bijlage 2 ontwerp-Omgevingsvisie Maasgouw 21 sept 2021
Tekst van het document
OMGEVINGSVISIE MAASGOUW 21-9-2021
1
DATUM: 24-8-2021 PROJECT: OMGEVINGSVISIE MAASGOUW OPDRACHTGEVER: GEMEENTE MAASGOUW STATUS: ONTWERP
2
INHOUD 1. INLEIDING
4
5. UITVOERINGSPARAGRAAF
39
1.1 De omgevingsvisie van Maasgouw
4
5.1 Inleiding
39
1.2 Het instrument
5
5.2 Rolopvatting
39
1.3 Leeswijzer
6
5.3 Beoordeling initiatieven
40
5.4 Fondsvorming
41
5.5 Houdbaarheid en de relatie met andere
42
2. HET PROCES
7
2.1 Bepalen van de uitgangspositie
7
instrumenten
2.2 Het keuzeproces
9
5.5.1 De houdbaarheid van de
2.2.1 Verdiepende gesprekken
42
9
omgevingsvisie
2.2.2 Keuzenotitie
10
5.5.2 Het programma
42
2.2.3 Het raamwerk
10
5.5.3 Het omgevingsplan
43
2.3 Vertaling naar de omgevingsvisie
10
5.5.4 De omgevingsvergunning
43
2.4 Procedure
11
5.5.5 Overige instrumenten
43
6. LANDSCHAPPELIJK RAAMWERK
43
3. BELEID OP HOOFDLIJNEN
12
3.1 De visiekaart
12
3.2 De Matrix
12
4. TOELICHTING
15
4.1 Basisprincipes
15
4.2 De kernen
16
4.2.1 Identiteit en koers
16
4.2.2 Toelichting op de thema’s
19
4.3 Landelijk gebied 4.3.1 Identiteit en koers
25
4.3.2 Toelichting op de thema’s
27
4.4 Maasplassen
25
31
4.4.1 Identiteit en koers
31
4.4.2 Toelichting op de thema’s
32
4.5 Bijzondere gebieden 4.5.1 De parels van Maasgouw 4.5.2 Veranderopgaven
33 35 35
1. INLEIDING 1.1 DE OMGEVINGSVISIE VAN MAASGOUW Maasgouw heeft de afgelopen jaren gewerkt aan haar positie als aantrekkelijke woon- en recreatiegemeente. Op- en aan de Maasplassen vindt veel toerisme en recreatieve bedrijvigheid plaats. De historische kernen en natuurgebieden zijn trekpleisters voor recreanten, zowel uit Maasgouw als daarbuiten. In de dorpen is het goed wonen en werken, in een landschappelijk fraaie omgeving en de natuur dichtbij. Koek en ei zou je denken. Op hoofdlijnen klopt dat ook wel, maar toch staat de gemeente Maasgouw voor een aantal uitdagingen. De leefbaarheid van de kernen komt in geding door de dreiging van leegstand van commercieel vastgoed. Het landschap komt steeds verder onder druk te staan door de ruimtevraag voor wonen, werken, waterberging en opwek van duurzame energie. Recreatie is economisch belangrijk voor de gemeente, maar het mag niet te koste gaan van de leefbaarheid. Voor iedereen moet een geschikte woning te vinden zijn, zoals voor starters en senioren. En wat goed is, moeten we goed zien te houden. Maar er komen meer opgaven op ons af. In de toekomst moet omgeschakeld worden van fossiele brandstoffen (olie, aardgas en steenkolen) naar duurzame energie (zon, wind en aardwarmte). Hoe behouden en versterken we de biodiversiteit? En wat kunnen we doen om gezond te blijven en de gezondheid van inwoners te verbeteren? Dat gaat
4
verder dan een goede gezondheidszorg. Ook het klimaat verandert. Dat heeft voor een Maasgemeente gevolgen. We willen beschermd zijn tegen overstromingen en wateroverlast. En in droge zomers willen we de hitte kunnen weerstaan. Dit zijn opgaven die de gemeente niet alleen kan oppakken. Dat werd eerder al in de Strategische visie 2025 geconstateerd, waarin het motto was: Samen maken we Maasgouw. Alle partijen zijn nodig om de opgaven voor de toekomst op te pakken; de gemeente en ketenpartners, maar ook burgers en belangenorganisaties. Over wat we willen bereiken en hoe we de toekomst willen vormgeven, is een gezamenlijk beeld nodig. Dat hebben we in deze omgevingsvisie vastgelegd.
1.2 HET INSTRUMENT
ABSTRACTIENIVEAU
In de omgevingsvisie wordt de koers voor de toekomst van
in een kern en subsidies die nu al beschikbaar zijn om
In deze omgevingsvisie kijken we, anders dan de voorheen
Maasgouw beschreven. Dit doen we voor de hele fysieke
bijvoorbeeld woningen beter te isoleren, dragen eveneens
geldende structuurvisie uit 2012, vanuit een vrij hoog
leefomgeving van Maasgouw. De ‘fysieke leefomgeving’
bij aan onze doelen.
abstractieniveau naar de toekomst van Maasgouw. We
staat voor datgene wat je ziet, voelt, hoort, proeft en
kiezen daarmee niet voor een gedetailleerd eindbeeld,
ruikt. Dat zijn bijvoorbeeld gebouwen, wegen, parken, een
Daarnaast is de omgevingsvisie ook de basis voor het
waarin nauwkeurig is geformuleerd wat wel en niet mag. De
schone lucht, drinkwater, rivieren, bossen, enzovoorts. In
omgevingsplan, de opvolger van het bestemmingsplan als
ervaring leert dat je snel vastloopt en onvoldoende flexibel
de omgevingsvisie beschrijven we de doelen die we willen
de Omgevingswet in werking is getreden. De omgevingsvisie
bent om nieuwe ontwikkelingen tegemoet te kunnen
gaan bereiken voor de fysieke leefomgeving. Sommige
is hierin belangrijk omdat daar de kwaliteiten beschreven
treden.
dingen zijn al goed in Maasgouw, zoals een aantrekkelijk
worden die in het omgevingsplan beschermd moeten
buitengebied om in te recreëren.
worden, maar ook de ontwikkelingen worden geschetst
Door de doelen die we nastreven op hoofdlijnen te
die we in het omgevingsplan mogelijk willen maken. Een
beschrijven, worden initiatieven minder zwart-wit
Dat willen we behouden. Andere dingen willen we
nadere toelichting op de relatie met andere instrumenten is
beoordeeld (het kan wel of kan niet). Door te beoordelen op
verbeteren, zoals het woningaanbod of de opwek van
weergegeven in paragraaf 5.5.
de vraag of initiatieven bijdragen aan de gestelde doelen uit de omgevingsvisie, ontstaat meer bewegingsruimte. Het
duurzame energie. Behoud en verbetering is omschreven in ambities die we hebben en doelen die we willen bereiken.
Uitdagingen zoals hierboven zijn geformuleerd, trekken
zal er vaak van afhangen hoe je het initiatief wilt uitvoeren.
In de omgevingsvisie beschrijven we die doelen en geven
zich weinig aan van gemeentegrenzen. Voor een aantal
Hoe we initiatieven zo kunnen inkleden dat ze bijdragen
op hoofdlijnen aan hoe en met wie we die doelen gaan
opgaven, zoals woningbouw, opwekken van duurzame
aan de verschillende doelen die we met elkaar hebben
realiseren.
energie, waterveiligheid en dergelijke, is nadrukkelijk
vastgesteld.
gekeken naar regionale afspraken die hierover zijn Verdere uitwerking van doelen, de maatregelen die nodig
gemaakt.
We onderscheiden in deze omgevingsvisie nog maar
zijn om onze doelen te realiseren en de verankering van
Goede samenwerking, afstemming en verbinding is daarbij
drie gebieden; ‘de kernen’, ‘het landelijk gebied’ en ‘de
die doelen in concrete regelgeving doen we niet in deze
van groot belang. In veel gevallen is daarvan nu al sprake.
Maasplassen’ En er zijn plekken die speciale aandacht
omgevingsvisie. Daar hebben we andere instrumenten
Op andere thema’s heeft gemeente Maasgouw eigen
vragen. Alleen die locaties zijn specifiek benoemd in
voor. Voor uitwerking van doelen op een meer gedetailleerd
beleid dat recent is vastgesteld of op dit moment nog
deze visie. Het hoge abstractieniveau leidt tot meer
niveau en het nemen van maatregelen om doelen te
wordt uitgewerkt. Denk aan het beleid voor vrijkomend
flexibiliteit, mogelijkheden voor maatwerk en creativiteit
bereiken, kunnen we het instrument programma inzetten.
vastgoed en het landschapskader. De uitgangspunten uit
van initiatiefnemers.
Maar maatregelen hoeven niet per sé gekoppeld te worden
de relevante gemeentelijke- en regionale beleidsvisies zijn
aan het instrument programma. Bijvoorbeeld vrijwilligers
in deze omgevingsvisie overgenomen.
die zich inzetten voor een schone wijk, het verenigingsleven dat bijdraagt aan de sociale cohesie
5
1.3 LEESWIJZER Een beknopt overzicht van de hoofdlijnen van beleid, treft u aan in hoofdstuk 3. We hebben daar in een Matrix de koers per gebied afgezet tegen het beleid zoals we dat voor de verschillende thema’s zien. In datzelfde hoofdstuk treft u ook de visiekaart aan, die de matrix ondersteunt. Meer uitleg over de koers voor Maasgouw (matrix en visiekaart) en achtergronden bij de keuzes die zijn gemaakt, treft u aan in hoofdstuk 4, de toelichting. Ook bijlage 1, het landschapskader, vormt een belangrijk onderdeel van de omgevingsvisie. Het landschapskader gebruiken we bij het beoordelen of nieuwe initiatieven voldoende bijdragen aan ruimtelijke kwaliteit. Hoe we de ambities en doelen van de omgevingsvisie willen uitvoeren, is in hoofdstuk 5 beschreven. Daar gaan we in op rolopvatting (wie doet wat?), het procesverloop voor nieuwe initiatieven en de relatie met ander instrumentarium, waaronder fondsvorming. Waarom we een omgevingsvisie opstellen en hoe het proces van totstandkoming ervan is verlopen, treft u aan in hoofdstuk 1, respectievelijk hoofdstuk 2.
6
2. HET PROCES We hebben samen met onze inwoners en
er gelden ‘restricties’ van hogere overheden, bijvoorbeeld
Het blijkt dat inwoners trots zijn op Maasgouw. Kwaliteiten
samenwerkingspartners een proces doorlopen om de koers
die verband houden met de Maas en waterveiligheid.
als rust, de fraaie omgeving, natuur, landschap en historie zijn door inwoners genoemd als de belangrijkste kwaliteiten
voor de omgevingsvisie te bepalen. Dat hebben we in vier stappen gedaan:
De ambtelijke organisatie en onze ketenpartners
van Maasgouw. De rust wordt met name gevonden in de
1. Bepalen van de uitgangspositie
(provincie, omgevingsdienst, GGD, waterschap, e.d.)
natuurgebieden en op het water. Het landschap en de
2. Het Keuzeproces
hebben onderzocht welk beleid relevant en actueel is.
historische kernen als Thorn, Wessem en Stevensweert
3. Vertaling naar de omgevingsvisie
Daarbij zijn door ketenpartners bouwstenen aangereikt,
worden door inwoners sterk gewaardeerd. Maar er zijn ook
4. Procedure
zoals door Waterpanel Noord1 en de veiligheidsregio.
minder mooie plekken die als storend of niet fraai worden
Ook zijn er opgaven waar nog geen beleid voor bestaat
ervaren. Dit zijn de plekken waar wat moet gebeuren. Door
2.1 BEPALEN VAN DE UITGANGSPOSITIE
of waar beleid voor in ontwikkeling is gesignaleerd. Ook
langdurige leegstand of bebouwing die niet als passend
De omgevingsvisie van Maasgouw beantwoordt de vraag:
daar hebben we bij het opstellen van de omgevingsvisie
in het landschap wordt ervaren, komt de kwaliteit van de
‘Wat willen we met elkaar bereiken in de toekomst?’. Die
rekening gehouden.
leefomgeving onder druk te staan en dreigt verpaupering. Op diverse plekken is dat al aan de orde.
vraag heeft betrekking op de fysieke leefomgeving van Maasgouw en het beantwoorden ervan doen we niet vanuit
Naast de ambtelijke organisatie en ketenpartners, zijn
een blanco situatie. Er bestaat al veel beleid dat relevant
ook het college en de gemeenteraad bevraagd over deze
is voor onze toekomst. Dat hebben we in deze eerste stap
beleidsstukken en beleidsopgaven en hun relevantie
onderzocht. De Strategische visie 2025 (2016) en het
en actualiteit. Uit deze inventarisaties is het speelveld
1 Waterpanel Noord betreft een samenwerking tussen 15 gemeenten uit Noord
coalitieakkoord zijn als vertrekpunt gehanteerd. Maar
bepaald, waarbinnen we de omgevingsvisie opstellen;
en Midden Limburg, het Waterschap Limburg, Het Waterschapsbedrijf Limburg
er is meer relevant beleid opgesteld waar we rekening
de opgaven waar we voor staan en de beleidsruimte
en de Waterleiding Maatschappij Limburg.
mee hebben gehouden, zoals het Strategisch Plan
waarbinnen we de opgaven ter hand nemen.
Duurzame Ontwikkeling (waarmee we ook aansluiten op de Global Goals van de Verenigde Naties) en de
Om het speelveld compleet te krijgen, is de samenleving
Toekomstverkenning fysieke leefomgeving Maasgouw.
geraadpleegd. In een digitale enquête hebben we inwoners
De pilot ‘Ondergrond in beeld’ geeft handvatten om de
onder meer gevraagd wat zij belangrijk vinden; kwaliteiten,
ondergrondkwaliteiten te betrekken bij nieuwe afwegingen.
knelpunten, kansen en plekken waar echt iets moet
Ook is er veel regionaal beleid relevant (Regionale Energie
gebeuren.
Strategie (RES), Beleidskader Sociaal domein MiddenLimburg Oost, Structuurvisie Wonen Midden-Limburg en Intergemeentelijke Structuurvisie Maasplassen2030). En
7
Daarnaast ziet men vooral kansen, bijvoorbeeld voor toerisme en recreatie in de historische kernen en voor de watersport op de Maasplassen. Maar er valt ook wel het een en ander te verbeteren. Door inwoners is de verkeersveiligheid vaak genoemd als knelpunt. Op diverse plekken wordt een onveilig gevoel ervaren door te hard rijdende automobilisten of te veel (zwaar) verkeer. Ook ervaren inwoners een gebrek aan woningen voor starters en ouderen. Daarnaast vindt men woningen voor ouderen te duur. Verder worden door inwoners van de kleine kernen in Maasgouw het gebrek aan-, of verdwijnen van voorzieningen als knelpunt gezien voor de leefbaarheid en ruimtelijke kwaliteit van het dorp. Verder zien inwoners de sociale cohesie als een belangrijke kwaliteit van de kernen. Die kan worden versterkt door bewoners samen met de gemeente kansen in te laten vullen die men ziet voor thema’s als openbare ruimte, toegankelijkheid, klimaat (meer groen tegen hittestress), gezondheid (meer bewegen, gezond eten), veiligheid, verkeer, rust en aantrekkelijk woon- en leefklimaat. De gemeente faciliteert het gesprek nu ook al met bewoners hierover. Dit wordt niet altijd herkend en daardoor niet altijd optimaal benut. Deze samenwerking vraagt voortdurend aandacht van beide partijen. Intentie van beide partijen is deze samenwerking voort te zetten en verder te verbeteren.
8
2.2 HET KEUZEPROCES
2.2.1 VERDIEPENDE GESPREKKEN
De vele opgaven waar we voor staan, vragen allemaal
Met diverse doelgroepen hebben we verdiepende
van het totaal aantal inwoners en het teruglopen van het
ruimtebeslag. Het komt vaak voor dat binnen dezelfde
gesprekken gevoerd over de kernen, het landelijk gebied en
(financiële) draagvlak van bepaalde voorzieningen neemt
ruimte meerdere opgaven gerealiseerd moeten
de Maasplassen. Thema’s die onder andere zijn besproken
de kans op leegstand toe. Langdurige leegstand heeft
worden, bijvoorbeeld bij de aanleg van zonnevelden op
zijn het woningaanbod, de dreiging van leegstand in de
een negatief effect op de leefomgeving en kan leiden tot
agrarische gronden. Deze ontwikkeling draagt bij aan de
kernen, de energietransitie en de ontwikkelmogelijkheden
verloedering van vastgoed en daarmee van de omgeving.
klimaatdoelen, maar heeft ook invloed op de doelen voor
voor (water)recreatie. De resultaten van deze gesprekken
Voor Maasgouw ligt er de opgave om te anticiperen op
landschap, landbouw en mogelijk nog andere doelen. In
lichten we verder toe en hebben mede bijgedragen aan de
deze ontwikkelingen, zodat we ook in de toekomst een
die gevallen moeten keuzes gemaakt worden. Want kies je
keuzes die uiteindelijk zijn gemaakt.
kwalitatief sterke voorzieningenstructuur behouden kan worden. De opgave is niet aan te pakken met het
niet, gebeurt er niets, of erger, er ontstaan ontwikkelingen die niet wenselijk zijn. Daarnaast geven de keuzes
Woningaanbod
gebruikelijke ‘ontwikkeldenken’ (bouwmogelijkheden
duidelijkheid aan initiatiefnemers. We willen daarom
Het woonbeleid van de gemeente is afgestemd met het
creëren, die de middelen genereren voor sanering van een
niet alleen keuzes maken, maar ook voorwaarden kunnen
regionale woonbeleid en is erop gericht een zo optimaal
ongewenste situatie). Dergelijke ontwikkelingen zijn niet
stellen aan nieuwe ontwikkelingen. Dat vergt eveneens
mogelijke woon- en leefomgeving te creëren. Dat doen
altijd mogelijk, of juist zelf onderdeel van het probleem
keuzes.
we binnen de context van een dalend aantal inwoners en
(bouwen voor de leegstand). In plaats daarvan zal meer in
het bereiken van een huishoudenstop in 2026. Hiervoor
voorwaarden voor herontwikkeling gedacht moeten worden
Functies kunnen elkaar ook versterken. Bijvoorbeeld een
brengen we de plancapaciteit in overeenstemming met de
(zoals ruimtelijke kwaliteit). In de gevoerde gesprekken
initiatief met de vestiging van een recreatieve functie
woningbehoefte. In dat kader zetten we in op woningbouw
bestond consensus over de noodzaak om de leegstand aan
in een leegstaand cultuurhistorisch waardevol pand. Dit
binnen het bestaand bebouwd gebied. De focus voor
te pakken.
komt ten goede van aan de doelen van het voorkomen
locaties die voor woningbouw in aanmerking komen, ligt
van leegstand, het in stand houden van cultuurhistorisch
op leegstaande panden en complexen binnen het bestaand
Energietransitie
waardevol vastgoed en het versterken van de recreatieve
bebouwd gebied. Het is zaak om via transformatie zowel
Uit de RES voor Noord- en Midden-Limburg blijkt dat
economie. Het zoeken naar synergie is eveneens een keuze.
invulling te geven aan (een deel van) de toekomstige
er in Maasgouw beperkte mogelijkheden zijn voor het
woningbehoefte als aan de verbetering van de ruimtelijke
grootschalig opwekken van duurzame energie. Vanwege
kwaliteit.
planologische beperkingen en landschappelijke kwaliteiten
Het keuzeproces hebben we doorlopen met inwoners, de
is windenergie nagenoeg uitgesloten. Na uitsluiting van
ambtelijke organisatie, ketenpartners, college en raad. Op hoofdlijnen hebben we de volgende stappen gezet:
Leegstand
het natuurnetwerk Limburg en enkele landschappelijk
1. Verdiepende gesprekken
Uit de ‘Toekomstverkenning fysieke leefomgeving
kwetsbare gebieden, komen er voor zonne-energie maar
2. Keuze notitie
Maasgouw’ blijkt dat leegstand momenteel in de gemeente
enkele gebieden in aanmerking. Aantasting van het
3. Raamwerk
Maasgouw nog geen problematische omvang kent. Maar
landschap door zonnevelden is ook daar niet gewenst,
door een veranderende bevolkingssamenstelling, de afname
zodat we zonne-energie in die gebieden afweegbaar
9
2.2.3 HET RAAMWERK hebben gesteld. Tegelijkertijd staan we voor de opgave
Het raamwerk bevatte de eerste opzet van de
meegeven worden. Het ‘mits’ zal daardoor regelmatig
om duurzame energie op te wekken. Het landschappelijk
omgevingsvisie op hoofdlijnen. Het doel van het raamwerk
onderwerp van gesprek zijn tussen initiatiefnemer,
raamwerk helpt om die afweging te kunnen maken.
is tweeledig:
gemeente Maasgouw en andere betrokkenen. Dit past bij
1. Het raamwerk is gebruikt om de koers op hoofdlijnen
de ambitie van Maasgouw om samen met inwoners en
(Water)recreatie
vorm te geven; hebben we onze belangrijkste ambities
Er zijn veel recreatiebedrijven binnen de gemeente, die
helder geformuleerd? Geven de ambities voldoende
veel toeristen en recreanten aantrekken uit de eigen
antwoord op de opgaven die in onze gemeente spelen?
gemeente en daarbuiten. De aantrekkingskracht van de
2. Het raamwerk is ook gebruikt om de werking van de
initiatiefnemers de toekomst van Maasgouw vorm te geven.
2.3 VERTALING NAAR DE OMGEVINGSVISIE In de vorige stappen is de uitgangspositie voor de
Maasplassen wordt door alle partijen onderkend. Met
omgevingsvisie te onderzoeken. Kunnen we goed uit de
omgevingsvisie bepaald en zijn keuzes op hoofdlijnen
name in de weekenden en vakanties wordt veel druk van
voeten met deze ambities als we ze als toetsingskader
gemaakt en neergelegd in een raamwerk. In deze fase
recreatie en toerisme op natuur en landschap ervaren.
hanteren? Dit hebben we onderzocht aan de hand van
hebben nog gesprekken plaats gevonden over thema’s
Ook de verkeer aantrekkende werking draagt daaraan bij.
zogenaamde botsproeven, waarbij een aantal (fictieve)
die nog onvoldoende waren uitgekristalliseerd, zoals
Er is brede consensus over behoud en versterking van de
initiatieven door de raad zijn beoordeeld op basis van het
landbouw, duurzaamheid en gezondheid. Vervolgens zijn
kwaliteiten van het buitengebied en de Maasplassen. Zij
raamwerk. De vraag die voor lag was:
het raamwerk en de opbrengst van genoemde gesprekken
vormen de aantrekkingskracht van het gebied. De vraag
‘draagt het initiatief bij aan onze doelen?’. Op die manier
uitgewerkt tot een ontwerp omgevingsvisie, die vervolgens
die we in de verdiepende gesprekken hebben gesteld is:
is de werking van het raamwerk binnen elk deelgebied
beoordeeld is door de ambtelijke organisatie, ketenpartners
‘Willen we nog groei toestaan voor de (water)recreatie? En
getest. Tegelijkertijd heeft deze eerste kennismaking met
en bestuurders.
zo ja, hoeveel en onder welke voorwaarden?’.
de hoofdlijnen van de omgevingsvisie geleid tot inhoudelijke aanpassingen.
2.2.2 KEUZENOTITIE De keuzen die samen met inwoners, de ambtelijke
Naast het testen van de werking van het raamwerk,
organisatie en de ketenpartners zijn bediscussieerd, zijn
waren de botsproeven ook een eerste kennismaking voor
gebundeld in een keuzenotitie en vervolgens voorgelegd
het bestuur met de nieuwe manier van het toetsen van
aan het college van burgemeester en wethouders. In een
initiatieven. Deze omgevingsvisie bevat, anders dan de
werksessie zijn de te maken keuzes verder aangevuld en
voorheen geldende structuurvisie uit 2012, beleid op
waar nodig aangescherpt. De keuzenotitie vormde het
hoofdlijnen, is integraal en geeft antwoord op de vraag
uitgangspunt voor een raamwerk voor de omgevingsvisie,
of nieuwe initiatieven bijdragen aan de gemeentelijke
de koers op hoofdlijnen. In het raamwerk zijn de keuzes en
ambities. Het antwoord op deze vraag zal zelden ‘ja’ of
uitspraken vertaald in gebiedsgerichte en themagerichte
‘nee’ zijn en veel vaker ‘ja, mits’. En in het ‘mits’ zitten de
doelen die we willen bereiken.
voorwaarden opgesloten die aan nieuwe initiatieven
10
2.4 PROCEDURE De procedurefase heeft als doel te komen tot het besluit waarmee de omgevingsvisie daadwerkelijk wordt vastgesteld. In eerste instantie wordt de ontwerp omgevingsvisie ter inzage gelegd voor een periode van zes weken. Gedurende deze periode kan eenieder zienswijzen indienen bij de gemeenteraad. Eventueel ingekomen zienswijzen worden vervolgens samengevat en beantwoord. De raad besluit uiteindelijk of de omgevingsvisie zal worden aangepast naar aanleiding van de ingediende zienswijzen en stelt de omgevingsvisie vast. Hiermee is het traject van het opstellen van de omgevingsvisie doorlopen, maar staan we aan het begin van de realisatie van onze ambities. Uitwerken en uitvoeren van ideeën samen met alle relevante betrokkenen is aan de orde.
11
3. BELEID OP HOOFDLIJNEN Het beleid op hoofdlijnen is in twee onderdelen vervat: De visiekaart en de matrix. Een toelichting hierop is in hoofdstuk 4 weergegeven.
3.1 DE VISIEKAART Voor de visiekaart is een indeling in deelgebieden gehanteerd. Waar dat relevant was, zijn ook thema’s op de kaart weergegeven (denk aan gebieden voor de opwek van duurzame energie, beekdalen die een belangrijke rol vervullen bij klimaatadaptatie, en dergelijke). Ook zijn met symbolen enkele kenmerken van kernen of gebieden nader aangeduid.
3.2 DE MATRIX In de Matrix wordt de koers per deelgebied afgezet tegen de doelen die we ontlenen aan de thematische opgaven. De Matrix wordt weergegeven op één A3 en geeft zo een beknopt overzicht van de hoofdlijnen van beleid. Deze hoofdlijnen worden verder uitgewerkt en toegelicht in hoofdstuk 4. We onderscheiden op hoofdlijnen 3 deelgebieden: De kernen, het landelijk gebied en de Maasplassen. Voor de thema’s onderscheiden we de basisprincipes en omgevingswaarden.
12
Matrix Deelgebied:
Kernen
Landelijk gebied
Maasplassen
Koers
Identiteit
Identiteit
Identiteit
De kracht van Maasgouw zit ‘m in de verscheidenheid; elke kern heeft haar eigen identiteit.
Het landelijk gebied van Maasgouw is een belangrijke kwaliteit die door haar inwoners
De Maasplassen en de havenactiviteiten (zowel voor de professionele als
Maasbracht heeft een centrumfunctie (winkels, gemeentehuis), de scheepvaart is niet te missen.
hoog wordt gewaardeerd. Naast fraaie natuurgebieden is de landbouw een belangrijke
recreatieve scheepvaart) vormen een belangrijk onderdeel van de identiteit van de
Heel vervult die centrumfunctie op de Westoever en staat de zorg centraal en kent een uniek
gebruiker. Het landelijk gebied functioneert als ‘de tuin’ van Maasgouw, waar burgers,
gemeente. De Maasplassen zijn belangrijk voor zowel de economie van Maasgouw
archeologisch erfgoed. In Thorn, Stevensweert en Wessem is de historie nog goed zichtbaar,
recreanten en toeristen graag verblijven en hun rust zoeken.
(scheepvaart, (water-)toerisme) als voor natuur en landschap. Er is een duidelijke
waarbij Wessem zich ook profileert op het gebied van de watersport. In de overige kernen Linne,
afwisseling in intensiteit van het gebruik van de rivier, de plassen en kanalen.
Beegden, Panheel, Brachterbeek en Ohé en Laak overheerst rust en ruimte en is het goed wonen.
Wat willen we bereiken?
Wat willen we bereiken?
•
•
Stedelijke ontwikkeling (wonen, bedrijvigheid, detailhandel, voorzieningen) vinden plaats binnen bestaand bebouwd gebied, met behoud van ruimte voor water en groen.
•
Concentratie van voorzieningen en detailhandel in centrumgebieden, horeca in Maasbracht en Wessem ook aan de Haven/de Maas.
•
Het landelijk gebied kent een tweedeling:
Wat willen we bereiken?
o
De groen-blauwe natuurzone, met als doel bescherming en verbetering van natuur;
rustige delen van het Maasplassengebied. Nieuwe ontwikkelingen in de
o
Het agrarisch cultuurlandschap, met diverse gebruiksvormen waarbij behoud
rustige delen moeten goed worden afgewogen. Daarbij spelen de
en versterking van de kenmerken van het cultuurlandschap uitgangspunt zijn.
basisprincipes (zie hieronder) een rol, maar ook overlast, draagkracht van het
•
De woningbouwopgave sluit aan bij regionale afspraken en de toekomstverkenning. We
Het bewaren van belangrijke kwaliteiten rust, openheid en biodiversiteit in de
gebied en de meerwaarde van de ontwikkeling voor haar omgeving;
verleggen de koers van kwantiteit naar kwaliteit van onze leefomgeving.
•
De gebieden die nu al intensiever in gebruik zijn, lenen zich beter voor
•
Verduurzaming, specialisatie en kwaliteitsverbetering van (natte) bedrijventerreinen.
verdere ontwikkeling van water(sport)recreatie. We willen de Maasplassen
•
Sociale cohesie is een belangrijke karakteristiek van de kernen. We streven naar
beter inrichten voor de watersporter. Daarbij gelden de basisprincipes en
voorzieningen op maat in elke kern voor lokale verenigingen en gemeenschapsactiviteiten.
streven we kwaliteitsverbetering na.
•
De historische kernen Thorn, Stevensweert en Wessem: behoud cultuurhistorie, kansen voor recreatie en toerisme. In Wessem liggen kansen voor de water(sport)recreatie.
Basisprincipes Omgevings
•
Nieuwe ontwikkelingen sluiten aan bij de gebiedskwaliteiten van de omgeving.
kwaliteit
•
We zoeken naar meervoudig ruimtegebruik en koppelkansen.
•
We zijn zuinig op onze monumenten en op ons archeologisch erfgoed. Voor monumenten
•
Nieuwe ontwikkelingen passen in het landschap of worden passend gemaakt.
streven we naar behoud door ontwikkeling. Voor archeologie naar betere ontsluiting.
•
Locaties met weinig kwaliteit komen in aanmerking voor transformatie of sanering
Transformatie is een middel om kwaliteit te verbeteren. We streven dat na door:
•
Voor onze monumenten streven we naar behoud door ontwikkeling. Voor ons
•
o Duurzaamheid
•
o
Energie
•
o
Circulaire
o
Klimaat • •
Ruime functiemogelijkheden voor ontwikkelingen in leegstaand vastgoed.
•
Openheid is karakteristiek voor de Maasplassen. Nieuwe ontwikkelingen mogen daar geen afbreuk aan doen.
•
Een deel van de Maasplassen kenmerkt zich door rust. Hier vermijden we ontwikkelingen die deze rust kunnen verstoren.
•
archeologisch erfgoed streven we naar betere ontsluiting.
Bij het verbreden van het toeristisch-recreatieve aanbod en bij inrichtingsmaatregelen, versterken we de omgevingskwaliteit.
Het oprichten van een kwaliteitsfonds om transformatie en/of sanering te bekostigen.
We stimuleren ‘nul op de meter’ (nieuwbouw) en isolatie van bestaande bouw.
•
Bij nieuwe ontwikkelingen benutten we koppelkansen en meervoudig ruimtegebruik, zoals
Duurzame opwekking van energie kan alleen in de daarvoor geselecteerde
•
Duurzame opwekking van energie kan alleen in de daarvoor geselecteerde
gebieden plaats vinden onder voorbehoud van een landschapstoets.
gebieden plaats vinden onder voorbehoud van een landschapstoets en het niet
•
De beekdalen vervullen een belangrijke rol bij het voorkomen van wateroverlast en
aantasten van rust, openheid en biodiversiteit.
energetisch, klimatologisch en circulair?
•
Ontwikkeling van agrarische bedrijven is mogelijk, mits duurzaam en circulair.
We sluiten aan bij de 6 dimensies van positieve gezondheid (zich gezond voelen, welzijn,
•
Nieuwe ontwikkelingen in het landelijk gebied doen geen afbreuk aan positieve
Nieuwe ontwikkelingen worden getoetst op duurzaamheid; hoe scoort de ontwikkeling
droogte. We staan geen ontwikkelingen toe die dat belemmeren.
welbevinden en inclusie). Nieuwe ontwikkelingen worden getoetst aan hun bijdrage aan
•
•
Groen, speel- en beweegvoorzieningen in de openbare ruimte dragen bij aan gezondheid.
We onderzoeken de mogelijkheden de watersportsector te verduurzamen (met name energetisch en circulair)
•
gezondheid en dragen daar bij voorkeur aan bij.
gezondheid. •
Het schaarse open landschap willen we behouden en versterken. Onnodige ‘verstening’ van het landschap willen we voorkomen.
zonnepanelen op daken, minder verharding en meer groen voor schaduw en wateropvang.
economie
Gezondheid
o
•
We houden het water van de Maasplassen toegankelijk voor sport, recreatie en natuurbeleving, omdat dat bijdraagt aan een positieve gezondheid.
Voor onze gezondheid streven we naar rust, natuur- en landschapsbeleving en mogelijkheden tot bewegen (recreatieve routestructuren).
Omgevingswaarden biodiversiteit
•
Bij ontwikkelingen in de kernen benutten we zo veel mogelijk de kansen voor het vergroten
•
van de biodiversiteit; onder meer door natuur inclusief bouwen te stimuleren •
Nieuwe ontwikkelingen dragen bij aan een veilige openbare ruimte en verkeerssituatie
leefomgeving
•
We zoeken naar koppelkansen tussen hoogwaterveiligheid en andere belangen.
Water en
•
We streven naar het terugdringen van verhardingen in zowel de openbare- als in de
•
Onze ambities voor de ondergrond zijn verwoord in ‘Ondergrond in beeld’
•
Mobiliteit en
•
Samen met bewoners verbeteren we de verkeersveiligheid in de kernen.
•
bereikbaarheid
•
We verbeteren de bereikbaarheid van kernen en voorzieningen duurzaam (fiets, OV, e.d.).
•
We zoeken naar koppelkansen tussen hoogwaterveiligheid en andere doelen die we Nieuwe ontwikkelingen dragen bij aan het langer vast houden van water om zo
Nieuwe initiatieven mogen geen afbreuk doen aan de biodiversiteit; doel is realisatie van het natuurnetwerk, bescherming van leefgebieden en rust.
•
nastreven. •
privéruimte. Het doel? Water langer vasthouden en zo wateroverlast/verdroging beperken.
13
•
benutten voor het vergroten van de biodiversiteit
Veilige
ondergrond
Wij willen het natuurnetwerk verder realiseren en ook daarmee de kansen
Waar watersport en beroepsvaart elkaar ontmoeten, is veiligheid een issue. Samen met de sector onderzoeken we naar gepaste veiligheidsmaatregelen.
•
We willen de waterkwaliteit van de maasplassen verbeteren. Elektrisch varen
Onze ambities voor de ondergrond zijn verwoord in ‘Ondergrond in beeld’
•
Onze ambities voor de ondergrond zijn verwoord in ‘Ondergrond in beeld’
We verbeteren de bereikbaarheid van het landelijk gebied voor langzaam verkeer
•
We zorgen ervoor dat het water goed bereikbaar is en blijft voor alle vormen
wateroverlast en ’verdroging te beperken, met name in de beekdalen.
door barrières op te heffen en routestructuren te verbeteren.
en circulaire landbouw dragen daar aan bij. Dit gaan we stimuleren.
van duurzame waterrecreatie en scheepvaart.
GEBIEDSINDELING
BASISPRINCIPES
n-Oler Horn
KERNEN 1
Maasbracht
2
Heel
3
Wessem
II centrum
watersport
bestuur
haven
centrum
zorg
historie
recreatie
II
II
Landschap
Heelderpeel
De Lange Vlieter
Beegden
Grathem
4
Stevensweert & Thorn
historie
recreatie
5
Panheel
wonen
werken
6
Beegden & Ohé en Laak
wonen
rust
RUIMTELIJKE KWALITEIT
N280
Cultuurhistorie
6 Ool
Oolder Veste
2
Boschmolenplas
Heel
7
Linne & Brachterbeek
M
St. Antoniusplas
wonen
5
e
Anna's Beemd
Panheel
Gerelingsplas
Tesken Spoorplas
DUURZAAMHEID Energie
Opwek duurzame energie afweegbaar
Klimaat
Beekdalen voor klimaatadaptatie
A2
I ervoort
BUITENGEBIED
4
Groen-blauwe natuurzone
I
3
I
d
Thorn
IV 7
c
Wessem
a
Economie
Linne
Agrarisch cultuurlandschap 7
De Grote Hegge
A73
Brachterbeek
b
Visvijver
MAASPLASSEN Water Maasplassen
1
GEZONDHEID
Maasbracht
Positieve gezondheid
Hu ys kens pla s
Aan de Berg A73
Mon ort
4
Openbare ruimte in de kernen
Stevensweert
I
VERANDEROPGAVE a b c d e f g
De Nautische boulevard (Wessem) Haven van Maasbracht Clauscentrale Gebied tussen Thorn en Wessem Panheel Bestaande recreatieparken Transformatielocaties
Het Vonderen
Berkelaar
III
PARELS VAN MAASGOUW
Sint Joost Oude Maas
Laak
A2
Ohé en Laak
Dilkensplas
6
Ohé
Echt
Aasterberg
Esri Nederland, Community Map Contributors
Ophoven
14
Gebroek
Historische kernen
I
Natuurgebieden
II
Eiland in de Maas Linnerweerd
III IV
4. TOELICHTING • Duurzaamheid
De Matrix is een korte omschrijving van wat we willen
belangrijke mate gevoed door de aanwezige sociale cohesie
bereiken in deelgebieden en op thema’s. In de toelichting
binnen de kernen en het verenigingsleven. Daar willen we
We hanteren ons groenblauwe netwerk als basis voor
staan we daar verder bij stil. De toelichting gaat zowel in
in de toekomst optimaal gebruik van maken. Hoe we dat
een duurzame samenleving. Om tot een duurzame
op de gebieden als op de thema’s. Per gebied gaan we
doen, werken we uit in een uitvoeringsparagraaf (hoofdstuk
samenleving te komen, moeten nieuwe ontwikkelingen
in op de koers op hoofdlijnen (doelen en ambities) en
5).
aan een aantal duurzaamheidsprincipes voldoen, op het
op identiteit. Vervolgens worden per gebied de thema’s
gebied van energie, klimaat en circulariteit. Daarbij
verder toegelicht. Dat betekent dat de thema’s drie keer
‘Samendoen’ vormt dus een belangrijke procesvoorwaarde
speelt een duurzaam gebruik van de ondergrond een rol,
terugkomen (per gebied) met mogelijke overlappingen.
voor de toekomst. Daarnaast hanteren we de volgende
als basis voor alle andere functies en ontwikkelingen in
basisprincipes waar nieuwe ontwikkelingen en initiatieven
Maasgouw.
De thema’s kennen een onderscheid. Die thema’s waar de
altijd aan moeten voldoen. Zij vormen de basis voor de
gemeente het meeste belang aan hecht, noemen we de
keuzes en ambities die we per gebied weergeven:
basisprincipes. Hieraan moet altijd worden voldaan. De overige thema’s zijn eerder onderdeel van een afweging en
• Gezondheid Gezondheid is een basisprincipe voor een leefbare woon-
• Ruimtelijke Kwaliteit
en werkomgeving. We richten ons op het begrip positieve
kennen daarmee een ander gewicht. We gaan eerst kort in
De kwaliteit van de fysieke leefomgeving wordt
gezondheid. Hiermee beperken we ons niet tot de fysieke
op de drie basisprincipes.
in belangrijke mate bepaald door de uiterlijke
aspecten van gezondheid maar richten we ons ook op
verschijningsvorm ervan. Maar ook het cultureel- en
het geestelijk welzijn, zingeving, dagelijks functioneren,
4.1 BASISPRINCIPES
archeologisch erfgoed behoren hiertoe. Dit wordt in
kwaliteit van leven en het meedoen in de samenleving.
De verschillende opgaven waar we voor staan, kunnen
Maasgouw hooggewaardeerd en moet behouden
niet door de gemeente alleen worden opgepakt. Dit heeft
blijven. Daarnaast zijn het aansluiten van ontwikkelingen
onder meer te maken met de wijze waarop de gemeente
bij gebiedskwaliteiten, meervoudig ruimtegebruik en
Maasgouw wil sturen: vooral faciliterend en stimulerend
koppelkansen medebepalend voor de invulling van dit
voor nieuwe ontwikkelingen en kader stellend als het
begrip. Ruimtelijke kwaliteit is verder uitgewerkt in een
om behoud en versterking van kwaliteiten gaat. In de
landschappelijk raamwerk, dat zowel inspiratie biedt als
Strategische visie 2025 profileert de gemeente zich als
handvatten voor beoordeling van nieuwe ontwikkelingen.
partner om samen met andere partijen in de samenleving
Om het belang van ruimtelijke kwaliteit te benadrukken,
de opgaven van de toekomst op te pakken. Samenwerking
stelt de gemeente een kwaliteitsfonds in, waarmee
met burgers, belangenorganisaties en ketenpartners is
middelen gegenereerd kunnen worden om ook zelf
daarom niet alleen voorwaarde voor succes, maar ook
uitvoering te kunnen geven aan dit thema.
de kracht van Maasgouw. Deze samenwerking wordt in
15
4.2 DE KERNEN 4.2.1 Identiteit en koers
• Wessem
• Beegden en Ohé en Laak
Elke kern van Maasgouw kent zo zijn eigen kwaliteiten
Wessem is het centrum van bedrijvigheid rond de
Beide kernen liggen in twee verschillende landschappen.
die in belangrijke mate verantwoordelijk zijn voor de
watersport (Nautische Boulevard). Daarnaast heeft Wessem
Hun overeenkomst is dat hun kwaliteiten bepaald worden
identiteit van die kern. Behoud en versterking van de eigen
met zijn historische centrum een kwaliteit in huis die zich
door rust en een fraaie landschappelijke omgeving. Dat
identiteit, en dus van de kwaliteiten, staat daarom voorop.
uitstekend laat combineren met toerisme en recreatie en
maakt deze kleine kernen aantrekkelijk als woongebied
Per kern hebben we dat beknopt omschreven.
dan met name de (water)recreatie.
en dat willen we zo houden. Tegelijkertijd ontbreken winkels nagenoeg, waarvoor Beegden en Ohé en Laak zijn
• Maasbracht
• Stevensweert en Thorn
Maasbracht heeft in verschillende opzichten een
Stevensweert en Thorn zijn eveneens historische kernen.
centrumfunctie. Maasbracht heeft het grootste
Het witte stadje geniet een grote bekendheid, waarmee
• Linne
winkelaanbod, is het ‘bestuurscentrum’ en is tevens een
kansen voor toerisme en recreatie worden benut.
Fraai gelegen aan de Maas, kent Linne door de nabijheid
belangrijke spil in nautisch opzicht, met name als haven en
Stevensweert kent een vergelijkbaar historisch beeld, met
van Roermond en de ligging aan de A73 een andere
bijbehorende bedrijventerreinen voor de beroepsvaart.
een vergelijkbare potentie, maar is wat minder bekend.
dynamiek. Ondanks het redelijke voorzieningenniveau voor
We zetten in op behoud en versterking om de kansen voor
een kern van deze omvang, is Linne daarvoor eerder gericht
recreatie en toerisme te versterken.
op Roermond dan op de andere kernen van Maasgouw.
functie als Maasbracht (centrumfunctie) en is vooral
• Panheel
• Brachterbeek
gericht op de kernen van de westoever van de Maas.
Panheel ligt ingeklemd tussen infrastructuur,
Met haar ligging tussen de A2, A73 en de Clauscentrale is
Daarnaast is het accent op de zorg kenmerkend. Een
ontgrindingen, en een bedrijventerrein. Belangrijke opgave
Brachterbeek omringd door dynamiek, maar daar merk je in
specifieke kwaliteit betreft het archeologisch erfgoed dat
voor Panheel is versterking van de leefbaarheid. We
het dorp, gelegen in het agrarisch cultuurlandschap, weinig
teruggaat tot de Romeinse tijd.
willen daarom het gebied ten noorden van de Heelderweg
van. Brachterbeek is qua voorzieningen vooral gericht op
reserveren voor wonen. Bedrijvigheid concentreert zich dan
Maasbracht.
• Heel
aangewezen op de grotere kernen in de omgeving.
Heel heeft, in omvang een kleinere, maar vergelijkbare
op het bedrijventerrein ten zuiden van deze weg.
16
KOERS (WAT WILLEN WE BEREIKEN?) • Stedelijke ontwikkeling, zoals woningbouw, bedrijvigheid
aansluiten bij de behoeften van alle relevante doelgroepen.
Bij kwaliteitsverbetering hoort ook specialisatie, waardoor
en voorzieningen, vinden plaats binnen bestaand bebouwd
We verleggen de koers van kwantiteit naar kwaliteit van
bedrijventerrein efficiënter worden benut. Kenmerkend
gebied. Uitbreiding van kernen is niet nodig en daardoor
onze woon- en leefomgeving. Daarvoor integreren we
voor Maasgouw (met name Maasbracht) zijn de natte
niet meer aan de orde. Er is binnen bestaand bebouwd
de woningbouwopgave met genoemde basisprincipes;
bedrijventerreinen die van oudsher hun plek innemen
gebied voldoende ruimte voor stedelijke ontwikkelingen,
woningbouwontwikkelingen in de toekomst zijn duurzaam
en waar langjarige ervaring bestaat met scheepsbouw,
waarbij we wel voldoende ruimte moeten bieden voor
(levensloopbestendig), stimuleren een gezonde leefstijl
-reparatie en –onderhoud. Later is deze sector uitgebreid
groen en water. Voor de centrumgebieden is concentratie
en verbeteren de kwaliteit van de woon- en leefomgeving.
met de watersportsector. De Nautische boulevard is
van voorzieningen (winkels, sociaal- maatschappelijke
Ook zoeken we naar koppelkansen, zoals woningbouw in
een goed voorbeeld van specialisatie op dat vlak en het
voorzieningen, horeca) uitgangspunt. Dit geldt voornamelijk
cultureel erfgoed en het transformeren van lelijke plekken
benutten van de recreatief-toeristische mogelijkheden van
voor centrum gebonden functies zoals supermarkten,
naar een kwalitatief goede leefomgeving.
het Maasplassengebied.
op dit concentratiebeginsel kan gemaakt worden voor
Deze opgaven pakken we samen op met initiatiefnemers
Anderzijds moeten nieuwe ontwikkelingen op
monumentale panden als hiermee het behoud van het
en bewoners. Dat doen we met name in de openbare
bedrijventerreinen bijdragen aan verduurzaming;
monumentale pand kan worden verzekerd.
ruimte die een belangrijke rol speelt voor onze leefbaarheid
energiebesparing en opwek van duurzame energie,
(gezondheid, klimaat, (verkeers)veiligheid, tegen gaan
maatregelen gericht op klimaatadaptatie en toekomstige
• Wonen: de woningbouwopgave vindt plaats binnen
van verrommeling, e.d.). Daarbij gaan we het gesprek
ontwikkelingen die gericht zijn op een meer circulaire
bestaand bebouwd gebied en sluit verder aan bij regionale
aan over verbeteren van de samenwerking onder meer
economie horen daarbij.
woonvisie en de toekomstverkenning. Hieruit blijkt dat
door in te zetten op het bewonersinitiatief en de
de behoefte aan nieuwe woningen beperkt is, omdat het
dorpscontactpersonen.
dienstverlening, horeca en dergelijke. Een uitzondering
In het buitengebied zet de gemeente in op het opheffen van solitaire bedrijfslocaties. Om overlast van bedrijven
aantal huishoudens in Maasgouw na 2025 zal afnemen. Wel is er onderscheid te maken in doelgroepen. Door
• Bedrijventerreinen: De gemeente zet op
voor de woonomgeving te verminderen geldt voor Panheel
de vergrijzing is er een grotere behoefte aan woningen
toekomstbestendige bedrijventerreinen, waarbij
dat verdere vermenging van wonen en bedrijvigheid moet
voor ouderen, die langer thuis blijven wonen. Wat betreft
kwaliteitsverbetering en verduurzaming een belangrijke
worden tegengegaan. Daarbij streven we naar een zonering
de behoeften onderverdeeld naar te onderscheiden
rol spelen. Samenwerking tussen bedrijven, beheerders
waarbij bedrijven zich ten zuiden van de Heelderweg
doelgroepen, verwijzen we naar de regionale woonvisie en
en overheden is cruciaal om de ambities met betrekking
bevinden en woningbouw (en andere functies die passen in
de Lokale uitvoeringsstrategie Wonen 2.0 (vastgesteld door
tot economie, duurzame energie, klimaat, gezondheid
het bebouwd gebied) ten noorden ervan.
het college op 9 februari 2021).
en economie te realiseren en zo een aantrekkelijk vestigingsklimaat te realiseren voor nu en in de toekomst.
Belangrijke ambitie van de gemeente is dat de
Ontwikkeling van nieuwe bedrijventerreinen is niet aan de
woningbouwopgave speelt voor elke kern en dat we
orde.
17
• Voorzieningen: Binnen de gemeente bestaan duidelijke verschillen tussen het voorzieningenniveau van de verschillende kernen. Maasbracht en Heel zijn wat betreft Retail de belangrijkste kernen binnen de gemeente. Voor de middelgrote kernen (Linne, Thorn, Wessem en Stevensweert) willen we het beperkte winkelbestand zoveel mogelijk op peil houden. Voor de kleine kernen is het winkelaanbod nu al dermate beperkt dat deze kernen voor winkels aangewezen zijn op nadere kernen, zowel binnen als buiten Maasgouw. Met betrekking tot sociaal maatschappelijke voorzieningen, ziet de gemeente het als haar opgave om in iedere dorpskern een voorziening op maat te hebben voor lokale verenigingen en gemeenschapsactiviteiten. Dit ter versterking van de sociale cohesie. Een andere voorzieningensoort die in elke kern vertegenwoordigd is, is de horeca. Daarin is geen extra sturing noodzakelijk, behalve voor Maasbracht en Wessem, waarbij we horeca aan de haven en de Maas willen stimuleren. Voor Maasgouw ligt er de opgave om ook in de toekomst haar sterke voorzieningenstructuur te behouden, mede als basis voor een goede sociale infrastructuur. Om dit te bereiken en te behouden, zetten we in op: 1. Het zoveel mogelijk concentreren van voorzieningen in het centrum (met name de centrum gebonden voorzieningen); 2. Het compacter maken van kernwinkelgebieden; 3.
Het toepassen van nieuwe bereikbaarheidsconcepten. We sluiten aan bij het beleidskader werklocaties en het handelingsperspectief supermarkten Midden Limburg.
18
4.2.2 TOELICHTING OP DE THEMA’S • Ruimtelijke kwaliteit
I. De ontwikkeling moet ook bijdragen aan de ambities
Nieuwe ontwikkelingen moeten aansluiten bij de
en doelen van het gebied waar de ontwikkeling gaat
gebiedskwaliteiten van de omgeving. Dus: passend in
plaats vinden, waarbij uiteraard ook voldaan moet
het stedenbouwkundig beeld en met behoud van onze
worden aan overige wet- en regelgeving;
monumenten en met respect voor het archeologisch
II. De nieuwe ontwikkeling stort een bijdrage in het
bodemarchief. Daarnaast is meervoudig ruimtegebruik een
kwaliteitsfonds, waar transformatie dan wel sanering
belangrijk inrichtingsprincipe om zuinig met de schaarse
in de toekomst uit bekostigd kan worden. De inzet van
ruimte om te gaan.
dit fonds wordt verder uitgewerkt in hoofdstuk 5.
Een andere manier om dat te doen en die ook bijdraagt aan
Deze drietrapsraket kan later worden vertaald in
de ruimtelijke kwaliteit, is inzetten op transformatie van
programma’s en in het omgevingsplan.
waardevol leegstaand vastgoed. Hiermee kunnen we niet alleen knelpunten oplossen, maar kunnen we ook inhoud gegeven aan de basisprincipes zoals in 4.1 zijn benoemd. Wij gaan transformatie van waardevol leegstaand vastgoed reguleren via de volgende drietrapsraket: 1. Nieuwe ontwikkelingen in waardevol leegstaand vastgoed toestaan door ruime functiemogelijkheden aan te bieden die passen bij de ambities en doelen van het gebied; 2. Indien dat niet mogelijk is, wordt sloop – nieuwbouw toegestaan; 3. Indien dat niet mogelijk is, kan de ontwikkeling elders plaatsvinden onder voorwaarden:
19
Archeologie Een specifiek onderdeel van ruimtelijke kwaliteit is ons cultuurhistorisch erfgoed. De gemeente kent een rijke geschiedenis die boven de grond zichtbaar is in de vorm van vele monumenten, onder de grond, en dus niet zichtbaar, in de vorm van archeologische waarden. Mede uit archeologisch onderzoek blijkt dat de kern Heel ooit een romeinse vestiging is geweest. Deze kwaliteit, het historisch bodemarchief, koesteren we en blijft het best bewaard in de bodem. Bescherming van dat bodemarchief is daarmee een belangrijke ambitie. Dit bodemarchief strekt zich uit over het grondgebied van de hele gemeente en bevindt zich in alle drie de deelgebieden (kernen, landelijk gebied en Maasplassen). Onderstaand kaartbeeld illustreert dat. Deze ambitie, die tevens benoemd is in de Nota archeologiebeleid 2019, houdt ook een actieve bescherming in die via regels in het omgevingsplan verder is geborgd. Afbeelding: verkleinde versie van de archeologie beleidskaart 2019
CONCEPT FOTO
20
• Duurzaamheid Maasgouw kent een omvangrijk groenblauw netwerk,
thema’s overstromingen, wateroverlast, droogte en hitte.
zich binnen de gemeente het meest in Maasbracht
dat een belangrijke bijdrage levertaan een duurzame
In de kernen spelen vooral de thema’s overstromingen,
manifesteert en in mindere mate in Wessem, Linne en
samenleving. Die kwaliteit blijkt niet alleen uit cijfers
wateroverlast en hitte.
Heel. Maatregelen tegen hittestress kunnen we zoeken
(oppervlakte aan natuur- en watergebieden), maar die
• Met betrekking tot overstromingen ligt de
in vergroening van de openbare ruimte, maar ook door bij
kwaliteit wordt ook als zodanig door de inwoners van
verantwoordelijkheid primair bij Rijkswaterstaat en
nieuwe ontwikkelingen zoveel mogelijk rekening te
Maasgouw beleefd, zo blijkt uit de enquête die in het
Waterschap Limburg. Wel praat de gemeente mee binnen
houden met hitte bestrijdende maatregelen in het
kader van het omgevingsvisieproces is ingevuld en uit de
het Integraal Riviermanagement. In dit gremium kunnen
ontwerp.
verdiepende gesprekken die zijn gevoerd. Die kwaliteit
lokale koppelkansen en gebiedsontwikkelingen samen
willen we behouden en versterken. Naast het groenblauwe
met de overlegpartners van de grond komen.
3. Circulaire economie
netwerk als basis, stellen we aan nieuwe ontwikkelingen
• Beekdalen spelen een belangrijke rol bij het vasthouden
De derde pijler binnen de duurzaamheidsstrategie van de
randvoorwaarden op het gebied van energie, klimaat en
van water. Met name het waterschap buigt zich over
gemeente betreft circulaire economie, waarbij de gemeente
circulaire economie.
inrichtingsmaatregelen die dit bewerkstelligen. Water
de ambitie heeft te komen tot een economie die:
vasthouden is zowel belangrijk voor het tegengaan van
• Schoner is (minder verontreiniging lucht, bodem, water);
wateroverlast als het beperken van verdroging.
• Zo lokaal mogelijk kringlopen sluit (zuinig gebruik en
1. Energie
hergebruik van grondstoffen, minder afval);
Het thema energie in de kernen speelt op verschillende
• Met betrekking tot wateroverlast stelt de gemeente een
fronten. Het gaat hier zowel om besparing van energie,
aantal maatregelen voor die verder worden uitgewerkt in
bijvoorbeeld door isolatie van woningen, als om de opwek
een Uitvoeringsagenda en het Gemeentelijk
van duurzame energie, bijvoorbeeld door zonnepanelen
Rioleringsplan 2022-2026. Voor zover deze maatregelen
• Klimaatbestendiger is (omgaan met water en hitte);
op daken mogelijk te maken. Beide ontwikkelingen
betrekking hebben op de openbare ruimte, is de
• Rekening houdt ecologische voetafdruk van producten
worden door de gemeente gefaciliteerd. Een uitzondering
gemeente daarvoor verantwoordelijk.
• Minder gebruik maakt van fossiele brandstoffen (CO2reductie),
(zoals voedsel).
bestaat voor beschermde dorpsgezichten en monumenten,
• Particuliere grondeigenaren kunnen ook een rol spelen
waarvoor een afweging moet plaatsvinden tussen behoud
bij het tegengaan van wateroverlast, door bijvoorbeeld
Hiermee sluit de gemeente aan bij de Sustainable
van cultuurhistorisch erfgoed en de mogelijkheden voor
bestrating en tegels in tuinen te vervangen door groen.
Development Goals van de Verenigde Naties.
verduurzaming. Voor verduurzaming van monumenten is
De campagne ‘Waterklaar’ van Waterpanel Noord
Bij nieuwe economische ontwikkelingen vragen we
sinds 2020 een handleiding beschikbaar, die we bij deze
stimuleert dit.
bedrijven of andere initiatiefnemers inzichtelijk te maken
afweging gebruiken.
• Hitte en hittestress is met name in stedelijke gebieden
op welke wijze zij aan bovenstaande doelen gaan bijdragen.
aan de orde en op plekken die gebruikt worden door
Aan initiatieven die dit inzicht niet geven, of waarvan
2. Klimaat
doelgroepen die het meeste last hebben van hittestress
de mogelijke inspanningen onvoldoende aansluiten bij
De gemeente Maasgouw heeft een Klimaat Adaptatie
(ouderen, kinderen, mensen met gezondheidsklachten).
de technische mogelijkheden, wordt geen medewerking
Strategie <link> opgesteld, die is opgebouwd rond de
Ook laat de Klimaateffectatlas zien dat hittestress
verleend.
21
• Gezondheid Gezondheid gaat zowel over beschermen als bevorderen.
Bij integrale afwegingen van nieuwe ontwikkelingen wordt
Afbeelding: Schematisch overzicht van positieve
Bescherming doen we met name door inzet van wetgeving
niet alleen gezondheid nadrukkelijk betrokken in deze
gezondheid
die de gericht is op de bescherming van een gezonde
afweging, maar vindt die afweging plaats met medewerkers
fysieke leefomgeving (onder meer op het gebied van geluid
van het sociaal domein en desgewenst de GGD.
en externe veiligheid). Voor het bevorderen van gezondheid sluiten we aan bij de 6 dimensies van positieve gezondheid die betrekking hebben op het zich gezond voelen, welzijn en welbevinden, waarmee we aansluiten bij het beleidskader Sociaal domein Midden-Limburg Oost 20202028 en bij een aantal van de Sustainable Development Goals, zoals die ook door de Verenigde Naties worden gehanteerd. Ook de fysieke gezondheid speelt daarbij een rol. Zaken als meedoen en inclusie zijn belangrijk. Dat gaat dus verder dan een gezonde inrichting van de openbare ruimte, waarbij groen en water een belangrijke rol spelen. Op dezelfde wijze wordt positieve gezondheid gehanteerd in de sportvisie van de gemeente. Het is tevens een opgave die zich goed leent om samen met de bewoners van Maasgouw op te pakken (zie ook onder Sociale cohesie). Nieuwe ontwikkelingen worden getoetst aan hun bijdrage aan een positieve gezondheid. Zij moeten daar op zijn minst geen afbreuk aan doen en bijdragen aan minimaal een van de genoemde aspecten. In de praktijk zal niet altijd het initiatief zelf direct bijdragen aan een goede gezondheid, maar zal de wijze waarop uitvoering gegeven wordt aan het initiatief daar wel aan kunnen bijdragen. Voorbeeld: iemand wil een bestaand bedrijf uitbreiden. Dat draagt niet bij aan gezondheid.
Het groen inpassen ervan en de realisatie van laadpalen voor elektrische auto’s doen dat wel.
22
• Biodiversiteit Natuur en biodiversiteit zijn kwaliteiten die niet alleen zijn voorbehouden aan gebieden buiten de kernen. Ook het bebouwd gebied kent natuurkwaliteiten. Denk aan
• De omgeving maakt snel en effectief optreden van de hulpdiensten mogelijk; • Mensen krijgen bij crisis passende medische zorg.
Bij hevige regenbuien kan het riool overbelast raken met mogelijk wateroverlast tot gevolg. Minder verharding en afkoppeling van regenwater maakt het mogelijk dat
openbaar groen dat door insecten, vogels en andere dieren
Deze principes hebben wij omarmd en passen deze toe
water in de grond dringt, waardoor water langer wordt
wordt gebruikt, maar ook aan beken, oude muren en
bij nieuwe ontwikkelingen in Maasgouw. Om dat goed te
vastgehouden. Deze bufferende werking helpt wateroverlast
tuinen. We streven ook binnen de kernen naar versterking
kunnen doen, betrekken we de veiligheidsregio in een
te verminderen. Ook helpt het langer vasthouden van
van de biodiversiteit, bijvoorbeeld door groene daken en
vroeg stadium bij ontwikkelingen.
water tegen verdroging. Ook dit wordt in het rioleringsplan geregeld. Nieuwe ontwikkelingen worden getoetst op
nestmogelijkheden te stimuleren. Zo wordt groenbeheer afgestemd op basis van functie (zoals bij een trapveld),
• Water en ondergrond
maatregelen die worden genomen om water langer vast te
maar ook op de toegevoegde waarde voor de biodiversiteit
Maasgouw sluit aan bij de ambities die zijn verwoord
houden.
(bijvoorbeeld door inheemse soorten toe te passen en
in Waterketenplan Noord Limburg 2021-2025. Verder
groen gefaseerd te beheren). Meer informatie hierover
hanteert het Waterpanel Noord bouwstenen voor het thema
De basis voor zowel het groen-blauwe netwerk als voor
is te vinden in de Groenvisie Maasgouw (2030) en het
water in gemeentelijke omgevingsvisies. Met name de
nagenoeg alle menselijke activiteiten is de ondergrond.
Werkdocument Biodiversiteit. Nieuwe ontwikkelingen
bouwstenen Passende bescherming (tegen hoogwater van
Een gezonde bodem vormt de basis voor natuur, landschap
worden getoetst op hun bijdrage aan biodiversiteit. Dat kan
de Maas en wateroverlast) en ‘Schoon water’ (Kaderrichtlijn
en landbouw. Maar de bodem is ook de fundering waar
worden bereikt door de inrichting van de openbare ruimte
water, schoon drink- en zwemwater) zijn van toepassing in
we op bouwen, de ondergrond herbergt ons verleden (het
die hoort bij een nieuwe ontwikkeling, maar ook bij het
de kernen. Lozingen van bedrijven in het oppervlaktewater
archeologisch bodemarchief) maar ook onze ondergrondse
ontwerp van bebouwing, die mogelijkheden kan bieden voor
en overstorten van de riolering zijn van invloed op de
infrastructuur, zoals kabels en leidingen. De bodem dient
inheemse planten- en diersoorten, bijvoorbeeld door natuur
waterkwaliteit. Het rioleringsplan van de gemeente moet
daarom een belangrijke rol te spelen bij afwegingen die
inclusieve bouwmethoden.
die maatregelen treffen om het doel ‘Schoon water’ te
we in de toekomst maken. De Pilot ‘Ondergrond in beeld’,
bereiken.
die door de gemeenten Maasgouw, Echt-Susteren en
• Veilige leefomgeving
Montfoort, samen met de provincie en servicecentrum MER
We streven naar een veilige leefomgeving. Daarvoor sluiten
is uitgevoerd, biedt hiervoor de nodige handvatten.
we aan op het Regionaal risicoprofiel. De veiligheidsregio Limburg Noord hanteert bij nieuwe ontwikkelingen daarnaast de volgende ontwerpprincipes voor veiligheid: • Voorkomen of beperken van risico’s vergroot de veiligheid; • Afstand tot de risico’s vergroot de veiligheid; • Bouwwerken en omgeving bieden bescherming; • Bouwwerken en gebieden zijn snel en veilig te verlaten;
23
• Mobiliteit en bereikbaarheid Een van de knelpunten zoals die door inwoners van Maasgouw wordt ervaren, is verkeersveiligheid. Dit richt zich op hele specifieke plekken. We willen dergelijke plekken in samenspraak met bewoners en weggebruikers aanpakken. Daarnaast willen we de bereikbaarheid binnen Maasgouw verbeteren en bij voorkeur op een duurzame manier. Verbetering van het openbaar vervoer en verbeteren van de bereikbaarheid per fiets is aan de orde. Maar ook het verbeteren van de infrastructuur die bijdraagt aan duurzaam vervoer (laadpalen, waterstof, deelautoconcept, e.d.). Hierbij maken wij bij voorkeur gebruik van de lokale kennis van belangenorganisaties en bewoners.
24
4.3 LANDELIJK GEBIED 4.3.1 IDENTITEIT EN KOERS Uit de enquête die we onder bewoners hebben gehouden, blijkt hoe belangrijk de kwaliteit van het landelijk gebied voor hen is; die werd hooggewaardeerd. Met name de rust, de mogelijkheid voor wandelen en fietsen in de directe woonomgeving en te genieten van natuur en landschap werden benoemd. Je kunt daarom rustig stellen dat het landelijk gebied als ‘tuin’ van Maasgouw functioneert, naast alle andere functies die het landelijk gebied heeft voor de diverse gebruikers.
25
WAT WILLEN WE BEREIKEN?
Agrarisch cultuurlandschap
Het landelijk gebied van Maasgouw kent een grote
Het agrarisch cultuurlandschap manifesteert zich in
Daarnaast staat het agrarisch cultuurlandschap ook open
landschappelijke verscheidenheid. We willen die
verschillende verschijningsvormen; van het rationeel
voor andere functies, zoals het opwekken van duurzame
verscheidenheid behouden en de kwaliteit ervan
verkavelde agrarisch landschap ten zuiden van
energie (zoals zonnevelden in de daarvoor aangewezen
verbeteren. Dit doen we door ons landschap te koesteren
Brachterbeek, tot het meer kleinschalige en met groene
zoekgebieden) of recreatie. Voorwaarde is dat nieuwe
en de kenmerken ervan te behouden en versterken.
structuurdragers doorweven landschap van bijvoorbeeld
ontwikkelingen landschappelijk in te passen zijn, dan wel
Daarnaast realiseren we het natuurnetwerk en vergroten
het eiland in de Maas. Het grondgebruik is overwegend
dat er op andere wijze wordt bijgedragen aan de kwaliteit
we de biodiversiteit. Om dit in de omgevingsvisie handen
agrarisch. Het gebruik van de opstallen kent een grote
van het landschap.
en voeten te geven, gaan we uit van een tweedeling in
variëteit aan functies: uiteraard is de agrarische functie
gebieden, met elk een eigen doel.
vertegenwoordigd, maar ook wonen, niet agrarische bedrijven, recreatieondernemingen, horeca, het is allemaal
Groen-blauwe Natuurzone
in het buitengebied te vinden.
Het groen-blauwe netwerk van natuurgebieden, verbindingszones (beekdalen), Maas en Maasplassen
Het buitengebied levert een aantrekkelijk landschap op dat
is kenmerkend voor de gemeente Maasgouw en heeft
zowel door de agrariërs, andere bewoners van Maasgouw
om meerdere redenen een belangrijke functie. Deze
als door recreanten wordt gebruikt. We streven naar een
natuurzones zijn van cruciaal belang om de soortenrijkdom
goede balans tussen het behoud van het aantrekkelijke
van dieren en planten (biodiversiteit) te behouden en
landschap en ander gebruik. Dat kan gaan over uitbreiding
herstellen die in de afgelopen decennia in Nederland
van bestaande agrarische bedrijven. In dat geval
sterk is afgenomen. Daarnaast zorgt dit groen-
streven wij naar een duurzame en circulaire agrarische
blauwe netwerk voor de klimaatbestendigheid door het
ontwikkeling. Dat betekent dat ontwikkeling van bestaande
opvangen en vasthouden van water en door het bieden
agrarische bedrijven mogelijk is, als wordt bijgedragen
van verkoeling bij hitte. Ook bieden deze natuurzones
aan duurzaamheid en circulariteit. Daarbij staan we open
ontspanningsmogelijkheden voor bewoners en bezoekers
voor experimenten die leiden tot een meer circulaire en
en daarmee wordt bijdragen aan de aantrekkingskracht
duurzame landbouw. Een dergelijke ontwikkeling moet
van Maasgouw als woongemeente en aks toeristische
altijd samengaan met een bijdrage aan de ruimtelijke
gemeente. Wij hebben de ambitie om de kwaliteiten van
kwaliteit.
de bestaande natuur te versterken en het natuurnetwerk binnen de gemeente te completeren en aan te laten sluiten bij het Natuur Netwerk Nederland.