bijlage 2 ontwerp-Omgevingsvisie Maasgouw 21 sept 2021
Tekst van het document
26
4.3.2 TOELICHTING OP DE THEMA’S • Ruimtelijke kwaliteit Het is onze ambitie om de kwaliteiten van het buitengebied
Naast planologische mogelijkheden, kunnen we ook het
niet alleen te behouden maar ook te versterken. Dat
kwaliteitsfonds inzetten om tot deze kwaliteitswinst te
betekent dat nieuwe ontwikkelingen in het buitengebied
komen.
moeten bijdragen aan deze versterking. Een van de kwaliteiten die we willen behouden is de open ruimte,
Ook in het landelijk gebied spelen archeologische
die we niet verder laten ‘verstenen’ door nieuwe
kwaliteiten een belangrijke rol. Hiervoor gelden dezelfde
ontwikkelingen. Maar we kunnen het buitengebied niet
ambities zoals die zijn omschreven in paragraaf 4.2.2.
op slot zetten. Dat betekent dat we alleen ontwikkelingen toelaten die passen bij de doelen voor het buitengebied
• Duurzaamheid
en tegelijkertijd de kwaliteit versterken. Om te kunnen
Zoals in paragraaf 4.2.2. al is aangegeven, kent Maasgouw
toetsen of er sprake is van kwaliteitsverbetering in een
een omvangrijk groenblauw netwerk, dat een belangrijke
bepaald gebied, maken we gebruik van een landschappelijk
basis vormt voor een duurzame samenleving. Naast het
raamwerk dat we hiervoor hebben ontwikkeld. Dit raamwerk
groenblauwe netwerk als basis, gelden er ook in het
is als bijlage bij de omgevingsvisie gevoegd.
landelijk gebied randvoorwaarden op het gebied van energie, klimaat en circulariteit, die we aan nieuwe
In het buitengebied zijn er diverse locaties die worden
ontwikkelingen stellen.
ervaren als lelijk en niet passend bij de kwaliteit die we er nastreven. Denk aan solitaire, vaak niet agrarische,
Afbeelding: Het groen-blauw netwerk als basis voor een
bedrijven die geen enkele binding hebben met hun
duurzame samenleving
omgeving, leegstaande complexen of bedrijven die niet passen bij hun directe omgeving. Dergelijke locaties willen we transformeren naar nieuwe functies die wel passend zijn op die locatie. Als dat niet mogelijk is, gaan we zo mogelijk over tot sanering. Om deze kwaliteitsverbetering via transformatie te realiseren, gaan we ruimhartig om met nieuwe functies op transformatielocaties. Voor leegstaande monumentale panden en complexen worden ruime mogelijkheden geboden voor nieuwe functies als hiermee het behoud van het monumentale pand wordt verzekerd.
27
1. Energie
2. Klimaat
In het buitengebied richt het thema energie zich met name
het landschap aan de hand van het Landschappelijk
In het buitengebied spelen vooral de volgende thema’s uit
op de mogelijkheden voor de opwek van duurzame energie.
Raamwerk. Het realiseren van zonnevelden op water is in
de klimaatstrategie een rol van betekenis: overstromingen
De mogelijkheden hiervoor in Maasgouw zijn beperkt.
deze zoekgebieden ook een mogelijkheid die in paragraaf
en droogte. Met betrekking tot overstromingen ligt
Zo gelden er voor windenergie onder meer de volgende
4.4.2. (onder duurzaamheid) wordt toegelicht.
de verantwoordelijkheid primair bij Rijswaterstaat en
belemmeringen;
• Lokaal draagvlak en lokale baten. Bij de grootschalige
Waterschap en praat de gemeente mee binnen het
• In het stroom voerend winterbed van de Maas zijn
opwek van duurzame energie (zoals met grote
Integraal Riviermanagement. Daarin kunnen lokale
windmolens op basis van rijksregels uitgesloten;
zonnevelden) is draagvlak onder inwoners een
koppelkansen en gebiedsontwikkelingen samen met de
belangrijk aspect. Daarom worden initiatieven van
overlegpartners van de grond komen. Denk bijvoorbeeld aan
te worden gerealiseerd. Maasgouw kent 9 kernen en veel
lokale energiecoöperaties daar waar mogelijk gesteund.
het waterbergingsgebied tussen Thorn en Wessem.
verspreide bebouwing in het buitengebied;
Bij initiatieven door bedrijven of ondernemers met
Het is onze ambitie om droogte in het buitengebied
winstoogmerk (financieel-economische belangen) wordt
zoveel mogelijk te voorkomen. Zowel het waterschap
in overleg met de initiatiefnemers verkend of ook
(waterbeheerder) als de beekdalen (buffergebieden)
financiële participatie van inwoners in het project
spelen hierin een belangrijke rol. Inrichtingsmaatregelen
mogelijk is. Indien, dat niet mogelijk is wordt
in beekdalen kunnen bijdragen aan het langer vasthouden
afgesproken op welke manier het initiatief op een
van water. Hierdoor worden tekorten in tijden van droogte
Als je al deze gebieden optelt, blijven er nauwelijks
andere manier kan bijdragen aan lokale baten. Daarbij
minder en komen overstromingen in natte periodes
mogelijkheden voor windenergie over.
kan bijvoorbeeld worden gedacht aan een bijdrage
minder snel voor, omdat de piekafvoer op de rivier wordt
aan andere duurzaamheidsdoelen (aanplant bomen,
verlaagd. We staan geen ontwikkelingen toe die dergelijke
Ook voor andere vormen van opwekken van duurzame
natuurontwikkeling, biodiversiteit) in de omgeving van
inrichtingsmaatregelen in de weg staan. Een goede
energie zijn weinig reële mogelijkheden, op zonne-energie
het zonneveld. Naast de toetsing door de gemeente
samenwerking met het waterschap in hiervoor cruciaal.
na. De gemeente hanteert twee criteria bij het toetsen van
moeten initiatiefnemers ook rekening houden met
initiatieven voor zonne-energie:
de schaarste op het netwerk voor het terug leveren van
3. Circulaire economie
• Landschappelijke kwaliteit. Voor landschap heeft
elektriciteit. Binnen het kader van de Regionale Energie
Wij zetten in op een meer duurzame en circulaire
(met het oog op het Landschappelijk Raamwerk) al
Strategie worden samen met netwerkbeheerder Enexis
economie, waarbij we grondstoffen zoveel mogelijk
een eerste afweging plaatsgevonden, waarbij kwetsbare
afspraken gemaakt over een prioritering van projecten
hergebruiken en streven naar korte ketens, waarin
natuurgebieden en dito landschappen zijn uitgesloten.
voor grootschalige opwek van duurzame energie (wind en
kringlopen zo lokaal mogelijk worden gesloten (denk
Dit heeft geresulteerd in zoekgebieden die op de
zon). De projecten met de laagste systeemkosten voor het
aan verkoop van plaatselijk geproduceerde producten
visiekaart zijn aangeduid. Binnen die zoekgebieden
netwerk krijgen daarbij hogere prioriteit en worden in de
in supermarkten in Maasgouw). In het landelijk gebied
worden zonnevelden op land in principe mogelijk geacht,
toekomst eerder aangesloten op het elektriciteitsnet.
speelt deze opgave in het bijzonder voor de landbouw. Een
• Windmolens dienen op voldoende afstand van woningen
• In de nabijheid van hoogspanningskabels kunnen evenmin windmolens worden geplaatst; • In het Natuurnetwerk Limburg vinden we windmolens niet wenselijk;
maar wordt ook nog getoetst aan de inpasbaarheid in
28
dergelijke omschakeling wordt landelijk ingezet, waarbij
• Water en ondergrond het rijk subsidies verleend voor pilotprojecten. Ook wordt
Verbetering van de biodiversiteit vergt gebiedsgericht
Voor het landelijk gebied zijn alle bouwstenen van
het Gemeenschappelijk Landbouw Beleid (GLB) vanaf
maatwerk. Randvoorwaarden die hiervoor nodig zijn,
Waterpanel Noord van toepassing. ‘Natuurlijk water’
2023 meer gericht op circulariteit en duurzaamheid. Wij
werken we verder uit in andere instrumenten, zoals
(doel: gezond waterecosysteem), het streven naar een
staan open voor experimenten die bijdragen aan een meer
fondsvorming en het omgevingsplan.
natuurlijk waterecosysteem, te bereiken met het robuust
duurzame en circulaire landbouw.
en veerkrachtig inrichten van beekdalen. Dit hangt
• Veilige leefomgeving
nauw samen met de bouwsteen ‘Passende bescherming’
• Gezondheid
Twee belangrijke aspecten die in het landelijk gebied
(tegen hoogwater van de Maas en wateroverlast), waar
Nieuwe ontwikkelingen doen geen afbreuk aan een goede
spelen op het gebied van een veilige leefomgeving, zijn
deze inrichting vaan beekdalen eveneens een rol speelt.
gezondheid en dragen daar bij voorkeur aan bij. Dat
hoogwaterveiligheid en verkeersveiligheid.
Met name deze inrichting kan bijdragen aan het langer
betekent dat wij zeer terughoudend staan tegenover vormen
Op hoogwaterveiligheid is een van de bouwstenen van
vasthouden van water in het landelijk gebied, dat
van landbouw die de gezondheid mogelijk schaden, zoals
Waterpanel Noord van toepassing: ‘passende bescherming’.
wateroverlast kan beperken. Maar dat vasthouden draagt
intensieve veehouderij. Dat geldt ook voor vormen van
Het staat buiten kijf dat hoogwaterveiligheid voor burgers
ook bij aan de bouwsteen ‘Voldoende water’, waarmee
recreatie die de rust of natuur- en landschapsbeleving
en bedrijven een hoge prioriteit heeft. Het initiatief voor
verdroging kan worden beperkt. Ook ‘Schoon water’
verstoren.
bijbehorende maatregelen ligt bij Rijkswaterstaat en het
(bouwsteen 4 speelt in het landelijk gebied een rol,
waterschap Limburg. De gemeente praat mee over het
maar wellicht nog meer in de Maasplassen. De opgave
Ontwikkelingen die uitnodigen om mede gebruik te maken
(tijdelijk) reserveren van gebieden voor wateropvang in
waarmee we de verschillende waterdoelen willen bereiken
van het landelijk gebied door middel van beweging, willen
verband met de waterveiligheid. Dergelijke reserveringen
(de bouwstenen) heeft in het landelijk gebied vooral
we juist stimuleren.
kunnen worden gecombineerd met andere functies, zoals
te maken met een robuust en veerkrachtig inrichten
landbouw maar mogelijk ook voor de verbetering van de
van de beekdalen, waar met name het waterschap de
• Biodiversiteit
biodiversiteit. Ook zoeken we samen met onze partners
initiatiefnemer is. De gemeente ondersteunt deze ambitie
Het realiseren van een samenhangend natuurnetwerk,
voor waterveiligheid naar koppelkansen bij de inrichting
en ziet ook koppelkansen met andere thema’s zoals het
levert een belangrijke bijdrage aan de biodiversiteit.
van gebieden en dijkverzwaring.
vergroten van de biodiversiteit. De beekdalen zijn op de
Naast de realisatie van het natuurnetwerk, dienen zich
visiekaart weergegeven. Ontwikkelingen die een robuuste
koppelkansen aan bij versterking van het landschap of het
Een ander veiligheidsaspect in het landelijk gebied heeft
en veerkrachtige inrichting van de beekdalen in de weg
nemen van maatregelen om water langer vast te houden.
te maken met de vermenging van zwaar landbouwverkeer
staan, moeten worden voorkomen.
Ook deze koppelkansen hebben een positieve uitwerking
met recreatieverkeer (met name wandelen en fietsen).
op de biodiversiteit. Ook bij bouwen kan rekening worden
Deze verkeersstromen zouden zoveel mogelijk moeten
gehouden met inheemse dier- en plantensoorten.
worden gescheiden. Dit kan onder meer door de aanleg van solitaire fiets- en wandelpaden.
29
Agrarisch grondgebruik speelt een belangrijke rol bij het in stand houden van de kwaliteiten van de ondergrond. Zo hebben de uitspoeling van nitraten en bestrijdingsmiddelen effect op het grondwater en kan de landbouw verder verduurzamen door verbetering van de waterkringloop en een gesloten nutriëntenkringloop. Dergelijke ambities passen goed bij het streven naar circulaire landbouw, dat door zowel gemeente als Rijk wordt nagestreefd.
• Mobiliteit en bereikbaarheid Het buitengebied dient goed bereikbaar te zijn en te blijven voor de daar aanwezige functies. Dat geldt voor het landbouwverkeer, maar ook voor recreatieverkeer dat vaak uit wandelaars en fietsers bestaat. Beide functies kunnen ook met elkaar conflicteren. Verbeteren van de bereikbaarheid kan dus ook betekenen dat solitaire routestructuren worden aangelegd, zodat landbouwverkeer en recreatieverkeer meer van elkaar worden gescheiden.
30
4.4 MAASPLASSEN 4.4.1 IDENTITEIT EN KOERS Als er iets kenmerkends is voor de gemeente Maasgouw, is het wel het landschap dat eerst door de Maas en later door aanleg van kanalen en ontgrondingen is ontstaan. Dit waterrijke gebied is onderdeel van het DNA van Maasgouw geworden. Eerst als centrum van de binnenvaart in Nederland, later aangevuld met een palet aan watersportmogelijkheden. Deze identiteit wordt enerzijds bepaald door het open waterlandschap en de rust die daarvan uitgaat, anderzijds door het intensieve gebruik van hetzelfde landschap voor transport over water en waterrecreatie. Onder de titel Maasplassen, verstaan we niet alleen de Maasplassen zelf, maar ook de rivier de Maas en verschillende kanalen en andere wateren die onderdeel uitmaken van dit blauwe netwerk.
31
WAT WILLEN WE BEREIKEN? We willen het kenmerkende Maaslandschap behouden
water en land). Vanwege hun kwetsbaarheid dienen deze
Dit kan door versterking van landschapskwaliteiten en
en versterken en daarmee de identiteit van Maasgouw
beschermd te worden.
verbeteren van de biodiversiteit, maar de kwaliteitsimpuls kan ook voortkomen uit een verbreding van het recreatieve
ondersteunen. Dat betekent dat we het open waterlandschap willen behouden en versterken. De
• Meerwaarde;
aanbod die de identiteit van de Maasplassen verder
Maasplassen zijn daarnaast belangrijk voor de economie
Initiatieven moeten meerwaarde hebben. Die meerwaarde
versterkt.
van Maasgouw voor zowel scheepvaart als (water-)toerisme.
kan enerzijds bestaan uit het verbreden van het toeristisch-
De ontwikkeling van deze economische factor moet in
recreatieve aanbod, anderzijds in het versterken van
• Duurzaamheid
balans blijven met de kwaliteiten van natuur, het open
de ruimtelijke kwaliteit en het bieden van duurzame
Een opgave die zich ook in de Maasplassen kan
landschap en de weidsheid en rust die dit uitstraalt.
oplossingen.De Maasplassen bieden ook kansen voor
voordoen is de opwek van duurzame energie in de vorm
Voor nieuwe ontwikkelingen gelden daarom naast de
economische ontwikkeling van de watersport zelf en de
van zonnevelden op water. Deze mogen enerzijds de
basisprincipes de volgende toetsingscriteria:
toeleverende bedrijven. Met name de Nautische boulevard
landschappelijke openheid, rust en biodiversiteit niet
in Wessem is bedoeld om dergelijke bedrijven te faciliteren.
aantasten, anderzijds moeten zij de scheepvaart en
• Overlast;
Het streven is erop gericht dit gebied verder te ontwikkelen
watersport niet beperken. De gebieden die na deze toets
Onder identiteit werd de diversiteit in gebruik van de
als aantrekkelijk watersportverblijfsgebied gebundeld met
overblijven, zijn op de kaart aangegeven.
Maasplassen al benoemd. Vooral in die delen van de
de nautische servicesector om zo voor de watersporters een
Maasplassen waar de intensiteit van het gebruik laag is
one-stop-shop te creëren voor de regionale markt (zie ook
Een andere opgave bestaat uit het verder verduurzamen
en daardoor de rust een belangrijke kwaliteit vormt, willen
bijzondere gebieden).
van de scheepvaart- en watersportsector op het gebied
we geen nieuwe activiteiten die deze rust tenietdoen.
van uitstoot van waarmee water- en luchtkwaliteit kan
Gebieden waar al sprake is van intensief gebruik, lenen
4.4.2 TOELICHTING OP DE THEMA’S
worden verbeterd. Denk bijvoorbeeld aan elektrisch varen,
zich beter voor recreatieve of andere economische
• Ruimtelijke kwaliteit
het beperken van (toxische) aangroei werende middelen,
activiteiten. Aandachtspunten hierbij zijn overlast door
Verdere toeristisch-recreatieve ontwikkeling, met
voorzieningen voor inname van vuil water en afgewerkte
verkeer en afval in de natuur- en recreatiegebieden.
name van de watersportsector, dient gepaard te
olie.
gaan met kwaliteitsverbetering. Het handhaven
• Draagkracht;
van de landschappelijke openheid betekent dat we
De Maasplassen zijn een belangrijk leefgebied voor plant
uitgaan van ontwikkeling van bestaande locaties. In
en dier. Een deel ervan (en enkele gebieden net over
uitzonderingsgevallen kunnen nieuwe locaties worden
de grens met België) is Natura-2000 gebied. Nieuwe
ontwikkeld, als nadrukkelijk bijgedragen wordt aan
initiatieven mogen geen afbreuk doen aan de bescherming
een kwaliteitsimpuls en wordt afgedragen aan het
van leefgebieden of aan het bewaren van rust en openheid.
kwaliteitsfonds.
Bijzondere aandacht gaat uit naar de oevers (overgang
32
• Gezondheid Watersport kan bijdragen aan een positieve gezondheid.
waterrecreatie kan op gespannen voet staan met de
beter kan worden gereguleerd en er minder drukte en
Denk aan beweging, de rust op het water en
veiligheid op het water. Deze situatie wordt vaak versterkt
daardoor overlast ontstaat. Naast barrière kan het water
natuurbeleving. Dit geldt ook voor andere activiteiten in
door onwetendheid van de watersporter. Goede voorlichting,
zelf ook als vervoersas dienen. Voor toeristen en recreanten
en om de Maasplassen, zoals zwemmen, vissen, wandelen
aanwijzingen en bebording kan daarbij helpen. Gemeente,
functioneren diverse veerponten.
en fietsen. Om die reden is de toegankelijkheid van de
Rijkswaterstaat en de watersportsector trekken hierin bij
Maasplassen ook belangrijk voor onze gezondheid.
voorkeur samen op.
Daarnaast heeft vervuild oppervlaktewater directe gevolgen
• Water en ondergrond
voor de gezondheid van mensen en dieren (bijvoorbeeld
Een bouwsteen (Waterpanel Noord) die specifiek op
door de verspreiding van ziekten). De kwaliteit van het
de Maasplassen van toepassing is, is ‘Schoon water’.
water is daarom ook belangrijk voor de gezondheid. Nieuwe
Schoon grond- en oppervlaktewater draagt bij aan een
initiatieven mogen geen afbreuk doen aan de waterkwaliteit
aantrekkelijke leefomgeving. In de Maasplassen is
en verbeteren deze bij voorkeur.
schoon water essentieel, zowel voor de waterrecreatie (schoon zwemwater), maar ook voor het verbeteren van de
• Biodiversiteit
biodiversiteit (‘Natuurlijk water’) en drinkwaterwinning.
De Maasplassen herbergen vele dier- en plantensoorten.
Dit belang geldt specifiek voor De Lange Vlieter, de
De Maas en enkele Maasplassen vanaf de Koningssteen
waterplas waarvan de Waterleidingmaatschappelijk
zijn Natura 2000 gebied. Nieuwe initiatieven mogen geen
Limburg (WML) haar water voor drinkwatervoorziening
afbreuk doen aan de biodiversiteit en dragen daar bij
betrekt.. In zijn algemeenheid geldt het belang van
voorkeur aan bij.
bescherming van bodemkwaliteit en de kwaliteit van grond- en oppervlaktewater voor een veel groter gebied. De
• Veilige leefomgeving
bescherming van deze kwaliteiten is verder geregeld in het
Een veilige leefomgeving wordt gewaarborgd door een
omgevingsplan.
goede bescherming tegen hoogwater van de Maas. Rijkswaterstaat en Waterschap Limburg zijn hier primair
• Mobiliteit en bereikbaarheid
verantwoordelijk voor. De gemeente heeft een positie in
Een goede bereikbaarheid van de Maasplassen is niet
het integraal riviermanagement. Hier kunnen zo mogelijk
alleen belangrijk voor de waterrecreant, een goede
maatregelen met betrekking tot hoogwaterveiligheid
bereikbaarheid draagt ook bij aan het voorkomen van
gekoppeld worden aan andere doelen die we hier willen
overlast. Spreiding van plekken waar je bij het water kunt
bereiken. De vermenging van beroepsvaart en
komen, zorgt ervoor dat de druk op de huidige plekken
33
4.5 BIJZONDERE GEBIEDEN Onder bijzondere plekken verstaan we enerzijds locaties die zich onderscheiden door bijzondere kwaliteiten die we voor de toekomst willen behouden en versterken, anderzijds locaties waar een bijzondere veranderopgave plaats vindt, die verder uitgewerkt moet worden en waar de omgevingsvisie de koers op hoofdlijnen bepaalt. Die laatste kan mogelijk afwijken van de algemene gebiedsdoelen die we onder de drie gebiedstypen hebben geformuleerd.
34
4.5.1 DE PARELS VAN MAASGOUW
• Het Maaslandschap
Uit verschillende bronnen blijkt dat Maasgouw gezegend
Door kanalisatie en ontgrondingen is een belangrijk deel
Hiervoor gelden de eerste twee voorwaarden voor
is met een aantal bijzondere plekken van hoge kwaliteit.
van het oorspronkelijk Maaslandschap verdwenen. Toch
transformatie (zie onder 4.2.2. ruimtelijke kwaliteit).
Vaak wordt die kwaliteit ingegeven door fraaie natuur
zijn er nog een paar gebieden die een beeld geven van het
en landschap of door cultuurhistorische kwaliteiten. Je
landschap van voor die tijd. Het Eiland in de Maas en de
De achtergrond voor deze koers voert terug op de visie
zou bijna zeggen: ‘niks meer aan doen!’. Dat laatste zou
Linnerweerd zijn twee van die pareltjes. Beiden vormen een
herstructurering bedrijventerreinen Maasgouw 2013-
betekenen dat op deze plekken geen ontwikkelingen
fraai overblijfsel van het oorspronkelijke Maaslandschap
2018. In deze visie wordt geconstateerd dat er weinig
spelen. En dat is niet het geval. Ook voor deze parels
dat de moeite waard is om te behouden, maar waar diverse
groeimogelijkheden zijn voor bestaande bedrijven
kunnen we kansen benutten om de kwaliteiten ook voor de
ontwikkelingen ook vragen om kwaliteitsverbetering.
in het algemeen en voor watergebonden bedrijven in het bijzonder. Om de schaarse ruimte aan (natte)
toekomst te behouden. We noemen:
• Monumenten
bedrijventerreinen optimaal te benutten, wil de gemeente
• Historische kernen Thorn, Stevensweert en Wessem;
Maasgouw is vele monumenten rijk, waarvan er een
voor de Prins Mauritshaven aansluiten bij de ontwikkeling
De beschermde stads- en dorpsgezichten van Thorn,
aantal hun functie hebben verloren. Hierdoor ontbreekt
en bevordering van de watersport, die in dit gebied
Stevensweert en Wessem zijn van hoge kwaliteit en ook
de financiele grondslag voor behoud, onderhoud en
al langer gaande is. Ook de provincie ondersteunt dit
ver buiten de gemeentegrenzen bekend. Bescherming
bescherming. Via een ruime functietoekenning willen we
voornemen, wat onder meer blijkt uit de subsidie die de
van deze kwaliteit heeft zowel betrekking op de kernen
dergelijke monumenten voor de toekomst te behouden. Ook
provincie heeft toegekend voor de transformatie van de
zelf als op het behoud van open zicht op deze historische
het kwaliteitsfonds kan voorzien in bijdragen die leiden tot
Prins Mauritshaven.
kernen. Daarnaast liggen hier kansen voor recreatie en
behoud. De gemeente wilde oorspronkelijk via actief grondbeleid
toerisme. Ontwikkeling van recreatie kan plaats vinden met
verdere sturing geven aan deze ontwikkelingen.
Wessem biedt de combinatie van watersportcentrum en de
4.5.2 VERANDEROPGAVEN • De Nautische boulevard
historische kern extra kansen.
De gemeente ontwikkelt samen met ondernemers de
planologische rechten, is aan de orde als de gemeente
Mauritshaven in Wessem tot Nautische Boulevard.
zelf actief gronden verwerft of dit op vrijwillige basis
• Waardevolle natuurgebieden
Doel is om hier naast het aantrekkelijke watersport-
plaatsvindt. In de praktijk blijkt dat lastig te realiseren. Dat
Fraaie natuurgebieden, zoals de Beegderheide en
verblijfsgebied ook de nautische servicesector te bundelen
betekent dat de transformatie nu eveneens op basis van
de Heelderpeel, bieden bewoners en recreanten de
en voor de watersporters een one-stop-shop te creëren
beleidsmatige aansturing moet gaan verlopen, bijvoorbeeld
mogelijkheid van extensief recreatief medegebruik.
voor de regionale markt. In de Mauritshaven zijn nu zowel
door bij medewerking aan een initiatief functies toevoegen
Tegelijkertijd moeten we zorgen dat te intensief gebruik,
bedrijven aanwezig die zich richten op de watersportsector
en schrappen in een planologische procedure. Bestaande
verdroging en verstoring geen knelpunt gaan vormen in de
als andere bedrijven. De bedoeling is dat er een natuurlijke
bedrijven houden hun huidige rechten die ze op basis van
toekomst.
transformatie plaats vindt naar watersport gerelateerde
het omgevingsplan hebben. Aan nieuwe ontwikkelingen die
bedrijvigheid.
niet passen binnen het omgevingsplan wordt alleen
behoud van de kwaliteiten van de historische kernen. In
35
Transformatie, en daarmee het schrappen van
meegewerkt, als deze passen bij de beleidsdoelen zoals
Afbeelding: Koers op hoofdlijnen voor de Nautische
in deze omgevingsvisie zijn omschreven. Daarmee wordt
boulevard
stap voor stap uitvoering gegeven aan het realiseren van de ambities en doelen voor de Nautische Boulevard.
Stip op de horizon Het beeld dat de gemeente nastreeft, bestaat uit een volledige invulling als one-stop-shop, met bedrijven in milieucategorie 1 t/m 4.1, net als in de huidige omgevingsplan maar met een thematische aanduiding passend binnen het concept van de one-stop-shop, gerelateerd aan de recreatievaart. Dit betekent bijvoorbeeld dat ook horeca- en evenementenfunctie toegevoegd kan worden. Daarnaast wordt ook in een jachthavenfunctie, inclusief incidenteel nachtverblijf en dagrecreatie voorzien. Voor jachthavens en voor bouw- en onderhoud van houten schepen geldt milieucategorie 3.1. Voor de bouw- en onderhoud van kunststof of metalen schepen gelden de categorieën 3.2 respectievelijk. 4.1. Dit betekent dat alle voorziene nautische bedrijvigheid binnen deze milieucategorieën inpasbaar zijn. De woonboten en het comfortpark blijven in de huidige vorm aanwezig. Deze zijn overigens gelegen buiten de Nautische Boulevard. De entree van het gebied en de aansluiting met de omgeving zijn belangrijke aandachtpunten. Er wordt rekening gehouden met het gegeven dat enkele bedrijven nog lange tijd in het gebied gevestigd zullen zijn. Bij de stip op de horizon past het volgende kaartbeeld:
36
• Haven van Maasbracht In 1998 is de visie ‘Havenfront’ vastgesteld door de
als energielandschap aan te wijzen. Uitvloeisel van die
gemeenteraad van de voormalige gemeente Maasbracht.
gedachte is dat de directe omgeving van de Clauscentrale
Deze ontwikkelingsvisie schetste een samenhangend
is aangeduid als gebied waar de opwek van duurzame
perspectief voor ingrepen in de ruimtelijke en functionele
energie afweegbaar is. Dat geldt zowel voor het agrarisch
structuur alsook voor de inrichting van de openbare ruimte
cultuurlandschap als voor de Maasplassen.
voor het Havenfront te Maasbracht. In de loop der jaren hebben diverse ontwikkelingen binnen het Havenfront
• Gebied tussen Thorn en Wessem
plaatsgevonden conform het perspectief van deze visie.
Hier spelen verschillende opgaven, zoals waterberging,
In 2019 is deze visie geactualiseerd en vormt daarmee
kwaliteitsverbetering van het landschap, en transformatie
een actueel toetsingskader voor nieuwe ontwikkelingen.
van leegstaande bebouwing. Het is zaak om met slimme
Diverse onderdelen uit de geactualiseerde visie dienen
combinaties een transformatie te bewerkstellingen die
nog uitgevoerd te worden om de visie te completeren. Dit
bijdraagt aan het kwaliteitsstreven van het buitengebied.
zijn hoofdzakelijk stedenbouwkundige aspecten. In deze
Het zoeken naar kansen en synergie vraagt om een nadere
omgevingsvisie wordt dat beleid voortgezet.
uitwerking.
• Clauscentrale
• Bestaande recreatieparken
In de gesprekken (ambtelijk en bevolking) is de
Bestaande recreatieparken functioneren nu onvoldoende
Clauscentrale vaak genoemd als een bijzondere plek.
waarvoor ze zijn bedoeld: recreatie. Hoe de bestaande
Enerzijds vanwege de aandacht voor de milieueffecten
recreatieparken kunnen worden versterkt en gerevitaliseerd
van de elektriciteitscentrale zelf, anderzijds vanwege
naar een daadwerkelijke recreatieve functie vraagt om een
de kansen voor transformatie naar een plek voor het
nadere uitwerking.
opwekken van duurzame energie of naar een recreatieve functie. Sinds 1 oktober 2020 is de aardgasgestookte centrale weer in gebruik genomen. Daarnaast heeft het energiebedrijf plannen om de centrale uit te breiden. De benodigde vergunningen zijn hiervoor al afgegeven. Als gevolg van de moeilijke economische vooruitzichten voor aardgasgestookte energiecentrales zijn er momenteel geen concrete plannen om de uitbreiding te realiseren. Toch zien wij kansen om de Clauscentrale en omgeving
37
• Kern Panheel In de kern Panheel vindt functiemenging plaatst van wonen en bedrijven. De gevestigde bedrijven geven een rommelige uitstraling aan het dorp. Dit levert knelpunten op voor de leefbaarheid in de kern. Revitalisering van de bedrijven en herstructurering van functies (scheiding van wonen en industrie) is hier wenselijk. Alleen aan bedrijven ten zuiden van de Heelderweg wordt nog medewerking gegeven aan een ontwikkeling. Aan bedrijven ten noorden van de Heelderweg wordt ingezet om transformatie naar een functie met weinig hinder zoals wonen of recreatie. De wijze waarop we hier uitvoering aan geven, moet nader worden uitgewerkt.
• Transformatielocaties Al eerder werd gesignaleerd dat er in Maasgouw een aantal plekken zijn die weinig kwaliteit in zich dragen en die door transformatie kunnen worden verbeterd. In de loop van het proces van de omgevingsvisie worden transformatielocaties geïnventariseerd. Er zal dan ook naar de gebiedsontwikkelingen in een aantal kernen gekeken worden. Deze worden toegevoegd aan de uitvoeringsparagraaf van de omgevingsvisie.
38
5. UITVOERINGSPARAGRAAF 5.1 INLEIDING Een wethouder zei ooit: ‘De omgevingsvisie zelf doet niks.
realiseren. Welke dat zijn en hoe we die in de toekomst
duurzame energie) of indirect (voldoen aan voorwaarden,
De waarde van de omgevingsvisie blijkt pas als we in staat
willen inzetten, beschrijven we in paragraaf 5.5.
die gepaard gaan met het toestaan van en meewerken aan
zijn uitvoering te geven aan al deze mooie woorden’. In
initiatieven, waaronder het afdragen aan een fonds). In
dit hoofdstuk willen we daar verder invulling aan geven.
5.2 ROLOPVATTING
paragraaf 5.3 is aangegeven hoe de gemeente wil omgaan
Maar wie moet dat doen, die uitvoering? De tijd van de
De gemeente
met het beoordelen van dergelijke initiatieven.
regisserende gemeente die overal over gaat, is voorbij.
Uit de toekomstvisie 2025 blijkt al welke rol de gemeente
Voor Maasgouw geldt dat al langer. In de Strategische visie
Maasgouw wil spelen in de fysieke leefomgeving. De
Samenwerking
2025 is destijds al vastgelegd dat we samen de schouders
uitvoering ligt voornamelijk bij andere partijen. De
Bij deze rolopvatting past een intensieve samenwerking
eronder moeten zetten om iets voor elkaar te krijgen en
gemeente faciliteert processen en ontwikkelingen,
met alle relevante betrokkenen; van initiatiefnemer, tot
dat de gemeente anderen nodig heeft om haar doelen te
waarbij zij die beoordeelt op basis van kaders, waaronder
andere belanghebbenden, van gemeente tot ketenpartners.
realiseren. Hoe we denken over de rol- en taakverdeling
deze omgevingsvisie. Deze rolopvatting willen we met
We zien een grote meerwaarde in deze manier van
leest u in paragraaf 5.2.
deze omgevingsvisie voortzetten, waarbij een dergelijke
samenwerken; meer mogelijkheden voor koppelkansen,
beoordeling niet louter plaatsvindt in een toetsende rol,
waardoor initiatieven kunnen verbeteren en worden
En als de gemeente niet (alleen) de uitvoering op zich
zoals voorheen gebruikelijk was. De gemeente denkt op een
versterkt en een betere
neemt, wat verwachten we dan van initiatiefnemers? Via
positieve manier mee met ontwikkelingen die de ambities
en snellere besluitvorming vanwege eerder bereiken van
initiatieven willen we eveneens onze doelen realiseren. Die
en doelen van de omgevingsvisie dichterbij brengen. We
consensus bij de betrokken partijen.
moeten daar immers aan bijdragen. De omgevingsvisie is
maken in deze omgevingsvisie ook duidelijk dat we werk
een belangrijk hulpmiddel om te beoordelen of initiatieven
willen maken van ruimtelijke kwaliteit. Hiervoor wordt een
Monitoring
dat doen. Niet een kader waarin precies staat wat wel en
fonds in het leven geroepen (zie ook 5.4). Met de middelen
Zowel met betrekking tot geschetste werkwijze als tot de
niet mag, eerder een gesprekshandleiding die helpt om
uit dit fonds willen we niet alleen een faciliterende rol
inhoud van de omgevingsvisie, willen we de vinger aan
initiatieven bespreekbaar en daardoor haalbaar te maken.
spelen, maar willen we ook een actieve rol oppakken
de pols houden. Om die reden monitoren we zowel onze
Hoe we dat doen, leest u in paragraaf 5.3.
bij het nemen van kwaliteit verbeterende maatregelen,
werkwijze als de inhoud van de omgevingsvisie. Hierdoor
gefinancierd met onder meer het kwaliteitsfonds.
kunnen we constateren of we vooruitgang boeken. Leiden de doelen die we hebben gesteld en de voorwaarden die
En waar de gemeente een actievere rol speelt, is het mooi als er ook middelen beschikbaar komen, om doelen
De initiatiefnemer
we daaraan hebben verbonden ook daadwerkelijke tot een
dichterbij te brengen. Hoe we gaan werken met een fonds,
Van initiatiefnemers wordt verwacht dat zij bijdragen aan
betere kwaliteit van de leefomgeving? Als dat niet het geval
leest u in paragraaf 5.4. Naast financiële middelen zijn er
de ambities en doelen van het omgevingsplan. Dat kan
is, zullen we moeten bezien of de maatregelen die we voor
nog andere instrumenten die helpen onze doelen te
direct (realiseren van ambities, zoals opwekken van
ogen hadden wel de juiste zijn, of dat de geformuleerde
39
ambities en doelen nog voldoende actueel zijn (zie ook
gebiedsdialoog met betrokkenen speelt een belangrijke rol
begroting worden opgenomen. Omdat niet alles
onder 5.5).
bij het creëren van draagvlak.
tegelijkertijd kan, zal de gemeente prioriteiten stellen en projecten zo nodig faseren.
5.3 BEOORDELING INITIATIEVEN
Stap 3. Voldoet het project aan omgevingsaspecten
Nieuwe ontwikkelingen die niet in het omgevingsplan
In de structuurvisie zijn ambities en doelen op hoofdlijnen
Stap 6 Besluitvorming
passen (en na 1 juli 2022 in het omgevingsplan), worden
geformuleerd. Daaronder ligt een heel palet aan wet-
De gemeente is gesprekspartner, faciliteert en is op een
getoetst aan de koers van het gebied en de onderliggende
en regelgeving dat van toepassing kan zijn. Hiermee
hoger abstractieniveau de bewaker van
thema’s. Daarbij gaan we op zoek in hoeverre het initiatief
moet eveneens rekening worden gehouden en is een
de onderlinge samenhang. Ook als
bijdraagt aan de gestelde doelen of daar op zijn minst geen
verantwoordelijkheid van de initiatiefnemer. Past een
het maatschappelijk draagvlak geen duidelijk beeld geeft
afbreuk aan doet. Gemeente Maasgouw geeft ruimte aan
initiatief in de visie, dan onderzoekt de initiatiefnemer hoe
van de wenselijkheid van het initiatief, zal de gemeente
flexibiliteit en maatwerk bij de beoordeling van initiatieven.
het initiatief mogelijk kan worden gemaakt. De gemeente
uiteindelijk de knoop doorhakken. Omgekeerd betekent
De gemeente hanteert een welwillende ‘ja, mits’-houding.
kan hierbij helpen.
dit, dat als een initiatief voldoet aan stap 1 t/m 4 (of 5), we het initiatief in principe omarmen.
In het ‘mits’ zitten de voorwaarden opgesloten die aan nieuwe initiatieven meegeven worden. De ligging in een
Stap 4. Bijdrage ruimtelijke kwaliteit
gebied en de koers voor dat gebied geven handvatten aan
Bij een nieuwe ruimtelijke ontwikkeling verwachten we
het college om voorwaarden aan een nieuw initiatief mee te
van de initiatiefnemer dat er ook wordt geïnvesteerd
geven.
in verbetering van de ruimtelijke kwaliteit. In het buitengebied deden we dit al met het gemeentelijk
Als een initiatief zich aandient, hanteren we de volgende
kwaliteitsmenu (GKM). Dit fonds willen we echter breder
stappen en spelregels:
gaan inzetten. De eerste ideeën zijn, om net als in het
Stap 1. Bijdrage doelen
GKM, zowel een fysieke- als een financiële bijdrage te
De gemeente beoordeelt of het initiatief bijdraagt aan de
vragen van initiatiefnemers. De financiële bijdrage wordt
doelen die we in de omgevingsvisie hebben geformuleerd
gebruikt om de doelen die voor het betreffende gebied
(zie hoofdstuk 3 en 4). Het initiatief dient op zijn minst
zijn gesteld, te ondersteunen. Dit kan dus breder worden
geen afbreuk te doen aan de gestelde doelen.
ingezet dan alleen ruimtelijke kwaliteit. Een eerste aanzet voor deze regeling treft u aan in paragraaf 5.4.,
Stap 2. Maatschappelijk draagvlak
fondsvorming.
Wat onder ‘voldoende’ bijdrage aan de visie moet worden verstaan, wordt medebepaald door het maatschappelijk
Stap 5 Financiering, prioriteitstelling en fasering
draagvlak. Dit wordt door de initiatiefnemer georganiseerd.
Als (mede)financiering van de gemeente noodzakelijk en
De gemeente kan hierbij behulpzaam zijn. Een
gewenst is, dan kan het project zo mogelijk in de
40
5.4 FONDSVORMING
Hoe regelen we dat?
Om onze ambities kracht bij te zetten en hiervoor middelen
Een dergelijke fonds, waarvoor we in de omgevingsvisie de
Conform het GKM borgen we het fonds omgevingskwaliteit
te genereren kunnen we fondsen inzetten. Dat is geen
basis leggen, noemen we het fonds omgevingskwaliteit.
door middel van een verordening. Deze is bindend voor
nieuw instrument voor de gemeente, we kennen immers al
Binnen deze basis benoemen we wel alvast wie bij zou
zowel de overheid als initiatiefnemers. In de verordening
een fonds voor het gemeentelijk kwaliteitsmenu (GKM).
moeten dragen aan het fonds, waar de middelen van het
leggen we ook vast wat de omvang van de bijdrage moet
fonds voor kunnen worden ingezet en welke instrumenten
zijn en hoe die wordt berekend. Bij de verdere uitwerking
GEMEENTELIJK KWALITEITSMENU
toegepast kunnen worden om dit goed te regelen. Na
van het fonds en de verankering in de verordening, zal
De gemeente heeft in 2012 het GKM vastgesteld, als
vaststelling van de omgevingsvisie werken we dit fonds
gebruik gemaakt worden van de ervaringen die met het
uitwerking van het Limburgs kwaliteitsmenu. Het GKM
verder uit.
GKM zijn opgedaan.
te combineren met kwaliteitsverbetering aldaar. De
Waaraan wordt bijgedragen?
Door het instellen van een fonds omgevingskwaliteit zorgen
kwaliteitsverbetering ontstaat door landschappelijke
Bij het fonds omgevingskwaliteit wordt bijgedragen aan
we ervoor dat we gezamenlijk bijdragen aan het verbeteren
inpassing, een (financiële) kwaliteitsbijdrage dan wel door
grijze/groene/blauwe projecten2 die:
van de ruimtelijke kwaliteit, duurzaamheid en gezondheid
kwaliteit vebeterende maatregelen. Dit wordt vastgelegd
• Bijdragen aan de doelen van de omgevingsvisie in het
binnen de gemeente. In deze paragraaf is op hoofdlijnen
heeft als doel om (rode) ontwikkelingen in het buitengebied
in een Overeenkomst Gemeentelijke Kwaliteitsmenu (anterieure overeenkomst). De kwaliteitsbijdrage wordt gestort in een fonds dat weer wordt aangewend om de kwaliteit van het buitengebied te verbeteren.
algemeen, en • Bijdragen specifiek aan de doelen ruimtelijke kwaliteit, duurzaamheid en gezondheid, en • Een meerwaarde hebben voor de Maasgouwse samenleving, en
aangegeven wie bijdraagt aan het fonds, waar die bijdragen aan worden besteed en hoe we dat gaan regelen. Dit behoeft een verdere uitwerking, die we ter hand nemen na vaststelling van de omgevingsvisie. Tot die tijd blijft het GKM functioneren.
Het GKM functioneert nu 9 jaar naar behoren. Een
• Een tekort in de businesscase hebben.
evaluatie kan ons verder helpen het GKM zo mogelijk
De gemeente stelt een beleidsnotitie op (bijvoorbeeld een
verder te verbeteren. Daarbij onderzoeken we of we dit
programma) waarin de te behalen doelen, de inzet van
2 Dit zijn projecten op het gebied van milieu, natuur & landschap en water in
fonds breder kunnen inzetten, zodat extra middelen
het fonds en de prioritering aan elkaar worden gekoppeld.
de brede betekenis van het woord
beschikbaar komen waarmee we onze ambities uit de
Vergelijkbaar met het GKM wordt er een monitoringstool
omgevingsvisie een stap verder kunnen brengen. Deze
opgenomen, waarmee we zicht houden op het al of niet
ambities en doelen van de omgevingsvisie worden in
bereiken van onze doelen en daarmee op de effectiviteit
belangrijke mate gedragen door de drie basisprincipes:
van het instrument.
ruimtelijke kwaliteit, duurzaamheid en gezondheid. In dat geval onderzoeken we ook of het fonds binnen de hele gemeente ingezet kan worden en niet alleen in het buitengebied.
41
5.5 HOUDBAARHEID EN DE RELATIE MET ANDERE INSTRUMENTEN
en vraagt dus om een volledige vaststellingsprocedure,
te bereiken. In onderstaand kader wordt een voorbeeld
De omgevingsvisie is een van de vele instrumenten
inclusief tervisielegging gedurende 6 weken.
gegeven van een programma.
kunnen worden aangestuurd. We geven aan wat de relatie
Zoals in paragraaf 5.2 al is beschreven, houden we via
is met andere instrumenten, waarbij we een onderscheid
zorgvuldige monitoring de vinger aan de pols, waarmee
VOORBEELD: PROGRAMMA RUIMTELIJKE KWALITEIT, DUURZAAMHEID EN GEZONDHEID
maken tussen instrumenten van de Omgevingswet en
voortdurend zicht is op de actualiteit van de omgevingsvisie
In Maasgouw hebben we duidelijke ambities met de
overige instrumenten. De relevante instrumenten van de
en op de bijbehorende uitwerkingen, programma’s en
drie basisprincipes; ruimtelijke kwaliteit, duurzaamheid
Omgevingswet voor de gemeente zijn:
andere maatregelen die we inzetten om onze ambities te
en gezondheid. We stellen voorwaarden aan nieuwe
1. De omgevingsvisie
realiseren.
ontwikkelingen met betrekking tot de drie basisprincipes
waarmee ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving
2. Het programma
en stellen er een fonds voor in. Met gelden uit dat fonds
3. Het omgevingsplan
5.5.2 HET PROGRAMMA
kunnen we als gemeente gerichte acties uitvoeren,
4. De omgevingsvergunning
Het programma is een instrument dat geen burgers bindt,
gericht op het verbeteren van de ruimtelijke kwaliteit,
maar wel het gemeentebestuur. Er bestaan verplichte en
duurzaamheid en gezondheid. Hiervoor stellen we een
5.5.1 DE HOUDBAARHEID VAN DE OMGEVINGSVISIE
vrijwillige programma’s. Voor het realiseren van de veelal
programma op, waarin we aangegeven welke doelen
Vaak wordt de vraag gesteld hoe lang een omgevingsvisie
kwalitatieve doelen van de omgevingsvisie, zullen met
we willen bereiken en wanneer en welke maatregelen
‘houdbaar’ is. In Maasgouw is er bewust voor gekozen
name vrijwillige programma’s worden gehanteerd.
we hieraan willen koppelen. Door de maatregelen te monitoren, wordt zichtbaar of we onze doelen ook
een omgevingsvisie op een vrij hoog abstractieniveau
daadwerkelijk bereiken.
op te stellen. Verdere detaillering volgt zo nodig via
In het programma geef je de maatregelen weer, om de
uitwerkingen en programma’s (zie hieronder). De ambities
doelen uit de omgevingsvisie te realiseren. Het programma
en doelen zullen niet snel verouderen. Tegelijkertijd is de
kan ook een uitwerking zijn van een specifiek onderdeel
Halen we onze doelen niet, dan nemen we extra
omgevingsvisie ook een weerslag van maatschappelijke
van de omgevingsvisie. Het maatregelenpakket kent een
maatregelen om onze doelen alsnog te kunnen bereiken.
ontwikkelingen. Zodra die ontwikkelingen vragen om
tijdsperiode, waarbinnen het voorgenomen doel moet
Dit programma moet nog worden opgesteld en uitgewerkt,
nieuwe of andere doelen te formuleren, is aanpassing van
worden bereikt. In het programma kunnen ook maatregelen
evenals het fonds dat hiervan deel gaat uitmaken.
de omgevingsvisie nodig. Als dergelijke ontwikkelingen
worden opgenomen die andere partijen moeten nemen om
Daarmee legt de gemeente niet alleen de voorwaarden
nog steeds om dezelfde doelen vragen maar om andere
het doel te bereiken. Uiteraard moet een en ander goed
vast (bijvoorbeeld in het omgevingsplan), maar draagt ze
maatregelen, is aanpassing van de omgevingsvisie niet
onderling worden afgestemd. De gemeente is verplicht het
zelf ook bij door maatregelen te treffen op het gebied van
nodig. Dan kan worden volstaan met andere uitwerkingen
programma te monitoren. Zo kan goed worden bijgehouden
ruimtelijke kwaliteit, duurzaamheid en gezondheid.
of programma’s. Daarvoor ligt de verantwoordelijkheid bij
of het maatregelenpakket afdoende is om het voorgenomen
het college. (Deel)aanpassingen van de omgevingsvisie zelf
doel te bereiken. Is dat niet het geval, kan de gemeente
is en blijft een verantwoordelijkheid van de gemeenteraad
extra maatregelen nemen om het doel alsnog
42
5.5.3 HET OMGEVINGSPLAN Het omgevingsplan is de opvolger van het
De voorwaarden voor vergunningverlening worden
bestemmingsplan, maar kent een bredere werking. Zo
ontleend aan de omgevingsvisie en aanvullend
worden ook bepaalde milieuregels opgenomen en komen
gemeentelijk beleid.
uiteindelijk de gemeentelijke verordeningen ook in het omgevingsplan terecht.
Met name in het laatste geval speelt de omgevingsvisie een cruciale rol. Een omgevingsvergunning wordt
In tegenstelling tot het programma, bindt het
alleen verleend als wordt bijgedragen (of op zijn minst
omgevingsplan burgers en bedrijven wel. In het
geen afbreuk wordt gedaan) aan de ambities uit de
omgevingsplan is vastgelegd hoe gronden en gebouwen
omgevingsvisie.
mogen worden gebruikt en wat er mag worden gebouwd. Ook worden er specifieke milieuregels in het omgevingsplan
5.5.5 OVERIGE INSTRUMENTEN
opgenomen. De kansen en ontwikkelingsmogelijkheden
Naast de instrumenten die voortkomen uit de
die in de omgevingsvisie worden geboden, worden in het
Omgevingswet zijn er nog allerlei andere instrumenten
omgevingsplan mogelijk gemaakt. Tegelijkertijd worden
waarmee de gemeente haar beleid kracht bij kan zetten.
de kwaliteiten die in de omgevingsvisie zijn benoemd
Denk aan het verstrekken van informatie of actiever, het
in het omgevingsplan veiliggesteld, door daar regels
voeren van campagnes. Ook kan de gemeente financieel
aan te verbinden. Dat kunnen verbodsbepalingen zijn of
bijdragen aan ontwikkelingen of subsidies beschikbaar
voorwaarden waar ontwikkelingen aan moeten voldoen om
stellen (zoals bijvoorbeeld gebeurt op het gebied van
vergund te worden.
isoleren van woningen). Deze instrumenten worden in het kader van deze omgevingsvisie niet verder uitgewerkt.
5.5.4 DE OMGEVINGSVERGUNNING De omgevingsvergunning manifesteert zich op twee manieren: 1. De omgevingsvergunning kan worden verleend op grond van het omgevingsplan. De voorwaarden voor vergunningverlening worden ontleend aan het omgevingsplan zelf; 2. Een omgevingsvergunning kan worden verleend waarmee kan worden afgeweken van een omgevingsplan (de zogenaamde buitenplanse omgevingsplanactiviteit).
43
BIJLAGE I, LANDSCHAPPELIJK RAAMWERK Uit de omgevingsvisie blijkt onomwonden dat ruimtelijke kwaliteit een belangrijk streven is van de gemeente Maasgouw. Op hoofdlijnen is dat geborgd met de doelen en randvoorwaarden die we in deze omgevingsvisie hebben gesteld. Om te beoordelen of nieuwe initiatieven voldoende bijdragen aan deze ruimtelijke kwaliteit, hebben we met name voor het landelijk gebied en de Maasplassen behoefte aan aanvullend instrumentarium om deze ambitie verder handen en voeten te geven. We willen op een meer gedetailleerd niveau kunnen beoordelen of nieuwe initiatieven de landschappelijke kenmerken niet aantasten en welke maatregelen nodig zijn om die landschappelijke karakteristiek juist te versterken. Hiervoor heeft de gemeente een landschappelijk raamwerk opgesteld. Hiermee krijgt de initiatiefnemer een beeld van hoe deze kan bijdragen aan de ruimtelijke kwaliteit van het initiatief en kan de gemeente beoordelen of in voldoende mate wordt bijgedragen aan behoud en versterking van de ruimtelijke kwaliteit ter plaatse. Het landschappelijk raamwerk bestaan uit verschillende onderdelen; een kaartbeeld van het bestaande en toekomstige landschappelijk raamwerk en een korte toelicht daarop.
44
LANDSCHAPPELIJK RAAMWERK MAASGOUW De gemeente Maasgouw heeft de ambitie om “Natuur &
opwekking van hernieuwbare energie, klimaatadaptatie)
Maasdal en de hoger gelegen gronden en de aanwezigheid
Landschap” in Maasgouw meer beleidsmatig te verankeren.
met inachtneming van de kernkwaliteiten gerealiseerd
van de gegraven Maasplassen in een bijzondere
Hiervoor wil de gemeente een goede basis leggen door het
kunnen worden, ontstaat de aanzet tot een routekaart voor
ruimtelijke- maar ook ecologische kwaliteit waarin de
ontwikkelen van een landschappelijk raamwerk. Inzicht in
de toekomst.
ontmoeting tussen land en water veelvuldig terugkomt. Op basis hiervan kunnen er vier landschapseenheden
de landschappelijke kernkwaliteiten en -waarden en hoe deze te behouden en ontwikkelen stelt de gemeente in
In het Landschappelijk Raamwerk worden geen
worden gedefinieerd, te weten: 1.Eiland in de Maas, 2.
staat om op velerlei beleidsterreinen en sectoren
beslissingen genomen – het document dient alleen
Brachterland, 3. Land van Thorn en 4. Rondom Heel.
een afweging te kunnen maken in relatie tot het landschap.
om potenties en bedreigingen te duiden en een wenkend ontwikkelingsperspectief te schetsen voor de toekomst.
De fijnmazige en gevarieerde landschapsstructuren binnen
Het Landschappelijk Raamwerk Maasgouw is een
Met andere woorden het landschappelijk raamwerk is geen
deze eenheden, in combinatie met de rijke cultuurhistorie
informerend en inspirerend analyse- en ambitiedocument,
visie, maar een informerend en inspirerend document
en natuurwaarden verdienen het om behouden en versterkt
bestaande uit een landschappelijke analyse, bestaand
wanneer een visie wordt geformuleerd. De aanvullende
te worden. Tegelijkertijd oefenen ruimteclaims vanuit
raamwerk, toekomstig raamwerk en leidende beginselen.
betekenis van het landschappelijk raamwerk krijgt
verschillende sectoren (bedrijvigheid, landbouw, wonen,
concrete meerwaarde door het vervlechten met de andere
recreatie, infrastructuur) druk uit op het landschap.
beleidsvelden bij het opstellen van de Omgevingsvisie.
Wanneer het aankomt op de leesbaarheid en ordening
Het Landschappelijk Raamwerk geeft op basis van
van het landschap verdient de doorsnijdende werking van
vier landschappelijke kernkwaliteiten (opengesloten ruimte, reliëf, groen karakter en cultuurhistorie) de
BESTAAND LANDSCHAPPELIJK RAAMWERK
grote infrastructurele verbindingen en de aanwezigheid van
landschappelijke waarden, belangrijke structuren en
Binnen de provincie Limburg bezit de gemeente Maasgouw
grootschalige (maritieme) bedrijvigheid de aandacht.
elementen, en gebiedsidentiteit(en) weer. Door de waarden
een uniek landschap, dat gekenmerkt wordt door het
in kaart te brengen en hun relaties te analyseren wordt
grote aandeel water. Juist vanwege de kenmerkende en
Een verdieping van de analyse die ten grondslag ligt aan
duidelijk waar en hoe het raamwerk (de ruimtelijke
veelzijdige aanwezigheid van de blauwe dooradering,
het bestaand landschappelijk raamwerk en een tekstuele
hoofdstructuur) bijdraagt aan de omgevingskwaliteit en
is “water” als “vijfde kernkwaliteit” van de gemeente
beschrijving van het bestaande landschappelijk raamwerk
ruimtelijke beleving, maar ook waar deze onder druk staat
Maasgouw opgenomen in het raamwerk. Belangrijk is
vindt men terug in het bijgevoegde document ‘Analyse
of behouden dient te worden.
hierbij dat de visuele en ruimtelijk impact van het water
Landschappelijk Raamwerk Maasgouw’.
niet op zichzelf staat, maar bijdraagt aan en interacteert Het Landschappelijk Raamwerk inspireert door een
met de overige vier kernkwaliteiten. Kijkende naar het
toekomstbeeld te schetsen op basis van de eerdere
bestaande landschappelijke raamwerk resulteert de
bevindingen uit de analyse. Door visueel te duiden waar
structurerende aanwezigheid van de Maas, bovenregionale
grote opgaves (behoud van natuur en/of cultuurhistorie,
infrastructuur, het natuurlijke hoogteverschil tussen het
45
TOEKOMSTIG LANDSCHAPPELIJK RAAMWERK Het landschap van Maasgouw bezit veel potenties die
Thorn en Wessem zijn de cultuurhistorische parels van
elementen of het bieden van een gevarieerde
ontwikkeld en behouden kunnen worden om tot een
dit gebied en worden in de toekomst omringd door een
ruimtelijke of maritieme beleving.
toekomstbestendig geheel te komen. Door het bestaand
kwalitatief hoogwaardig agrarisch cultuurlandschap
landschappelijk raamwerk robuuster te maken wordt
met fijnmazige groenblauwe verbindingen. Er wordt
De groene en blauwe structuren van het Maasgouwse
dit raamwerk als het ware krachtiger om te kunnen
ingezet op het verbinden van de kernen via en met dit
landschap stoppen niet bij de gemeentegrens en
blijven faciliteren in de toekomstige ruimteclaims vanuit
cultuurlandschap, maar ook met de oeverzones langs de
landsgrens. Beken, ecologische verbindingszones en
verschillende sectoren.
plassen; oever en achterland worden beter beleefbaar.
de Maasplassen maken onderdeel uit van een groter
Ruimtelijke ontwikkelingen die deze verbindingen en
landschappelijk geheel. Door deze verbindingen in
Het Eiland in de Maas positioneert zich als een
beleving verzwakken moeten worden opgeruimd,
de gemeente te koesteren en te versterken speelt het
duidelijke ruimtelijke eenheid met herkenbare entrees
zorgvuldig worden herbestemd of kwalitatief worden
landschap van Maasgouw een belangrijke bovenregionale
en kwalitatieve recreatiemogelijkheden die recht doen
verbeterd.
en internationale rol als natuurlijke en ecologische stapsteen.
aan de landschappelijke kwaliteiten. Rondom Eiland in de Maas kan de dijkring weer worden gepositioneerd als
De omgeving van Heel en Panheel vormt de toegang tot de
het primaire structurerende element. De ‘binnenwereld’
Beegderheide en kan worden opgewaardeerd tot een gebied
Om richting te kunnen geven en houvast te bieden aan
binnen de dijkring omvat een cultuurhistorisch waardevolle
waar recreatie, toekomstbestendige landbouw en een
de ontwikkeling van het toekomstige landschappelijke
combinatie van kernen en kleinschalig landschap. De zone
duidelijke landschappelijke identiteit hand in hand gaan.
raamwerk zijn er een vijftal leidende beginselen
buiten de dijkring is een ecologisch waardevolle krans
Door de plassenkrans rondom Heel integraal te
geformuleerd. Dit zijn overkoepelende en globale
van groenblauwe zones en -structuren.
beschouwen kan middels een brede gebiedsontwikkeling
“basisregels” die te allen tijde in acht dienen te worden
een gevarieerd ruimtelijk programma worden gerealiseerd
genomen.
Tussen de kernen, bedrijvigheid, grootschalige
dat past in het landschap en de verbinding tussen land en
infrastructuur en de Clauscentrale vindt men verrassende
water versterkt.
en water, waarin het landschap duidelijke potenties voor
en landschappelijk waardevolle cultuurlandschappen en natuurzones die behouden en versterkt kunnen worden;
Overkoepeld kan de relatie tot de Maas kan voor beide
waarbij verrommeling moet worden voorkomen. Hierbij kan
oevers worden opgewaardeerd en in detail worden
met name aandacht worden besteed aan de bovenregionale
vormgegeven. Door van noord naar zuid een ruimtelijk
ecologische verbinding zichtbaarheid vanaf grootschalige
“belevingssnoer” te creëren, kunnen verschillende opgaven
infrastructuur. In het bijzonder kan het rationeel ogende
langs de oevers van de Maas en de plassen worden
landschap ten zuiden van de Clauscentrale geschikt zijn
gekoppeld in een allesomvattend, ruimtelijk gebaar. Hierbij
voor het realiseren van een ingetogen energielandschap,
kan de ontmoeting tussen land en water een thema zijn,
passend bij de schaal en functies van de omgeving.
maar evengoed het benutten van cultuurhistorische
46
Samengevat is Maasgouw een uitdagend theater van land behoud en ontwikkeling bezit.
LANDSCHAPPELIJK RAAMWERK MAASGOUW
LANDSCHAPPELIJK RAAMWERK MAASGOUW
Versie 10-02-21 (definitief)
Versie 22-04-21 (definitief)
Bestaand landschappelijk raamwerk
Toekomstig landschappelijk raamwerk
Het bestaand landschappelijke raamwerk van Maasgouw is onder te verdelen in vier landschapseenheden (gebaseerd op Structuurvisie Maasgouw 2030) die een bepaalde landschappelijke totaalbeleving herbergen. Binnen deze eenheden zijn op basis van landschapstypologieen is er ook nog onderverdeling mogelijk; deze bestaat veelal tussen de hoge, droge gronden op de steilrand en de potentiël nattere, lagere dalvlakten.
Het landschap van Maasgouw bezit veel potenties die ontwikkeld en behouden kunnen worden om tot een toekomstbestendig geheel te komen Door het bestaand landschappelijk raamwerk robuuster te maken wordt dit raamwerk als het ware krachtiger om te kunnen blijven faciliteren in de toekomstige ruimteclaims vanuit verschillende sectoren.
THEATER VAN LAND EN WATER
THEATER VAN LAND EN WATER
Leudal
Leudal
eek Haelenseb
eek Haelenseb
Natuurzone
Behoud, versterking en uitbreiding groen-blauwe natuurzone Exatenbos
Natuurbeek
Exatenbos
Versterking bovenregionale ecologische verbindingen Haelen
Bosgebied
Haelen
Behoud en versterking primaire groene structuurdragers
Landbouwgebied in dalvlakte
Behoud en versterking agrarisch cultuurlandschap Horn
Beegderheide
Landbouwgebied op steilrand Zichtlijnen
Horn
Beegderheide
Behoud en versterking rationeel agrarisch cultuurlandschap Herkenbare, gevarieerde kernrandzones
Cultuurhistorische landmark(s)
Aandachtsgebied grootschalige verblijfsrecreatie
rt ee rw de Ne msse We al na Ka
rt ee rw de Ne msse We al na Ka
Historische kern
Belevingssnoer oever en achterland Heelderpeel Tuspeel
Revitalisering en sanering bedrijventerreinen
al
na ka al ra te La
Kwaliteitsverbetering maritieme bedrijvigheid
Heelderpeel Tuspeel
De Lange Vlieter
Waterrecreatie: (jacht)haven Bedrijvigheid
Versterking recreatief routenetwerk rondom Heel
Boschmolenplas Ooldergreend
Dijklichaam
Oolderplas
Sint Antoniusplas
ort Santf
Sint Annabeemden
Polderveld
Ittervoort
Gerelingenplas
Meggelveld
Oolderplas
Heel Panheel
Stimuleren zichtrelaties Tesken
Sleybeek
Leerke ven
Versterking regionale entreebeleving
Heel Panheel
ort Santf
Ooldergreend
Behoud en versterking cultuurhistorische ensembles
Sleybeek
Leerke ven
Primaire lokale entree
Beegden
ek be er eld he n Pa
Grathem
Boschmolenplas
Primaire regionale entree
Sint Antoniusplas
Tesken
Sint Annabeemden
Polderveld
Ittervoort
Gerelingenplas
Meggelveld
De Slaag
De Slaag
Spoorplas
Spoorplas
Roermond
Thorn
Roermond
Thorn
Kessenich (B)
Molengreend
Linnerweerd
De Koeweide
Wessem
Th or ne rb ee k
Wessem
Th or ne rb ee k
Kessenich (B)
Molengreend
Linne
De Grote Hegge
Sint Odiliënberg
Visvijver
Brachterbeek
Visvijver
Maasbracht
Maasbracht
Huyskensplas
De Kis
Sint Odiliënberg
M aa s
Koningssteen
Huyskensplas
Montfort Oude Maas
De Kis
Montfort Oude Maas
Roosendaal
Roosendaal
Echt
Echt
Stevensweert
Stevensweert
Echt
Echt
Teggerse Plas
Teggerse Plas Molenplas
Molenplas Lakerweerd
Ohé en Laak
Dilkensplas
47
Ohé en Laak
Juli ana kan aal
Schroeven daalseplas
Juli ana kan aal
Schroeven daalseplas
Grensmaas
eek otb Vlo
Brachterbeek
eek otb Vlo
M aa s
Koningssteen
Dilkensplas
Linnerweerd
De Koeweide
Linne
De Grote Hegge
Lakerweerd
l
De Lange Vlieter
Kwaliteitsverbetering grootschalige verblijfsrecreatie (en omgeving)
Beegden
ek be er eld he n Pa
Grathem
aa an lk aa er t La
Grensmaas
Landschappelijk Raamwerk Maasgouw Datum: 22-04-2021 Status: Definitief
Inhoud 1. Opgave en methodiek
2. Bestaand landschappelijk raamwerk 3. Kernkwaliteiten en landschappelijke waarden 4. Toekomstig landschappelijk raamwerk 5. Leidende beginselen
GEMEENTE MAASGOUW
EEN THEATER VAN… …LAND EN WATER
1 Opgave en methodiek
2 Bestaand landschappelijk raamwerk
Groen-blauw raamwerk
Bedrijvigheid buitengebied
Groen-blauw raamwerk
Cultuurhistorisch erfgoed Bedrijvigheid buitengebied
Groen-blauw raamwerk
Toerisme & recreatie Cultuurhistorisch erfgoed Bedrijvigheid buitengebied
Groen-blauw raamwerk
Landschappelijk raamwerk
Rondom Heel
Land van Thorn Brachterland
Eiland in de Maas
Kernkwaliteiten •
Samen bepalen de 4 kernkwaliteiten het onderscheidend vermogen en
identiteit van een landschap 1. Reliëf 2. Groen karakter 3. Contrast tussen open en besloten 4. Cultuurhistorisch erfgoed •
Opgenomen in Landschapskader Noord- en Midden-Limburg (vigerend)
Water als de “vijfde kernkwaliteit” van Maasgouw: de aanwezigheid van water op alle schaalniveaus haarvaten
slagaders
Water biedt open ruimte en weidse vergezichten
Water zorgt voor een fijnmazige dooradering in het landschap
Water structureert de relatie van functies en beleving
reliëf, open-besloten
groen karakter
groen karakter, cultuurhistorie, open-besloten
Water als de “vijfde kernkwaliteit” van Maasgouw: veelzijdige belevingen in de ontmoeting tussen land en water
Havenfront, kades & stedelijke vormgeving
Landschappelijke- en stedelijke ‘boulevard’
Natuurlijke overgangen en (ecologische) gradiënten
3 Kernkwaliteiten en landschappelijke waarden
*
Eiland in de Maas
3 1
2
1
2 3 2
2
1
1
1.
Duidelijk te onderscheiden fijnmazige, cultuurhistorische
binnenwereld (binnendijks) en waterrijke buitenwereld (uiterwaarden & nieuw ontgrindingslandschap)
3
2.
Herkenbare ruimtelijke eenheid door omliggende dijkring en beperkte entrees (eilandgevoel)
3.
2
Stevensweert, Walburg, en Hompesche Molen als waardevolle (en identiteitsbepalende), cultuurhistorische hotspots
*
Brachterland
2
1
1
3
2
1.
Clauscentrale als hét markante regionale herkenningspunt voor de gemeente Maasgouw (zeker vanaf de snelwegen)
3
2.
Relatief gaaf agrarisch cultuurlandschap en erfgoedensemble
(Kasteel Heysterum) in de Linnerweerd 3.
Herkenbaar, blokvorming agrarisch cultuurlandschap in het (omsloten) achterland van Brachterbeek
*
Land van Thorn
2
3 2
1 2
1
3 2
1.
1
Thorn (abdij) en Wessem (haven) als waardevolle, cultuurhistorische kernen met een eigen karakter
1
2.
Relatief gaaf, agrarisch coulissenlandschap tussen Thorn en Wessem en oud bouwland in de omgeving van de Loretokapel
3.
Herkenbare landschappelijke overgang van hoge zandgronden naar laaggelegen coulissenlandschap via steilrand
*
Rondom Heel
1 2
1 3 2
3 1.
Beegderheide als waardevolle, robuuste ecologische zone én kwalitatief uitloopgebied voor omliggende kernen
2.
De Lange Vlieter als kwalitatief uitloopgebied met weidse zichten en waardevolle (ecologische) overgangszone