CConstaterende datMaashorst
Koppel je AI →
Document · PDF

4. Nota Archeologie voormalig Landerd

Raadsvergadering 14 december 2023, gemeente MaashorstBij agendapunt: Raadsvoorstel Vaststellen harmonisatie archeologisch beleid16.315 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 2

vooralsnog

onduidelijk.

De

huidige

criteria

zijn

onduidelijk

en

bovendien

weinig

bemoedigend. Zie voor de exacte bepalingen: http://www.cultureelerfgoed.nl/wonen/subsidie/excessieve-kosten-opgravingen Bestuurslasten archeologiebeleid De bestuurslasten archeologiebeleid kunnen worden onderverdeeld in eenmalige kosten die gemaakt worden voor: -

Het opstellen en implementeren van de archeologische waarden- en beleidskaart.

-

Voor de ontwikkeling en implementatie van beleid.

-

Voor het adviseren inzake bestemmingsplannen en vergunningen.

En jaarlijkse uitvoeringskosten. De jaarlijkse uitvoeringskosten komen voort uit het begeleiden van de uitvoering en handhaving van het archeologiebeleid. De hoogte van de bestuurslasten zijn afhankelijk van: -

Het aantal vergunningen dat wordt verleend voor omgevingsvergunningen.

-

De omvang van de ontwikkelingsgerichte ruimtelijke plannen (oppervlakte) in relatie tot de beleidskeuzen (ondergrenzen voor het verplicht stellen van archeologisch onderzoek).

-

De omvang van de met een archeologische (verwachtings)waarde belaste gebieden.

Terugkerende taken die samenhangen met het adviseren inzake bestemmingsplannen en vergunningen en het begeleiden van de uitvoering en handhaving van het beleid, bestaan onder andere uit: -

Het opstellen en/of beoordelen van de archeologieparagraaf, verbeelding en planregels van bestemmingsplannen en ruimtelijke onderbouwingen.

-

Het formuleren van Programma’s van Eisen t.b.v. maatregelen, die gericht zijn op het beschermen (behoud in situ) of het opgraven (behoud ex situ) van geselecteerde waarden.

-

Het

beoordelen

van

Programma’s

van

Eisen

(controle

onderzoeksvragen,

prospectiestrategie en -methode) voor alle uitvoerende onderzoeken in de gemeente (zowel van particuliere initiatiefnemers als ook van de gemeente als ontwikkelaar). In de

27

Nota Archeologie gemeente Landerd

regel

betreft

het

onderzoeken

in

het

kader

van

nieuwe

(ontwikkelingsgerichte)

bestemmingsplannen of onderzoeken in het kader van omgevingsvergunningen. -

Het beoordelen van de rapportages die het resultaat zijn van uitgevoerde onderzoeken en op basis daarvan besluiten of en welke vervolgstappen noodzakelijk zijn.

-

Het nemen van een selectiebesluit met betrekking tot archeologische waarden op grond van een afgerond vooronderzoek en een uitgebracht selectieadvies.

-

Het inhoudelijk toezicht houden op onderzoek.

Daarnaast dient er rekening mee te worden gehouden dat de archeologische waarden - en beleidskaart tweejaarlijks wordt geactualiseerd. Het rijk verstrekt via een uitkering uit het gemeentefonds een bestuurslasten vergoeding aan gemeenten en provincies voor de aanloop- en uitvoeringskosten die gepaard gaan met de invoering van de wet op de archeologische monumentenzorg. Deze bestuurslastenvergoeding via het gemeentefonds heeft een structureel karakter en bedraagt € 0,61 per wooneenheid. Dit is uiteraard bescheiden, gezien het gemeentelijk takenpakket. Beleidsregel 7. De gemeente Landerd reserveert geen apart budget voor de uitvoering van het gemeentelijk

archeologiebeleid

en

hanteert

het

landelijke

uitgangspunt

‘de

verstoorder betaalt’. Gemaakte kosten ten behoeve van het uitvoeren van het archeologiebeleid zullen verhaald worden via: 1. De bestuurslastenvergoeding, daar waar het niet-project gebonden kosten betreft. 2. De heffing van projectleges of kostenverhaal op basis van de Wro afdeling 6.4, daar waar het projecten van derden betreft. 3. Projectkosten, daar waar het eigen gemeentelijke projecten betreft.

2. COMMUNICATIE EN PUBLIEKSBEREIK Met de introductie van de Wamz komt de archeologie dichter bij de burger te staan. Dat betekent doorgaans echter nog niet dat archeologie voor de burger ook zichtbaar is of wordt. Het is een uitdaging voor alle partijen om archeologie toch beleefbaar te maken, bij te laten dragen aan de ruimtelijke kwaliteit van de leefomgeving en zo voor een maatschappelijk draagvlak te zorgen. Archeologie heeft een duidelijke publieksfunctie. Veel mensen hebben belangstelling voor het leven dat zich vroeger afspeelde in hun eigen dorp, stad, wijk of straat. Vooral het uitvoerende archeologische werk, zoals een opgraving, trekt vaak veel belangstelling. De resultaten daarvan leveren dan ook een belangrijke bijdrage aan het cultuurhistorisch besef en het leefklimaat binnen de gemeente. Publieksparticipatie vormt vanzelfsprekend een belangrijk onderdeel van de archeologische activiteiten in de gemeente. De betrokkenheid van de bewoners bij de resultaten van archeologisch onderzoek is meestal groot. Archeologie is namelijk spannend en appelleert sterk aan de behoefte van veel mensen om iets te weten te komen over de geschiedenis van hun

28

Nota Archeologie gemeente Landerd

eigen leefomgeving. Opgravingsprojecten zijn bij uitstek geschikt voor het enthousi asmeren van de schoolgaande generatie. Samen met het primair en voortgezet onderwijs kunnen projecten op het gebied van erfgoededucatie worden ontwikkeld. Blijvende aanwezigheid van archeologische vondsten op locatie, in een lokaal informatiecentrum of arc heologisch museum heeft een grote toegevoegde waarde. Bij grotere archeologieprojecten zal de gemeente overwegen in overleg met alle betrokken partijen een communicatieplan op te stellen en eventuele kosten voor blijvende herinneringen in de projectbegroti ng op te nemen.

3. DE ROL VAN DE HEEMKUNDEKRING EN VRIJWILLIGERS Amateurarcheologen en heemkundigen (hier verder vrijwilligers genoemd) kunnen op velerlei wijzen een belangrijke rol vervullen bij het creëren van draagvlak voor de lokale geschiedenis: -

Signaleren en melden (ogen en oren van de archeologie).

-

Het kritisch volgen van archeologische onderzoeken.

-

Het aanleveren van lokale informatie aan archeologische onderzoeksbureaus .

-

Meewerken aan archeologisch onderzoek van opgravingsbureau ’s.

-

Het zelfstandig uitvoeren van waarnemingen, noodopgravingen en inspecties.

-

Het verzorgen van publieksvoorlichting d.m.v. tentoonstellingen, rondleidingen, website, persberichten etc.

Binnen

de

gemeente

Landerd

zijn

op

dit

moment

geen

verenigingen

met

archeologievrijwilligers actief. Het ontwikkelen van een flankerend beleid is dan ook niet mogelijk.

Ondanks

de

afwezigheid

van

archeologievrijwilligers

binnen

onze

gemeente,

stimuleert de gemeente de betrokkenheid van deze vrijwilligers bij de uitvoering van professionele archeologische onderzoeken. Hiertoe wordt er op toegekeken dat de mogelijkheid van participatie van vrijwilligers wordt meegenomen in de programma’s van eisen die ten grondslag liggen aan archeologisch onderzoek en die door het bevoegd gezag (doorgaans de gemeente) goedgekeurd worden. Beleidsregel 8. De gemeente Landerd onderschrijft de belangrijke rol van archeologievrijwilligers. Zo kunnen vrijwilligers betrokken worden bij archeologisch onderzoek. De gemeente kan hiervoor voorwaarden in het programma van eisen opnemen.

29

Nota Archeologie gemeente Landerd

LITERATUUR Alkemade M. en W.A.M. Hessing, 2009, Voorbeeldbeleidsplan Gemeentelijke Archeologische Monumentenzorg, Amsterdam. (uitgave VNG). Alkemade M., W. Hessing en K. Kaptein, 2009, Verder met Valletta. Handreiking voor de gemeentelijke archeologische monumentenzorg (AMZ), Amsterdam. (uitgave VNG). Beek, H.S.M., M. van der Küper en M.M. Neerinkx, 2004, Leidraad voor de implementatie van archeologie in bestemmingsplannen, Woerden. Cultuurlandschap

en

Bestemmingsplannen,

Monumenten Juridisch

/

Royal

planologische

Haskoning,

mogelijkheden

2003, voor

de

Archeologie

en

bescherming

van

archeologische waarden, Rijksdienst voor Archeologie. Gerritsen, F. en E. Rensink (red.), 2004, Beekdallandschappen in archeologisch perspectief. Een kwestie van onderzoek en monumentenzorg. (Nederlandse Archeologische Rapporten 28). Luinge, R.A.C., 2011, Bouwen, ruimte en archeologie; Een uitleg over het juridisch kader van de archeologie. (SIKB uitgave). Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, 2009, Beleidsbrief MoMo; Modernisering Monumentenzorg., Den Haag. Provincie Noord-Brabant, 2010, Cultuurhistorische Waardenkaart provincie Noord-Brabant, ‘s Hertogenbosch. Rijdt, T. van de en R. Berkvens, 2010, Verleden wordt heden. Een handreiking voor vrijwilligers in de archeologische monumentenzorg, Eindhoven. RAAP Archeologisch Adviesbureau bv., 2011, Archeologisch erfgoed van Peelhorst en Maasdal: een archeologische waarden- en verwachtingskaart en beleidskaart voor de gemeenten Sint Anthonis, Mill en Sint Hubert, Grave en Landerd., Weesp. (RAAP-rapport 2214). Rensink, E. (red.), 2008. Archeologie en beekdalen. Schatkamers van het verleden. Utrecht.

30

Nota Archeologie gemeente Landerd

Bijlage 1.

Lijst van begrippen en afkortingen

Archeologische begeleiding - Proces waarbij de uitvoering van niet-archeologische werkzaamheden door een archeoloog wordt begeleid. Hierbij is een archeoloog bij de uitvoering van het werk aanwezig en registreert deze of er archeologische sporen worden aangetroffen. Indien dit het geval is, worden deze tevens gedocumenteerd. Archeologische begeleiding is niet bedoeld om ingezet te worden als alternatief voor een IVO of opgraving. Het proces kan 3 doelen dienen: 1. Om bij afwezigheid van adequaat vooronderzoek door fysieke belemmeringen alsnog een vorm van inventariserend veldonderzoek te kunnen verrichten (cf. IVO-proefsleuven). 2. Om eventueel aanwezige archeologische informatie te behouden (cf. Opgraven). 3. Om bij (beperkte) ingrepen in gewaardeerde terreinen aanwezige archeologische informatie te behouden (cf. opgraven). Amateurarcheoloog - In de archeologie geïnteresseerde mensen, meestal zonder archeologische opleiding. Door hun toewijding aan het vak hebben ze vaak een kennis opgebouwd die niet onder do et voor die van professionele archeologen. In het verleden hebben vrijwilligers regelmatig zelf opgravingen uitgevoerd. Dit met instemming van de RCE en in overleg met de provinciaal archeoloog. Een opgraving door vrijwilligers was vaak een 'noodopgraving' omdat bij grondwerkzaamheden bleek dat er archeologisch materiaal in de grond zat.

Vrijwilligers zullen in de toekomst naar verwachting nog maar beperkt zelfstandig opgravingen doen omdat er steeds meer vooronderzoek plaatsvindt, waardoor het aantal toevalsvondsten naar verwachting minder wordt. Er komen daarnaast taken bij. Vrijwilligers zullen hun kennis en betrokkenheid meer gaan inzetten voor het kritisch volgen en het voeden van alle activiteiten op het gebied van de ruimtelijke ordening. Archeologische beleids- of beleidsadvieskaart - Kaart, afgeleid van een monumentenkaart, verwachtings- of trefkanskaart en vindplaatsenkaart, die de ruimtelijke grondslag geeft voor een AMZ beleid. De archeologische beleids- of beleidsadvieskaart geeft aan welke gebieden in een bestemmingsplan de (dubbel)bestemming archeologie (zouden) moeten krijgen. Deze gebieden zijn onderscheiden in zones of terreinen, waar een op onderdelen verschillend beleid kan worden gehanteerd. AMK - De Archeologische Monumenten Kaart (AMK) is in samenwerking met de verschillende provincies en gemeentelijk archeologen ontwikkeld. Op de kaart staan de terreinen aangegeven waarvan al bekend is dat er archeologische waarden aanwezig zijn. De terreinen zijn beoordeeld op de criteria kwaliteit, zeldzaamheid, representativiteit, ensemblewaarde en belevingswaarde.

Op grond van deze criteria zijn de terreinen ingedeeld in terreinen met archeologische waarde, hoge archeologische waarde en zeer hoge archeologische waarde. Onder deze laatste categorie vallen ook de wettelijk beschermde monumenten. De AMK is één van de bronnen om ruimtelijke plannen, zoals streek- en bestemmingsplannen, te kunnen opstellen, beoordelen en toetsen op hun gevolgen voor de archeologie. Een groot aantal provincies gebruikt de AMK ook als bron voor de ontwikkeling van digitale cultuurhistorische waardenkaarten. De AMK biedt echter altijd een momentopname. Ieder jaar komen er nieuwe archeologische terreinen bij, vervallen bestaande terreinen of worden groter of juist kleiner. Daarnaast kunnen terreinen die niet op de AMK staan, toch waardevolle archeologische resten bevatten. De kaarten worden via een roulatiesysteem doorlopend herzien. Voor meer informatie over de AMK, zie www.cultureelerfgoed.nl AMZ - Archeologische Monumenten Zorg zoals verwoord in de KNA. De AMZ bestaat in de KNA uit de volgende onderdelen: bureauonderzoek, inventariserend veldonderzoek, fysiek beschermen, archeologische begeleiding, opgraven, deponeren en registreren. Archeologisch monument - Volgens art.

1, lid b2 MW 1988 is een archeologisch monument een terrein, welke van algemeen belang is wegens de aanwezigheid van vóór tenminste vijftig jaar vervaardigde zaken, die van algemeen belang zijn wegens hun schoonheid, hun betekenis voor de wetenschap of hun cultuurhistorische waarde. Om het belang van monumenten te nuanceren is op de AMK het onderscheid gemaakt tussen terreinen van zeer hoge waarde, hoge waarde en waarde. Binnen de categorie terreinen van zeer hoge waarde zijn sommige terreinen aangewezen als beschermd monument.

31

Nota Archeologie gemeente Landerd

Archeologische waarneming - Een aangetroffen of gesignaleerd archeologisch fenomeen. Dit kan de vondst van een bepaald (gebruiks)voorwerp zijn of de waarneming van de aanwezigheid van in de bod em aanwezige sporen die wijzen op menselijke activiteit in het verleden. Waarnemingen worden gedaan tijdens gerichte archeologische onderzoeken (van akkerbezoeken tot en met opgravingen), maar kunnen ook toevallig zijn. Waarnemingen moeten worden gemeld aan de RCE. Archis - Het archeologisch informatiesysteem. Het wordt beheerd en bijgehouden door de RCE en bestaat uit een GIS-systeem met verschillende kaartlagen, waaraan een database is gekoppeld. Alle onderzoeken, waarnemingen en vondstmeldingen worden in Archis ingevoerd. Ook de AMK en de IKAW zijn in Archis opgenomen. Hierdoor is met het systeem snel en eenvoudig een eerste indicatie te krijgen of er aanwijzingen zijn dat ergens archeologische waarden aanwezig (kunnen) zijn. Het gebruik van Archis is voorbehouden aan geregistreerde (professionele) gebruikers. Beheer - Onder beheermaatregelen worden verstaan alle regelmatig te treffen maatregelen, welke noodzakelijk zijn om ervoor te zorgen dat archeologische monumenten die in een goede staat verkeren dat ook blijven. Beheer bestaat uit schouwen, uitvoeren van onderhoud en eventueel monitoren. Het gaat hier om het treffen van maatregelen op de lange termijn.

Behoudenswaardig - In de KNA gehanteerde term om aan te geven dat een terrein zo waardevol is dat behoud in situ, of anders een opgraving, noodzakelijk is om de daarin aanwezige archeologische gege vens te behouden. Indien de uitspraak ‘behoudenswaardig / niet behoudenswaardig’ op voldoende waarderend onderzoek berust, is deze kwalificatie het sleutelbegrip bij het selectiebesluit. Beschermd monument - Volgens art. 1, lid d MW 1988 is een beschermd monument: een onroerend monument welke in ingeschreven in de volgens de Monumentenwet ingestelde registers. In de Monumentenwet gelden voor archeologische monumenten (terreinen) en gebouwen dezelfde beschermende voorwaarden. (zie ook archeologisch monument). Behoud in situ - Behoud van archeologische resten op exact de plaats waar de laatste gebruiker het heeft gedeponeerd, weggegooid of verloren. Bevoegd gezag - De overheid (in dit geval de gemeente) die het selectiebesluit neemt en het Programma van Eisen goedkeurt. Het bevoegd gezag is doorgaans gekoppeld aan het bestuursorgaan dat de vergunningaanvraag dient te beoordelen (bijv.

omgevingsvergunning = gemeente, ontgrondingsvergunning = provincie, …) Booronderzoek - Methode bij inventariserend veldonderzoek, gebaseerd op het verrichten van grondboringen, waarbij vooral wordt gelet op het voorkomen van archeologische indicatoren zoals aardewerkfragmenten, houtskool en fosfaatconcentraties. Bureauonderzoek - Het doel van een bureauonderzoek is het verwerven van informatie over verwachte en/of aanwezige archeologische waarden binnen een bepaald gebied. Het opstellen van een gedetailleerde verwachtingskaart en een gespecificeerde verwachting kan deel uitmaken van een bureauonderzoek. CAA - Centraal Archeologisch Archief, bevindt zich bij de RCE. Papieren archief waarin gegevens over archeologische waarnemingen en onderzoeken zijn verzameld. CCvD - Centraal College van Deskundigen: de opvolger van het College voor de Archeologische Kwaliteit (CvAK). Het CCvD heeft de volgende taken: het vaststellen en bijhouden van de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA) en het geven van voorlichting over kwaliteitsborging in de archeologie. Het secretariaat van de CCvD is ondergebracht bij de SIKB, een organisatie die tot doel heeft de kwaliteit van bodemonderzoek in bredere zin te bevorderen. CMA - Het Centraal Monumenten Archief. Hierin is alle (papieren) informatie die de RCE heeft over een AMK-terrein opgenomen.

Omdat dit soms zeer uitvoerige informatie is (kadastrale gegevens en dergelijke) is niet altijd alle informatie opgenomen in Archis, maar deels wel via ‘livelink’ te benaderen.

32

Nota Archeologie gemeente Landerd

Complextype - Interpretatie van een specifieke vondst en/of grondspoor of een groep daarvan, geeft aan in welke systeemcontext (complex) een vondst of grondspoor heft gefunctioneerd. Definitief onderzoek (DO) - Niet KNA-conforme term, zie Opgraving Fysiek beschermen - Het duurzaam in stand houden van archeologische waarden in situ als bron van kennis en beleving. Het streven is het (verdere) verval van archeologische waarden tegen te gaan en aangerichte schade, zo mogelijk, te herstellen. Gemeentelijk archeologisch adviseur - Archeologisch deskundige, extern in te huren, met de status van senior-archeoloog (volgens KNA). Inhoudelijke expertise kan worden verkregen door het in dienst nemen van een gemeentearcheoloog of - samen met omliggende gemeenten - een regioarcheoloog. Gemeentelijk medewerker archeologie - Medewerker die de vergunning- en ontheffingsaanvraag beoordeelt op onderzoeksverplichting en het archeologisch onderzoekstraject begeleidt. IKAW - Indicatieve Kaart van Archeologische Waarden. De IKAW is een landelijke kaart met een schaal van 1:50.000, die op basis van geomorfologische gegevens, de kans weergeeft op de aanwezigheid van archeologische vindplaatsen (onderscheid in hoge, middelhoge, lage en zeer lage trefkans). De ‘score’ op de IKAW kan echter nooit voldoende zijn om op gemeentelijk niveau vast te stellen of archeologie wordt verstoord.

Het gebruik van de IKAW vereist archeologische expertise (zie de Handleiding IKAW op www.cultureelerfgoed.nl). IVO - Inventariserend veldonderzoek. Het doel van het inventariserend veldonderzoek is het aanvullen en toetsen van het verwachtingsmodel dat gebaseerd is op het bureauonderzoek. In het IVO worden de aan of afwezigheid, de aard, karakter, de omvang, de datering, de gaafheid, de conservering en de relatieve kwaliteit van de archeologische waarden vastgesteld. Het moet zo worden uitgevoerd dat het niet destructiever is dan noodzakelijk. Een IVO bestaat doorgaans uit een booronderzoek of een proefsleuvenonderzoek, maar kan ook een geofysisch onderzoek zijn. Afhankelijk van het doel is het IVO onderverdeeld in een verkennende, karterende en waarderende fase. Het resultaat van het IVO is een rapport met een waardering, en een (selectie-)advies, aan de hand waarvan een beleidsbeslissing (meestal een selectiebesluit) genomen kan worden. KNA - De Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA) is bedoeld als verplicht kader voor alle instellingen en personen die werkzaamheden uitvoeren in het kader van de archeologische monumentenzorg in Nederland. Het gaat daarbij onder meer om: veldonderzoek, opgr aven, beheer, registreren, deponeren van vondsten en de archeologische begeleiding van projecten.

De norm is ontwikkeld door een commissie van archeologen en maakt deel uit van een systeem van kwaliteitszorg. De KNA is te downloaden vanaf de website van de SIKB: www.sikb.nl. Meldingsplicht - Sinds het aannemen van de eerste Monumentenwet in 1961 bestaat er in Nederland een meldingsplicht (Monumentenwet 1988 art. 53): “Degene die anders dan bij het doen van opgravingen ee n zaak vindt waarvan hij weet dan wel redelijkerwijs moet vermoeden dat het een monument is, meldt die zaak zo spoedig mogelijk bij Onze minister.” MoMo - Beleidsbrief Modernisering Monumentenzorg zoals die in 2009 door de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap is gepresenteerd. De MoMo bestaat uit drie pijlers: (1) minder regelgeving, (2) herbestemming van monumenten en (3) cultuurhistorie verankeren in de ruimtelijke ordening. De belangrijkste pijlers voor de archeologische monumentenzorg waarop de MoMo rust zijn pijlers 1 en 3. Naast deze drie pijlers investeert het ministerie eveneens is kennis: kennisvergaring, kennisontsluiting en kennisdeling. Dit vindt zijn neerslag in het rijksproject KiMoMo (KennisInfrastructuur Modernisering Monumentenzorg).

Monument - De Monumentenwet 1988 geeft de volgende omschrijving van archeologisch monumenten: terreinen met daar aanwezige vóór tenminste vijftig jaar vervaardigde zaken welke van algemeen belang zijn wegens hun schoonheid, hun betekenis voor de wetenschap of hun cultuurhistorische waarde. Het kan verwarrend zijn dat in het archeologisch spraakgebruik met het woord ‘monument’ soms wordt bedoeld ‘een terrein dat op de AMK staat’ en soms ‘een wettelijk beschermd monument’. Niet alle ‘monumenten’

33

Nota Archeologie gemeente Landerd

zijn dus wettelijk beschermd! Naast de wettelijk beschermde rijksmonumenten zijn er inmiddels ook provinciale en gemeentelijke archeologische monumenten, die planologisch beschermd zijn bijvoorbeeld middels het bestemmingsplan. Nationale Onderzoeks Agenda Archeologie - De NOaA geeft inzicht in de actuele thema’s en vragen die in de huidige archeologische discussie centraal staan en waaraan nieuw uitvoerend onderzoek een bijdrage kan leveren. In de NOaA wordt soms ook aangegeven wat de meest geschikte onderzoeksmethoden zijn voor de beantwoording van deze vragen; hij verduidelijkt de potentiële relaties tussen uitvoerend onderzoek en vigerende onderzoeksprogramma’s en hij geeft inzicht in het belang van specialistisch onderzoek (bijv. van specifieke materiaalcategorieën). De NOaA k an ingezet worden als instrument voor het opstellen van onderzoeksplannen, de selectie en waardering van vindplaatsen en het opstellen van Programma’s van Eisen Het is een gemeenschappelijk product van het hele archeologisch veld (RACM, Universiteiten, Bedrijfsleven, Gemeentelijke archeologen). Opgraving - Een opgraving of Definitief Onderzoek (DO) is een (preventieve) vorm van onderzoek. Dat wil zeggen dat het veldwerk van het onderzoek aangevangen en afgesloten wordt vóór aanvang van de ingreep waarvoor het onderzoek nodig is.

Een opgraving heeft als doel het documenteren en van gegevens en het veiligstellen van materiaal van vindplaatsen om daarmee informatie te behouden die van belang is voor kennisvorming over het verleden. De consequentie is dat na de opgraving de vindplaats niet meer bestaat (‘opgraven = vernietigen’). De onderzoeksresultaten worden vastgelegd in een rapport. Opgravingsvergunning - Volgens de huidige Monumentenwet 1988 (artikel 45) is het opgraven van een behoudenswaardige vindplaats alleen toegestaan met een schriftelijke vergunning van de minister van OCW. Dit is de zogeheten 'opgravingsbevoegdheid'. Onderzoeksgebied - Het geografische gebied waarop het onderzoek betrekking heeft. Oppervlaktekartering - Karteringsmethode waarbij aan de hand van vondsten aan het oppervlak vindplaatsen worden gelokaliseerd. Hiertoe worden met name akkerbouwpercelen (in verband met de vondstzichtbaarheid) in raaien met een regelmatige tussenafstand belopen, waarbij het oppervlak op vondsten wordt geïnspecteerd. Plangebied - Het gebied waarbinnen de realisering van de planvorming het bodemarchief kan bedreigen. Proefsleuf - Methode bij Inventariserend veldonderzoek. PvA - Een Plan van Aanpak bij een opgraving geeft weer hoe een archeologische uitvoerder de vragen zoals omschreven in het Programma van Eisen denkt te gaan beantwoorden.

Bij een PvA van een booronderzoek wordt het doel en de vraagstelling omschreven, alsmede de werkwijze, maar gaat er geen PvE of goedkeuring door het bevoegd gezag aan vooraf. PvE - Programma van Eisen. Aan een gravend archeologisch onderzoek moet altijd een PvE ten grondslag liggen dat is bekrachtigd door het bevoegd gezag. Het PvE stelt het kader voor ontwerp en uitvoering. In de KNA zijn de normen vastgelegd waaraan een PvE voor archeologisch onderzoek moet voldoen. Voor het format dat voor PvE’s gebruikt dient te worden, zie www.sikb.nl. RCE - Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed te Amersfoort, uitvoerende dienst van de Minister van OCW. In de RCE is de voormalige ROB (Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek) samen gegaan met de voormalige RDMZ (Rijksdienst voor de Monumentenzorg). Een tijdje heeft het nog RACM geheten (Rijksdienst voor Archeologie, Cultuurlandschap en Monumenten). De RCE is sinds zijn oprichting in 1947 de centrale instantie in Nederland op het gebied van archeologisch onderzoek en documentatie. Sinds de privatisering en decentralisatie van de AMZ zijn kerntaken van de archeologische tak van de RCE: onderzoeks- en vondstregistratie in Archis, uitvoering Monumentenwet (aanwijzingen en vergunningen), verlening opgravingsvergunningen aan bedrijven en gemeenten, fungeren als kenniscentrum.

SIKB - Stichting Infrastructuur Kwaliteitsborging Bodembeheer (www.sikb.nl).

34

Nota Archeologie gemeente Landerd

Selectieadvies - Schriftelijk advies aan het bevoegd gezag door een onderzoeks- en/of adviesbureau. Hierin wordt geadviseerd over de behoudenswaardigheid van één of meer vindplaatsen aan de hand van de opgestelde waardering en criteria die gesteld zijn in het archeologische beleid van de betrokken overheid. Selectiebesluit - Een selectiebesluit is het gemotiveerde besluit van Burgemeester en Wethouders op grond van art. 39/41 MW 1988, waarin bepaald wordt of de waarde van een terrein voldoende is vastgesteld, en of maatregelen ter bescherming van het archeologisch erfgoed nodig zijn. Deze maatregelen kunnen zijn: een opgraving, archeologische begeleiding, technische behoudsmaatregelen. Een selectiebesluit kan in elke fase van het AMZ-proces genomen worden (na bureauonderzoek, verkennend onderzoek, karterend onderzoek en waarderend onderzoek). Het dient in ieder geval genomen te worden na waarderend onderzoek. In het selectiebesluit wordt niet alleen rekening gehouden met de waarde van het terrein, maar ook met het risico dat de ingreep vormt en met eventuele andere belangen. Bij het selectiebesluit wordt afgewogen of onderzoek of behoud in situ in een kennisbehoefte kan voorzien. Het besluit leidt tot het al dan niet, of onder voorwaarden, verlenen van een vergunning.

Standaardrapport - Schriftelijk rapport over een opgraving waarin de informatie wordt weergegeven en geïnterpreteerd conform de specificaties van de KNA. De basisgegevens dienen zodanig (controleerbaar) te worden gepresenteerd dat verder wetenschappelijk onderzoek kan worden uitgevoerd. Het rapport dient tevens in digitale vorm, inclusief complete basisregistratie, aangeleverd te worden. Senior-archeoloog - Archeoloog die voldoet aan de eisen volgens de KNA 3.1 (of later). Afgeronde universitaire opleiding archeologie (master), Kennis van de relevante onderdelen uit de BRL en de KNA protocollen, Indien de universitaire opleiding niet is afgerond in de archeologie van Noord West Europa dient de minimale aantoonbare ervaringseis uitsluitend betrekking te hebben op werk in de Nederlandse archeologie, 6 jaar werkervaring met gravend onderzoek in Noordwest Europa, waarvan 3 jaar als archeoloog in een leidinggevende functie. 6 relevante publicaties en Lid van beroepsvereniging met ethische code Site - een archeologisch gedefinieerde eenheid van tijd, ruimte, complextype, bijvoorbeeld een Romeins grafveld of een jachtkamp uit het mesolithicum . Binnen een vindplaats kunnen zich meerdere sites bevinden Toevalsvondst - Tijdens bouw- en andere werkzaamheden kan het voorkomen dat men stuit op een monument.

Wanneer er geen sprake is van een officiële opgraving, spreken we over een toevalsvondst. Het begrip monument wordt hier gebruikt volgens de definitie van art. 1, onder b, sub 1 Monumentenwet 1988. Dit betreft alle vóór tenminste vijftig jaar vervaardigde zaken welke van algemeen belang zijn wegens hun schoonheid, hun betekenis voor de wetenschap of hun cultuurhistorische waarde. Verstoring - Aantasting van een gebied met archeologische waarden. Dit verschijnsel kan zich voordoen: door erosie, afgraving of egalisatie, door (diepe) bewerking van de bovengrond, door zetting als gevolg van ophoging, door verdroging en verzuring. Vindplaats - een locatie waar archeologische vondsten zijn gedaan. Vooronderzoek: zie inventariserend onderzoek Waarderend onderzoek - De waarderende fase van het inventariserend veldonderzoek dient om meer duidelijkheid te verkrijgen over de aard, omvang, datering, gaafheid, conservering en inhoudelijke kwaliteit van de archeologische resten ten behoeve van de waardebepaling. Hierbij dient ook (indien van toepassing) de onderzoeksagenda van de gemeente, de Provinciale OnderzoeksAgenda (POA) en de Nationale Onderzoeksagenda (NOaA) te worden betrokken. Uiteindelijk volgt op basis van de waardestelling een selectieadvies en selectiebesluit. Waarderen - Het bepalen van de kwaliteit van: het bodemarchief, van vondstmateriaal of van een monster.

Het vaststellen van de kwaliteit van het bodemarchief geschiedt op basis van: Belevingsaspecten (schoonheid en herinneringswaarde). Fysieke criteria (gaafheid en conservering); deze geven de mate aan waarin archeologische overblijfselen nog intact en in hun oorspronkelijke positie aanwezig zijn.

35

Nota Archeologie gemeente Landerd

Inhoudelijke criteria (zeldzaamheid, informatiewaarde, contextof ensemblewaarde en representativiteit). De waardering van een vindplaats of een groep van vindplaatsen leidt tot een uitspraak over de behoudenswaardigheid ervan en vormt de basis voor het selectieadvies. Na het verwerken van het vondstmateriaal kan dit worden gewaardeerd om een selectie te kunnen maken van materiaal dat voor deponering in aanmerking komt (selectie materiaal). Monsters worden gewaardeerd teneinde een indruk te krijgen van de diversiteit, kwantiteit en conservering van organische resten. -

Wabo - Wet algemene bepalingen omgevingsrecht. De Wabo integreert diverse wetten waaronder de Wet op de ruimtelijke ontwikkeling, Monumentenwet 1988, Wet Milieubeheer en de Woningwet. De Wabo heeft tot doel om alle noodzakelijk toestemmingsbesluiten die noodzakelijk zijn voor een omlijnd, fysieke activiteit te bundelen tot één besluit. Wamz - Wet op de archeologische monumentenzorg. De Wamz is een wijzigingswet waarmee niet alleen de Monumentenwet 1988 is aangepast, maar ook de Ontgrondingwet (Ow), de Wet Milieubeheer (Wm), de Woningwet (Ww) en de Wet ruimtelijke ordening (Wro). Hiermee wordt de archeologische monumentenzorg ingebed in het proces van de ruimtelijke ordening, waar het Verdrag van Valletta (= verdrag van Malta) ook om vraagt.

36

Nota Archeologie gemeente Landerd

Bijlage 2. 1.

Rijks- en provinciaal beleid

RIJKSBELEID

Het rijk onderstreept al jaren het belang van cultuurhistorie in het landschap en in de samenleving. Hiervoor zijn dan ook in de nodige wetten en regelgeving bepalingen opgenomen ter bescherming en verbetering van dit erfgoed. Zo draagt het rijk zorg voor het aanwijzen en beheren van wettelijk beschermde rijksmonumenten en heeft het een wettelijke adviesrol met betrekking tot het aspect archeologie in m.e.r.-procedures. Deze adviesrol zal worden vervuld door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE). Naar verwachting speelt het rijk in de gemeente Landerd alleen een actieve rol in het kader van m.e.r.-procedures en bij RO-procedures die betrekking hebben op een beschermd rijksmonument of een beschermd gezicht in de gemeente. Indirect heeft rijksbeleid wel gevolgen voor de gemeentelijke archeologische beleidsvoering: de Wet op de archeologische monumentenzorg, de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht en de beleidsbrief Modernisering Monumentenzorg.

1.1.

De Wet op de archeologische monumentenzorg (Wamz)

De Wamz is een wijzigingswet waarmee per 1 september 2007 niet alleen de Monumentenwet 1988 is aangepast, maar ook de Ontgrondingwet (Ow), de Wet Milieubeheer (Wm), de Woningwet (Ww) en de Wet ruimtelijke ordening (Wro). Hiermee wordt de archeologische monumentenzorg ingebed in het proces van de ruimtelijke ordening, waar het Verdrag van Malta11 (1992) ook om vraagt. Een koppeling is ook logisch omdat in het proces van de ruimtelijke ordening immers besluiten worden voorbereid die verstrekkende gevolgen hebben voor

het

archeologische

‘bodemarchief’:

bijvoorbeeld

de

bouw

van

woningen

of

bedrijfsgebouwen, de aanleg van infrastructuur of de inrichting van natuurgebieden. De belangrijkste wetswijzigingen zijn: -

De bescherming van archeologische waarden is een verplicht aandachtspunt in: -

Milieueffectrapportages (hiertoe is de Wet milieubeheer gewijzigd).

-

Bestemmingsplannen en ontheffingen hiervan (hiertoe is de Woningwet en de Wro gewijzigd).

-

Ontgrondingen (hiertoe is de Ontgrondingenwet gewijzigd).

Bij de kostentoedeling wordt het veroorzakerprincipe gehanteerd. Dit principe wordt in het wetsvoorstel verder uitgewerkt, waarbij ook de excessieve kosten worden geregeld .

-

Liberalisering van de markt door toelating van archeologisch bedrijfsleven.

-

Wettelijke verankering van de kwaliteitsbewaking en toezicht.

In de Wamz is opgenomen dat bij ingrepen onder de 100 m², waarvoor een ontheffing of vergunning wordt aangevraagd, geen wettelijke verplichtingen ten aanzien van ar cheologie 11

Het verdrag van Malta wordt ook wel Verdrag van Valletta genoemd, naar de hoofdstad van het eiland Malta. De belangrijkste uitgangspunten die in het verdrag opgenomen zijn, zijn: het streven naar behoud en bescherming van archeologische waarden in de bodem; de kosten van archeologische werkzaamheden komen in principe voor rekening van de initiatiefnemer van bodemverstorende activiteiten (veroorzakerprincipe); de archeologische monumentenzorg wordt een geïntegreerd onderdeel van het ruimtelijke ordeningsproces.

37

Nota Archeologie gemeente Landerd

worden opgelegd. Dit is om te voorkomen dat ook bij de kleine bodemingrepen (zogenaamde ‘postzegel-terreinen’) een onderzoeksplicht geldt en om particulieren te behoeden voor onevenredig hoge kosten voor archeologie. Overigens kan de gemeenteraad een afwijkende oppervlakte vaststellen (zie verder). Bovenstaande ondergrens houdt in dat toekomstige kleine bodemingrepen toegestaan worden waarbij archeologisch (voor)onderzoek niet verplicht gesteld wordt. Deze vrijstelling laat echter onverlet dat archeologische resten die bij toeval aangetroffen worden bij graafwerkzaamheden, direct gemeld moeten worden aan het bevoegd gezag, conform Monumentenwet 1988, laatste wijziging van 1 september 2007, paragraaf 7, artikel 53 en verder.

1.2.

De Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo)

Per 1 oktober 2010 is de Wabo in werking getreden. Het hoofddoel van de Wabo is het bundelen van de verschillende toestemmingsbesluiten (vergunningen en ontheffingen) die nodig zijn voor het realiseren van een plaatsgebonden, fysiek project tot één besluit. Concreet worden onder andere de sloop-, bouw-, aanleg- en monumentenvergunning gecombineerd tot een omgevingsvergunning. Doordat er slechts één besluit (vergunning) wordt verleend, is er slechts één bestuursorgaan betrokken, nl. het college van burgemeester en wethouders. De gevolgen van de Wabo komen met name tot uiting in de Wro. De Wabo plaatst namelijk het bestemmingplan met de regels en verbeelding centraal. Hierdoor en door de Wamz, die zoals de Wro het bestemmingplan en diens verbeelding centraal plaatst, worden gemeentes verplicht de cultuurhistorische/archeologische belangen te inventariseren en mee te wegen bij het tot stand brengen van een bestemmingsplan. Om

rechtszekerheid

te

creëren,

heeft

de

Wabo

opgenomen

dat

alleen

als

in

het

bestemmingsplan gebieden zijn aangemerkt als archeologisch waardevol, er voorwaarden en voorschriften betreffende bijv. archeologisch onderzoek gekoppeld kunnen worden aan een omgevingsvergunning. Dit

houdt in dat zodra een omgevingsvergunningdossier bij de

gemeente binnenkomt, dit tijdens de wettelijke beoordelingstermijn 12 tevens getoetst moet worden op de cultuurhistorische (en dus ook de archeologische) component. Omdat de beoordelingstermijn echter kort is, is het bijna onmogelijk o m archeologisch vooronderzoek tot uitvoering te brengen, te rapporteren en te beoordelen binnen de gestelde termijn. Dit impliceert dat dit (voor)onderzoek voorafgaand aan de vergunningaanvraag c.q. de indiening van een omgevingsvergunningdossier bij de gemeente uitgevoerd moet zijn en dat dossiers die geen

archeologisch

onderzoeksrapport

hebben

bijgevoegd

als

bijlage

niet

ontvankelijk

verklaard en dus niet in behandeling genomen mogen worden.

1.3.

Beleidsbrief Modernisering Monumentenzorg (MoMo)

In 2009 heeft de minister van OCW zijn visie op de toekomst van de monumentenzorg vastgelegd in de zogenaamde Beleidsbrief Modernisering Monumentenzorg (MoMo). De MoMo bestaat uit drie pijlers:

12

De Wabo kent twee beoordelingstermijnen: reguliere voorbereidingsprocedure is 8 weken en de uitgebreide voorbereidingsprocedure is 26 weken. Beide procedures kennen de mogelijkheid om met maximaal 6 weken verlengd te worden.

38

Nota Archeologie gemeente Landerd

1. minder regelgeving, 2. herbestemming van monumenten en 3. cultuurhistorie verankeren in de ruimtelijke ordening. De belangrijkste pijlers voor de archeologische monumentenzorg waarop de MoMo rust zijn pijler 1 en 3. Iedere overheid kan zijn eigen regelgeving opstellen mits deze maar niet strijdig is met hogere wetgeving. Dit leidt tot een veelheid aan wetten, verordeningen, uitvoeringsbesluiten e.d. en zorgt ervoor dat initiatiefnemers halve juristen moeten zijn om hieruit nog wijs te geraken. De Wabo integreert al een heel aantal wetten en uitvoeringsbesluiten en zorgt zodoende voor een forse vereenvoudiging, maar het kan nog beter. De RCE scherpt daarom haar subsidiebeleid verder aan, creëert vergunningsvrije activiteiten bij rijksmonumenten en beperkt haar adviesplicht. Provincies en gemeenten kunnen een soortgelijke aanpak overwegen. Pijler 3 benadrukt het streven naar een goede verankering van cultuurhistorie in de ruimtelijke ordening. Goede ruimtelijke ordening betekent immers dat er een integrale afweging plaatsvindt van alle belangen die effect hebben op de kwaliteit van de ruimte. Eén van die belangen is de cultuurhistorie. Het bestemmingsplan wordt dan ook in de MoMo naar voren geschoven als een belangrijk instrument om cultuurhistorische waarden in een gebied te beschermen. Naast de drie pijlers van MoMo investeert het rijk in een goede kennisinfrastructuur.

Tot op heden zijn er nog veel instanties die kennis hebben van het erfgoed. Kennis op academisch niveau,

vakinhoudelijke

en

operationele

kennis

en

ervaring

in

de

praktijk.

In

deze

gefragmenteerde kennis heeft de RCE een stimulerende en verbindende rol en de ambitie om deze kennis samen te brengen. Door meer verbindingen te leggen in de keten tussen de verschillende kennispartners - privaat en publiek - en tussen kenniscentra in de verschillende domeinen.

2.

ROL VAN DE PROVINCIE NOORD-BRABANT

De meeste provincies werken sinds medio 1990 reeds in de geest van het verdrag van Valletta en hadden de afgelopen jaren al een ‘Malta-proof’ beleid, vastgelegd in nota’s, beleidsstukken, streek- en omgevingsplannen. Het opstellen en up-to-date houden van een cultuurhistorische waardenkaart om de versterking van de Brabantse identiteit te stimuleren, is hier een mooi voorbeeld van. In 2006 is hiermee gestart en ten gevolge van de inwerkingtreding van de Wro in 2008 was er de noodzaak om te komen tot een zorgvuldiger afbakening en onderbouwing van de erfgoedwaarden van provinciaal belang. In totaal heeft de provincie Noord-Brabant 21 cultuurhistorische landschappen met daarbinnen historisch landschappelijke vlakken en 16 archeologische landschappen geselecteerd en beschreven. De inzet van dit erfgoed is om de ruimtelijke kwaliteit van de leefomgeving te verhogen en de verbinding van dit erfgoed met Noord-Brabant en haar inwoners te stimuleren. De cultuurhistorische landschappen hebben hun vertaling gekregen in de verordening Ruimte Noord Brabant 2011 13, de archeologische landschappen (nog) niet.

13

De Verordening Ruimte Noord-Brabant 2011 heeft naast de bescherming en waardebepaling van het nationale landschap (Het Groene Woud), onder andere opgenomen dat aardkundige, cultuurhistorische

39

Nota Archeologie gemeente Landerd

Binnen de gemeente Landerd ligt één van de aangewezen en in de Verordening Ruimte opgenomen cultuurhistorische landschappen: ‘Beerse en Baardewijkse Overlaat’. Voor dit cultuurhistorisch gebied geldt dat gemeentelijke ontwikkelingen niet strijdig mogen zijn met of afbreuk mogen doen aan de historische waarden zoals die door de provincie zijn bepaald en dat bij het herzien van bestemmingsplannen binnen dit provinciale landschap beschermende regels opgenomen moeten worden. Binnen de gemeente Landerd ligt geen provinciaal archeologisch landschap. Daarnaast

heeft

een

provincie

ook

een

aantal

wettelijke

taken

met

betrekking

tot

archeologiebeleid. Met de invoering van de Wro worden wel wat andere accenten in beleidsuitvoering gelegd. Zo is voor de provincie met de inwerkingtreding van de Wro de goedkeuringsbevoegdheid voor gemeentelijke ruimtelijke plannen vervallen. Toetsing en sturing zijn alleen nog aan de orde bij bovenlokaal of provinciaal belang. Het indienen van bedenkingen bij het college van Gedeputeerde Staten (GS) of het onthouden van goedkeuring door GS zijn vervallen met de nieuwe wet. Daar staat wel tegenover dat de provincie de bevoegdheid heeft gekregen om attentiegebieden aan te wijzen en zienswijzen in te dienen tijdens een bestemmingsplanprocedure. Het huidige archeologiebeleid van de provincie -en dus diens wettelijke archeologietaken- is gericht op (1) duurzaam behoud / beheer van het archeologisch erfgoed in situ door gebiedsbescherming; (2) duurzaam behoud / beheer van het archeologisch erfgoed ex situ (het depot), als behoud in situ onmogelijk blijkt en (3) vergroting van het maatschappelijk draagvlak voor archeologie in Brabant.

3.

WAT BETEKENT DIT VOOR GEMEENTEN?

De introductie van de Wamz heeft de rollen van de verschillende overheden op het gebied van de archeologische monumentenzorg ingrijpend veranderd. Deze verandering wordt nog eens versterkt door de nieuwe Wro en de Wabo. De filosofie achter deze nieuwe wetten wordt kernachtig

samengevat

door

het

adagium

“decentraal

wat

kan,

centraal

wat

moet”.

Bovenstaande wetten leiden ertoe dat steeds meer verantwoordelijkheden bij de gemeenten liggen. De gemeenten hebben zo ook de verantwoordelijkheid gekregen voor de cultuurhistorie en het archeologische bodemarchief van hun grondgebied. De verantwoordelijkheid voor het eigen bodemarchief is geoperationaliseerd door middel van het proces van de ruimtelijke ordening. Nieuw is dat gemeenten op grond van de Wamz, de nieuwe Wro en de Wabo de rol krijgen van bevoegd gezag. De zorg voor het bodemarchief is hiermee niet meer vrijblijvend, maar een (verplichte) verantwoordelijkheid. De gemeenten

landschappen en - objecten van bovenregionaal/provinciaal belang beschermd dienen te worden. Daartoe zijn in de Verordening Ruimte regels opgenomen dat bestemmingsplannen, gelegen in voorgenoemde gebieden, mede tot behoud, herstel of de duurzame ontwikkeling van de onderscheiden gebieden strekt (hoofdstuk 7). Op de Cultuurhistorische waardenkaart van Noord Brabant staan deze gebieden aangegeven. Van elk van die gebieden is een gebiedsbeschrijving en achterliggende waardebepaling voorhanden.

40

Nota Archeologie gemeente Landerd

zullen dus bij ruimtelijke plannen ervoor moeten zorgen dat de archeologische belangen bekend zijn en dat deze zorgvuldig worden meegewogen in een afwegingsproces met andere (maatschappelijke, sociale, economische, ecologische) belangen. In hoofdlijnen betekent dit het volgende voor de gemeente: -

De

omgang

met

de

archeologie

binnen

de

gemeentegrenzen

wordt

primair

een

verantwoordelijkheid van de gemeente. -

De gemeente dient gebieden met (te verwachten) archeologische waarden op te nemen in bestemmingsplannen.

-

De gemeente stelt zelf voorwaarden of verleent ontheffingen / vergunningen.

-

De gemeente is verantwoordelijk voor (en aanspreekbaar op) haar beslissingen aangaande haar omgang met archeologische waarden.

De omgang met bekende en te verwachte archeologische waarden dient dus vastgelegd te worden in nieuwe en herziene bestemmingsplannen. Aanvragen voor omgevingsvergunningen dienen aan de ‘archeologische’ planregels in het bestemmingsplan te worden gekoppeld. De inwerkingtreding

van

omgevingsvergunningen

de enkel

Wabo

heeft

voorwaarden

dit

versneld

gesteld

mogen

door

te

stellen

worden mits

dat

bij

e.e.a. in

het

bestemmingsplan hierover is opgenomen.

41

Nota Archeologie gemeente Landerd

Bijlage 3. Het proces monumentenzorg

van

de

archeologische

Het AMZ-proces is een vorm van trechtering, waarbij meestal begonnen wordt met betrekkelijk eenvoudige (en minder kostbare) onderzoeksmethoden. De meer complexe werkzaamheden worden pas later in het proces toegepast op vindplaatsen waar in het belang van een onderbouwd selectiebesluit nader onderzoek noodzakelijk is. Zo wordt via een proportionele inzet van middelen gekomen tot een afweging van het archeologische belang in het kader van de ruimtelijke ordening. In gevallen waar voldoende duidelijkheid is omtrent de archeologische verwachting, kan om het planproces te versnellen, overwogen worden om bepaalde stappen achterwege te laten. Deze afweging vindt bij voorkeur plaats in overleg met een senior(advies) archeoloog. Het AMZ-proces dient te leiden tot de vraag of er een vergunning binnen een aangewezen archeologische

zone

kan

worden

verleend.

Hiervoor

kent

het

AMZ-proces

een

zgn.

archeologisch stappenplan, onder te verdelen in inventarisatie, selectie en maatregelen (figuur 1). Ook als archeologische terreinen en verwachtingszones niet in de bestemmingsplannen zijn opgenomen, geldt dit stappenplan bij bestemmingsplanwijzigingen en vrijstellingsbesluiten. Iedere stap eindigt met de afweging of er voldoende informatie is verzameld om een verantwoorde beslissing over eventuele vervolgacties te kunnen nemen. Als er niet voldoende bekend is over de aard en kwaliteit van de archeologische resten (en dus over de gevolgen van de geplande ingreep) kan de gemeente verlangen dat de initiatiefnemer onderzoek laat verrichten waarmee de benodigde informatie wordt verzameld over de aard en kwaliteit van de aanwezige archeologische resten. Op basis van het onderzoeksrapport daarover neemt de gemeente een besluit over het al dan niet verlenen van een vergunning en of daara an nadere voorwaarden worden verbonden (zoals het verrichten van verder onderzoek, aanpassing van het plan, of een eventuele opgraving). Randvoorwaarden: -

Voor alle stappen geldt dat de uitvoering ervan dient plaats te vinden conform specificaties vastgelegd in de protocollen en leidraden van de vigerende versie van de Kwaliteitsnorm voor de Nederlandse Archeologie (KNA) en eventuele aanvullende eisen van de gemeente .

-

Voor de stappen inventariserend veldonderzoek, opgraven en archeologische begelei ding geldt dat uitvoering alleen is voorbehouden aan bedrijven met een opgravingsvergunning .

-

Het uitvoeren van IVO-overig (boren, veldkartering) dient te geschieden op basis van een door een senior archeoloog opgesteld Plan van Aanpak dat niet door het bevoegd gezag hoeft te worden goedgekeurd. Ook hiervoor geldt dat de gemeente met betrekking tot de uitvoering aanvullende eisen kan formuleren.

-

Het uitvoeren van de stappen IVO-proefsleuven, archeologische begeleiding en opgraven, alsook fysieke bescherming dient plaats te vinden op basis van een door het Bevoegd

42

Nota Archeologie gemeente Landerd

Gezag

goedgekeurd

archeologisch

Programma

van

Eisen

(PvE),

opgesteld

onder

verantwoordelijkheid van een senior-archeoloog. -

De gemeente neemt vanuit haar rol als bevoegd gezag en vergunningverlener o p basis van het uitgevoerde (voor)onderzoek en het daaruit voortvloeiende advies een selectiebesluit.

Figuur 1. Het proces van de archeologische monumentenzorg (AMZ) in schema zoals dat algemeen gehanteerd wordt.

43

Nota Archeologie gemeente Landerd

Bijlage 4. Verschillen tussen kaart en de beleidskaart 1

verwachtingen-

Inleiding

In 2010 en 2011 heeft RAAP archeologisch adviesbureau voor de gemeente Landerd (tezamen met de gemeenten Mill en Sint Hubert, Grave en Sint Anthonis) een archeologische waardenen verwachtingskaart en beleidskaart opgesteld: RAAP Archeologisch Adviesbureau bv., 2011, Archeologisch erfgoed van Peelhorst en Maasdal: een archeologische waarden- en verwachtingskaart en beleidskaart voor de gemeenten Sint Anthonis, Mill en Sint Hubert, Grave en Landerd, Weesp. (RAAP-rapport 2214). Deze kaarten dienen als basis voor het archeologiebeleid voor de gemeente Landerd. De technische omzetting van de verwachtingskaart in een gemeentelijke beleidskaart is als aanvulling

op

de

eerder

opgestelde

verwachtingskaarten

door

RAAP

archeologisch

adviesbureau uitgevoerd. Hierbij zijn drie stappen doorlopen: 1. Als

eerste

stap

zijn

de

verschillende

vastgestelde

en

te

verwachten

verwachtingswaarden

archeologische

resten

en

gebieden

omgezet

naar

met de

beleidscategorieën. 2. Als tweede stap is een aantal elementen toegevoegd die buiten de inventarisatie van RAAP zijn gebleven. Het betreft onder andere historische hoeven die een ondergrondse archeologische

component

kunnen

hebben,

kloosterterreinen,

bruggen,

kasteelterreinen en dergelijke. 3. Als derde en laatste stap is gekeken naar de gaafheid van de te verwachten archeologische resten. Hierbij zijn met name de gebieden bestudeerd die recent (sinds de jaren ’70 van de vorige eeuw) bebouwd zijn door grootschalige aanleg van woonwijken en bedrijventerreinen. Als gevolg van deze drie stappen wijkt de beleidskaart op detailniveau enigszins af van de verwachtingskaart uit 2011. In onderhavig document wordt hierop een toelichting gegeven.

2

Aanvullingen en wijzigingen ten opzichte van de verwachtingskaart

Aan de beleidskaart worden enkele kaartelementen toegevoegd die op de verwachtingskaart niet stonden afgebeeld. Het betreft: -

Bouwhistorische en historisch geografische elementen Bij het opstellen van de verwachtingskaarten is gebruik gemaakt van diverse (traditionele) bronnen om de archeologische gegevens inzichtelijk te krijgen. Zo is ARCHIS geraadpleegd, zijn de heemkundeverenigingen bevraagd en zijn bodemkundige en geo(morfo)logische kaarten bestudeerd. Bouwhistorische en historisch geografische elementen zijn echter bijna nooit in deze bronnen

opgenomen

en

zijn

dus

bij

het

samenstellen

van

de

archeologische

44

Nota Archeologie gemeente Landerd

verwachtingskaarten

buiten

beschouwing

gelaten.

Bij

het

opstellen

van

de

cultuurhistorische waardenkaart zijn met betrekking tot deze groep van elementen alle inventarisaties van rijk, gemeente en provincie gebundeld. Oude kaarten zijn hierbij niet geraadpleegd. De reeds geïnventariseerde bouwwerken die een archeologische relevantie kunnen hebben, hebben op de beleidskaart een buffer met straal van 50m gekregen, waaraan een zeer hoge archeologische waarde is toegekend (categorie 2). De betreffende elementen zijn aan het oppervlak mogelijk nog zichtbaar en zijn daarom op de beleidskaart ook als symbool op basis van het complextype weergegeven. -

Archeologische onderzoeksmeldingen worden gedeeltelijk weergegeven op basis van het selectiebesluit Op

de

verwachtingskaart

plaatsgevonden

(de

zijn

de

gebieden

onderzoeksmeldingen)

waar

archeologisch

weergegeven.

met

een

onderzoek

heeft

begrenzing.

De

uitkomsten van de verschillende onderzoeken zijn verwerkt op de beleidskaart. Op de beleidskaart is een onderverdeling aangebracht. Daarbij is onderscheid gemaakt in onderzoeksmeldingen waar het onderzoek in het kader van het AMZ-proces nog lopend is en meldingen waar het onderzoek in het kader van het AMZ-proces is afgerond (vrijgegeven of opgegraven). Voor de zones waar het AMZ-proces nog loopt, dient contact opgenomen te worden met de archeologisch deskundige van de gemeente. Voor de zones waar het AMZ-proces is afgerond, bestaat in feite geen archeologische verwachting meer (er is niets aangetroffen of het is reeds opgegraven). Daarom zijn deze zones op de beleidskaart ondergebracht bij categorie 7, een ‘gebied zonder archeologische verwachting’, aangeduid met een licht grijze kleur. -

Monumenten worden als opgevuld vlak weergegeven Op de verwachtingskaart zijn de begrenzingen van de archeologische monumenten aangegeven met een paarse lijn. Op de beleidskaart zijn de monumenten, afhankelijk van de betreffende waarde, met een specifieke paarstint opgevuld (categorie 1, 2 of 3). Categorie 1 betreft rijks- dan wel gemeentelijke monumenten. Categorie 2 betreft objecten die voorgeselecteerd zijn om tot monument aangewezen te worden. Categorie 3 zijn alle overige bekende archeologische gebieden.

-

Zones met een hoge verwachting gelegen binnen recente uitbreidingswijken worden opgenomen in categorie 5 Deze bijstelling heeft met name betrekking op de gaafheid van verwachte vin dplaatsen binnen de recente uitbreidingswijken. Het achterliggende idee hiervan is dat de bebouwing in deze wijken tot op het ‘stabiele gele zand’ (= C-horizont) is gefundeerd, waarbij de archeologische resten (gedeeltelijk) zijn verstoord. Gebieden met ee n oorspronkelijk hoge archeologische verwachting op de verwachtingskaart, maar gelegen binnen de recente uitbreidingswijken worden op de beleidskaart daarom ondergebracht in categorie 5 (middelhoge verwachtingswaarde en moderne woonwijken (en bedrijventerr einen gelegen op hoge verwachting).

45

Nota Archeologie gemeente Landerd

-

Buffer met straal van 50 m rondom vindplaatsen Rond elke door RAAP geïnventariseerde archeologische vindplaats is een buffer berekend met een straal van 50 m. Het doel hiervan is de puntinformatie van elke vindplaats om te zetten in een vlak, waaraan een beleid is gekoppeld. In principe vallen de vindplaatsbuffers in categorie 4 (hoge archeologische verwachting).

3

Technische (GIS) cartografische wijzigingen

De verwachtingskaart is opgebouwd uit meerdere kaartlagen. Daarvoor zijn verschillende bestanden en tabellen gebruikt. In de juiste volgorde boven elkaar gestapeld vormen de verschillende

kaartlagen

het

uiteindelijke

kaartbeeld

zoals

gepresenteerd

op

de

verwachtingskaart uit 2011. Uitgeprint op papier vormt deze opbouw geen probleem, maar om benut te worden als beleidsinstrument (bijvoorbeeld op bestemmingsplanniveau) dient het aantal kaartlagen zo minimaal mogelijk te zijn. Daarom zijn alle kaartlagen behorend tot een bestemmingsplancategorie samengevoegd tot één kaartlaag per categorie. Alle elementen zijn daartoe op elkaar afgesneden, volgens het principe dat een categorie is uitgesneden op de onderliggende categorieën. Met andere woorden: categorie 1 zal in hiërarchie dus altijd overheersen over categorie 2 en lager, categorie 2 zal altijd overheersen over categorie 3 en lager, etc. Daardoor is één kaartlaag ontstaan met allemaal unieke beleidscategorieën. Categorieën 1 t/m 5 zijn direct van toepassing op bestemmingsplanniveau.

4

De beleidskaart

De uiteindelijke beleidskaart vormt een vertaling van de gedetailleerde verwachtingskaart naar een

beleidsinstrument

met

zeven

verschillende

bestemmingsplancategorieën.

Alle

bovenstaande toevoegingen en wijzigingen zijn in dat proces verwerkt, zodat de beleidskaart op enkele punten afwijkt van de oorspronkelijke verwachtingskaart. De zeven categorieën zijn hieronder weergegeven en zijn als zodanig terug te vinden op de beleidskaart van de gemeente. Categorie 1: wettelijk beschermd archeologisch monument. Geen bodemverstorende activiteiten toegestaan, tenzij een vergunningverlening vooraf van de minister van OC&W. Bij gemeentelijke monumenten: vergunningaanvraag bij de gemeente. Categorie 2: gebieden van zeer hoge archeologische waarde Onderzoeksplicht

bij

een

verstoringsdiepte

van

meer

dan

50

cm

en

een

van

meer

dan

50

cm

en

een

dan

50

cm

en

een

verstoringsoppervlakte van 50 m². Categorie 3: gebieden van hoge archeologische waarde Onderzoeksplicht

bij

een

verstoringsdiepte

verstoringsoppervlakte van 100 m². Categorie 4: gebieden met een hoge archeologische verwachting Onderzoeksplicht

bij

een

verstoringsdiepte

van

meer

verstoringsoppervlakte van 250 m².

46

Nota Archeologie gemeente Landerd

Categorie

5:

gebieden

met

een

middelhoge

archeologische

verwachting

en

moderne

cm

en

woonwijken (en bedrijventerreinen) Onderzoeksplicht

bij

een

verstoringsdiepte

van

meer

dan

50

een

verstoringsoppervlakte van 2500 m². Categorie 6: gebieden met een lage archeologische verwachting Geen onderzoeksplicht Categorie 7: gebieden zonder een archeologische verwachting of archeologisch vrijgegeven Geen onderzoeksplicht

47

Nota Archeologie gemeente Landerd

48

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Maashorst&id=9cc64b0f-cc6a-4961-a201-f3ac613e767b