5. Nota Archeologie voormalig Uden
Tekst van het document
Onderzoeksgebied - Het geografische gebied waarop het onderzoek betrekking heeft. Opgraving / behoud ex situ - Een opgraving of Definitief Onderzoek (DO) is een (preventieve) vorm van onderzoek. Dat wil zeggen dat het veldwerk van het onderzoek begonnen en afgesloten wordt vóór aanvang van de ingreep waarvoor het onderzoek nodig is. Een opgraving heeft als doel het documenteren en van gegevens en het veiligstellen van materiaal van vindplaatsen om daarmee informatie te behouden die van belang is voor kennisvorming over het verleden. De consequentie is dat na de opgraving de vindplaats niet meer bestaat (‘opgraven = vernietigen’). De onderzoeksresultaten worden vastgelegd in een rapport. Opgravingsverbod en certificering - Volgens de Erfgoedwet art 5.1-5.5) is het verboden zonder certificaat handelingen te verrichten m.b.t. het opsporen, onderzoeken of verwerven van cultureel erfgoed of onderdelen daarvan, waardoor verstoring van de bodem, of verstoring of gehele of gedeeltelijke verplaatsing of verwijdering van een archeologisch monument of cultureel erfgoed onder water optreedt Oppervlaktekartering – Karteringsmethode waarbij aan de hand van vondsten aan het oppervlak vindplaatsen worden gelokaliseerd.
Hiertoe worden vooral akkerbouwpercelen (in verband met de vondstzichtbaarheid) in raaien met een regelmatige tussenafstand belopen, waarbij het oppervlak op vondsten wordt geïnspecteerd. Plangebied - Het gebied waarbinnen de realisering van de planvorming het bodemarchief kan bedreigen. Proefsleuf - Methode bij Inventariserend veldonderzoek.
PvA – Een Plan van Aanpak bij een opgraving geeft weer hoe een archeologische uitvoerder de vragen zoals omschreven in het Programma van Eisen denkt te gaan beantwoorden. Bij een PvA van een booronderzoek wordt het doel en de vraagstelling omschreven, evenals de werkwijze, maar gaat er geen PvE of goedkeuring door het bevoegd gezag aan vooraf. PvE – Programma van Eisen. Aan een gravend archeologisch onderzoek moet altijd een PvE ten grondslag liggen dat is bekrachtigd door het bevoegd gezag. Het PvE stelt het kader voor ontwerp en uitvoering. In de KNA zijn de normen vastgelegd waaraan een PvE voor archeologisch onderzoek moet voldoen. Voor het format dat voor PvE’s gebruikt dient te worden, zie www.sikb.nl. RCE - Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed te Amersfoort, uitvoerende dienst van de Minister van OCW. In de RCE is de voormalige ROB (Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek) samen gegaan met de voormalige RDMZ (Rijksdienst voor de Monumentenzorg). Een tijdje heeft het nog RACM geheten (Rijksdienst voor Archeologie, Cultuurlandschap en Monumenten). De RCE is sinds zijn oprichting in 1947
50
Nota archeologiebeleid Uden
de centrale instantie in Nederland op het gebied van archeologisch onderzoek en documentatie. Sinds de privatisering en decentralisatie van de AMZ zijn kerntaken van de archeologische tak van de RCE: onderzoeks- en vondstregistratie in Archis, uitvoering Monumentenwet (aanwijzingen en vergunningen), verlening opgravingsvergunningen aan bedrijven en gemeenten, fungeren als kenniscentrum. SIKB – Stichting Infrastructuur Kwaliteitsborging Bodembeheer (www.sikb.nl). Selectieadvies - Schriftelijk advies aan het bevoegd gezag door een onderzoeks- en/of adviesbureau. Hierin wordt geadviseerd over de behoudenswaardigheid van één of meer vindplaatsen aan de hand van de opgestelde waardering en criteria die gesteld zijn in het archeologische beleid van de betrokken overheid. Selectiebesluit - Een selectiebesluit is het gemotiveerde besluit van Burgemeester en Wethouders waarin bepaald wordt of de waarde van een terrein voldoende is vastgesteld, en of maatregelen ter bescherming van het archeologisch erfgoed nodig zijn. Deze maatregelen kunnen zijn: een opgraving, archeologische begeleiding, technische behoudsmaatregelen. Een selectiebesluit kan in elke fase van het AMZ -proces genomen worden (na bureauonderzoek, verkennend onderzoek, karterend onderzoek en waarderend onderzoek). Het dient in ieder geval genomen te worden na waarderend onderzoek.
In het selectiebesluit wordt niet alleen rekening gehouden met de waarde van het terrein, maar ook met het risico dat de ingreep vormt en met eventuele andere belangen. Bij het selectiebesluit wordt afgewogen of onderzoek of behoud in situ in een kennisbehoefte kan voorzien. Het besluit leidt tot het al dan niet, of onder voorwaarden, verlenen van een vergunning. Senior-archeoloog - Archeoloog die voldoet aan de eisen volgens de KNA 4.0 (of later) Afgeronde universitaire opleiding archeologie (master), Kennis van de relevante onderdelen uit de BRL en de KNA protocollen, Indien de universitaire opleiding niet is afgerond in de archeologie van Noord West Europa dient de minimale aantoonbare ervaringseis uitsluitend betrekking te hebben op werk in de Nederlandse archeologie, 6 jaar werkervaring met gravend onderzoek in Noordwest Europa, waarvan 3 jaar als archeoloog in een leidinggevende functie. 6 relevante publicaties en Lid van beroepsvereniging met ethische code Site - een archeologisch gedefinieerde eenheid van tijd, ruimte, complextype, bijvoorbeeld een Romeins grafveld of een jachtkamp uit het mesolithicum. Binnen een vindplaats kunnen zich meerdere sites bevinden Standaardrapport - Schriftelijk rapport over een opgraving waarin de informatie wordt weergegeven en geïnterpreteerd conform de specificaties van de KNA.
De basisgegevens dienen zodanig (controleerbaar) te worden gepresenteerd dat verder wetenschappelijk onderzoek kan worden uitgevoerd. Het rapport dient tevens in digitale vorm, inclusief complete basisregistratie, aangeleverd te worden. Toevalsvondst - Tijdens bouw- en andere werkzaamheden kan het voorkomen dat men stuit op archeologische resten (monument). Wanneer er geen sprake is van een officiële opgraving, spreken we over een toevalsvondst. Verstoring - Aantasting van een gebied met archeologische waarden. Dit verschijnsel kan zich voordoen: door erosie, afgraving of egalisatie, door (diepe) bewerking van de bovengrond, door zetting als gevolg van ophoging, door verdroging en verzuring. Vindplaats - een locatie waar archeologische vondsten zijn gedaan. Vooronderzoek: zie inventariserend onderzoek Waarderen - Het bepalen van de kwaliteit van: het bodemarchief, van vondstmateriaal of van een monster. Het vaststellen van de kwaliteit van het bodemarchief geschiedt op basis van: belevingsaspecten (schoonheid en herinneringswaarde), fysieke criteria (gaafheid en conservering); deze geven de mate aan waarin archeologische overblijfselen nog intact en in hun oorspronkelijke positie aanwezig zijn, inhoudelijke criteria (zeldzaamheid, informatiewaarde, contextof ensemblewaarde en representativiteit).
51
Nota archeologiebeleid Uden
De waardering van een vindplaats of een groep van vindplaatsen leidt tot een uitspraak over de behoudenswaardigheid ervan en vormt de basis voor het selectieadvies. Na het verwerken van het vondstmateriaal kan dit worden gewaardeerd om een selectie te kunnen maken van materiaal dat voor deponering in aanmerking komt (selectie materiaal). Monsters worden gewaardeerd teneinde een indruk te krijgen van de diversiteit, kwantiteit en conservering van organische resten. Waarderend onderzoek - De waarderende fase van het inventariserend veldonderzoek dient om meer duidelijkheid te verkrijgen over de aard, omvang, datering, gaafheid, conservering en inhoudelijke kwaliteit van de archeologische resten ten behoeve van de waardebepaling. Hierbij dient ook (indien van toepassing) de onderzoeksagenda van de gemeente, de Provinciale OnderzoeksAgenda (POA) en de Nationale Onderzoeksagenda (NOA) te worden betrokken. Uiteindelijk volgt op basis van de waardestelling een selectieadvies en selectiebesluit. Wabo – Wet algemene bepalingen omgevingsrecht. De Wabo integreert een groot aantal “toestemmingen” (zoals vergunningen, ontheffingen en meldingen) tot een soort vergunnming, de omgevingsvergunning. Met de komst van de Wabo zijn diverse wetten waaronder de Wet ruimtelijke ontwikkeling, Monumentenwet 1988, Wet Milieubeheer en de Woningwet Aangepast.
52
Nota archeologiebeleid Uden
Bijlage 4. Het proces van de Archeologische MonumentenZorg (AMZ) Het AMZ-proces is een vorm van trechtering, waarbij meestal begonnen wordt met betrekkelijk eenvoudige (en minder kostbare) onderzoeksmethoden. De meer complexe werkzaamheden worden pas later in het proces toegepast op vindplaatsen waar in het belang van een onderbouwd selectiebesluit nader onderzoek noodzakelijk is. Zo wordt via een proportionele inzet van middelen gekomen tot een afweging van het archeologische belang in het kader van de ruimtelijke ordening. In gevallen waar voldoende duidelijkheid is over de archeologische verwachting kan, om het planproces te versnellen, overwogen worden om bepaalde stappen achterwege te laten. Deze afweging vindt bij voorkeur plaats in overleg met een senior(advies) archeoloog. Het AMZ-proces dient te leiden tot de vraag of er een vergunning binnen een aangewezen archeologische
zone
kan
worden
verleend.
Hiervoor
kent
het
AMZ-proces
een
zgn.
archeologisch stappenplan, onder te verdelen in inventarisatie, selectie en maatregelen (figuren 3.1 en 3.2). Ook als archeologische terreinen en verwachtingszones niet in de bestemmingsplannen zijn opgenomen, geldt dit stappenplan bij bestemmingsplanwijzigingen en afwijkingsbesluiten. Iedere stap eindigt met de afweging of er voldoende informatie is verzameld om een verantwoorde beslissing over eventuele vervolgacties te kunnen nemen. Als er niet voldoende bekend is over de aard en kwaliteit van de archeologische resten (en dus over de gevolgen van de geplande ingreep) kan de gemeente verlangen dat de initiatiefnemer onderzoek laat verrichten waarmee de benodigde informatie wordt verzameld over de aard en kwaliteit van de aanwezige archeologische resten. Op basis van het onderzoeksrapport daarover neemt de gemeente een besluit over het al dan niet verlenen van een vergunning en of daaraan nadere voorschriften worden verbonden (zoals het verrichten van verder onderzoek, aanpassing van het plan, of een eventuele opgraving). Randvoorwaarden:
Voor alle stappen geldt dat de uitvoering ervan dient plaats te vinden conform specificaties vastgelegd in de protocollen en leidraden van de vigerende versie van de Kwaliteitsnorm voor de Nederlandse Archeologie (KNA) en eventuele aanvullende eisen van de gemeente .
Voor de stappen inventariserend veldonderzoek, opgraven en archeologische begeleiding geldt dat uitvoering alleen is voorbehouden aan gecertificeerde bedrijven.
Het uitvoeren van IVO-overig (boren, veldkartering) dient te geschieden op basis van een door een senior archeoloog opgesteld Plan van Aanpak dat niet door het bevoegd gezag hoeft te worden goedgekeurd. Ook hiervoor geldt dat de gemeente met betrekking tot de uitvoering aanvullende eisen kan formuleren.
het uitvoeren van de stappen IVO-proefsleuven, archeologische begeleiding en opgraven, alsook fysieke bescherming dient plaats te vinden op basis van een door het Bevoegd Gezag
goedgekeurd
archeologisch
Programma
van
Eisen
(PvE),
opgesteld
onder
verantwoordelijkheid van een senior-archeoloog.
De gemeente neemt vanuit haar rol als bevoegd gezag en vergunningverlener op basis van het uitgevoerde (voor)onderzoek en het daaruit voortvloeiende advies een selectiebesluit.
53
Nota archeologiebeleid Uden
INVENTARISATIE
Verkennen, Karteren, Waarderen
BUREAUONDERZOEK Verwachtingsmodel
INVENTARISEREND VELDONDERZOEK (IVO)
IVO-OVERIG
IVO-PROEFSLEUVEN ARCHEOLOGISCHE BEGELEIDING
MAATREGELEN
SELECTIE
WAARDERING
SELECTIEBESLUIT Door bevoegde overheid
EINDE ARCHEOLOGISCH ONDERZOEK
OPGRAVEN
FYSIEK BESCHERMEN
ARCHEOLOGISCHE BEGELEIDING
Figuur 3.1 Het proces van de archeologische monumentenzorg (AMZ) in schema zoals dat algemeen gehanteerd wordt.
Figuur 3.2 Onder. Het proces van de archeologische monumentenzorg (AMZ) vertaald in schema van het gemeentelijke proces.
54
Nota archeologiebeleid Uden
STAP 1 aanvraag omgevingsvergunning / bestemmingsplanwijziging of uitvoering civiele werkzaamheden door gemeente
STAP 2 heeft het plangebied een dubbelbestemming archeologie?
ja
neen
geen archeologische belemmering voor vergunning
STAP 3 ingreep gaan dieper dan 0,4 meter beneden maaiveld én beslaat meer oppervlakte dan de gestelde ondergrens
neen
ja
STAP 4
geen archeologische belemmering voor vergunning
bepalen aard archeologisch (voor)onderzoek
STAP 5 opstellen PVA / PVE (aanvrager/adv.bureau)
STAP 6 beoordelen PVA / PVE
STAP 7 uitvoeren archeologisch (voor)onderzoek
STAP 8 toetsen rapport
STAP 9 voldoende archeologische informatie verzameld? ja: ga verder met selectiebesluit neen: herhaal stappen 4-8
selectiebesluit: vrijgeven
geen archeologische belemmering voor vergunning
selectiebesluit: archeologisch begeleiden
selectiebesluit: opgraven
STAP 10
STAP 10
STAP 10
uitvoeren begeleiding (stappen 4 t/m 8)
uitvoeren opgraving (stappen 4 t/m 8)
opstellen voorwaarden fysiek behoud
geen archeologische belemmering voor vergunning
geen archeologische belemmering voor vergunning
geen archeologische belemmering voor vergunning
Intake door Team uitvoering
beleidsadviseur archeologie
afdeling ruimte
team ontwikkeling
selectiebesluit: fysiek behoud in situ
college van b&w gemeenteraad gemandateerd manager
vergunning weigeren
archeologisch bureau
afdeling ruimte
55
Nota archeologiebeleid Uden
Bijlage 5. Enkele praktische wenken: Selectieadvies en selectiebesluit Er is (ook bij archeologische onderzoeksbureaus) vaak nog onduidelijkheid over de dagelijks gebezigde termen selectieadvies en selectiebesluit. De termen zijn geïntroduceerd in de aanloop naar de Wet op de archeologische monumentenzorg (Wamz) en vormen een cruciaal (procesmatig) onderdeel binnen het proces van de Archeologische Monumentenzorg (AMZ), dat is beschreven in de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA). Wat is een ‘selectieadvies’? Dat is een advies dat na een of enkele stappen van vooronderzoeken (bureau- en/of booronderzoek, regelmatig gevolgd door een proefsleuvenonderzoek) door een archeologisch onderzoeksbureau wordt gegeven op basis van een onderzoeksrapport. Het advies geeft aan hoe het vervolgtraject eruit zou moeten zien en wordt meestal nog inhoudelijk beoordeeld door de senior-archeologisch adviseur van de gemeente. -
Als geen behoudenswaardige archeologische resten zijn aangetroffen, zal dit leiden tot een advies tot vrijgave.
-
Als wel behoudenswaardige resten zijn aangetroffen kan geadviseerd worden om deze op te graven of duurzaam in de bodem te behouden. De bevoegde overheid zal een dergelijk advies meestal overnemen, of hier gemotiveerd van afwijken.
-
Een advies om na een bureauonderzoek een booronderzoek of proefsleuvenonderzo ek uit te voeren is geen selectieadvies. Dat zijn namelijk nog vooronderzoeken. Een advies om na een bureauonderzoek het gebied archeologisch vrij te geven is in principe wél een selectieadvies.
Wat is een ‘selectiebesluit’? Een selectiebesluit is een gemotiveerd (onderbouwd) besluit van de bevoegde overheid om behoudenswaardige archeologische resten (in de bodem) te behouden of op te graven. Als deze niet zijn aangetoond dan kan dit leiden tot het besluit archeologische vrijgave van het te ontwikkelen gebied. De term 'selectiebesluit' komt niet in de wet- en regelgeving voor en is geen besluit in de zin van
de
Algemene
Wet
Bestuursrecht
(Awb).
Een
selectiebesluit
kent
daarom
geen
mogelijkheden voor bezwaar en beroep. Een selectiebesluit is derhalve vaak onderdeel van een ander gemeentelijk besluitvormingsproces of een afwegingskader, zoals een bestemmingsplan of omgevingsvergunning. Een dergelijk besluit heeft dan ook alleen juridische betekenis wanneer het is genomen op grond van een wel bestaande wettelijke bevoegdheid, zoals de bevoegdheid om aan een vergunning voorschriften te verbinden of om een vergunning te verlenen of te weigeren. Dat geldt zo ook voor een raadsbesluit tot vaststelling van een bestemmingsplan. Mag een omgevingsvergunning verleend worden zonder een formeel document ‘selectiebesluit’? In een omgevingsvergunning hoeft niet expliciet een als zodanig benoemd selectiebesluit te worden opgenomen. Het verlenen van de omgevingsvergunning, met de gevolgen daarvan, kan op zich ook het selectiebesluit zijn. Toch kiezen veel gemeente ervoor om een apart (selectie)document op te stellen en hebben daarvoor een procedure tot het nemen van een selectiebesluit
vastgesteld.
Het
is
belangrijk
dat
de
procedure
voorziet
in
voldoende
archeologische expertise, ‘checks and balances’. 56
Nota archeologiebeleid Uden
De gemeente Uden wordt aangeraden om een separaat formulier selectieadvies/besluit te gebruiken. Al is het alleen maar om achteraf administratief na te kunnen gaan wat eerder besloten is. Het “selectiebesluit” kan geïntegreerd zijn in ruimtelijke besluiten.
Mag je archeologische voorwaarden verbinden aan een vergunning als de aanwezig heid van archeologische waarden niet vaststaat? Ja, er kunnen archeologische voorschriften aan een vergunning verbonden worden op basis van de verwachting dat er archeologie in de bodem aanwezig is, mits in het bestemmingsplan aangegeven
middels een
dubbelbestemming
waarde
archeologie. Deze
situatie
is
van
toepassing op het merendeel van de aanvragen. Voor een wettelijk beschermd monument (op de verbeelding van een bestemmingsplan aan te geven
met
een
functieaanduiding
(dus
geen
dubbelbestemming)
geldt
altijd
een
vergunningaanvraag bij gemeente of rijk.
Hoe om te gaan met vergunningvrij bouwen? Vergunningvrij bouwen is geregeld in de artikelen 2 en 3 van bijlage II van het besluit omgevingsrecht (Bor). Artikel 2 bevat 22 categorieën waarvoor geen omgevingsvergunning voor de activiteiten ‘bouwen’ en ‘planologisch strijdig gebruik’ is vereist. Een bouwactiviteit van een van deze 22 categorieën hoeft ook niet getoetst te worden aan het onderliggende bestemmingsplan. Bij activiteiten ‘planologisch strijdig gebruik’ gaat het om ruimtelijke relevante activiteiten zoals werken, geen bouwwerken zijnde, het gebruik van gronden en bouwwerken en het bouwen van bouwwerken. Voldoet een project niet aan de categorieën van artikel 2, dan kan het volgens artikel 3 van de van bijlage II vergunningvrij zijn, mits voldaan wordt aan de daarin gestelde eisen én het bestemmingsplan. Van de 22 categorieën zijn er slechts enkele die van toepassing zijn op archeologie: -
Artikel 2, onderdeel 3. ‘Een op de grond staand bijbehorend bouwwerk of uitbreiding daarvan in achtererfgebied, mits wordt voldaan aan de volgende eisen….’ Afhankelijk van de omvang van het bebouwingsgebied kan in geval van een bebouwingsgebied groter dan 300 m²: 90 m², vermeerderde met 10% van het deel van het bebouwingsgebied dat groter is dan 300 m², tot een
maximum
van
in
totaal
150
m²
worden
gebouwd
zonder
toetsing
aan
het
bestemmingsplan. -
Artikel 3, onderdeel 1. ‘Een op de grond staand bijbehorend bouwwerk of uitbreiding daarvan in achtererfgebied, mits wordt voldaan aan de volgende eisen…’. Het ‘bouwen’ van een dergelijk bouwwerk dient te voldoen aan het bestemmingsplan.
-
Artikel 3, onderdeel 5. ‘Een zwembad, bubbelbad of soortgelijke voorziening, dan wel vijver op het erf bij een woning of woongebouw, mits niet van een overkapping voorzien’. Het ‘bouwen’ van een zwembad dient te voldoen aan het bestemmingsplan. Als het bestemmingsplan een maximum oppervlakte bepaald heeft, dan dient hieraan te worden voldaan. Welke archeologie-relevante uitzonderingen zijn er op vergunningvrij bouwen? Vergunningsvrij bouwen is niet van toepassing voor zover voor het bouwwerk volgens het bestemmingsplan regels gelden die in het belang van de archeologische monumentenzorg zijn gesteld (art 40 Mw = vervallen per 1 juli 2016, gaat in 2019 op in de Omgevingswet maar vooruitlopend hierop blijft hoofdstuk V, paragraaf 1 van de Monumentenwet 1988 gelden op grond van het overgangsrecht van de Erfgoedwet), tenzij de oppervlakte van het bouwwerk minder dan 50 m 2 bedraagt (artikel 5, onderdeel 4, van bijlage II bij het Bor). 57
Nota archeologiebeleid Uden
Vergunningvrij bouwen op of bij een (beschermd) Rijks-, provinciaal- of gemeentelijk monument of in een Rijksbeschermd stads- of dorpsgezicht is slechts toegestaan als het gaat om gewoon onderhoud, er uitsluitend sprake is van inpandige veranderingen of ga at wijzigingen aan delen van het monument die geen monumentale waarde meer hebben. Voor alle overige (bouw)activiteiten dient een vergunning te worden aangevraagd op het betreffende bestuurlijke niveau. Dit geldt in het gemeentelijke beleid dus voor archeologische monumenten van de categorie 1. In een bestemmingsplan hebben deze geen dubbelbestemming, maar een functieaanduiding. Wat zijn de archeologische risico’s van vergunningvrij bouwen? Voor de beleidscategorieën 3 t/m 5 (ondergrenzen 250 m² en 2500 m²) heeft dit geen noemenswaardige consequenties. Op grond van de hoge onderzoeksgrenzen onderzoeksplicht zal een dergelijk initiatief altijd vergunningvrij zijn. Uitzondering daarop vormt de categorie 2, waarbij een ondergrens onderzoeksplicht wordt gehanteerd van 1 m². Activiteiten onder deze ondergrens zijn vrijgesteld van onderzoek. Het is moeilijk om in te schatten wat daarvan de consequenties kunnen zijn voor het archeologisch bodemarchief ter plaatse. Is de kans groot dat op dergelijke – categorie 2 - terreinen vergunningvrij zal worden gebouwd? Waarschijnlijk niet.
Gezien de aard van de terreinen is de kans klein dat hier ooit het aspect ‘bouwen’ aan de orde zal zijn. Maar om reden van zekerheid dat door een dergelijk initiatief geen aanwezige ar cheologische waarden worden verstoord, is aan te raden te onderzoeken of voor dit soort situaties in de gemeentelijke erfgoedverordening een vangnetbepaling kan worden op genomen.
Archeologie en ondergrondse sloop Bij het (ondergronds) slopen van gebouwen kunnen eventueel aanwezige archeologische resten worden verstoord. Meestal is voor sloopactiviteiten geen omgevingsvergunning nodig en volstaat een sloopmelding. 16 Er zijn verschillende sloopactiviteiten waarvoor wel een omgevingsvergunning noodzakelijk is. Deze sloopactiviteiten staan in art. 2.1 en 2.2 Wabo. 17 Het gaat dan om: -
Planologisch slopen: artikel 2.1, eerste lid, sub g Wabo
-
Monument slopen: artikel 2.1, eerste lid, sub f Wabo (rijksmonument), artikel 2.2, eerste lid, sub b Wabo (gemeentelijk / provinciaal monument) en artikel 2.1, eerste lid, sub h Wabo (Beschermd stads- of dorpsgezicht)
-
Selectief slopen en asbest verwijderen: paragraaf 1.7 Bouwbesluit2012.
In de overige gevallen kan het dus voor komen dat archeologische resten reeds aangetast o f verdwenen
zijn
voordat
toetsing
aan
het
bestemmingsplan
in
het
kader
van
een
omgevingsvergunning heeft plaatsgevonden. Deze was immers niet nodig voor sloopwerk -
16
Korf en Vossen, 2013, p 67-68
17
https://vng.nl/onderwerpenindex/ruimte-en-wonen/wabo-
omgevingsvergunning/vraag-en-antwoord/voor-welke-sloopactiviteiten-stelt-dewabo-een-omgevingsvergunning-verplicht 58
Nota archeologiebeleid Uden
zaamheden. In dergelijke gevallen ontbreekt vooralsnog een aangewezen instrumentarium om archeologische begeleiding van sloopactiviteiten onder maaiveld te borgen. Voor de gemeente is dan de enige mogelijkheid om voor het betreffende gebied via de erfgoedverordening tot gemeentelijk (archeologisch) monument te verklaren. Is dit risico groot? Nee, een dergelijke situatie komt in de praktijk maar weinig voor, omdat een vergunningaanvraag nieuwbouw meestal eerder plaatsvindt dan de werkelijke sloop. Nu is een archeologische begeleiding van ondergrondse sloopwerkzaamheden niet altijd mogelijk (denk aan zware verontreiniging), maar ook niet altijd noodzakelijk.
Een richtlijn ondergrondse sloop en archeologie kan tot op zekere hoogte borgen dat de sloopwerkzaamheden vooral in reeds verstoorde zones plaatsvinden en niet op plekken waar de archeologie nog intact aanwezig is. De gemeente wordt geadviseerd een dergelijke richtlijn te gebruiken.
59
Nota archeologiebeleid Uden
Bijlage 6. Overzichtstabel overgang Monumentenwet naar Erfgoedwet en Omgevingswet In deze tabel is weergegeven op welke plek regelingen uit de Monumentenwet 1988 terug te vinden zijn in de Erfgoedwet en welke regelingen in het stelsel van de Omgevingswet (wet en AMvB’s) terug komen. Hierbij is alleen verwezen naar de artikelen van de Mw 1988 die tot 1 juli 2016 nog in werking waren en die betrekking hebben op arche ologische monumentenzorg. Artikelen die al eerder vervangen waren en artikelen die alleen betrekking hebben op gebouwde of aangelegde monumenten ontbreken in de tabel. Ook zijn de artikelen 65 t/m 70 buiten beschouwing gelaten omdat deze betrekking hebben op het overgangsrecht bij de inwerkingtreding van de Wet op de archeologische monumentenzorg (2007). Voor de regelingen uit de Monumentenwet die overgaan naar de Omgevingswet is niet overal exact weergegeven waar deze terecht komen. Dit heeft twee redenen. Allereerst is de systematiek van de Omgevingswet volkomen anders dan die van het ‘oude’ stelsel. Voor een correcte weergave zou daarom zeer gedetailleerd moeten worden ingegaan op welke wetsartikelen welke regelingen mogelijk maken en welke onderdelen van de AMvB vervolgens weer regels stellen omtrent die regelingen. Deze regelgeving heeft veelal niet alleen
op
archeologie
betrekking,
maar
op
toedeling
van
verantwoordelijkheden
en
bevoegdheden aan overheidsorganen in algemene zin. De tweede reden is dat de teksten van de AMvB’s en ministeriële regelingen onder de Omgevingswet nog niet vastliggen. Teksten en artikelnummers kunnen dus nog wijzigen. Waar mogelijk is aangegeven waar regelingselementen te vinden zijn in de ontwerpversie van de AMvB’s, zoals die van juli-september 2016 ter inzage hebben gelegen. Waarschuwing: de teksten en artikelnummering van de AMvB’s van de Omgevingswet kunnen nog gewijzigd worden. Ook in de teksten van de Omgevingswet zelf kunnen - als gevolg van de Invoeringswet en het Invoeringsbesluit - nog wijzigingen optreden. Deze tabel geeft alleen weer wáár een nieuwe regeling kan worden gevonden. Om onjuiste formuleringen en aanhalingen te voorkomen wordt gebruikers geadviseerd de tekst van het regelingselement na te zoeken. De grijs gearceerde artikelnummers van de Monumentenwet blijven (op grond van het overgangsrecht in de Erfgoedwet) van kracht tot de inwerkingtreding van de Omgevingswet.
Uit: Van Monumentenwet naar Erfgoedwet Regelingenoverzicht archeologie. Opgesteld door GK Milieu Erfgoed Ruimte en pro-Erfgoed in opdracht van ArchAeO BV januari 2017
60
Nota archeologiebeleid Uden
Artikel
onderwerp
wordt
bijzonderheden
Definities
o.a. Ew art. 1.1
De definitie van archeologisch
Mw 1988 1
rijksmonument en van opgraven (ook onder water) zijn aangepast. 2
Gebruik van een monument
Ew art 3.1
3
Bevoegdheid aanwijzing
Ew art 3.1 en Ew
onroerend beschermd
3.2
monument 4
Kennisgeving aanwijzing
Ew art 3.2
onroerend monument
Uniforme openbare voorbereidingsprocedure van toepassing verklaard
5
Voorbescherming onroerende
Omgevingswet
Wordt geregeld via definities
monumenten 6
Monumentenregister
Ew art 3.3
7
Monumentenregister voor
-
buiten gemeenten gelegen
Er is geen register meer voor buiten gemeenten gelegen monumenten
monumenten 8
Bevoegdheid
Ew art. 3.4
monumentenregister 9
Kadastrale aanduiding
Ew art 3.5
monumenten 10
Monumentenregister leidend
Ew art.3.6
11
Monumentenvergunningplicht
Omgevingswet
ontwerp Bal art 11.11
13
Bevoegdheid vergunning
Omgevingswet
ontwerp Bal art. 11.3
archeologische rijksmonumenten 14
Onderzoeksplicht bij aanvraag
Omgevingswet
vergunning archeologische rijksmonumentactiviteit 14a
Voorbereiding vergunning
Omgevingswet
archeologische (rijks)monumentactiviteit 15
Monumentencommissie
Omgevingswet
19
Voorschriften aan
Omgevingswet
ontwerp Bkl art 8.67
Omgevingswet
Onder de Omgevingswet vervalt de
archeologische monumentenvergunning / archeologische rijksmonumentactiviteit 20
Bijhouden monumentenvergunningen
verplichte registratie van veel vergunningen. Voor monumentenvergunningen geldt dit niet.
21
Mogelijkheid intrekken
Omgevingswet
monumentenvergunning 22
Schadevergoeding in verband
Omgevingswet
met monumentenvergunning 61
Nota archeologiebeleid Uden
23
Schadebeoordelingscommissie
Omgevingswet
24
Procedure schadebeoordeling
Omgevingswet
25
Plichten
Omgevingswet
schadebeoordelingscommissie 26
Termijn
Omgevingswet
schadebeoordelingsadvies 27
Procedure schadebeoordeling
Omgevingswet
28
Kosten schadebeoordeling
Omgevingswet
29
Beslistermijn minister over
Omgevingswet
schadebeoordeling 34a
Regeling excessieve kosten van
-
opgravingen 38
Gemeentelijke
De excessieve kostenregeling is vervallen.
Omgevingswet
archeologieverordening
Net als andere verordeningen op het gebied van de fysieke leefomgeving maakt de archeologieverordening straks deel uit van het Omgevingsplan
38a
Rekening houden met
Omgevingswet
art 5.72 ontwerp Omgevingsbesluit
Omgevingswet
Wordt waarschijnlijk geregeld in de
archeologie bij bestemmingsplan 39
Mogelijkheid vergunningstelsel voor aanlegactiviteiten in het
Invoeringswet en het
kader van archeologische
Invoeringsbesluit.
monumentenzorg 40
Mogelijkheid vergunningstelsel
Omgevingswet
voor bouwactiviteiten in het kader van archeologische monumentenzorg 41
Voorschriften aan
Omgevingswet
omgevingsvergunning in het kader van archeologische monumentenzorg 41a
Vrijstellingsgrens 100 m2
Omgevingswet
43
Eisen aan archeologische
Omgevingswet
ontwerp Bkl
rapporten 44
Provinciale attentiegebieden
-
De mogelijkheid voor provincies om archeologische attentiegebieden aan te wijzen is vervallen
45
Opgravingsvergunning
Ew art. 5.1 t/m
Het systeem van
art. 5.5
opgravingsvergunningen die door de minister verstrekt werden, is vervangen door een systeem van certificaten die door certificerende instellingen verstrekt worden.
46
Plichten archeologisch
Ew art. 5.6
onderzoeksbedrijf 47
Intrekking
Ew art 5.4
opgravingsvergunning 47a
Opgravingen in aansluitende
Certificerende instelling kan een certificaat intrekken.
Ew art. 1.2
zone 62
Nota archeologiebeleid Uden
48
Eisen aan houders van
Ew art 5.5
opgravingsvergunningen
Het systeem van opgravingsvergunningen die door de minister verstrekt werden, is vervangen door een systeem van certificaten die door certificerende instellingen verstrekt worden.
49 50
Uitzonderingspositie
Ew art 5.1, lid 2,
universiteiten
Bea art 2.1
Eigendom archeologische
Ew art 5.7
vondsten 51
Archeologische depots
Ew art 5.8
52
Deponeringsplicht
Ew art 5.9
archeologische vondsten 53
Meldingsplicht toevalsvondsten
Ew art 5.10
archeologie 54
Meldingsplicht bij archeologisch
Ew art 5.11
onderzoek 54a
Meldingsplicht in aansluitende
Ew art 1.2
zone 55
Archeologisch
Ew art 5.12
informatiesysteem (ARCHIS) 56
Mogelijkheid stillegging werk in
Omgevingswet
verband met archeologie 57
Betredingstoestemming
Omgevingswet
terreinen voor archeologisch onderzoek 58
Schadevergoeding bij
Omgevingswet
stillegging of betreding 59
Toewijzing rechtbank voor
Omgevingswet
schadevergoeding bij stillegging of betreding 60
Standaardformulieren
Ew art 5.13
meldingsplicht en archeologisch onderzoek 63
Handhaving
Ew art 8.1
63
Nota archeologiebeleid Uden
Links http://cultureelerfgoed.nl/sites/default/files/publications/ministerie_ocw_2015_de_archeologis che_monumentenzorg.pdf http://cultureelerfgoed.nl/sites/default/files/publications/qas_over_de_erfgoedwet.pdf http://cultureelerfgoed.nl/dossiers/erfgoedwet https://www.tweedekamer.nl/vergaderingen/commissievergaderingen/details?id=2015A00713 Erfgoedwet Besluit Erfgoedwet archeologie Omgevingswet Omgevingsbesluit (tekst ten tijde van internetconsultatie zomer 2016) Besluit activiteiten leefomgeving (tekst ten tijde van internetconsultatie zomer 2016) Besluit kwaliteit leefomgeving (tekst ten tijde van internetconsultatie zomer 2016) Besluit bouwwerken leefomgeving (tekst ten tijde van internetconsultatie zomer 2016)
Deze notitie is opgesteld in de eerste helft van 2017 en geeft de stand van zaken op dat moment weer. De stelselherziening omgevingsrecht is een dynamisch geheel, waarin vele keuzes worden gemaakt en weer worden gewijzigd. De makers van deze brochure wijzen iedere claim als gevolg van onjuiste aanhaling, onjuiste of
gewijzigde nummering of
tekstweergave op voorhand af.
64
Nota archeologiebeleid Uden
Bijlage 7 Voorbeeld planregels Artikel 1 Begrippen Akkerdek humusrijk grondpakket ontstaan door grondomwerking. Men spreekt van een plaggendek als ten gevolge van bemesting met (heide)plaggen vermengd met dierlijke mest in de loop der tijd een dikker akkerdek is ontstaan. Archeologische waarde De aan een gebied toegekende waarde in verband met de in dat gebied voorkomende archeologische relicten (resten uit het verleden). Archeologische verwachting De aan een gebied toegekende verwachting in verband met de kans op het voorkomen van archeologische relicten. Archeologisch onderzoek Een dienst, bedrijf, instelling of gemeentelijk bureau dat gravend of prospectief o nderzoek verricht, dient voor deze werkzaamheden gecertificeerd te zijn en te werken volgens de Kwaliteitsnorm voor de Nederlandse Archeologie (KNA). Met de invoering van de Erfgoedwet (1 juli 2016) is de opgravingsvergunning voor bedrijven en instellingen die gravend onderzoek uitvoeren gewijzigd in een certificaat, te verlenen door een certificerende instelling. (Ew artikel 5). Bouwvoor Bovenste deel van de bodem van bijvoorbeeld een akker dat door menging door ploegen of spitten is ontstaan en humusrijker is dan de ondergrond (zie ook akkerdek). De grondlaag waar de wortels van de planten in groeien. Doorgaans de bovenste 30 cm.
Bodemingreep Werken of werkzaamheden, genoemd onder artikel #, die een bodemverstorende werking kunnen hebben op het aanwezige archeologische bodemarchief. Deskundige op het terrein van de archeologische monumentenzorg Een door het college van Burgemeester en Wethouders aan te wijzen deskundige op het gebied van archeologie. Deze dient in ieder geval te voldoen aan de in de KNA gestelde kwalificaties van senior archeoloog. Diepte bodemingreep De diepte van de bodemverstorende ingreep, gemeten ten opzichte van de maaiveldhoogte, zoals die is vastgelegd in het Actueel Hoogtebestand Nederland 2. Oppervlakte bodemingreep De oppervlakte van het gebied (de zone) waarbinnen bodemingrepen plaatsvinden die een verstorende werking kunnen hebben op het archeologisch bodemarchief. Projectgebied Gebied waarop een (nieuwe) bestemming van toepassing is. 65
Nota archeologiebeleid Uden
Artikel 2 Bestemmingsplanregels
Artikel .. Waarde – Archeologie … Bestemmingsomschrijving De voor ‘Waarde - Archeologie’ aangewezen gronden zijn, behalve voor de andere daar voorkomende bestemming(en), mede bestemd voor het behoud en de bescherming van de in de grond aanwezige of te verwachten archeologische waarden. Deze bestemming is primair ten opzichte van de overige aan deze gronden toegekende bestemmingen. .. Bouwregels 1 Op of in deze gronden mogen ten behoeve van de andere daar voorkomende bestemmingen geen gebouwen worden gebouwd, met uitzondering van: a. ver-/nieuwbouw van bestaande gebouwen, waarbij de bestaande oppervlakte van het gebouw niet wordt vergroot; b. een bouwwerk waarvan de oppervlakte kleiner is dan: 1 m² of minder diep reikt dan 0,20 meter beneden maaiveld (bij categorie 2); 250 m² of minder diep reikt dan 0,40 meter beneden maaiveld (bij categorie 3 en 4); 2.500 m² of minder diep reikt dan 0,40 meter beneden maaiveld (bij categorie 5). .. Afwijken van de bouwregels a. Het bevoegd gezag kan een omgevingsvergunning verlenen voor het afwijken van het bepaalde in lid .. ten behoeve van andere daar voorkomende bestemmingen, indien is gebleken dat het oprichten van het in lid ..bedoelde gebouw(en) niet zal leiden tot een verstoring van de archeologische waarden. b. Voor zover het oprichten van het in lid ..
bedoelde gebouw(en) kan leiden tot een verstoring van archeologische resten, kan het bevoegd gezag aan de omgevingsvergunning voorschriften verbinden, zoals: 1. de verplichting tot het treffen van technische maatregelen waardoor de archeologische resten in de bodem kunnen worden behouden, of; 2. de verplichting tot het doen uitvoeren van opgravingen, of; 3. de verplichting de activiteit die tot bodemverstoring leidt, te laten begeleiden door een deskundige op het terrein van de archeologische monumentenzorg die voldoet aan een door het bevoegd gezag bij de vergunning te stellen kwalificaties. c. De omgevingsvergunning wordt niet eerder verleend dan nadat de aanvrager een rapport heeft overlegd, waarin de archeologische waarde van het terrein, dat blijkens de aanvraag zal worden verstoord, naar het oordeel van het bevoegd gezag in voldoende mate is vastgesteld. d. Het bepaalde in lid …is niet van toepassing op: 1. bouwwerken die reeds in uitvoering zijn op het tijdstip van inwerkingtreding van dit bestemmingsplan; 2. bouwwerken die mogen worden gerealiseerd krachtens een reeds verleende vergunning; 3. een tijdelijk bouwwerk dat uitsluitend voor archeologisch onderzoek is bestemd met een bouwhoogte tot 3 meter. e.
Indien blijkt dat de archeologische waarden van de gronden door het verlenen van de omgevingsvergunning zullen worden verstoord zonder dat het mogelijk is om deze door de in sub d genoemde voorwaarden veilig te stellen, dan wordt de vergunning geweigerd.
66
Nota archeologiebeleid Uden
…Omgevingsvergunning voor het uitvoeren van werken, geen bouwwerk zijnde, en werkzaamheden .. Verbod Het is verboden zonder of in afwijking van een omgevingsvergunning de volgende werken, geen bouwwerken zijnde, en werkzaamheden uit te voeren: a. grondwerkzaamheden, zoals het afgraven, ophogen, vergraven, egaliseren, diepploegen en diepwoelen van gronden; b. het indrijven van voorwerpen in de grond zoals heipalen, damwanden, boor- en pompputten; c. waterhuishoudkundige ingrepen zoals het aanbrengen van onderbemaling; d. het aanleggen van dammen en stuwen en het aanbrengen van oeverbeschoeiing; e. het aanleggen, dempen of wijzigen (zoals het verbreden, verdiepen, wijzigen van oevers en profiel) van sloten, greppels, watergangen en overige waterpartijen; f. het aanbrengen van diepwortelende beplanting; g. het rooien van diepwortelende beplantingen voor zover daarbij stobben worden verwijderd; h. het omzetten van gras of akkerland in een teelt waarbij bodemvolume wordt afgevoerd waartoe gerekend worden boomteelt, graszodenteelt en siergewassenteelt; i. het aanleggen, verbreden en/of verharden van wegen, paden, banen en/of parkeergelegenheden en/of het aanbrengen van andere oppervlakteverhardingen; j.
het aanbrengen van ondergrondse transport-, energie-, telecommunicatie- of andere leidingen en de daarmee verband houdende constructies, waarbij de breedte van grondwerken meer dan 1 meter bedragen; k. het slopen van gebouwen en verwijderen van funderingen, waarbij grondroering plaatsvindt; l. het afplaggen of verschralen van heide- of natuurgebieden; m.het aanleggen van een drainagestelsel en beregeningsinstallatie. … Uitzonderingen Het bepaalde in … is niet van toepassing op werken en werkzaamheden die: a. maximaal [0,20 m voor categorie 2 en 0,40 m voor categorie 3 t/m 5] diep reiken ten opzichte van het maaiveld, tenzij het werkzaamheden betreffen genoemd onder 2.4.1 sub a, h, l en m; b. een verstoringsoppervlakte hebben van niet meer dan: 1 m2 (categorie 2); 250 m2 (bij categorie 3 en 4); 2.500 m2 (bij categorie 5). c. ten dienste staan van archeologisch onderzoek, mits verricht door een ter zake deskundige; d. het normale beheer en onderhoud betreffen, met inbegrip van onde rhoud- en vervangingswerkzaamheden van bestaande riolen, bestratingen, beplantingen en binnen bestaande tracés van kabels en leidingen; e. het normale agrarisch gebruik betreffen waaronder worden verstaan grondbewerkingen ten dienste van agrarisch gebruik mits de bodem tot niet meer dan een diepte van 0,40 meter (20 cm bij categorie 2) onder maaiveld wordt geroerd; f.
plaatsvinden binnen een afstand van maximaal 2,5 meter uit een bestaande fundering van een bestaand bouwwerk; g. reeds in uitvoering zijn op het tijdstip van rechtskracht verkrijgen van dit bestemmingsplan; h. mogen worden uitgevoerd krachtens een reeds verleende vergunning. …Toelaatbaarheid a. De in lid …bedoelde omgevingsvergunning kan slechts worden verleend indien uit een archeologisch rapport blijkt dat de in lid …..genoemde werkzaamheden dan wel de directe of indirecte gevolgen van deze werken en werkzaamheden niet zullen leiden tot een verstoring van archeologische resten. b. Een onderzoek als bedoeld in sub a is niet vereist indien naar oordeel van het bevoegd gezag de archeologische waarde van het terrein in andere beschikbare informatie afdoen de is vastgesteld; c. Voor zover de in lid … genoemde werken en werkzaamheden dan wel de directe of indirecte 67
Nota archeologiebeleid Uden
gevolgen daarvan kunnen leiden tot een verstoring van archeologische resten, kan de omgevingsvergunning worden verleend, als daaraan de volgende voorwaarden worden verbonden: 1. de verplichting tot het treffen van technische maatregelen, waardoor archeologische resten duurzaam in de bodem kunnen worden behouden; 2. de verplichting tot het doen van opgravingen; 3. de verplichting de activiteit die tot bodemverstoring leidt te laten begeleiden door een deskundige op het terrein van de archeologische monumentenzorg die voldoet aan door het bevoegd gezag bij de omgevingsvergunning te stellen kwalificaties; 4. indien het bepaalde onder c sub 3 van toepassing is, worden aan de omgevingsvergunning voorschriften verbonden omtrent de gevolgen van vondsten die worden gedaan tijdens de uitvoering van bouwwerkzaamheden. d. De omgevingsvergunning wordt niet eerder verleend dan nadat de aanvrager een rapport heeft overgelegd, waarin de archeologische waarde van het terrein dat blijkens de aanvraag zal worden verstoord, naar het oordeel van het bevoegd gezag in voldoende mate is onderzocht en gewogen. …Wijzigingsbevoegdheid Burgemeester en wethouders zijn bevoegd het bestemmingsplan te wijzigen door: a.
de bestemming ‘Waarde Archeologie’, geheel of gedeeltelijk te doen vervallen, als op basis van archeologisch onderzoek is aangetoond dat op de betrokken locatie geen archeologische waarden (meer) aanwezig zijn; b. de bestemming ‘Waarde Archeologie’ toe te kennen, indien uit archeologisch onderzoek blijkt dat de bestemming van deze gronden, gelet op ter plaatse aanwezige archeologische waarden, aanpassing behoeft.
68