tussen 2021 en 2022 een toename van 40,5% was van het aantal boetes voor rijden onder invloed (Van Goesen, 2023). Deze toename kan komen door het vergroot aantal controles door de politie. Daarnaast laat het onderzoek zien dat er per 1000 inwoners een aantal van 7,4 boetes zijn uitgedeeld voor rijden onder invloed. De gemeente staat hiermee op een landelijke vijfde plaats en een provinciale eerste plaats.
Samengevat Tussen 2017 en 2022 waren er 1163 ongevallen. Bij deze ongevallen zijn 257 mensen gewond geraakt en zijn er 6 doden gevallen. De personenauto was het vaakst betrokken bij alle ongelukken, maar de fiets was het vaakst betrokken bij ongelukken met slachtoffers. Daarnaast is de aard van een ongeluk het vaakst in de flank. Personen tussen de 25 en 39 jaar zijn het vaakst betrokken bij een ongeluk. Personen over de 70 jaar vormen de grootste groep slachtoffers. Wanneer er gekeken wordt naar leeftijd per modaliteit zijn 70+’ers op een fiets het meeste betrokken bij ongelukken, gevolgd door 50- tot en met 59-jarige op een fiets en 18- tot en met 24-jarige op een scooter/bromfiets. Daarnaast is te zien dat mannen vaker betrokken zijn bij een ongeval dan vrouwen, voornamelijk 18- tot en met 39-jarige mannen. Megaborn
GMh2302 R01 d1.0 24 januari 2024
38
Gemeente Maashorst Inventarisatie huidige beleidskaders
BIJLAGE 4: AANDACHTSPUNTEN KERNEN CV’S Van alle kernen CV’s zijn de focuspunten die betrekking hebben op mobiliteit hieronder opgenomen. Uden heeft geen kernen CV.
Focuspunten Reek • Er is behoefte aan vervoer voor mensen die minder mobiel zijn bv. naar ontmoetingscentra. • Meer en betere aansluitingen op ov-knooppunten. De bushalte ligt aan de rand van het dorp en is te veraf voor mensen die slecht ter been zijn. Focuspunten Uden-Buiten • Verbeteren van de verkeersveiligheid op een aantal plekken waaronder de Eikenheuvelweg. • De bestaande wegen zijn niet berekend op het vele vrachtverkeer dat er dagelijks overheen komt. De wegen zijn smal, er wordt te hard gereden en er is geen goede verlichting. Dit alles leidt tot gevaarlijke situaties voor ‘kwetsbare verkeersdeelnemers’ zoals fietsers en voetgangers.
Focuspunten Schaijk • Verbeteren toegankelijkheid kwetsbare verkeersdeelnemers, door betere weginrichting, rolstoeltoegankelijk maken van de voetpaden en wegen, aanpakken donkere plekken. • Behoefte aan kindvriendelijke oversteekplaatsen en het tegengaan van hardrijden en stimuleren van efficiënt parkeren. • Bereikbaarheid openbaar vervoer, betere busverbinding: betere aansluiting op grotere kernen en frequenter rijden van bussen. • Fietspad Udensedreef is erg smal.
Megaborn
GMh2302 R01 d1.0 24 januari 2024
Focuspunten Volkel • Goede bereikbaarheid en ontsluiting van het dorp, o.a. van de nieuw aan te leggen rondweg van Vliegbasis Volkel naar Boekel. • Veilige fietsroutes voor schoolgaande jeugd. • Goede aansluiting van het dorp op de rondweg. • Ook de locatie van de bushalte en de (fiets en wandel)routes naar de bushalte. • Goede informatievoorziening en betrokkenheid van inwoners bij de verdere planvorming voor de rondweg.
39
Gemeente Maashorst Inventarisatie huidige beleidskaders
Focuspunten Odiliapeel • Verbeteren van een aantal verkeersonveilige situaties, waaronder de kruising bij de Beuk, het einde van de Oudedijk en hardrijden door het dorp. • Ontbrekende trottoirs en looproutes verbeteren, voor betere toegankelijkheid. • Wens voor het weren van vrachtverkeer uit het dorp en het anders inrichten van de kruising bij de Oudedijk en verkeersremmende maatregelen in het centrum om veiligheid te verbeteren. • Betere aansluiting op het ov-netwerk voor met name scholieren en studenten. Focuspunten Zeeland • Verkeersveiligheid nabij de school vergroten. • Verkeersveiligheid fietsers en onderhoud fietspaden. • Aanpakken achterstallig onderhoud fietspaden (bijvoorbeeld de Brand). • Verkeersveiligheid Kerkstraat. • Ontbreken fietsverlichting vanaf ’t Oventje naar Uden. • OV-verbindingen verbeteren: verbindingen naar Den Bosch, Eindhoven en Nijmegen: Meer bussen naar Nijmegen en een betere aansluiting in Uden op de bussen naar Den Bosch en Eindhoven.
Megaborn
GMh2302 R01 d1.0 24 januari 2024
40
Gemeente Maashorst Inventarisatie huidige beleidskaders
BIJLAGE 5: UITKOMSTEN AMBTELIJKE AMBITIESESSIE
vinden blijkbaar alles belangrijk. Het is volgens de aanwezigen ook belangrijk om onderscheid te maken in gebiedstypes.
Op dinsdag 10 oktober 2023 heeft een ambitiewebsessie plaatsgevonden met verschillende medewerkers van de gemeente Maashorst. Het doel van de sessie was het inzichtelijk maken van kansen en ambities op diverse beleidsvelden met raakvlakken voor het op te stellen beleidsprogramma Mobiliteit. Voor alle 12 duurzaamheidsthema’s was de gemeentelijke vertegenwoordiger (beleidsspecialist) uitgenodigd bij deze sessie. De aanwezigen hebben per ambitiethema gestemd voor een score. Hierbij waren drie scores mogelijk: Score 1 = basis (voldoen aan de minimale eisen). Score 2 = iets extra doen. Score 3 = innovatief, bovengemiddelde inzet. Hiermee wordt inzichtelijk gemaakt in welke mate de aanwezigen op het betreffende beleidsveld wil inzetten in combinatie met het nieuwe beleidsprogramma mobiliteit. Op basis van de stemming en de daaruit volgende discussie zijn de volgende scores per beleidsveld toegekend. De scores zijn in de ambitieweb (zie afbeelding) ingetekend. Geconstateerd wordt dat we veel thema’s belangrijk vinden en dat er geen duidelijke winnaars uitkomen. Een van de deelnemers geeft hiervoor een mooie verklaring: De begrippen Udeniseren en Verlanderen lijken hier van toepassing: niet kiezen is ook kiezen. We
Megaborn
GMh2302 R01 d1.0 24 januari 2024
41
bezoekadres
Steenweg 17b • 4181 AJ Waardenburg Linie 608 • 7325 DZ Apeldoorn Brieltjenspolder 28b • 4921 PJ Made Hanzeweg 21 • 2803 MC Gouda correspondentieadres
Postbus 56 • 4180 BB Waardenburg contact
0418 654900 info@megaborn.com www.megaborn.com
Bijlage 2: Risicoanalyse verkeersveiligheid Maashorst
34
Risicoanalyse Verkeersveiligheid Maashorst oktober 2024
1
Risicoanalyse Verkeersveiligheid Maashorst oktober 2024
Status: Kenmerk: Datum:
Concept GMh2302 R02 c2.0 31-10-2024
Opdrachtgever: Contactpersoon: Opdrachtnemer: Opgesteld door: Gecontroleerd door: Vrijgegeven door:
2
Gemeente Maashorst Paul van der Horst Megaborn Thomas Jonkers Jeanine Storm Jeanine Storm
Inhoudsopgave 1. Inleiding ............................................................................................................................................................... 4 1.1 Aanleiding ...................................................................................................................................................... 4 1.2 Risicogestuurde aanpak ................................................................................................................................ 5 1.3 Leeswijzer ...................................................................................................................................................... 5 2. Onderzoeksopzet ................................................................................................................................................ 6 2.1 Onderzoeksmodel ......................................................................................................................................... 6 2.2 Onderzoeksvragen......................................................................................................................................... 7 2.3 Gebruikte data en instrumenten ................................................................................................................... 8 3.
Analyse – risicogroepen ...................................................................................................................................... 9 3.1 Categorie 1: risicogroepen – leeftijd ............................................................................................................. 9 3.2 Categorie 2: risicogroepen – verplaatsingswijze ......................................................................................... 10 3.3 Categorie 3: leeftijd van slachtoffers ten opzichte van gebruikte modaliteit ............................................. 10 3.4 Categorie 4: risicogroepen – bestuurders onder invloed alcohol/drugsaanpak ......................................... 11 3.5 Conclusie ..................................................................................................................................................... 11 4. Analyse – risicolocaties ..................................................................................................................................... 12 4.1 Wegtype ...................................................................................................................................................... 12 4.2 Wegsituatie .................................................................................................................................................
13 4.3 Conclusie ..................................................................................................................................................... 13 5. Analyse – risicothema’s en prioritering ............................................................................................................. 14 Risicothema 1: fietsen op/langs hoofdwegen binnen de bebouwde kom (50 km/uur-wegen) ....................... 14 Risicothema 2: bromfietsers op hoofdwegen binnen de bebouwde kom (50 km/uur-wegen) ........................ 16 Risicothema 3: fietsen in verblijfsgebieden binnen de bebouwde kom (30 km/uur-wegen) ........................... 17 Risicothema 4: snelheid op erftoegangswegen buiten de bebouwde kom (60 km/uur-wegen) ...................... 18 Risicothema 5: veiligheid voor autoverkeer op hoofdwegen buiten de bebouwde kom (80 km/uur-wegen) . 19 Risicothema 6: bestuurders onder invloed, asociaal rijgedrag en afleiding in het verkeer - algemeen .......... 20 Risicothema 7: ouderen op de (elektrische) fiets - algemeen ........................................................................... 21 6. Mogelijke maatregelen om risico’s te reduceren.............................................................................................. 22 7.
Uitvoeren monitoring ........................................................................................................................................ 23 Bijlage 1: gebruikte data in het GIS-dashboard ..................................................................................................... 24
3
1. Inleiding 1.1 Aanleiding Van oudsher is het aanpakken van verkeersonveiligheid reactief. Dat wil zeggen dat lokale ongevallenconcentraties (black spots) werden aangepakt als het leed al was geschied. De Duurzaam-Veiligaanpak, die eind jaren negentig begon, had een proactieve insteek en leverde goede resultaten op. In de periode van 1980 tot 2010 daalde het aantal verkeersdoden in Nederland van 2500 naar minder dan 700 (zie figuur 1.1).
Figuur 1.1: Jaarlijks landelijk aantal verkeersdoden, onderverdeeld in leeftijdscategorieën
Het ‘laaghangend fruit’ is geplukt en ‘black spots’ zijn aangepakt. De ongevallen die nu nog plaatsvinden, zijn niet meer zozeer geconcentreerd op één locatie, maar juist verspreid over het wegennet. De afgelopen 10 jaar slaagden overheden er onvoldoende in om de daling in het aantal verkeersdoden en gewonden door te zetten.
4
Dit is in de gemeente Maashorst niet anders dan in de rest van Nederland. In figuur 1.2 blijkt dat geen dalende trend van ongevallen waar te nemen tijdens de periode 2017-2022 in de gemeente Maashorst. Daarom is een andere aanpak voor verkeersveiligheid nodig.
Figuur 1.2: totaal aantal geregistreerde ongevallen (zowel met uitsluitend materiele schade als letsel- en dodelijke ongevallen) per jaar in de gemeente Maashorst tussen 2017 en 2022 (bron: VIA, 2023)
Het Strategisch Plan Verkeersveiligheid (SPV) 2030 spreekt de ambitie uit om te werken naar nul verkeersslachtoffers, kortom: nul op de meter. Het SPV vindt dat er hernieuwde, structurele aandacht nodig is voor verkeersveiligheid. Iedereen heeft hierin een eigen verantwoordelijkheid: verkeersdeelnemers, overheden, producenten, maatschappelijke partijen en kennisinstellingen. Door het SPV wordt verkeersveiligheid op landelijk, regionaal en lokaal niveau meer in samenhang aangepakt door overheden. Het SPV biedt kansen om ook binnen de gemeente Maashorst het aantal ongevallen en slachtoffers terug te dringen. Het gezegde luidt namelijk: ‘Voorkomen is beter dan genezen.’
1.2 Risicogestuurde aanpak Het SPV beoogt het aantal verkeersdoden en gewonden structureel te verlagen. Dit wordt gedaan door een proactieve aanpak op basis van data en indicatoren die de risico’s van verkeersveiligheid in kaart brengt en gedurende de komende jaren monitort. Daarnaast biedt het opstellen van een risicoanalyse kansen om de output te gebruiken voor het op te stellen beleidsplan mobiliteit voor de gemeente Maashorst.
1.3 Leeswijzer Dit rapport beschrijft zowel de werkwijze als de resultaten van de risicoanalyse. De methode van onderzoek en analyse wordt eerst toegelicht in hoofdstuk 2. In hoofdstuk 3 is de analyse van de risicogroepen te vinden; en in hoofdstuk 4 de risicolocaties. Daarin zijn de tabellen met de prioritering van de risico’s weergegeven. De mogelijk te nemen maatregelen en de monitoring worden in hoofdstuk 5 en 6 benoemd. De bijlagen geven toelichting op de opbouw van de GIS-database die is gebruikt voor deze risicoanalyse.
5
2. Onderzoeksopzet 2.1 Onderzoeksmodel De risicogestuurde verkeersveiligheidsaanpak voeren we uit aan de hand van het onderzoeksmodel zoals aangegeven in figuur 2.1. Dit onderzoeksmodel volgt twee sporen: (links) het identificeren van risicogroepen op basis van het ongevallenbeeld en (rechts) het identificeren van risicolocaties op basis van weginrichting en weggebruik. In de analyse maken we gebruik van “SPI’s: Safety Performance Indicators” oftewel prestatieindicatoren voor verkeersveiligheid. Een structurele overschrijding van de maximumsnelheid op een wegvak is bijvoorbeeld een belangrijke indicator voor de verkeers(on)veiligheid.
Figuur 2.1: onderzoeksmodel Megaborn voor de risicogestuurde aanpak verkeersveiligheid (bron: Megaborn)
6
2.2 Onderzoeksvragen Voor de risicogestuurde verkeersveiligheidsaanpak stellen we de volgende onderzoeksvragen:
1. Wat zijn de belangrijkste risicothema’s, bestaande uit risicogroepen en risicolocaties, binnen de gemeente? a. Welke groepen zijn relatief vaak betrokken bij (zwaar)letselongevallen?
b. Welke locaties vormen een verhoogd risico op het gebied van weginrichting en gereden snelheid (V85)?
2. Welke maatregelen zijn kansrijk om de risico’s binnen de risicogroepen en risicolocaties te reduceren in de gemeente? a. Welke maatregelen moeten doorgevoerd worden op het gebied van educatie en voorlichting (education)?
b. Welke fysieke maatregelen kunnen doorgevoerd worden op het gebied van weginrichting (engineering)?
c. Welke maatregelen kunnen doorgevoerd worden op het gebied van handhaving (enforcement)?
3. Wat zijn de effecten van het doorvoeren van de maatregelen per risicothema op de risicogroepen en risicolocaties op langere termijn in de gemeente?
7
2.3 Gebruikte data en instrumenten Om antwoord te krijgen op de onderzoeksvragen is gebruik gemaakt van een aantal tools en bepaalde data. Een deel van de data komt uit het GVVP. Het GVVP wordt binnenkort vervangen door het nieuwe Beleidsprogramma Mobiliteit (BPM). Het GVVP komt dan te vervallen. De actuele data van wegennetwerken wordt integraal opgenomen in het BPM. Het overzicht van gebruikte data is als volgt: • • •
•
BRON (Bestand geRegistreerde Ongevallen Nederland) met de data over verkeersongevallen CBS-data over inwonersaantallen en leeftijdsopbouw ArcGIS Pro en Online met de volgende data: o Bestuurlijke grenzen: gemeentegrens en komgrenzen (van ArcGIS Online); o Geometrie en naamgeving van wegvakken en kruispunten (van NWB en ModelDOK); o Wettelijke maximumsnelheden; o Werkelijke gereden V85-snelheden (van BeMobile (ontsloten via NDW)); o Verkeersintensiteiten auto uit BBMA o Wegbreedte (vanuit BGT – openbare data) Aanvullende data: o Wegcategorisering (van netwerken GVVP Uden + aangevuld); o Fietsnetwerk (uit GVVP Uden + knooppunten (recreatief); o Landbouwnetwerk (uit GVVP Uden); o Type fietsvoorzieningen uit eigen inventarisatie; o Bermen – afstand tot bomen zijn geïnventariseerd.
De verzamelde data per wegvak zijn in een online kaart op een GIS-dashboard gepubliceerd. Bijlage 1 bevat nadere toelichting over de herkomst van de gehanteerde data die zijn gebruikt bij het uitvoeren van deze risicoanalyse.
8
3. Analyse – risicogroepen Onderzoeksvraag 1a: Welke groepen zijn relatief vaak betrokken bij (zwaar)letselongevallen? De risicogroepen in Maashorst zijn bepaald op basis van de ongevalsgegevens in de VIA software van 2017 t/m 2022. Hierbij dient vermeld te worden dat niet alle ongevallen die plaatsvinden daadwerkelijk door de politie geregistreerd worden. Met name uitsluitend materiele schade-ongevallen worden in verhouding minder geregistreerd. De politie is namelijk niet in alle gevallen aanwezig bij een ongeval. Alle ongevallen met slachtoffers (gewonden of doden) zijn geanalyseerd, waarbij de aspecten leeftijd, vervoerswijze en wegcategorisering inzichtelijk zijn gemaakt. Uit deze gegevens kan worden afgeleid welke groepen in de huidige situatie risicogroepen vormen.
3.1 Categorie 1: risicogroepen – leeftijd Het aantal geregistreerde slachtoffers in de geanalyseerde database is per leeftijdsklasse weergegeven in figuur 3.1. Hieruit blijkt dat de leeftijdsgroep 70+ het vaakst slachtoffer zijn geworden. Drie van de tien dodelijke ongevallen waren mensen boven de 70 jaar. Overigens is de groep van mensen tussen de 25 en 39 jaar het meest betrokken bij een ongeluk.
Figuur 3.1: Leeftijd van slachtoffers tussen 2017 en 2022 (bron: VIA, 2023)
9
3.2 Categorie 2: risicogroepen – verplaatsingswijze Uit figuur 3.2 blijkt dat de slachtoffers het vaakst op de fiets betrokken waren bij een ongeval ten opzichte van de andere modaliteiten. De opkomst van de e-bike (waaronder momenteel de fatbike) zou hier mogelijkerwijs een rol in kunnen spelen. Uit de ongevalsgegevens blijkt verder dat bestuurders van een personenauto wel het meest betrokken is bij ongevallen, maar daar vaak niet zelf slachtoffer bij wordt. Bijvoorbeeld: bij een aanrijding tussen een personenauto en een fiets is vaak de fietser het slachtoffer, omdat deze minder beschermd is ten opzichte van de automobilist.
Figuur 3.2: Betrokken modaliteit bij alle ongevallen 2017-2022 (bron: VIA, 2023)
3.3 Categorie 3: leeftijd van slachtoffers ten opzichte van gebruikte modaliteit Uit figuur 3.3 blijkt dat van de groep 70+’ers die slachtoffer worden in het verkeer, het meest gebruik maakt van de fiets ten opzichte van andere modaliteiten. Ook de leeftijdsgroepen 50 t/m 59 en 60 t/m 69 die gebruik maken van de fiets zijn relatief vaak betrokken bij ongevallen. De onderstaande grafiek maakt onderscheid tussen fiets en e-bike. De vraag is of dit onderscheid bij het registreren van de ongevallen altijd is aangegeven. Mogelijk is de verhouding tussen het aantal fietsen en e-bikes in werkelijkheid anders. Verder blijkt dat jongeren (leeftijd 18 t/m 24) op de bromfiets ook relatief vaak slachtoffer worden ten opzichte van andere leeftijden/modaliteiten. Tot slot blijkt dat de fiets voor alle leeftijdsgroepen in verhouding tot meer slachtoffers leidt ten opzichte van andere modaliteiten.
10
Figuur 3.3: Leeftijd van slachtoffers en de gebruikte modaliteit 2017-2022 (VIA, 2023)
3.4 Categorie 4: risicogroepen – bestuurders onder invloed alcohol/drugsaanpak In de gemeente Maashorst zijn er 33 gevallen geregistreerd tussen 2017 en 2022 waarbij er een bestuurder onder invloed betrokken was bij een ongeluk. Uit onderzoek van Independer blijkt dat tussen 2021 en 2022 een toename van 40,5% was van het aantal boetes voor rijden onder invloed in de gemeente Maashorst (Van Goesen, 2023). Deze toename kan komen door het vergroot aantal controles door de politie. Het onderzoek laat verder zien dat er per 1.000 inwoners een aantal van 7,4 boetes zijn uitgedeeld voor rijden onder invloed van alcohol. De gemeente staat hiermee op een landelijke vijfde plaats en een provinciale eerste plaats. Naast aandacht voor alcohol achter het stuur is ook aandacht nodig voor toenemend drugsgebruik, zoals lachgas, in het verkeer.
3.5 Conclusie Op basis van de ongevalsgegevens uit de VIA software van 2017 t/m 2022 kunnen er vier risicogroepen worden vastgesteld, namelijk: • De fietser (waaronder de e-bike); • Ouderen op de fiets / e-bike; • Jongeren op de bromfiets; • Bestuurders onder invloed (alcohol en drugs).
11
4. Analyse – risicolocaties Onderzoeksvraag 1b: Welke locaties vormen een verhoogd risico op het gebied van weginrichting en gereden snelheid (V85)? De risicolocaties (zie onderzoeksvraag 1b) zijn bepaald op basis van de ongevalsgegevens en de verzamelde data in ArcGIS. Daarbij zijn de gegevens over netwerken voor elke modaliteit, snelheden, intensiteiten en omgeving inzichtelijk gemaakt. Uit deze gegevens kan worden afgeleid welke locaties in de huidige situatie risicolocaties vormen.
4.1 Wegtype Vanuit de ongevallenregistratie (VIA) blijkt dat de meeste slachtoffers in de gemeente Maashorst op de 50 km/uur-wegen zijn gevallen, zie figuur 4.1. De 100/120/130 km/uur-wegen zijn niet in het beheer van de gemeente en worden daarom in deze analyse buiten beschouwing gelaten. Voor de 80 km/uur-wegen is dat gedeeltelijk van toepassing. De 80 km/uur-wegen die in beheer zijn van de provincie zijn in de analyse buiten beschouwing gelaten. Op het gemeentelijk wegennetwerk vormen de 50 km/uur-wegen de grootste risicolocaties en daarin zijn de (al dan niet elektrische) fietsers en bromfietsers het vaakst slachtoffer, zoals te zien in figuur 4.2.
Figuur 4.1: Maximale wettelijke snelheid bij alle ongevallen tussen 2017 en 2022 (VIA, 2023)
12
Figuur 4.2: Gebruikte modaliteit per maximale wettelijke snelheid bij alle ongevallen tussen 2017 en 2022 (VIA, 2023)
4.2 Wegsituatie Uit de gegevens blijkt dat één derde van alle ongevallen is geregistreerd op een rechte weg, gevolgd door viertaks kruispunten en rotondes (zie figuur 4.3). Vaak gaat de aandacht uit naar kruispunten, omdat hier uitwisseling van verkeer plaatsvindt met meer kans op ongevallen. Uit figuur 4.3 blijkt dat de aandacht (ook) naar de wegvakken van wegen moet uitgaan.
Figuur 4.3: Wegsituatie bij alle ongevallen tussen 2017 en 2022 (VIA, 2023)
4.3 Conclusie De 50-km/uur-wegen vormen duidelijk de grootste aandachtslocaties, met name voor de fietsers en bromfietsers. Op de tweede plaats staan fietsers in 30 km/uur-wegen. Daarna volgen de 60 km/uur wegen en als laatste de 80 km/uur wegen.
13
5. Analyse – risicothema’s en prioritering
Onderzoeksvraag 1: Wat zijn de belangrijkste risicothema’s bestaande uit risicogroepen en risicolocaties binnen de gemeente? Om de belangrijkste risicothema’s in Maashorst in beeld te brengen zijn de risicogroepen en risicolocaties met elkaar gecombineerd in verschillende thema’s. Op basis van gezamenlijke expertise binnen de gemeente Maashorst en Megaborn zijn deze thema’s tot stand gekomen. Risicothema’s verkeersveiligheid Maashorst: 1. fietsen op/langs hoofdwegen binnen de bebouwde kom op 50 km/uur-wegen 2. bromfietsers op hoofdwegen binnen de bebouwde kom op 50 km/uur-wegen 3. fietsen in verblijfsgebieden binnen de bebouwde kom op 30 km/uur-wegen 4. snelheid op erftoegangswegen buiten de bebouwde kom op 60 km/uur-wegen 5. bermveiligheid op hoofdwegen buiten de bebouwde kom op 80 km/uur-wegen 6. bestuurders onder invloed, asociaal rijgedrag en afleiding in het verkeer - algemeen 7. ouderen op de (elektrische) fiets - algemeen Per risicothema (1 t/m 5) is vervolgens een prioritering gemaakt. Deze prioritering kwam tot stand door enerzijds naar de afzonderlijke analyses te kijken en deze met elkaar te vergelijken. Hiermee konden verbanden gelegd worden. Hierin speelt de database in GIS een belangrijke rol; door datalagen over elkaar heen te leggen en ze onderling met elkaar te vergelijken.
De prioritering is geen ‘rekensom’, maar is op basis van analytische interpretaties en deskundigheid van gemeente Maashorst en Megaborn tot stand gekomen.
Risicothema 1: fietsen op/langs hoofdwegen binnen de bebouwde kom (50 km/uurwegen) Uit de analyse van verkeersslachtoffers blijkt dat fietsers op 50 km/uur wegen de grootste risicogroep vormen ten opzichte van andere modaliteiten/type wegen. Daarom is voor dit thema gekeken naar 50 km/uur wegen waar géén vrijliggende fietspaden aanwezig zijn. Andere relevante indicatoren zijn de gereden snelheid van gemotoriseerd verkeer en de verkeersintensiteiten. Op basis van de indicator verkeersintensiteit is de prioritering gemaakt van al deze 50 km/uur-wegen, waarbij ook inzichtelijk is gemaakt wat de gereden snelheid is (uitgedrukt in V85 1). De volgorde in de tabel op de volgende pagina geeft de score van dit risicothema aan, waarbij de prioritering is gebaseerd op basis van de verkeersdrukte (intensiteit 2019). Meer verkeersdrukte betekent namelijk een grotere kans op een conflict tussen gemotoriseerd- en fietsverkeer. Onder de beschreven wegvakken vereisen de aanwezige rotondes extra aandacht. Op deze rotondes fietsen de fietsers op de rijbaan/fietsstrook van de rotonde, zie voorbeeld rotonde Velmolenweg. Deze locaties vormen een verhoogd risico (kans x gevolg) op ongevallen.
1
V85= gereden snelheid die door 85% van het verkeer niet wordt overschreden.
14
Voorbeeld rotonde Velmolenweg (bron: Google Street View)
Risicothema 1 - Fietsen op/langs GOW50 binnen de bebouwde kom Wegvak Plaatsnaam Fietsvoorziening
V85
Intensiteit 2019
1. 2.
Industrielaan Wilhelminastraat
Uden Uden
gescheiden fietsstrook (dubbele markering) Fietsstrook met markering
3. 4. 5.
Liessentstraat Velmolenweg Violierstraat
Uden Uden Uden
gescheiden fietsstrook (betonnen scheiding) fietsstrook met markering fietsstrook met markering
41 58 59
12828 9519 9476
Uden
gescheiden fietsstrook (betonnen scheiding)
53
9045
7. Erfstraat 8. Kastanjeweg 9. President Kennedylaan 10. Pastoor Spieringsstraat 11. Muziekplein
Uden Uden Uden Uden Uden
gescheiden fietsstrook (betonnen scheiding) fietsstrook met markering fietsstrook met markering suggestiestrook suggestiestrook
57 50 59 33 56
8100 7181 6936 6097 5783
12. Loopkantstraat 13. Cimbaallaan 14. Bronkhorstsingel 15. Losplaats / Volkelseweg 16. Sesterlaan 17. Van Duerenlaan 18. Klarinetstraat 19. Voederheil 20. Koopmanstraat
Uden Uden Uden Uden Uden Uden Uden Zeeland Uden
gescheiden fietsstrook (betonnen scheiding) geen fietsvoorziening fietsstrook met markering fietsstrook met markering fietsstrook met markering fietsstrook met markering suggestiestrook fietsstrook met markering fietsstrook met markering
49 57 59 56 48 55 55 59 52
4780 4591 4473 3337 3299 3194 3073 2602 2181
6.
Kornetstraat
15
67 56
14078 12884
Risicothema 2: bromfietsers op hoofdwegen binnen de bebouwde kom (50 km/uurwegen) Naast de fietser is ook de bromfietser relatief vaak slachtoffer op 50 km/uur-wegen, wat blijkt uit de analyse van verkeersslachtoffers. Daarom is voor dit thema gekeken naar 50 km/uur-wegen met bromfietsers op de rijbaan. Ook bij deze wegvakken vereisen de aanwezige rotondes extra aandacht, omdat het een conflictpunt is tussen fietsers/bromfietsers en gemotoriseerd verkeer. Andere relevante indicatoren zijn de gereden snelheid van gemotoriseerd verkeer (uitgedrukt in V85) boven de 51 km/uur en de verkeersintensiteiten boven de 5.000 mvt/etmaal. De prioritering is gebaseerd op basis van de verkeersdrukte (intensiteit 2019). Meer verkeersdrukte betekent namelijk een grotere kans op een conflict tussen gemotoriseerd- en bromfietsverkeer.
Risicothema 2 - Bromfietsers op/langs gow50 binnen de bebouwde kom Wegvak 1 Nieuwe Udenseweg
Intensiteit Plaatsnaam Situatie V85 2019 Volkel Bromfietsers op de rijbaan 64 12367
2 Industrielaan 3 President Kennedylaan 4 Violierstraat
Uden Uden Uden
Bromfietsers op de rijbaan Bromfietsers op de rijbaan Bromfietsers op de rijbaan
62 61 59
5091 6544 9279
5 Erfstraat
Uden
Bromfietsers op de rijbaan
58
5971
6 Wilhelminastraat Uden 7 Land van Ravensteinstraat Uden 8 Kornetstraat Uden
Bromfietsers op de rijbaan (deel van het wegvak) Bromfietsers op de rijbaan Bromfietsers op de rijbaan
56 54 53
8702 5138 9045
9 Schutsboomstraat 10 Muziekplein
Bromfietsers op rijbaan + gedeelte op bromfietspad Bromfietsers op de rijbaan
53 51
8069 5783
Schaijk Uden
16
Risicothema 3: fietsen in verblijfsgebieden binnen de bebouwde kom (30 km/uur-wegen) Het derde thema dat om aandacht vraagt zijn de fietsers op 30 km/uur wegen. Hier zijn fietsers relatief vaak slachtoffer bij een ongeval. Snelheid is hier als grootste risico-indicator aangehouden. Voor deze categorie liggen de grootste risico’s op de erftoegangswegen waar de snelheid beduidend hoger is dan toegestaan (35 km/uur en hoger) en de intensiteit van het gemotoriseerd verkeer relatief hoog ligt (>2.000 mvt/etmaal).
Risicothema 3 - Fietsen op ETW30 binnen de bebouwde kom Wegvak Plaatsnaam
Fietsvoorziening
V85 Intensiteit 2019
1 Jagersveld* 2 Udenseweg 3 Kerkstraat
Uden Zeeland Zeeland
suggestiestrook fietsstrook met markering geen fietsvoorziening
60 50 48
4638 4396 3190
Monseigneur 4 Borretstraat
Reek
suggestiestrook
47
2014
5 Runstraat 6 Handelslaan 7 Energielaan
Schaijk Uden Uden
deels vrijliggend fietspad / deels suggestiestrook suggestiestrook suggestiestrook
47 46 46
3319 2119 2032
van 8 Duerenlaan 9 Rudigerstraat
Uden Volkel
suggestiestrook suggestiestrook
43 38
4058 2116
*) gelegen op een industrieterrein
17
Risicothema 4: snelheid op erftoegangswegen buiten de bebouwde kom (60 km/uurwegen) Op de erftoegangswegen buiten de bebouwde kom (ETW60) zijn minder slachtoffers gevallen ten opzichte van de GOW50 en ETW30-wegen. Desondanks is er verkeersveiligheidswinst te behalen op de ETW60-wegen voor zowel autoverkeer als fietsverkeer. Voor dit thema is gekeken naar 60 km/uur-wegen zonder vrijliggende (brom)fietspaden en een verkeersintensiteit boven de 500 mvt/etmaal waar de gereden snelheid het hoogste ligt. De volgorde is gebaseerd op basis van de gereden snelheid (uitgedrukt in V85). In de onderstaande tabel wordt ook de rijbaanbreedte aangeven om een beeld te krijgen hoe breed/smal de weg is.
Risicothema 4 - autoverkeer ETW60 buiten de bebouwde kom Rijbaan Wegvak Plaatsnaam breedte Fietsvoorzieningen V85 1 De Steeg 2 Oudedijk
Reek Odiliapeel
3 Runstraat Oude 4 Maasdijk
Intensiteit 2019 Landbouwnetwerk?
77 75
836 2702
Niet bekend Aanwezig
Schaijk
2,90 meter onbekend 5,70 meter suggestiestrook aanliggend 6,40 meter fietspad
74
2994
Niet bekend
Reek
4,70 meter suggestiestrook
72
1014
Niet bekend
5 Witte Dellen Zeeland 6 Patersweg Uden 7 Hoogheistraat Schaijk
6,20 meter suggestiestrook 6,10 meter suggestiestrook 4,70 meter suggestiestrook
72 70 68
3997 1729 1494
Niet bekend Niet bekend Niet bekend
8 Scheisestraat 9 Heijtmorgen
Schaijk Reek
6,10 meter suggestiestrook 5,60 meter suggestiestrook
67 67
1705 1470
Niet bekend Niet bekend
10 Gagelstraat
Schaijk
3,90 meter suggestiestrook
66
763
Niet bekend
18
Risicothema 5: veiligheid voor autoverkeer op hoofdwegen buiten de bebouwde kom (80 km/uur-wegen) Hoewel de 80 km/uur-wegen als laatste uit de risicolocaties naar voren komen, gebeurt ook op dit type weg nog wel een aantal ongevallen. Uit de analyse van deze wegen gebleken dat er risico’s voor de bermveiligheid aanwezig zijn. Omdat het belangrijk is om aandacht te houden voor deze risico’s, worden deze locaties hier ook benoemd als risicothema. Op de 80 km/uur-wegen (GOW80) waren de meeste slachtoffers automobilisten. De grootste risico’s op 80 km/uur-wegen ontstaan op de kruispunten en op wegvakken waar de snelheid wordt overschreden. Op de gemeentelijke 80 km/uur-wegen is sprake van een (beperkte) snelheidsoverschrijding. Een andere risicoindicator bij GOW80 is een te smalle obstakelvrije zone tussen rijbaan en obstakels (zoals bomen en watergangen). In het algemeen geldt dat de kans op enkelvoudige ongevallen toeneemt, naarmate de breedte van de obstakelvrije zone afneemt. De gestelde richtlijn van het CROW is een obstakelvrije zone van 6,00 meter (normaal) en minimaal 4,50 meter 2. Op basis van de afstand tussen rijbaan en bomen én de gereden snelheid zijn de meest risicovolle 80 km/uur (GOW) wegen in onderstaande tabel zichtbaar.
Risicothema 5 'bermveiligheid' autoverkeer GOW80 bubeko Wegvak
Plaatsnaam
1 Bergmaas Zeeland 2 Rondweg Uden
Afstand bomen noord/west*
Afstand bomen Intensiteit zuid/oost* V85 2019
10,5 meter 2,5 meter
2,3 meter 2,8 meter
86 83
12580 12580
2 Bron: Wegontwerp bubeko met HWO\Handboek wegontwerp 2013 – Gebiedsontsluitingswegen – paragraaf 5.2.4 Obstakelvrije zone
19
Risicothema 6: bestuurders onder invloed, asociaal rijgedrag en afleiding in het verkeer algemeen Dit risicothema is een algemeen thema dat zowel landelijk als binnen de gemeente Maashorst speelt. Om deze risico’s tegen te gaan zullen gerichte maatregelen genomen moeten worden, met name gericht op educatie en handhaving. Bestuurders onder invloed Onder rijden onder invloed verstaan we zowel alcohol als drugs. Voor alcohol geldt dat het de kans op ongevallen vergroot, doordat de alertheid en daarmee reactietijd van bestuurders afneemt. Bovendien zorgt alcoholgebruik ervoor dat de kans op asociaal rijgedrag groter wordt door overschatting van rijprestaties, met grotere kans op onveilige situaties. Net als alcohol hebben ook drugs een negatieve invloed op de rijvaardigheid van bestuurders. Diverse drugs, zoals lachgas, kunnen ervoor zorgen dat de bestuurder voor korte of langere tijd onvoldoende alert kan zijn om zich veilig in het verkeer te begeven. Bestuurders onder invloed zijn niet alleen een gevaar voor zichzelf, maar ook voor een ander. Om het aantal bestuurders onder invloed te reduceren zal aandacht besteed worden aan educatie, bijvoorbeeld de jaarlijkse BOBcampagne. Daarnaast zijn er kansen om met Foto BOB-campagne, tegen alcohol in het verkeer Bron: komveiligthuis.nl name jongeren te bereiken via sociale media.
Tot slot is strenge handhaving op strategische locaties op strategische tijdstippen van belang om het probleem tegen te gaan. Asociaal rijgedrag in het verkeer Asociaal rijgedrag omschrijven we als gedrag dat overlast of onveilige situaties veroorzaakt bij andere weggebruikers, voorbijgangers of omwonenden. Voorbeelden hiervan zijn: extreem hard rijden, tegen de richting inrijden, door rood rijden, rechts inhalen, enzovoorts. Met name beginnende bestuurders (jongeren) vormen een risicogroep vanwege gebrek aan ervaring en daarmee inzicht in de mogelijke consequenties van bepaald rijgedrag. Ook onder langzamere voertuigen, waaronder bromfietsen en fatbikes, vindt asociaal rijgedrag plaats, wat tot verkeersonveiligheid leidt. Om asociaal rijgedrag tegen te gaan is het belangrijk om een weginrichting te maken die logisch is en uitnodigt om het gewenste gedrag te vertonen, en eventueel ook afdwingt van het gewenste gedrag. Een voorbeeld hiervan is het toepassen van van snelheidsremmende maatregelen. Daarnaast is bewustwording van (met name) jongeren belangrijk, om inzicht te krijgen in de gevaren van asociaal rijgedrag. Tot slot is strenge handhaving op asociaal rijgedrag van belang om de spreekwoordelijke ‘rotte appels eruit te pikken’. Afleiding in het verkeer Door de toenemende digitalisering ontstaan steeds vaker ongevallen door afleiding achter het stuur.
De ogen van de bestuurder zijn dan niet op de weg gericht, maar bijvoorbeeld op de telefoon. Hierdoor neemt de kans op een ongeval toe. Bewustwording onder de bestuurders, van de mogelijke risico’s en gevaren is hiervoor essentieel. Dit kan doormiddel van campagnes (bijvoorbeeld de MONO-campagne) en handhaving, om dit ongewenste gedrag terug te dringen en de verkeersveiligheid te vergroten.
20
Risicothema 7: ouderen op de (elektrische) fiets - algemeen Door de komst van de elektrische fiets kunnen ouderen tot hogere leeftijden deel blijven nemen aan het verkeer wat sociaal/maatschappelijk een positieve impact heeft op het welzijn van deze leeftijdsgroep. De keerzijde hiervan is het toenemende aantal ongevallen onder de groep 60+ers. De iets hogere snelheid van de elektrische fiets vereist dat de bestuurder sneller beslissingen moet nemen en vlotter moet anticiperen ten opzichte van de (langzamere) normale fiets. De praktijk leert dat ouderen vaak een beperktere voertuigbeheersing hebben, waardoor het risico op ongevallen toeneemt. Bovendien zijn ouderen lichamelijk kwetsbaarder op het moment dat ze ten val komen. Hierbij vormen obstakels, stoepranden, paaltjes, te smalle fietspaden, enzovoorts een risico voor ouderen op de fiets. Dit kan deels opgelost worden door onnodige obstakels (zoals paaltjes) te verwijderen en fietspaden breed in te richten conform de geldende richtlijnen. Daarnaast kan de doelgroep door middel van gerichte campagnes betrokken worden hoe ze veiliger zich door het verkeer kunnen begeven en worden gestimuleerd tot het gebruik van een fietshelm. Omdat ouderen soms minder bereikbaar zijn via sociale platformen, maar meer via de traditionele communicatiemiddelen is een specifieke doelgroepbenadering hier gepast.
Foto van senioren op een e-bike: (bron: Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid (KiM)
21
6. Mogelijke maatregelen om risico’s te reduceren In hoofdstuk 3 zijn de risicogroepen bepaald; en in hoofdstuk 4 de risicolocaties en in hoofdstuk 5 de risicothema’s. In dit hoofdstuk kijken we naar mogelijke maatregelen die relevant zijn voor de aanpak van de beschreven thema’s. Deze maatregelen kunnen de basis vormen voor nadere uitwerking in een uitvoeringsprogramma. In het onderstaande schema zijn mogelijke maatregelen weergegeven op het gebied van educatie, engineering en handhaving. Deze maatregelen geven handvatten om het toekomstig uitvoeringsplan bij het op te stellen vorm te geven. Hiermee kan een uitvoeringsprogramma bij te ontwikkelen het beleidsprogramma mobiliteit worden uitgewerkt. Een belangrijk verschil ten opzichte van de traditionele wijze van het maken van een uitvoeringsprogramma is dat de maatregelen niet gebaseerd zijn vanuit een reactieve benadering, maar vanuit een proactieve benadering. De risicothema’s met de daarbij behorende prioritering vormen hierin het uitgangspunt voor de aan te pakken locaties en thema’s. De thema’s ‘bestuurders onder invloed’ en ‘ouderen op de (elektrische) fiets’ zijn concrete risicogroepen bepaald in hoofdstuk 3. De overige thema’s in hoofdstuk 5 zijn bepaald op basis van de risicolocaties uit hoofdstuk 4. Thema: (brom)fietsers op hoofdwegen binnen de bebouwde kom (GOW50)
Thema: bestuurders onder invloed, asociaal rijgedrag en afleiding in het verkeer
Thema fietsen in verblijfsgebied binnen de kom (ETW30)
•Scheiden van fietsers en gemotoriseerd verkeer door vrijliggende fietsinfra •Snelheidsremmende maatregelen •Bij ruimtegebrek voor vrijliggende fietsinfra: maximum snelheid verlagen naar 30 km/uur (GOW30) •Handhaving van snelheid •Gedragsbeinvloeding en educatie
•Gedragsbeinvloeding en educatie: ook op het gebied van andere gedragsthema's doortrekken zoals bellen achter het stuur (MONO) en asociaal rijgedrag ook op de fiets (bijvoorbeeld fatbike) •Meer handhaving op rijden onder invloed
• Passende weginrichting bij de gewenste rijsnelheid • Verbeteren fietsvoorzieningen op hoofdfietsroutes • Handhaving van snelheid • Gedragsbeinvloeding en educatie
Thema: auto- en fietsverkeer in het buitengebied (ETW60)
Thema: autoverkeer op hoofdwegen buiten de bebouwde kom (GOW80)
Thema: ouderen op de (elektrische) fiets
•Scheiden fietsroutes en landbouwroutes •Snelheidsremmende maatregelen •Verbeteren fietsvoorzieningen •Handhaving van snelheid •Passeerplaatsen voor landbouwverkeer •Veilige bermen •Gedragsbeinvloeding en educatie
•Toepassen geleiderails indien er te weinig obstakel vrije zone aanwezig is (minder dan 4,50 meter) of verwijderen/verplaatsen bestaande obstakels •Alternatief: het reduceren van de maximumsnelheid (bijvoorbeeld toepassen GOW60) inclusief bijbehorende aanpassingen aan de weginrichting
Figuur 6.1: Mogelijke maatregelen per risicothema
22
• Gedragsbeinvloeding en educatie. • Investeren in brede, veilige vrijliggende fietspaden en verwijderen fietspaaltjes/onnodige obstakels
7. Uitvoeren monitoring Op basis van de 0-metingen die zijn uitgevoerd en verwerkt in het GIS-dashboard, is het mogelijk om de indicatoren te monitoren (onderzoeksvraag 3). Met behulp van deze tool kan ook op lange termijn worden gemeten wat de effecten zijn van het uitvoeringsprogramma op de prestatie indicatoren. Zo is het in de toekomst mogelijk om de risicoaanpak en het uitvoeringsprogramma bij te stellen op basis van de veranderende indicatoren. Door het 4-jaarlijks (bestuursperiode) monitoren van de indicatoren is een PDCA kringloop ontstaan vanuit de proactieve benadering. Verkeersveiligheidsmaatregelen worden niet meer genomen vanuit een reactieve vorm, maar vanuit een proactieve benadering. Door het kiezen voor 4-jaarlijkse monitoring loopt de monitoring synchroon met de periode voor het actualiseren van het uitvoeringsprogramma en blijft op die manier het uitvoeringsprogramma actueel.
Figuur 7.1: PDCA kringloop
23