BIjlage Investeringsagenda Midden-Limburg 'Het verbindend hart van Limburg'

Het verbindend hart van Limburg in uitvoering! Regionale investeringsagenda voor Midden-Limburg: 2022 - 2032 Concept – 22 december 2021

In opdracht van Samenwerking Midden-Limburg Versie: 22 december 2021

Public Result B.V. Postbus 11649 2502 AP Den Haag Tel: 070 – 3468816 e-mail: info@publicresult.nl www.publicresult.nl Opdrachtnummer: MILIM21 © Copyright Public Result 2021.

Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze dan ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

1. Verbindend Hart van Limburg in uitvoering

1

2. Samen kansen verzilveren

4

3. Een integraal investeringspakket met impact

8

8 SPEERPUNTEN…

8

…VORMEN SAMEN EEN INTEGRAAL INVESTERINGSPAKKET

9

… MET MAXIMAAL RENDEMENT

12

4. Concrete maatregelen

13

CIRCULAIR EN BIO-BASED

16

AGRIFOOD

17

LANDSCHAP EN NATUUR

18

ONDERWIJS EN ARBEIDSMARKT

19

ECONOMIE EN INNOVATIE

20

MOBILITEIT

21

WONEN EN LEEFBAARHEID

22

RECREATIE EN TOERISME

23

5. Een programma met impact

25

IMPACT BREDE WELVAART

25

IMPACT ECONOMISCHE STRUCTUURVERSTERKING

28

6. Samen investeren

29

7. Een slagvaardige uitvoering

32

8. Monitoring

34

1.

Verbindend Hart van Limburg in uitvoering

Midden Limburg een unieke regio1 Midden-Limburg anno 2019. We hebben het goed. We zijn welvarend. We houden van tradities zoals kermis, carnaval en onze schutterijen. We voelen ons thuis in onze eigen regio. We leven in het groene hart van Limburg, het smalste stukje van Nederland. Het is hier onmiskenbaar prettig wonen en werken in aantrekkelijke steden en nabij gelegen vitale dorpen. De afgelopen decennia hebben we een enorme ontwikkeling doorgemaakt. Roermond is koploper in de retail waar de bezoekers van tot ver buiten onze landsgrenzen naar toe komen. Weert is de groenste regio van de wereld. Door de grindafgravingen hebben we het grootste aaneengesloten watersportgebied van Nederland gekregen. We hebben schitterende natuurgebieden, de nationale parken De Meinweg, de Groote Peel en de grensoverschrijdende natuurparken Kempen-Broek en Maas-Swalm-Nette. Langs de oevers van de Maas hebben we prachtige historische kerkdorpen zoals Asselt, Buggenum, Stevensweert en Thorn. Rustig wonen, winkelen en recreëren in het groen zijn hier de maatstaaf. Midden-Limburg is strategisch gelegen tussen Brainport Eindhoven, het sterk verstedelijkte Zuid-Limburg, Greenport Venlo, het Ruhrgebied en België. Het bedrijfsleven in onze regio heeft netwerken en relaties met deze economische regio’s opgebouwd.

Als relatief dunbevolkte regio met goede verbindingen naar de dichtbevolkte buurtregio’s is het hier prettig en rustig wonen in het groen. Door Midden-Limburg lopen verschillende stromen, sporen, kabels, buizen en wegen waarlangs mensen, goederen, energie en grondstoffen onderweg zijn naar de plek van bestemming. Door deze ligging en transportassen zijn we een aantrekkelijke regio voor vele bedrijven. We lopen in Limburg voorop in innovatie met de energietransitie. De eerste en nog enige windmolens in Limburg zijn gerealiseerd in Leudal en het eerste coöperatieve zonnepark van Limburg ligt in Weert. En daar blijft het niet bij. De twee vitale centrumsteden Roermond en Weert hebben een belangrijke verzorgende functie voor de regio, waarbij beide steden hun eigen accenten hebben. Weert als groenste stad, richt zich met name op wonen en werken, terwijl Roermond naast wonen en werken ook een belangrijke bezoekersstad is. Tussen de steden in liggen de meer landelijke gemeenten EchtSusteren, Leudal, Maasgouw, Roerdalen en Nederweert. Ieder vanuit zijn eigen kracht (wonen, detailhandel, voorzieningen en werkgelegenheid) geven zij profiel aan een deel van de regio.

Het landelijk gebied van Midden-Limburg heeft een verbindende functie en kent hoge landschaps- en cultuurhistorische waarden met maasmeanders, natuur en bosgebieden, peelvenen, ontginningsgebieden, vestingwerken, beschermde stads- en dorpsgezichten en gevarieerde landbouwactiviteiten. In het groene hart van Limburg recreëren we en kopen

1

Midden-Limburg “Het verbindend hart van Midden-Limburg”

1

bewoners gebiedseigen producten. De vele fraaie beken en de Roer maken het af en zorgen voor de verbinding tussen al deze schitterende waarden. De economie is vitaal. De huidige demografische situatie vraagt om nieuwe inwoners, ook uit verschillende EU-landen, die onze bedrijven helpen. De bijdrage van (tijdelijke) arbeidskrachten aan de economie is onmisbaar. We werken dan ook aan passende woonruimte voor al onze inwoners. Ondernemers, overheid en onderwijs werken samen onder de naam van Keyport aan innovatie, ondernemerschap en arbeidsmarkt om de economie concurrerend te houden. Er liggen uitdagingen op het gebied van de arbeidsmarkt in verband met de huidige krapte en met betrekking tot de veranderende benodigde vaardigheden en competenties van medewerkers. Onze economie heeft niet één dominante sector, maar meerdere stuwende sectoren. Het aandeel maakbedrijven is bovengemiddeld. Onze maakbedrijven zijn een aanjager voor ontwikkelingen en innovaties in andere sectoren zoals agro & food, biobased economy en logistiek. Toerisme is een belangrijke groeimarkt. In het peelgebied zijn de intensieve veehouderijen en landbouwbedrijven een belangrijke economische factor. Hierin is de pluimveesector een sterke speler.

Tegelijkertijd heeft de landbouw als grootste ruimtegebruiker een zeer grote invloed op de kwaliteit van de leefomgeving (bodem, water en lucht) en biodiversiteit en daarmee op het welbevinden van onze inwoners en het vestigingsklimaat. Verbindend hart van Limburg in uitvoering De regio wil het unieke karakter van de regio behouden en verder uitbouwen door te werken aan drie hoofdopgaven: een duurzaam en klimaatbestendig Midden-Limburg, een toekomstbestendige (circulaire) economie en een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving. Voor u ligt een Regionale investeringsagenda waarin deze ambitie en hoofdopgaven worden uitgewerkt tot een concreet uitvoeringsprogramma waarbij overheid, bedrijfsleven, onderwijspartners en middenveld intensief samenwerken om de kansen te verzilveren die Midden-Limburg biedt. Dit vanuit het besef dat de grote opgaven waarvoor we staan samen beter kunnen worden aangepakt dan ieder voor zich. De investeringsagenda is geworteld in de vele regionale projecten die er op dit moment lopen, maar legt de lat hoger. In het totaal betreft het een investeringspakket van méér dan € 100 mln (met een horizon van 10 jaar) waarvan ca. € 40 mln reeds gefinancierd is en ca € 60 mln nieuwe ambities betreffen die nog samen met partijen binnen en buiten de regio moeten worden gefinancierd.

Tegelijk willen we ook niet wachten tot de financiering rond is, maar starten met een haalbare eerste stap in de komende drie jaar op basis van plannen en investeringen waar al een zeker draagvlak voor is. Het voornemen is de investeringsagenda in coproductie met het middenveld uit te voeren. Partijen zien de investeringsagenda als een unieke kans om samen meer massa te maken en te innoveren als regio. Maar ook om een aantrekkelijke businesscase neer te leggen voor partners buiten de regio die willen investeren in Midden Limburg (zoals het rijk en de provincie). We willen juist verbindingen leggen met de partners om ons heen!

2

Leeswijzer De regionale investeringsagenda die voor u ligt, is tot stand gekomen met de gemeenten, maar ook de partijen in het middenveld. Zij hebben meegedacht en meegewerkt in het uitwerken van de ambitie (hfst 2), in de speerpunten (hfst 3) en uitgewerkte projectvoorstellen (businesscases, hfst 4). De verwachte maatschappelijke en economische impact van het programma schetsen wij in hoofdstuk 5. De begroting van de investeringsagenda vindt u in hfst 6. Hoofdstuk 7 geeft daarvoor een organisatie (governance) voorstel. Hoofdstuk 8 beslaat tenslotte de monitoring. De investeringsagenda is een levend document. Tijdens de uitvoering leren we en zullen zich ook nieuwe kansen voordoen. Hiervoor moet ruimte zijn. Dus we meten wat we doen en evalueren periodiek.

3

2.

Samen kansen verzilveren

Gezamenlijke ambitie De regio Midden-Limburg is het verbindend hart van Limburg waar het goed wonen, werken en recreëren is. Deze positie willen we uitbouwen. Onze ambitie is om in 2050 als Midden-Limburg de omliggende regio’s zowel qua economie, wonen, voorzieningen en vervoer met elkaar te verbinden. De regio moet welvarend, verbonden, gezond energieneutraal, klimaatproof en innovatief worden of blijven. Met een veilige en gezonde leefomgeving. We streven ernaar om evenwicht tussen ecologie en economie te herstellen. Ons landschap kent een hoge cultuurhistorische waarde en bewoners en mensen uit omliggende regio’s recreëren er graag en maken er gebruik van om te sporten en te bewegen. Dit willen we zo houden. De regio kan functies voor wonen en werken ter versterking van Brainport Eindhoven vervullen. We willen een inclusieve samenleving handen en voeten geven, waar internationale werknemers zich thuis voelen. Onze gemeenten werken aan het optimaliseren van hun voorzieningenaanbod en zoeken hierbij de regionale afstemming. Om samen te werken aan een aantrekkelijk woon- en vestigingsklimaat. Om deze ambitie tot en met 2050 te realiseren heeft de regio in 2020 3 hoofdopgaven geformuleerd2: Werken aan een duurzaam en klimaatbestendig Midden-Limburg, een toekomstbestendige (circulaire) economie en een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving.

In deze Regionale investeringsagenda worden deze ambitie en hoofdopgaven uitgewerkt tot een concreet uitvoeringsprogramma waarbij overheid, bedrijfsleven, onderwijspartners en middenveld intensief samenwerken om de kansen te verzilveren die Midden-Limburg biedt. Vitale coalitie Op dit moment wordt in de regio al keihard gewerkt aan de hoofdopgaven door diverse regionale samenwerkingsverbanden: Ons WCL, OML, Platform Vitale Landbouw, Keyport, SML, Arbeidsmarktregio Midden-Limburg, Waterschap Limburg, WML, MKB Limburg, LLTB, LWV, de Taskforce Post Corona en het onderwijs (Gilde opleidingen, Yuverta, Fontys, SOML). Elk vanuit een eigen opdracht en missie. Door nu de krachten te bundelen in het kader van de investeringsagenda Midden-Limburg wil de regio daarom zoveel mogelijk aansluiten bij bestaande initiatieven. Vervolgens biedt de regionale investeringsagenda de mogelijkheid om de lat hoger te leggen om de ambitie te bereiken, kansrijke initiatieven met elkaar te verbinden, en zich te laten zien als partner voor diverse investerende partijen waaronder de Provincie (POVI), het Rijk (diverse investeringsfondsen zoals Volkshuisvestingsfonds, regiomiddelen, nationaal groeifonds) en de Europese Unie.

2

In het kader van de Provinciale Omgevingsvisie (POVI).

4

In het voorjaar 2021 is daarom een proces van start gegaan om alle regionale ambities te verbinden, aan te scherpen en te vertalen naar een concrete investeringsagenda. De regio zet daarbij in op een brede en verbonden regionale investeringsagenda, waarbij investeringen zoveel mogelijk elkaar versterken en er een positieve spiraal op gang gebracht wordt. Waarbij investeringen in (circulaire) innovatie en human capital de economie stimuleren. Een groeiende economie levert weer investeringsvermogen (kwaliteitsimpuls) op om in een gezond en duurzaam woon- en leefklimaat in vitale kernen te investeren. Maar ook een vitale werkende beroepsbevolking die de samenleving en de vitaliteit van de kernen positief beïnvloedt. Tegelijk is het ook zo dat bedrijven die talent nodig hebben hen ook een woning en een goed woon- en leefklimaat willen bieden. Hiervoor zijn investeringen in vitale kernen, woningen en voorzieningen belangrijk. Op deze manier heeft de regio de hoofdopgaven uitgewerkt in een slagvaardige investeringsagenda. Urgentie Het inzetten op deze regionale investeringsagenda is noodzakelijk om de gewenste groeisprong te maken naar de ambitie 2050 en de brede welvaart op peil te houden. Om dit te realiseren moeten er kansen worden gepakt en goed worden omgegaan met ontwikkelingen die een bedreiging kunnen vormen.

De regio scoort goed op de brede welvaartsmonitor van de Universiteit Utrecht (plek 5 van alle landelijke regio’s) op onderdelen als gezondheid, persoonlijke ontwikkeling, veiligheid, inkomen en huisvesting. In de Brede Welvaartsindicator van de Universiteit Utrecht3 scoren vooral grootstedelijke regio’s zoals Groot-Amsterdam en Agglomeratie ’s-Gravenhage en Groot-Rijnmond laag. Dit ligt voor een belangrijk deel aan de waarde die binnen de indicator wordt gehecht aan een lagere milieukwaliteit, minder veiligheid en een lagere woontevredenheid. Ook de op de Regionale Monitor Brede Welvaart van het CBS scoort Midden-Limburg goed. In de categorie ‘hier en nu’ zijn er 5 categorieën waarop de regio een positieve ontwikkeling in de afgelopen jaar laat zien: mediaan besteedbaar inkomen (stijgt), bruto binnenlands product (stijgt), netto arbeidsparticipatie (stijgt), aandeel hoogopgeleide bevolking (stijgt) en werkloosheid (neemt af). In hoofdstuk 5 in de tabel op pagina 26 laten we zien welke groeisprong we ambiëren. Maar er zijn ontwikkelingen die deze goede uitgangspositie bedreigen. Deze hebben allereerst te maken met de ontgroening en vergrijzing in de regio waardoor de vitaliteit van de kernen maar ook de arbeidsmarkt onder druk komen te staan. Naar verwachting zal er in 2030 een tekort op de arbeidsmarkt in Midden-Limburg zijn van ca 17.000 medewerkers.

In de kleinere kernen staan voorzieningen als gevolg van deze demografische transitie onder druk zoals scholen, dorpshuizen, zorgvoorzieningen en sport- en cultuuraccommodaties. Tevens levert dit een belangrijke uitdaging op de woningmarkt op. Voorlopig zal het aantal huishoudens nog groeien en eind jaren ’20 naar verwachting dalen. Het is van belang om voldoende goede woningen voor de juiste doelgroepen te bouwen. Daarnaast heeft klimaatverandering een grote impact op de regio. Het wordt warmer, maar ook droger en natter. De recente overstromingen in (Midden-)Limburg zijn daarvan een exponent. Ook is het een uitdaging om economie en ecologie in de regio in balans te brengen en te houden in een gebied met veel agrarische 3

https://www.uu.nl/nieuws/coronacrisis-vraagt-nu-om-actieve-aandacht-voor-brede-welvaart

5

bedrijvigheid, maar ook een waardevolle natuur en een karakteristiek en aantrekkelijk landschap. De urgentie van de grote transities (klimaatverandering, duurzaamheid, digitalisering ,…) is recent (corona, overstromingen) in een stroomversnelling terechtgekomen. Deze uitdagingen kunnen niet alleen op lokaal niveau worden aangepakt. De economie is steeds sterker regionaal verbonden, gemeentegrenzen spelen voor inwoners, recreanten, toeristen en ondernemers nog maar een kleine rol in het dagelijkse leven. Ook de VNG zet in op een regionale aanpak voor economische structuurversterking in haar voorzet voor een coronaherstelagenda. Kansen verzilveren De regio wil de kanskaarten benutten die ze op dit moment heeft om ook op termijn een welvarend en aantrekkelijk verbindend hart van Limburg te zijn. De regio wil dan ook actief kansen verzilveren die de regio biedt: • Het innovatiepotentieel in het MKB in de regio. De regio is sterk in sectoren als de maakindustrie, agribusiness, gezondheidszorg, retail en logistiek. De regio wil hier nog meer van profiteren door innovatie en ondernemerschap, vooral op circulair vlak, aan te jagen vanuit de koploperpositie die Limburg heeft op het gebied van de energietransitie. In de toekomst zal ook de grondstoffentransitie nog meer innovatiekracht in de regio vragen.

De duurzame innovatie in de agrifood die in de regio is ingezet en de mogelijkheden om hier ‘meer innovatiemassa’ te maken samen met de regio NoordLimburg bieden een platform om dit stuwende cluster een kansrijke toekomst in de regio te bieden. • De kwaliteiten van het landschap en de natuur in Midden-Limburg hebben een verbindende functie en kennen een hoge landschaps- en cultuurhistorische waarde met de Maas als ruimtelijke drager. Deze kwaliteiten wil de regio inzetten voor de klimaattransitie, maar ook voor recreatie en toerisme als economische groeisectoren; natuurlijk met behoud van het unieke karakter. • De ligging van de regio. De regio is een verbindende regio tussen Brainport Eindhoven Zuid- en Noord-Limburg en het Ruhrgebied. De regio wil deze kanskaart nog meer benutten op economisch vlak (een nog intensievere aansluiting bij de campussen), verkeerskundig en op het gebied van wonen, werken en recreëren. Zo wil de regio actief een deel van de woonopgave van de regio Brainport realiseren, maar kan ook een deel van de arbeidskrachten of recreanten uit omliggende regio’s komen. • De aanwezige talenten in de regio. De regio beschikt over veel talent dat nu nog in de schoolbanken zit, nu niet aan het werk is of door om-, her of bijscholing de talenten beter zou kunnen benutten of (dagelijks) de regio verlaat om elders te werken.

Dit voor de regio onbenutte potentieel is een belangrijke kanskaart die de regio veel beter wil benutten. We willen talent behouden en aantrekken. • De aantrekkelijkheid van het woon- en leefklimaat. Midden-Limburg scoort goed op de brede welvaart index. Het is er onmiskenbaar prettig wonen, werken en recreëren in aantrekkelijke steden en nabij gelegen vitale dorpen. Deze kanskaart wil de regio gebruiken om talenten en bedrijvigheid aan te trekken. Ook door een deel van de

6

•

woonopgave voor Brainport Eindhoven te realiseren kan talent naar Midden-Limburg worden gehaald, mede omdat het daily urban system van onze inwoners niet begrensd is tot Midden-Limburg. Ook Zuid-Oost Brabant en Noord- en Zuid-Limburg maken hier deel van uit. Het sterke middenveld in de regio. De regio kent in vergelijking met andere regio’s een relatief goed georganiseerd middenveld met partijen als bijvoorbeeld Ons WCL, OML, Platform Vitale Landbouw, Keyport, SML,…. De verborgen reserve die in de samenwerking en synergie tussen deze partijen aanwezig is, wil de regio benutten met deze investeringsagenda.

De regio heeft de ambitie om met de Regionale investeringsagenda de eerste substantiële stap te zetten op het pad naar de ambitie ‘Verbindend hart van Limburg’ in 2032. We willen concreet op alle onderdelen van de hoofdopgaven belangrijke stappen zetten. Hiervoor hebben we een investeringsagenda opgesteld met een omvang van meer dan € 100 mln. Het programma bestaat uit lopende regionale initiatieven en projecten waar al geld voor gereserveerd of beschikbaar is (circa € 40 mln.), maar vooral uit nieuwe ideeën of een uitbreiding van de ambitie, verruiming van doelen of slimme verbinding van huidige maatregelen en partnerschappen. We meten de voortgang van de investeringsagenda met de indicatoren van de brede welvaart, aangevuld met regio specifieke indicatoren voor de economische structuurversterking, duurzame woon- en leefomgeving, leefbaarheid en arbeidsmarkt. Zo is het de ambitie om in 2032 het tekort op de arbeidsmarkt (17.000) terug te hebben gebracht tot normale (frictie) proporties, Midden-Limburg qua BRP per hoofd van de bevolking meer te laten aanhaken op het landelijke gemiddelde (van ca 75% naar ca 88%). 25% meer gebruik hernieuwbare energie en stabilisatie van de tevredenheid met de woning en de woonomgeving. In hoofdstuk 7 vindt u de beoogde impact van dit investeringsprogramma.

7

3.

Een integraal investeringspakket met impact 8 SPEERPUNTEN…

Samen met de partners in de regio wil Midden-Limburg de kansen verzilveren die er liggen om de regio te versterken. We zetten daarom in op een 8-tal speerpunten: • Circulair en bio-based: De coronacrisis biedt een unieke kans om de klimaatcrisis structureel aan te pakken. In het klimaatakkoord heeft Nederland in 2019 afgesproken dat onze C02 uitstoot in 2030 de helft lager moet zijn dan in 1990, oplopend tot een verlaging van 95 procent in 2050. Daarom zetten we als regio in op verduurzaming en werken we toe naar een volledig circulaire economie met aandacht voor de energie- en grondstoffentransitie. • Landschap en natuur: Het landschap vormt de basis van onze Midden-Limburgse samenleving. Het landschap levert een positieve bijdrage aan de gezondheid, nodigt uit tot ontspanning en investering, biedt omgevingskwaliteit, herbergt een schat aan biodiversiteit, zorgt voor herkenbaarheid en geborgenheid en draagt daarmee bij aan de identiteit en het vestigingsklimaat van Midden-Limburg. Dit landschap moeten we koesteren voor deze en komende generaties. • Agrifood: De agribusiness is één van de kernsectoren in de regio Noord- en MiddenLimburg en is in beide regio’s samen goed voor 20% van het BRP en 35.000 banen.

Door verschillende megatrends is het noodzakelijk om de transitie naar een circulaire voedselproductie te maken op basis van kringlooplandbouw om de sector toekomstbestendig te houden zodat onze regio de Agrofood Productie Proeftuin van Nederland wordt. • Arbeidsmarkt en onderwijs: Een van de grootste uitdagingen van onze regio is de vervangingsvraag van 17.000 fte tot 2030. Niet alleen onze bedrijven, maar ook de leefomgeving is afhankelijk van voldoende en kwalitatief goede werknemers om de motor van de brede welvaart draaiende te houden en onze arbeidsmarkt weer in balans te brengen. • Economie en innovatie: Het tekort aan voldoende gekwalificeerd personeel is een van de meest urgente opgaven van de regio dat we alleen kunnen oplossen door meer talenten aan te trekken en te behouden en door te innoveren zodat we meer bereiken met minder mensen. We versterken onze economie door de innovatiekracht een boost te geven en onze regio in de etalage te zetten. We hebben innovatie nodig, bijvoorbeeld technologische innovatie (vb. fieldlab robotics) bij de verbetering van processen of in de product- en marktinnovatie. Robotisering, automatisering en de inzet van data (algoritmes) spelen een belangrijke rol in het versterken van de clusters agri, maak en logistiek. Met projecten zoals Robomotive en The European Future Tech Challenge spelen we hierop in.

• Mobiliteit: De centrale ligging van de regio tussen Zuid-Limburg, Belgisch-Limburg, Zuidoost-Brabant, Noord-Limburg en het Ruhrgebied zorgt ervoor dat de regio zo goed

8

•

•

functioneert. Echter, zijn er zowel in meerdere van deze richtingen als binnen MiddenLimburg op dit moment geen doorgaande fietsverbindingen van hoge kwaliteit. Hier zetten wij op in. Een goede fietsbereikbaarheid is naast een goede aansluiting op het wegen- en spoornet niet alleen essentieel als verbindingsroute voor forenzen en recreanten, maar ook om een duurzame en gezonde levensstijl te promoten Wonen en leefbaarheid: Door onder andere vergrijzing, ontgroening, de dalende bevolkingsprognoses en de stijging van het aantal eenpersoonshuishoudens vinden er in de regio demografische verschuivingen plaats. Een van de grootste opgaven ligt in de verouderde en niet-courante bestaande woning- en voorzieningenvoorraad. Investeringen zijn nodig om de leefbaarheid in Midden-Limburg op peil te houden en onze kernen vitaal. Recreatie en toerisme: Nog te weinig mensen weten wat onze regio te bieden heeft. Recreatie en toerisme is een kansrijke sector die een belangrijke bijdrage levert aan onze woon- en leefomgeving. Investeringen in de toeristische potentie is dus ook noodzakelijk om vitaal te blijven.

De regio is op al deze speerpunten al zeer actief, maar we kiezen ervoor om de lat samen hoger te leggen om toekomstbestendig te zijn. In het totaal betreft het een investeringspakket van ruim € 100 mln voor een periode van 10 jaar waarvan op dit moment € 40 mln gedekt is in lopende trajecten en voor ca € 60 mln nieuwe ambities zijn geformuleerd waarvoor nog dekking gezocht zal moeten worden. Hierbij realiseren wij ons dat we als Midden-Limburg niet alleen voor deze opgaven staan. Langs belangrijke uitdagingen en speerpunten hebben wij krachtige partners met wie we graag onze samenwerking verder willen uitbreiden. Het agrifood-programma wordt vormgegeven samen met Noord-Limburg. Brainport Eindhoven speelt een belangrijke rol als het gaat om innovatie, arbeidsmarkt (aantrekken van talenten) en ondernemerschap. En voor duurzaamheid werken we samen met Zuid-Limburg o.a. Chemelot. We maken deel uit van het daily urban system van de brainport-regio. Onze buurlanden zijn belangrijk waar het gaat om verbindingen (mobiliteit en bereikbaarheid) maar ook rondom het behoud van natuurwaardes. Zuid-Limburg is een trekpleister voor bezoekers en recreanten en zet in op een circulaire economie.

…VORMEN SAMEN EEN INTEGRAAL INVESTERINGSPAKKET Dit brede pakket aan investeringen stimuleert tegelijk een vitale economie, een vitale arbeidsmarkt, innovatie, een duurzame woon- en leefomgeving en vitale kernen. De investeringen versterken elkaar zoveel mogelijk en er wordt een positieve spiraal op gang gebracht. Impuls vitale (circulaire) economie We werken aan een vitale brede economie door het regionale bedrijfsleven te ondersteunen op het vlak van innovatie en ondernemerschap. Daarbij focussen we op bestaande clusters en kansrijke thema’s voor de toekomst. We faciliteren ondernemerschap en businesskansen in de circulaire economie én gaan aan de slag met een programma voor de sector agrifood en bieden

9

(niet alleen in het kader van corona-herstel) ondersteuning aan entrepreneurs en bedrijven op het gebied van ondernemerschap. Een sterke economie is de basis van een vitale regio. De leefbaarheid is in grote mate afhankelijk van de status van de economie: meer bedrijvigheid betekent ook meer regionale investeringen. Exporterende bedrijven leveren producten of diensten aan andere (regio’s en landen) en brengen geld naar Midden-Limburg. Dit geld gaat (deels) naar werknemers en lokale / regionale bedrijven, door waarde-ketens op te bouwen, regionale diensten en producten te kopen en gebruik te maken van de voorzieningen. Een sterke economie is tevens een vestigingsfactor voor zowel bedrijven als mensen: bedrijven zijn gebaat bij bestaande, regionale clusters van bedrijven uit dezelfde branche. Clustervorming zorgt voor synergie-effecten: er is ruimte voor innovatie door kruisbestuiving, regionaal aanwezige kennis en expertise en ook een gezonde concurrentie. Netwerkvorming is hiervoor een belangrijke voorwaarde. Clustervorming draagt bij aan de opbouw van structuren zoals logistieke voorzieningen, infrastructuur of bedrijventerreinen en kantoorgebouwen. Ook ontstaan er netwerken zoals een goede samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven.

In Midden-Limburg bestaan niet alleen structuren rondom agrifood (EggValley), maar ook op het gebied van toerisme, logistiek, retail en maakindustrie kent de regio sterke sectoren die aantrekkelijk zijn voor nieuwe bedrijvigheid. Clusters zijn ook voor werknemers interessant: baankansen zijn niet beperkt tot één bedrijf in de regio maar er zijn doorgroeimogelijkheden om zich te ontwikkelen. Impuls duurzame woon en leefomgeving De economie is echter afhankelijk van externe factoren: bedrijven vestigen zich alleen waar kwantitatief goede werknemers in voldoende aantallen beschikbaar zijn, ook al is de fysieke nabijheid mede door de coronacrisis minder belangrijk geworden. Beschikbaarheid van personeel blijft een belangrijk vestigingscriterium. Om aantrekkelijk te zijn voor (potentiële) werknemers moet de woon- en leefomgeving op orde zijn. Dit houdt in voldoende en passende huisvesting, bijvoorbeeld voor starters, jonge gezinnen of juist voor empty nesters. Maar het gaat ook om een aantrekkelijke omgeving met ruimte voor recreatie en rust: een beleefbare natuur en een gezond milieu. Als vestigingsfactor is een natuur in balans met stedelijke voorzieningen van groot belang. Mensen zijn op zoek naar een goede bereikbaarheid, woningen dicht bij hun werk, voorzieningen, een dynamisch winkelaanbod maar ook naar parken, recreatiegebieden en natuur.

We staan als regio voor grote uitdagingen zoals de klimaatcrisis, de energietransitie, de grondstoffentransitie en de stikstofproblematiek. Dit betekent dat we onze woon- en leefomgeving adaptief en robuust voor de toekomst moeten inrichten. Dit doen we door sterk in te zetten op duurzaamheid en circulariteit in de volle breedte van het woord om met de gevolgen van de transities om te kunnen gaan. Daarnaast zetten we in op mitigatie door onder andere het uitvoeren van de regionale energiestrategie en verduurzaming van onze bedrijventerreinen. Ook wanneer het gaat om bereikbaarheid maken we stappen door het uitvoeren van de mobiliteitsvisie en in te zetten op interregionale fietsroutes. Voor zowel onze inwoners als voor ondernemers die afhankelijk zijn van toerisme richten we ons op recreatie en

10

toerisme door onder andere nieuwe toeristische routes te ontwikkelen en onze verblijfsrecreatie te revitaliseren. Impuls vitale kernen Mensen hebben behoefte aan vitale kernen en wijken met een vitale gemeenschap. Dit betekent zowel kwalitatief goede en passende voorzieningen zoals onderwijs, zorginrichtingen, detailhandel of recreatie- en sportaccommodaties, bereikbaar én in goede staat. Maar het gaat ook om leefbaarheid en levendigheid in de steden en de dorpen: weinig leegstand, veiligheid en de aanwezigheid van verenigingen, clubs, stichtingen en evenementen. Mensen willen graag in hun eigen omgeving de kinderen naar school kunnen brengen, naar de dokter of tandarts kunnen gaan, hun boodschappen doen en op de voetbalclub of schutterij zitten. Om de kwaliteit in de basis te borgen zetten we volop in op het versterken van de leefbaarheid: het ondersteunen van zelfstandige burgers, vitale (dorps-)gemeenschappen en lokale verenigingen, het op peil houden van het aanbod maatschappelijke voorzieningen en door actief te sturen op leefbaarheid. Dit doen we onder andere door te investeren in een gezamenlijke aanpak van de leefbaarheid.

Impuls talent ontwikkeling en innovatie Een gezonde woon- en leefomgeving en vitale en levendige kernen dragen bij aan de aantrekkelijkheid van de regio voor mensen: voor potentiële werknemers die naar de regio komen en ook voor nieuwe generaties die de keuze hebben om te vertrekken. Vanuit dit potentieel is het van belang om talenten te ontwikkelen en innovatie aan te jagen – de economie heeft deze input nodig. De inwoners van Midden-Limburg hebben behoefte aan een passende opleiding en passende structuren om de economie te versterken. Bijvoorbeeld door nieuwe processen en producten te ontwikkelen, nieuwe businessplannen te ontwikkelen of door slim samen te werken. Het aantal inwoners in Midden-Limburg neemt in de toekomst af, waardoor het voor onze bedrijven moeilijker wordt om voldoende gekwalificeerd personeel te vinden. Tot 2030 heeft de regio Midden-Limburg te maken met een vervangingsvraag van 17.000 fte die moet worden opgelost, zelfs als we maximaal inzetten op innovatie en de nodige robotisering, automatisering en digitalisering. Er zijn maatregelen nodig om talent te behouden, aan te trekken en/of beter geschikt te maken voor de vragen van de arbeidsmarkt.

Wij zetten alles op alles om aan die behoefte te voldoen: door te werken aan een vitale arbeidsmarkt: betere zij-instroom (vanuit de bijstand naar een baan), maar ook door te werken aan vaardigheden van de toekomst, aan een beter aanbod voor om-, her- en bijscholing en het innovatieve vermogen onder werknemers te versterken. We maken werk van Leven Lang Leren initiatieven en willen vraag en aanbod op de arbeidsmarkt nog dichter bij elkaar brengen. Het regionale onderwijs speelt hier een belangrijke rol.

11

… MET MAXIMAAL RENDEMENT We sturen zo aan op maximaal rendement van onze investeringen door een samenhangend investeringspakket: investeringen in (circulaire) innovatie en human capital om de economie te stimuleren. Een groeiende economie levert weer investeringsvermogen (kwaliteitsimpuls) op om in een gezond en duurzame woon- en leefklimaat in vitale kernen te investeren. Maar ook een vitale werkende middenklasse die het verenigingsleven en de vitaliteit van de kernen positief beïnvloedt. Tegelijk is het ook zo dat bedrijven die talent nodig hebben hen ook een woning en een goed woon- en leefklimaat willen bieden. Daarvoor zijn investeringen in vitale kernen, woningen en voorzieningen belangrijk. Zo zetten we de eerste stap op weg naar de ambitie 2050: een aantrekkelijk woon- en vestigingsklimaat voor Midden-Limburg als ‘Verbindend hart van Limburg’ waarin de drie hoofdopgaven ‘Werken aan een duurzaam en klimaatbestendig Midden-Limburg, een toekomstbestendge (circulaire) economie en een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving’, goed geborgd zijn.

12

4.

Concrete maatregelen

De investeringsagenda bestaat uit een samenhangend pakket van businesscases waar overheden, ondernemers en onderwijs zich gezamenlijk voor willen inzetten. De investeringsagenda bestaat uit 30 maatregelenpakketten, verdeeld over 8 programmalijnen die tot 2032 ervoor zorgen dat de regio duurzaam en klimaatbestendig is, beschikt over een toekomstbestendige economie en een gezonde en aantrekkelijke woonomgeving biedt. De 8 programmalijnen sluiten nauw aan bij reeds in de regio bestaande en goed werkende structuren, initiatieven en samenwerkingsverbanden. Dit zorgt voor extra efficiency en slagkracht in de uitvoering. U vindt de 30 businesscases in de bijlage bij dit uitvoeringsprogramma.

Dit gaat de regio gezamenlijk doen door duurzaamheid en de transitie naar circulariteit in de breedste zin van het woord te stimuleren (programmalijn 1 circulair en bio-based), door de economie en de ecologie meer in evenwicht te brengen (onder meer programmalijn 2 agrifood), door de unieke kracht van ons landschap te versterken (programmalijn 3 landschap en natuur), door voldoende talenten voor onze regio te behouden en aan te trekken (programmalijn 4 onderwijs en arbeidsmarkt), door onze ondernemers te ondersteunen en onze regio op de kaart te zetten (programmalijn 5 economie en innovatie), door de bereikbaarheid in onze regio te verbeteren (programmalijn 6 mobiliteit), door de leefbaarheid in de wijken, kernen en de woonomgeving te versterken (programmalijn 7 wonen en leefbaarheid) en door onze vrijetijdsvoorzieningen te revitaliseren en uit te breiden (programmalijn 8 recreatie en toerisme). Dynamische businesscases De businesscases kunnen zich in verschillende fasen van (beleids-)ontwikkeling bevinden. De meeste businesscases bevinden zich in de fase van implementatie: beleid in uitvoering brengen. Maar er zijn ook businesscases die een onderzoek entameren of de uitwerking van een visie betreffen. Wat de toets voor de businesscases is, is dat deze uitvoerbaar moeten zijn, doelgericht en SMART.

Het is echter onvermijdelijk dat niet alle dossiers op hetzelfde moment in dezelfde fase van beleidsontwikkeling zitten. Daarom is regelmatige monitoring en evaluatie van de inhoudelijke voortgang van het uitvoeringsprogramma ook van groot belang. Het is een programma dat dus ook evolueert in de tijd: Nieuwe initiatieven en koppelkansen ontstaan, bestaande projecten worden aangepast, afgerond en andere projecten verliezen hun prioriteit. Vanuit de aansturing van de agenda wordt doorlopend gekeken naar de wijze waarop het beste uitvoering kan worden gegeven aan de geformuleerde ambities. Cross-overs Zoals in hoofdstuk 2 toegelicht, vormen de businesscases een samenhangend investeringspakket, waarbij de maatregelen een impuls geven aan respectievelijk een vitale

13

economie, een gezonde en leefbare woon- en leefomgeving, vitale kernen en een vitale arbeidsmarkt en innovatie. In tabel 1 is dit gevisualiseerd. Per businesscase vindt u in de bijlage ook de specifieke cross-overs: waar beïnvloedt de ene businesscase de andere? We leggen de lat hoog In tabel 1 vindt u ook welke businesscases al geheel (X) of deels (-/x) in uitvoering zijn. De strategische investeringsagenda heeft als uitgangspunt om werk met werk te maken (aansluiten bij bestaande initiatieven), verrijken door te verbinden (cross-overs) en ook om breed gedragen te zijn in de regio. Hiervoor wordt tijdens het opstellen van de agenda nauw samengewerkt met de organisaties die al in Midden-Limburg actief zijn en allen een eigen bijdrage leveren aan de triple helix samenwerking, het brede netwerk en de leefbaarheid: Ons WCL, OML, Platform Vitale Landbouw, Keyport, SML, Arbeidsmarktregio Midden-Limburg, Waterschap Limburg, WML, MKB Limburg, LLTB, LWV, de Taskforce Post Corona en het onderwijs (Gilde opleidingen, Yuverta, Fontys, SOML). Daarmee is de regionale investeringsagenda geen los en op zichzelf staand traject maar juist een slimme verbinding van alle initiatieven en alle energie die er al is in de regio.

Er is dus ook aangesloten op de ambitie die partijen in de regio hebben voor 2030, er zijn nieuwe maatregelen geformuleerd en er worden cross-overs en synergieeffecten duidelijk gemaakt. In het geval bestaande plannen zijn benoemd als businesscase is er dus de verwachting dat er een substantieel synergie-effect te verwachten is: of omdat deze een synergie zullen hebben met andere plannen, of dat deze daarmee ook een platform bieden voor partijen buiten de regio om erin te investeren. De businesscases zijn geworteld in de vele regionale projecten die er op dit moment lopen. Betekent dit dat de investeringsagenda slechts ‘een nietje is door bestaande projecten en initiatieven’? Dat is niet het geval: Minder dan 40% van de beoogde investeringen (totaal € 100 mln) is reeds gedekt, waarvan een groot deel (meer dan 60% door rijksmiddelen en 30% door bijdragen van de provincie). Het programma verbindt dus huidige maatregelen, succesvolle projecten en plannen maar legt de lat hoger. We maken meer massa door nieuwe partners te betrekken, we werken harder aan de brede welvaart door de ambitie te verhogen en we voegen opgaven toe aan het totaalpakket door nieuwe maatregelen uit te werken en uit te voeren. Te denken valt aan bijvoorbeeld het regionaal energiebedrijf en de aanpak verduurzaming bedrijventerreinen maar ook het complete pakket innovatie agribusiness.

Bij de toelichting van de speerpunten vindt u telkens de bestaande en nieuwe ambities omschreven. Maatwerk We streven er natuurlijk naar om met de gedeelde ambitie – om de brede welvaart in de regio te versterken – zoveel mogelijk partijen aan de diverse businesscases te kunnen verbinden. Het kan echter ook het geval zijn dat bijvoorbeeld een drietal gemeenten een businesscase wil oppakken en de anderen niet, maar de anderen er ook geen bezwaar tegen hebben dat dit initiatief wordt genomen. In dit geval biedt de investeringsagenda maatwerk in de uitvoering.

14

Circulair en bio-based

1. Circulaire economie 2. Regionale Energiestrategie 3. Uitvoeringsprogramma klimaatadaptatie en waterketenplan 4. Aanpak Limburgse Maas 5. Regionaal Energiebedrijf 6. Aanpak verduurzaming bedrijventerreinen 7. Stimuleren economische en duurzame ruimtelijke ontwikkeling rondom agrifood 8. Verdiepen ondernemerschap binnen agrifood 9. Innovatie in de praktijk van agrifood brengen 10. Verbreding van verdienmodellen binnen agrifood

x x x

Landschap en natuur

11. Laat het landschap u verrassen 12. Nationale parken

-/x x

Onderwijs en Arbeidsmarkt

13. Verbinden van de keten 14. Promotie van beroepen met tekort 15. Matchen van vraag en aanbod 16. Stimuleren talentonwikkeling en LLO 17. Regionale aanpak huisvesting internationale werknemers 18. Versterken Innovatiekracht MKB 19. Aanjagen ondernemerschap en ondernemersklimaat versterken 20. Actieplan nautische bedrijvigheid 21. Regiomarketing en inzet zichtbaarheid 22. Mobiliteit in Midden-Limburg 23. (Inter- en eu-)Regionale doorfietsroutes

x x x x x

24. Uitvoering structuurvisie wonen 25. Afstemming maatschappelijke voorzieningen 26. Midden door Limburg; Routes, erfgoed en pleisterplaatsen 27. Big Five 28. Water, Fun en Winkelen 29. Vitale verblijfsrecreatie 30. Destinatiemarketing

x -

Agrifood

Economie en innovatie

Mobiliteit Wonen en leefbaarheid Recreatie en Toerisme

x x

TALENT EN INNOVATIE

VITALE KERNEN

WOON- EN LEEFOMGEVING

ECONOMISCH VITAAL

Legenda voor categorie Bestaand beleid / project x = ja -= nee -/x = ja, maar nog niet van start gegaan

Bestaand beleid/project

Tabel 1

x x x

x

x x

x

-

x

x

-

x x x

x

x x x x x

x x x x x x

x x

x x

x

x

x x

x x

x -/x

x x

x x

x x x

x x x x x

x x x x x

15

CIRCULAIR EN BIO-BASED De coronacrisis biedt een unieke kans om de klimaatcrisis structureel aan te pakken. In het klimaatakkoord heeft Nederland in 2019 afgesproken dat onze CO2-uitstoot in 2030 de helft lager moet zijn dan in 1990, oplopend tot een verlaging van 95 procent in 2050. Daarom zetten we als regio in op verduurzaming en werken we toe naar een volledig circulaire economie. Binnen dit speerpunt zijn de businesscases regionaal energiebedrijf en aanpak verduurzaming bedrijventerreinen nieuw; voor de andere businesscases zijn de doelen aangescherpt, moet de uitvoering nog worden opgestart en is de begroting nog niet volledig gedekt. Circulaire economie Midden-Limburg wil circulair leven in een stroomversnelling brengen en zo fungeren als voorbeeldregio. Met onze inzet zorgen we ervoor dat er nieuwe circulaire verdienmodellen worden ontwikkeld; we zorgen ervoor dat onderwijsinstellingen circulariteit in hun curriculum en bedrijfsvoering opnemen en ook de overheid voortaan circulariteit meeneemt in de bedrijfsvoering en het inkoop- en aanbestedingsbeleid. Regionale Energiestrategie In 2050 wordt alle warmte voor de gebouwde omgeving in de regio Noord- en Midden-Limburg opgewekt uit duurzame energiebronnen.

Met onze inzet zorgen we ervoor dat er meer energie wordt bespaard, een werkgroep scenario’s voor duurzame energieopwekking uitzoekt, het aanbod van en vraag naar warmtebronnen in kaart is en is afgestemd met de omgeving, en dat er structureel kennis wordt uitgewisseld. Uitvoeringsprogramma klimaatadaptatie en waterketenplan We willen het landschap opnieuw inrichten waardoor het beter bestand is tegen klimaatverandering en weerextremen. We zorgen ervoor dat regenwater sneller afgevoerd wordt en dat mensen op de hoogte zijn van de klimaatproblematiek. We krijgen grip op droogte en wateroverlast en stellen een risico-inventarisatie, aanpak bosbranden en brede beekdal op. Aanpak Limburgse Maas We behouden de waterveiligheid en borgen de waterstandsdaling in de Maasvallei. Onze inzet zorgt ervoor dat markante punten met toeristische doeleinden langs de Maas zijn ontwikkeld; herkenbare punten in de vallei en de kenmerkende soortenrijke riviernatuur zijn behouden, met daarbij ook aandacht voor de andere functies van de Maas bijvoorbeeld binnen het goederencorridornetwerk. Regionaal Energiebedrijf We willen dat onze eigen inwoners meeprofiteren van duurzame energieopwekking. Met onze inzet zorgen we ervoor dat de gemeenten een regionaal energiebedrijf oprichten waarin bewoners kunnen participeren en investeren en dat er een ontwikkelingsfonds voor duurzame

16

energie wordt opgericht, waarbij ook aandacht kan worden besteed aan een vermindering van emissies en de grondstoffentransitie. Aanpak verduurzaming bedrijventerreinen Gemiddeld wordt zo’n 25% van het energieverbruik door bedrijventerreinen geconsumeerd. Wij willen daarom het aanbod vergroenen en verduurzamen wat bijdraagt aan een aantrekkelijk vestigingsklimaat. Onze inzet leidt er in twee fasen toe dat er een ontwikkel- en investeringsfonds wordt opgericht voor investeringen in de verduurzaming van bedrijventerreinen in Midden-Limburg. AGRIFOOD De agribusiness is één van de kernsectoren in de regio Noord- en Midden-Limburg en is in beide regio’s samen goed voor 20% van het bruto toegevoegde waarde en 35.000 banen. Agrifood is het hele complex van primaire sector, handel, distributie en verwerking. Het een kan niet zonder het ander. Door verschillende megatrends is het noodzakelijk om de transitie naar een circulaire voedselproductie te maken op basis van kringlooplandbouw om de sector toekomstbestendig te houden zodat onze regio de Agrofood Productie Proeftuin van Nederland wordt. Dit speerpunt is in zijn geheel nieuw voor de regio en loopt parallel aan vergelijkbare initiatieven in Noord-Limburg. Het is een programma voor de komende 4 jaar dat uitgebreid kan worden in zowel tijd als ambitie.

Stimuleren economische en duurzame ruimtelijke ontwikkeling rondom agrifood De verschillende opgaven in de regio leggen allemaal een ruimteclaim op de beschikbare grond in de regio. Daarbinnen moet de agribusiness zich toekomstbestendig en in samenhang ontwikkelen. Samen ontwikkelen we: nieuwe vormen van bedrijfsfinanciering, een programmatische en integrale aanpak voor het buitengebied, een visie voor transformatie van vrijkomende agrarische bebouwing (inclusief eventuele risico’s t.a.v. ondermijning), een productie proeftuin en een strategische toolkit voor beleidsmakers en we zorgen ervoor dat ondernemers een ondernemerspaspoort halen door het volgen van workshops. Verdiepen ondernemerschap binnen agrifood Veel van onze agrarische ondernemers zijn op dit moment nog niet toegerust met de juiste ondernemerskwaliteiten die nodig zijn voor de omslag die nodig is. Mede door onze inzet hebben ondernemers hun strategie aangepast, hebben ondernemers de minimaster produceren gevolgd en zijn hun concepten doorontwikkeld, en is de aanwezigheid van menselijk kapitaal bevorderd. Innovatie in de praktijk van agrifood brengen De stap naar een toekomstbestendige agribusiness vraagt de toepassing van nieuwe technieken, middelen en werkwijzen bij alle ondernemers. Robotisering, automatisering, AI, slim gebruik van data bieden kansen voor de landbouw van de toekomst. Het is dus zaak om een

17

regionaal innovatieklimaat te creëren. Onze inzet draagt daaraan bij doordat ondernemers makkelijker toegang hebben tot kennis(instellingen); er een onderzoek is uitgevoerd naar diervriendelijke veehouderij; beleid ruimte geeft voor innovaties; er een Field Lab High Tech Farming is ontwikkeld; de landbouwgronden gezonder zijn; er innovatieve machines en een prototype (“zero give away”) zijn ontwikkeld. Verbreding van verdienmodellen binnen agrifood Slechts 25% van de bedrijven heeft de verdiencapaciteit om een volwaardig gezinsinkomen te realiseren. Verbreding van de verdienmodellen is dus noodzakelijk. Onze inzet leidt tot: stimulatie van cross-sectorale projecten, een datalab Agrifood, een regionaal platform (Asperge), regiomerk Die Frischen 2.0, een strategie varkensgilde Peel en Maas en nieuwe product markt combinaties en haalbaarheidsonderzoeken naar Business to Consumer modellen (zacht fruit bes) en product markt combinaties (kalkoen, zoete batate). LANDSCHAP EN NATUUR Het landschap vormt de basis van onze Midden-Limburgse samenleving. Het landschap levert een positieve bijdrage aan de gezondheid, nodigt uit tot ontspanning en investering, biedt omgevingskwaliteit, herbergt een schat aan biodiversiteit, zorgt voor herkenbaarheid en geborgenheid en draagt daarmee bij aan de identiteit en het vestigingsklimaat van MiddenLimburg.

Dit landschap moeten we koesteren voor deze en komende generaties. Beide businesscases binnen dit speerpunt baseren op lopende initiatieven die echter nog niet volledig gefinancierd en deels nog niet uitgewerkt zijn: we beogen een schaalsprong door de planning concreet te maken, nieuwe partners aan te trekken en financiering te realiseren. Laat het landschap u verrassen Wij zijn ons vaak zelf onvoldoende bewust van het unieke karakter van het Midden-Limburgse landschap. Daarom gaan we de aantrekkingskracht van de regio als woon/- werk- en vrijetijdsregio vergroten. Met onze inzet wordt er een rapport opgesteld waarin de sterke en zwakke punten van het landschap en de visie wordt beschreven en wordt er een digitale kaart gemaakt waarop op het kleinste detailniveau waardevolle puntlocaties worden aangeduid. We stellen een praktisch handvat op waarmee een initiatief op de beste landschappelijke plek (positie), met de meest geschikte omvang (massa) en de meest geschikte setting (architectuur/ landschap) kan worden gerealiseerd en stellen een programma met icoonprojecten op dat gericht is op het verbeteren van de kwaliteit van het landschap. Nationale parken (Meinweg en Groote Peel) De Nationaal Parken De Meinweg en de Groote Peel willen als reactie op de nieuwe Omgevingswet een basis leggen voor een Nationaal Park, met de uitstraling en ambitie van een Nationaal Park Nieuwe Stijl.

Met onze inzet wordt het projectplan Nationaal Park Nieuwe stijl uitgevoerd en transformeren Nationale Parken naar échte belevingsparken en zijn de

18

kwalitatieve en financiële mogelijkheden voor een kwaliteitsimpuls van onze andere (nationale) parken in kaart gebracht. ONDERWIJS EN ARBEIDSMARKT Een van de grootste uitdagingen van onze regio is de vervangingsvraag van 17.000 fte tot 2030. Niet alleen onze bedrijven, maar ook de leefomgeving is afhankelijk van voldoende en kwalitatief goede werknemers om de motor van de brede welvaart draaiende te houden en onze arbeidsmarkt weer in balans te brengen. Een van de grootste opgaven op dit gebied is het behoud van talent, bijvoorbeeld door baankansen zichtbaar te maken. In het kader van de postcorona taskforce Midden-Limburg wordt aan deze onderwerpen gewerkt. Ook Keyport speelt hier een belangrijke rol in. Wij willen deze positieve inzet voortzetten en ook voor de langere termijn financiering realiseren voor een actieve bijdrage aan een toekomstbestendige arbeidsmarkt. Verbinden van de keten De arbeidsmarkt is volop in beweging en ondernemers kunnen het beste op deze veranderingen anticiperen door goed samen te werken. Door onze inzet werken partners in de keten beter samen doordat er structureel overleg plaatsvindt, publiek private samenwerkingen zijn ingericht en zijn er gezamenlijke activiteiten verkend en ontwikkeld.

De Arbeidsmarktregio en de Taskforce Post-Corona Midden-Limburg focussen op deze opdracht middels het regionaal mobiliteitsteam, gecoördineerde werkgeversdienstverlening en andere lopende initiatieven. Promotie van beroepen met tekort Een actieve inzet op het promoten van beroepen die kampen met personeelstekorten is nodig om mensen van werk naar werk te begeleiden; vraag en aanbod met elkaar te verbinden, werkgelegenheid in de regio te behouden en werkloosheid te voorkomen. Onze inzet leidt ertoe dat de vraag naar werknemers en de overschotten in beeld zijn; carrièremogelijkheden inzichtelijk zijn; er meer stagiaires en afstudeerders worden ingezet; het imago van de regio als plek met veel ontwikkelkansen is verbeterd en dat er een communicatieplan ligt. Qua uitvoering en budget is dit speerpunt logischerwijs gepositioneerd bij de Arbeidsmarktregio, waarbij ook de samenwerking met het regionale onderwijs wordt gezocht. Matchen van vraag en aanbod De nieuwe dynamiek op de arbeidsmarkt vraagt om wendbaarheid en flexibiliteit van zowel werkgevers als werknemers. Om het hoofd te bieden aan de toekomstige uitdagingen van de veranderende arbeidsmarkt is een actieve inzet op het begeleiden van mensen van werk naar werk nodig.

Onze inzet leidt ertoe dat: de vraag naar personeel in beeld is; er doelgericht gematcht wordt op de arbeidsmarkt door onder andere de inzet van opleidingsvouchers; er beroepen- en arbeidsmarktoriëntatie, netwerktrainingen en bedrijfsbezoeken worden georganiseerd; de samenwerking met Fontys, Zuyd Hogeschool en andere

19

onderwijsinstellingen is geïntensiveerd en dat er een sluitende aanpak naar werk voor schoolverlaters wordt aangeboden. Stimuleren talentontwikkeling en LLO (Leven Lang Ontwikkelen) Door onder andere technologisering, globalisering, decentralisering en flexibilisering bestaat er een kwalitatieve mismatch op de arbeidsmarkt. Wij ondersteunen werknemers met bij- en omscholing om mensen van werk naar werk te begeleiden en werkloosheid te voorkomen. Door onze inzet zijn er meer financiële middelen beschikbaar om meer mensen te begeleiden; wordt er middels een communicatieplan een gezamenlijke boodschap verspreid; is de scholingsvraag in kaart gebracht; is het inzichtelijk wat het gat is tussen de vraag naar scholing en het aanbod daarvan en is er nieuw scholingsaanbod gecreëerd. Regionale aanpak huisvesting internationale werknemers Internationale werknemers leveren een belangrijke bijdrage aan onze regionale economie. Echter, wordt hun inzet schaarser door verbeterde omstandigheden in de thuislanden en verhoogde concurrentie tussen landen en regio’s als gevolg daarvan. Wij willen voldoende internationale werknemers blijven aantrekken om onze bedrijven te kunnen laten groeien.

Onze inzet draagt daaraan bij doordat: de opgave is geactualiseerd; belangen en wensen van stakeholders in kaart zijn gebracht; de samenwerking binnen de provinciale taskforce internationale werknemers is versterkt; en dat efficiënt beleid voor de huisvestingsopgave en flankerend beleid zich ontwikkelt. ECONOMIE EN INNOVATIE Het tekort aan voldoende gekwalificeerd personeel is een van de meest urgente opgaven van de regio dat we alleen kunnen oplossen door meer talenten aan te trekken en te behouden en door te innoveren zodat we meer bereiken met minder mensen. We versterken onze economie door de innovatiekracht een boost te geven en onze regio in de etalage te zetten. Enkele maatregelen businesscases zijn helemaal nieuw voor de regio (bijv. rondom nautische bedrijvigheid), op andere onderwerpen wordt vanuit de regio al stevig ingezet. We willen deze activiteiten uitbreiden waar mogelijk, de impact verhogen en langer blijven uitvoeren. Dat geldt bijvoorbeeld voor het aanjagen van ondernemerschap en het versterken van de innovatiekracht in het MKB. Rondom de regiomarketing gaat het om een slimme verbindingsslag tussen de lopende gemeentelijke inzet en een gezamenlijke propositie richting de provincie en de rest van Nederland. Versterken Innovatiekracht MKB Onze regio wordt gevormd door een sterk en veelzijdig MKB.

Echter hebben deze kleine bedrijven vaak op eigen kracht geen mogelijkheid om te innoveren. We bevorderen samenwerking en kennisuitwisseling zodat ons MKB een boost krijgt. Door onze inzet is het MKB zich bewust van het belang van innovatie; wisselt het structureel kennis uit; kunnen meer bedrijven een Europese subsidie binnenhalen; hebben meer ondernemers een plan van aanpak

20

opgesteld; hun strategie uitgestippeld; zijn er samenwerkingsverbanden opgericht en is hét expertise- en innovatiecentrum voor de Retail geopend. Aanjagen ondernemerschap en ondernemersklimaat versterken Veel ondernemers zien geen kans om op eigen kracht te innoveren of lopen tegen obstakels aan. Daarnaast is het zaak om ondernemers te blijven ondersteunen zodra de coronasteunmaatregelen van het rijk worden versoberd of afgebouwd. We bieden ondersteuning aan ondernemers, waarbij onze inzet leidt tot: meer kennisuitwisseling met Brightlands Campussen; meer samenwerking daar waar het efficiënt is en meer clustervorming; meer innovatieve projectplannen door het delen van kennis, middelen en netwerken; meer visievorming bij ondernemers; clustervorming; startende ondernemers intensief worden begeleid; de informatiestromen over subsidiemogelijkheden zijn gestroomlijnd; er een adviestraject is opgericht voor bedrijven die failliet dreigen te gaan. Actieplan nautische bedrijvigheid Tussen de 8 en 15% van de bedrijvigheid op bedrijventerreinen in Midden-Limburg is watergebonden of water verbonden. En dat is 6 tot 10% van de totale economie in MiddenLimburg. We zetten vol in op nautische bedrijvigheid die bijdraagt aan de robuustheid en verduurzaming van de Midden-Limburgse economie.

Onze inzet leidt ertoe dat: er een actieplan nautische bedrijvigheid ligt met daarin handvatten hoe we watergebonden kavels optimaal kunnen inzetten; er ondersteunende activiteiten worden uitgevoerd zoals een gezamenlijk accountmanagement en het ontwikkelen van sector overstijgende proposities. Regiomarketing en inzet zichtbaarheid Nog te weinig mensen binnen en buiten de regio weten wat de regio te bieden heeft. Een goede marketing van de regio is een belangrijke acceleratiefactor om nieuwe werknemers aan te trekken, de vitaliteit en leefbaarheid van de regio te behouden en om de regio op de kaart te zetten als een plek waar het goed wonen en werken is. Door onze inzet: ligt er een communicatieplan voor de regio; is het bekend wat de reden is voor mensen om weg te trekken of zich juist in de regio te willen vestigen; zijn de carrièremogelijkheden in beeld bij scholieren en bedrijven binnen en buiten de regio; is er een ambassadeur actief die onze identiteit promoot; zijn er jaarlijkse marketingevenementen en wordt ons nieuwe marketingmateriaal zowel online als offline verspreidt MOBILITEIT De centrale ligging van de regio tussen Zuid-Limburg, Belgisch-Limburg, Zuidoost-Brabant, Noord-Limburg en het Ruhrgebied zorgt ervoor dat de regio zo goed functioneert.

Echter, zijn er zowel in meerdere van deze richtingen als binnen Midden-Limburg op dit moment geen doorgaande fietsverbindingen van hoge kwaliteit. Een goede fietsbereikbaarheid is niet alleen essentieel als verbindingsroute voor forenzen en recreanten, maar ook om een duurzame en gezonde levensstijl te promoten. Het versterken van de duurzame mobiliteit garandeert

21

daarnaast een optimale bereikbaarheid, en heeft een positieve invloed op milieuvriendelijkheid, betrouwbaarheid, veiligheid en betaalbaarheid. Zodoende sluit het naadloos aan op de vijf belangrijke beleidsthema’s van de regio; bereikbaarheid, duurzaamheid, verkeersveiligheid, sociale inclusie, en vitaliteit, gezondheid en bewegen. Dit investeringsprogramma is een begin van de benodigde maatregelen om mobiliteit in Midden-Limburg de komende jaren duurzamer, veiliger, betrouwbaarder en bereikbaar te maken voor iedereen. Mobiliteit in Midden-Limburg Goede mobiliteit is een voorwaarde voor mensen om te kunnen bewegen, mensen te ontmoeten en zaken te kunnen doen. Wij versterken de duurzame mobiliteit in de regio doordat onze inzet leidt tot uitvoeringsprojecten die aansluiten bij de mobiliteitsvisie en een uitvoeringsorganisatie die niet infra-gerelateerde ofwel gedragsmaatregelen uitvoert en ondersteuning biedt aan de gemeenten langs de lijnen van ‘smart mobility’. (Inter- en EU-)regionale doorfietsroutes Op dit moment zijn er onvoldoende hoogwaardige fietsverbindingsroutes die de parels van onze regio met elkaar verbinden.

Wij stimuleren duurzame mobiliteit per fiets waarbij onze inzet leidt tot een uitgewerkt voorkeurstracé en het realiseren van drie doorfietsroutes zoals opgenomen in het regionaal fietsnetwerk Noord- en Midden-Limburg, de Nationale Tour de Force agenda en het Nationaal Toekomstbeeld Fiets: Nederweert-Leudal-Roermond-Roerdalen, WeertNederweert-Peel en Maas-Venlo-Duitsland en Weert-Cranendonck-Heeze-Leende-Eindhoven. WONEN EN LEEFBAARHEID Door onder andere vergrijzing, ontgroening, de dalende bevolkingsprognoses en de stijging van het aantal eenpersoonshuishoudens vinden er in de regio demografische verschuivingen plaats. Een van de grootste opgave ligt in de verouderde en niet-courante bestaande woning- en voorzieningenvoorraad. Investeringen zijn nodig om de leefbaarheid in Midden-Limburg op peil te houden en onze kernen vitaal. De uitvoering van de structuurvisie wonen vraagt om een continue inzet van de betrokken gemeenten en mogelijk om een investeringsslag op de middellange termijn. Nieuw is de verdieping en het echt werk maken van de afstemming rondom het aanbod van maatschappelijke voorzieningen. Uitwerken structuurvisie wonen De demografische transitie en wereldwijde politieke ontwikkelingen vragen om een verandering in het aanbod en het verduurzamen van woningen.

In Midden-Limburg werken wij toe naar een toekomstbestendige woningmarkt met voldoende woningen van de juiste kwaliteit op de juiste plek, die waar mogelijk op het juiste moment beschikbaar en betaalbaar zijn en bijdragen aan de verduurzamingsopgave. Onze inzet leidt ertoe dat: de concrete opgave voor transformatie en verduurzaming van de bestaande woningvoorraad in beeld is; dat we een bijdrage hebben geleverd aan “Nederland circulair in 2050” door bijvoorbeeld klimaat adaptief te bouwen en er geëxperimenteerd wordt met nieuwe woonvormen.

22

Afstemming maatschappelijke voorzieningen De bevolkingssamenstelling van dorpen, steden en regio’s verandert. Het gevolg is dat verschillende ‘mismatches’ kunnen ontstaan tussen vraag en aanbod van maatschappelijke voorzieningen. In de totstandkoming van een aantrekkelijk, sociaal, gezond en veilige leefomgeving draagt onze inzet bij tot: de voorzieningsbehoefte van nu en in de toekomst en de toekomstbestendigheid van het onderwijs in beeld zijn; het is bekend waar functiemenging kan plaatsvinden waarna een toekomstbestendige voorzieningenstructuur is opgezet. De aanpak van dit traject zal regionaal worden afgestemd, waarbij per gemeente wordt gekeken naar de urgentie. Ook wordt in beeld gebracht wat de regionale meerwaarde is van een gezamenlijke analyse en mogelijke uitvoering van maatregelen. RECREATIE EN TOERISME Nog te weinig mensen weten wat onze regio te bieden heeft. Recreatie en toerisme is een kansrijke sector die een belangrijke bijdrage levert aan onze woon- en leefomgeving. Investeringen in de toeristische potentie is dus ook noodzakelijk om vitaal te blijven. Het hier voorgestelde programma omvat nieuwe maatregelen voor de regio waar de gemeenten en partners achter staan. Het gaat echter om een eerste fase die gerealiseerd moet worden.