CConstaterende datMaasgouw
Koppel je AI →
Document · PDF

-- BIJLAGE 1 Programma Water riolering en klimaatadaptatie

06. Raadsinformatiebrieven 10 november 2026, gemeente MaasgouwBij agendapunt: Raadsinformatiebrieven behorend bij de portefeuille van wethouder Blomen20.838 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

Door deze korst infiltreert regenwater minder locaties wordt verwezen naar de Klimaatatlas 2.0 van Waterpanel Noord2. | goed en stroomt het water sneller weg over het oppervlak. 2 https://experience.arcgis.com/experience/59e4cc87f8bc4848970caf66477a3245 32 | 33 35 34 Op enkeerdgronden, die van nature rijk zijn aan voedingsstoffen, worden bij deze afstroming nutriënten zoals stikstof en fosfaat meegenomen (zie ook figuur 7). Dit alles heeft een negatieve invloed op de waterkwaliteit van de bovengenoemde beken en andere oppervlaktewateren. Beekdalen zijn vanouds gebieden met een hoge grondwaterstand en een grote kans op overstromingen. Veel gebieden zijn nu ingericht ten behoeve van de intensieve landbouw en als neerslaghoeveelheden toenemen neemt het risico op overlast en schade hiertoe. Met name rondom de Itterbeek, de Thornerbeek, de Panheelderbeek en het meest stroomafwaarts gedeelte van de Vlootbeek staan bij zeer extreme situaties landbouw- en natuurgebieden onder water. Van de beken in het gebied is niet bekend of ze gedurende droge perioden droogvallen. Sinds de periode 1850–1900 is de temperatuur in Nederland met ruim 2 graden gestegen. Dit leidt tot meer dagen met tropische temperaturen en warme nachten (tropennachten). Naar verwachting stijgt de temperatuur verder, met circa 1 graad richting 2050 en 2 graden richting 2100.

Dit kan met name in bebouwd gebied en kernen met veel verharding leiden tot toenemende hittestress en in de landbouw tot opbrengstderving. Naast de temperatuurstijging is het gehalte aan organische stof in de bodem sterk afgenomen. Hierdoor kan de bodem minder goed vocht vasthouden, wat de bodemkwaliteit verslechtert. Droge bodems warmen in de zomer sneller op, wat het uitdrogen verder versterkt en de kans op hittestress vergroot. Dit heeft een negatieve invloed op het bodemleven en daarmee opnieuw op het gehalte aan organische stof. Zo ontstaat een negatieve spiraal waarin bodemkwaliteit en hittestress elkaar versterken. 3.2.5 OPGAVEN HITTE Figuur 7. Mogelijk huidige en toekomstige knelpunten ten aanzien van de thema’s hitte en bodemcondities (Bron: Rapport onderlegger water en bodem Limburg). Door de groene en open structuur van de gemeente Maasgouw is het stedelijk hitte-eilandeffect in de meeste kernen beperkt. Alleen in Maasbracht is sprake van merkbare hittestress, met een temperatuurstijging van circa 1,0 °C ten opzichte van het omliggende buitengebied. Groen speelt een belangrijke rol in het tegengaan van hitte: bomen zorgen voor schaduw en verkoeling op warme dagen. In meerdere kernen, waaronder Maasbracht, Linne, Thorn, Ohé en Laak, Stevensweert en Beegden, ontbreken echter openbare groene koelteplekken.

Hierdoor heeft niet iedereen binnen 300 meter toegang tot een plek om af te koelen. Ook ligt de boomkroonbedekking in alle kernen onder de 30%3. Hierdoor is met name de aanplant van bomen in de kernen een belangrijk aandachtspunt. Het open karakter van het gebied heeft daarnaast invloed op de hoeveelheid schaduw op fiets- en wandelpaden. Slechts 20 tot 40% van deze routes beschikt over voldoende beschutting tegen de zon. Uit gesprekken met recreatieve ondernemers blijkt dat problemen met zwemwaterkwaliteit, zoals blauwalg, op dit moment nog beperkt worden ervaren en geen hoge urgentie hebben. Wel bestaat de verwachting dat dit in de toekomst kan veranderen als de temperaturen verder stijgen. 3 30% van het oppervlak in een kern ligt “in de schaduw van bomen” (gemeten als projectie). Dit is een richtwaarde voor voldoende bomen om hittestress merk- baar te verminderen en een koeler, gezonder leefklimaat te creëren. (Afkomstig vanuit RIVM, Wageningen University en internationale studies) H O O FDSTUK 4Wat willen we bereiken en hoe pakken we dit aan 4 | WAT WILLEN WE BEREIKEN EN HOE PAKKEN WE DIT AAN 4.1 | RAAKVLAKKEN OVERIG BELEID EN STRATEGISCHE VISIE 2035 | Op de volgende pagina’s worden achtereenvolgens de volgende doelstellingen en de daarbij behorende maatregelen omschreven.

De maatregelen en activiteiten van dit Programma Water, Riolering en Klimaatadaptatie dragen bij aan de hogere ambities en doelen van de gemeente. Deze hogere ambities en doelen zijn vastgelegd in verschillende gemeentelijke en regionale | Doelstelling 1: | Uitvoering KRW-doelen vanuit de eigen rol en verantwoordelijkheid door minimaliseren emissies naar visies en beleid. Dit hoofdstuk omschrijft de meest urgente doelen waar vanuit het watersysteem en het (groen)-blauwe | bodem en water. netwerk in de gemeente een bijdrage kan worden geleverd. Hiervoor zijn onder meer de volgende visies en lokale en regionale beleidsstukken geanalyseerd: | Doelstelling 2: | Met klimaatbestendige en water-robuuste inrichting bijdragen aan een gezonde en veilige • | De Omgevingsvisie (2022) | leefomgeving. • | De Strategische Visie Maasgouw 2035 • | Het GRP 2022-2026 | Doelstelling 3: | Herstel natuurlijke dynamiek van waterlopen en natuurgebieden met versterking van ecologische • | De gemeentelijke Klimaatadaptatiestrategie | kwaliteit.

• | De uitvoeringsagenda klimaatadaptatie 2022-2026 | Doelstelling 4: | Vanuit gemeentelijke rol bijdrage aan bescherming hoogwater en wateroverlast in kwetsbare gebieden • | Het Waterketenplan Noord-Limburg en Water- en klimaatadaptatieplan (Waterpanel Noord) • | De Groenvisie Maasgouw 2030 | Doelstelling 5: | Effectieve samenwerking met alle stakeholders en verankering water- en klimaatopgaven in bestuurlijke • | Het lokaal gezondheidsbeleid 2023-2026 | instrumenten • | De beleidsnota BOSS • | Het coalitieprogramma 2026-2030 Er bestaat overlap in de ambities die in de bovengenoemde documenten zijn opgenomen. Daarbij variëren het abstractieniveau en de concreetheid. In dit hoofdstuk wordt daarom een vertaalslag gemaakt naar eenduidige doelstellingen die vervolgens praktisch te vertalen zijn de naar activiteiten en maatregelen voor het programma. Het Programma Water, Riolering en Klimaatadaptatie is een vertaling van de Strategische visie 2035 (en daarmee indirect ook van de Omgevingsvisie), toegespitst op de gemeentelijke opgaven met betrekking tot het water- en rioleringssysteem en klimaatadaptatie. De doelstellingen in dit hoofdstuk hebben direct raakvlak met de kernkwaliteiten en ambities zoals omschreven in de strategische visie. De onderstaande afbeelding geeft deze raakvlakken weer.

Om de kernkwaliteiten uit de strategische visie te vertalen, zet de gemeente in op een samenhangende aanpak van waterkwaliteit, klimaatadaptatie en ecologie. Deze samenhangende aanpak bestaat uit een set aan maatregelen die aansluiten bij de provinciale en regionale kaders, met ruimte voor lokaal maatwerk. In dit hoofdstuk zijn de doelstellingen (wat willen we bereiken) en de bijbehorende maatregelen (hoe pakken we dit aan) omschreven met op hoofdlijnen het gewenste effect, om zo stap voor stap te komen tot een water-robuuste, klimaatadaptieve en gezonde leefomgeving. Figuur 8. Raakvlakken programma met strategische visie 38 | 39 41 40 Uitvoering KRW doelen vanuit de eigen rol en verantwoordelijkheid: minimaliseren emissies naar bodem en water Vervuiling bij de bron aanpakken voor het verbeteren van de waterkwaliteit conform de Kaderrichtlijn Water. Optimaliseren en toekomstbestendig maken van het rioolstelsel. De Kaderrichtlijn Water (KRW) is een Europese richtlijn die streeft naar een goede chemische en ecologische toestand van het oppervlakte- en grondwater in de EU. Hierbij staan het behoud en herstel van natuur(water), het terugdringen van vervuiling (onder andere bestrijdingsmiddelen, stikstof) en het beschermen van drinkwaterbronnen centraal. De KRW is leidend voor deze doelstelling.

De gemeente deelt de uitvoeringsverantwoordelijkheid met provincie Limburg, Waterschap Limburg en Rijkswaterstaat. Daarbij kan de gemeente enkel direct invloed uitoefenen op de gronden die gemeentelijk eigendom zijn. Zo is een groot deel van de emissies naar bodem, grond- en oppervlaktewater afkomstig van de landbouw. De uitvoeringsverantwoordelijkheid voor het rijksbeleid omtrent emissies uit de landbouw ligt voor een groot deel ook bij de provincie. De bijdrage vanuit de gemeente richt zich op de gemeentelijke rol binnen de riolering en afvalwaterketen, waaronder directe en indirecte lozingen, op ruimtelijke ordening met invloed op de waterkwaliteit (vergunningverlening) en op het ondersteunen van maatregelen vanuit het waterbeheer. Het terugdringen van vervuilingsbronnen – zoals lozingen van schadelijke stoffen, foutaansluitingen en overstorten – staat centraal. Nieuwe lozingen worden voorkomen via strikte regels in het omgevingsplan, een zorgvuldig vergunningen- en meldingssysteem en aangescherpte eisen voor bedrijfsafvalwater. De gemeente inventariseert en monitort locaties met potentiële risico’s, spoort foutaansluitingen actief op en pakt deze aan. Door verdachte en bekende situaties systematisch in beeld te hebben, kan gericht worden gehandhaafd en worden maatregelen genomen om de waterkwaliteit continu te verbeteren.

Daarnaast worden in de openbare ruimte geen chemische bestrijdingsmiddelen gebruikt. Voor landbouw sluit de gemeente aan bij provinciaal beleid voor grondwaterbescherming en duurzame landbouw. Bij ruimtelijke keuzes en nieuwe initiatieven wordt de impact op grond- en oppervlaktewater meegewogen en worden randvoorwaarden gesteld om verontreiniging te voorkomen, terwijl de regie op landbouw bij de provincie blijft. De gemeente voert de milieutechnische maatregelen uit zoals in het systeemoverzicht stedelijk water met het waterschap afgesproken. Na uitvoering voldoen de gemeentelijke riooloverstorten aan de vereisten vanuit de Kaderrichtlijn Water. Afkoppelen en vergroenen zijn kernmaatregelen bij het toekomstbestendig maken van het rioolstelsel. Daarbij worden delen van het gemengde rioolstelsel omgevormd naar een gescheiden stelsel. Zo neemt het afgekoppelde verhard oppervlak toe, worden afval- en hemelwater beter gescheiden en verminderen wateroverlast en vervuiling bij hevige buien. Daarmee draagt de maatregel bij aan de KRW-doelen; gebieden met structurele wateroverlast of verminderde waterkwaliteit krijgen prioriteit. Het regenwater in de hemelwater en infiltratie-riolen moet ook beschermd worden tegen vervuiling. De kolk langs de kant van de weg is enkel bedoeld voor hemelwater.

Om er voor te zorgen dat het water in infiltratievoorzieningen zo schoon mogelijk is, komt er een verbod voor het wassen van auto’s op de openbare weg en een verbod voor het lozen van huishoudelijk afvalwater in de kolk. DOELSTELLING 1 MAATREGEL 1A MAATREGEL 1B Voorkomen van vervuiling bij de bron door bewustwording bij en ondersteuning van de gebruikers. Bewust gedrag van gebruikers is een essentiële factor in het schoner houden van ons watersysteem. Veel vervuiling ontstaat immers doordat materialen of stoffen in het riool belanden die daar niet thuishoren, zoals frituurvet en medicijnen en andere ongewenste stoffen. Om dit te voorkomen wordt de strategie “schoonhouden (Voorkomen van vervuiling) – scheiden (gescheiden houden van schone en vervuilde waterstromen) – schoonmaken (zuiveren van water wanneer dat nodig is)” centraal gesteld. Een belangrijk instrument hierbij is het inzetten van gerichte communicatie en voorlichtingscampagnes. Hoe meer vervuiling kan worden voorkomen, hoe minder problemen er optreden in het rioolstelsel, bij de zuivering en in het oppervlaktewater. Bewustwording en gedragsverandering vormen hiermee een cruciale schakel tussen de technische doelstellingen en het dagelijkse gebruik van de voorzieningen. Een publiekscampagne met aandacht voor de praktische regel ‘Alleen de 3P’s mogen door het toilet (plas, poep en (toilet)papier).

Dus geen hygiëneproducten, chemische stoffen, medicijnen, vet en olie. Ook gaan we hernieuwd aandacht vragen voor afval in kolken. Kolken zijn alleen voor hemelwater. Dus geen waswater of ander afval. De uitvoering sluit aan op beheer- en vervangingscycli van wegen en riolering. Bij wegreconstructies (de zogenaamde MIP- projecten) koppelt de gemeente hemelwater af en vernieuwt zij huisaansluitingen, zodat regenwater lokaal kan infiltreren en het riool wordt ontlast. Rioolvervanging en wegonderhoud worden alleen gekoppeld wanneer de technische staat dit vraagt; waar mogelijk wordt vrijvervalriolering via relining gerenoveerd, zodat de weg niet open hoeft. Bij vervanging kiest de gemeente voor een duurzame en circulaire aanpak met herbruikbare materialen en preventief onderhoud van drukriolering, om energieverbruik, storingen en vroegtijdige vervanging te beperken. Persleidingen worden vervangen wanneer zij niet goed functioneren; vooralsnog wordt uitgegaan van de huidige restlevensduur. MAATREGEL 1C

DOELSTELLING | Met klimaatbestendige & waterrobuuste inrichting bijdragen aan gezonde en veilige leefomgeving. 2 | MAATREGEL | Voldoende waterberging en infiltratie in nieuwe en bestaande gebieden. De gemeente werkt aan een leefomgeving die bestand is tegen hevige neerslag, droogte en hittestress en die tegelijk gezond, veilig en | 2B aantrekkelijk is voor inwoners. Door water, in combinatie met groen, structureel meer ruimte te geven in de bebouwde omgeving worden wateroverlast en hitte beperkt, terwijl biodiversiteit en leefkwaliteit toenemen. Regenwater wordt zoveel mogelijk lokaal vastgehouden, | De gemeente zet in op voldoende waterberging en infiltratie volgens het principe vasthouden–bergen–infiltreren–afvoeren, geborgen en geïnfiltreerd, zodat het riool wordt ontlast en water beschikbaar blijft in droge perioden. | waarbij regenwater zowel in nieuwe als bestaande gebieden zoveel mogelijk lokaal wordt verwerkt om het riool te ontlasten Vergroening, waaronder de aanplant van “eerste orde bomen”, speelt een belangrijke rol. Eerste orde bomen zijn bomen met een hoogte | en droogte te beperken.

Bij de inrichting van de openbare ruimte worden hiervoor maatregelen zoals overbodige verharding van circa 12 tot 15 meter die een maximale klimaatmeerwaarde leveren dankzij hun grote capaciteit voor CO | -opslag, luchtzuivering | vermijden, verlaagde groenvoorzieningen, waterbergende straten en infiltratievoorzieningen toegepast, aangevuld met 2 | oplossingen als wadi’s, ondergrondse ontwateringssystemen en overloopvoorzieningen voor extreme neerslag, zodat wijken en effectieve verkoeling van de omgeving door schaduw en verdamping. Daarnaast draagt vergroening bij aan verkoeling, extra | beter bestand zijn tegen piekbuien en droge perioden. In hoofdstuk 5 worden hiervoor richtlijnen aangereikt. schaduw en een robuuster watersysteem. Onder meer hiermee worden groenblauwe plekken ingericht als aantrekkelijke leefruimtes die uitnodigen tot bewegen, spelen en ontmoeten, en bijdragen aan gezondheid en sociale samenhang. Ook schoon, gezond en veilig water vormt binnen deze doelstelling een belangrijke randvoorwaarde. Binnen haar verantwoordelijkheden | MAATREGEL zet de gemeente zich, samen met partners, in voor het beschermen en verbeteren van oppervlakte- en grondwater, zodat een | Aanplant van eerste orde bomen in alle kernen, aansluitend op de Natuurherstelwet. toekomstbestendige leefomgeving ontstaat voor huidige en toekomstige generaties.

2C MAATREGEL | Klimaatbestendige & waterrobuuste inrichting leefomgeving realiseren (waar mogelijk | Met de Europese Natuurherstelwet wordt ingezet op herstel en versterking van ecosystemen in stedelijke en landelijke gebieden. water- en bodem sturend). | Voor de monitoring geldt 2024 als referentiejaar, waarbij de omvang en kwaliteit van stedelijk groen en boomkroonbedekking als uitgangspunt dienen. Vanaf 2024 mag het groenareaal in de bebouwde omgeving niet afnemen en wordt het groen waar 2A | mogelijk uitgebreid en kwalitatief verbeterd, onder meer door versterking van biodiversiteit, klimaatadaptieve inrichting en een betere samenhang tussen groenstructuren. De gemeente past bij nieuwe ontwikkelingen en herinrichtingen een klimaatbestendige, water- en bodemgestuurde werkwijze toe, waarbij water en bodem vanaf het begin richtinggevend zijn voor ontwerp en inrichting. Per project worden bodemopbouw, | In het kader van dit programma en aansluitend op de Europese Natuurherstelwet worden vanaf 2027 op geschikte locaties grondwaterstanden, infiltratiemogelijkheden en risico’s zoals droogte en overstroming meegenomen en vertaald naar ruimtelijke | extra (1e orde) bomen geplant. De nadruk ligt op plekken die bijdragen aan functies als spelen, ontmoeten en ontspannen, keuzes. | ook wanneer deze locaties minder geschikt zijn voor waterberging.

De combinatie van spelen, ontmoeten en ontspannen staat hierbij centraal. Elke eerste orde boom levert een grote bijdrage aan het tegengaan van hittestress. In samenhang met de afkoppelopgave wordt in de openbare ruimte en bebouwde omgeving ruimte gereserveerd voor water en groen, met maatregelen zoals wadi’s, verlaagde groenstroken, waterbergende straten en waterdoorlatende verharding om regenwater lokaal te verwerken. Groene daken worden gestimuleerd in nieuwbouwplannen vanwege hun bijdrage aan het | MAATREGEL | Een koele, gezonde leefomgeving die uitnodigt tot bewegen, spelen en ontmoeten. verminderen van hittestress en het versterken van biodiversiteit. Afwatering, hoogteligging en groenstructuren worden hierop afgestemd; deze werkwijze is vanaf 2027 verplicht bij herstructurering. | 2D De focus ligt op de bebouwde kom en het gemeentelijk beheer, in samenhang met regionale watersystemen. Deze werkwijze vermindert wateroverlast, droogte en hittestress en draagt bij aan een robuuste, gezonde en toekomstbestendige leefomgeving. | De gemeente versterkt een klimaatbestendige groenblauwe leefomgeving die bescherming biedt tegen hittestress en wateroverlast In 2030 is minimaal 25% van de bebouwde kernen klimaatbestendig ingericht; richting 2050 wordt toegewerkt naar volledige | en tegelijkertijd gezond gedrag, sociale cohesie en ontmoeting stimuleert.

Deze groenblauwe plekken worden ingericht waarbij klimaatbestendige inrichting. Hoofdstuk 5 bevat concretere richtlijnen voor klimaatbestendig en waterrobuust inrichten. | altijd gekeken wordt naar extra functies vanuit het BOSS principe en de 6 dimensies van positieve gezondheid. Denk hierbij aan natuurlijke speelplekken in wadi’s in een parkachtige omgeving met bomen, zitgelegenheden en wandel- en fietspaden. Bomen (1e orde), groene pleinen, natuurlijke speelplekken, wadi’s en schaduwrijke routes zorgen voor verkoeling en nodigen uit tot dagelijks gebruik. Door deze plekken goed bereikbaar te maken via wandel en fietsroutes ontstaat een samenhangend netwerk van koelte en ontmoetingsplekken voor alle inwoners, in samenhang met het groenblauwe netwerk (zie ook doelstelling 3). 42 | 43 45 44 Schoon, gezond en veilig water voor alle inwoners. De gemeente zet zich in voor schoon, gezond en veilig water in vijvers, plassen en recreatieve locaties, zodat deze geschikt blijven voor zwemmen, spelen en ontspannen. Dit gebeurt door actieve monitoring en gerichte maatregelen tegen risico’s zoals blauwalg, botulisme en bacteriële verontreiniging, in samenwerking met het waterschap, Rijkswaterstaat en de GGD.

Voor de Maasplassen wordt gewerkt aan veilige en aantrekkelijke zwemlocaties, onder meer door het verbeteren van de doorstroming van het water en deelname aan het Project Veilige Maasplassen. Tegelijk zet de gemeente in op betere toegankelijkheid van deze locaties, vanwege hun grote waarde voor bewegen, ontmoeten en recreatie. Daarnaast worden drinkwaterbronnen en grondwater beschermd om gezondheidsrisico’s te voorkomen, door vervuiling in beschermingsgebieden tegen te gaan en mogelijke invloeden van overstorten te monitoren en te beheersen. Hiermee wordt een veilige en gezonde wateromgeving voor inwoners en recreanten geborgd. MAATREGEL 2E “6 dimensies van positieve gezondheid” is een model van de Nederlandse arts en onderzoeker Machteld Huber, die gezondheid niet langer zag als de afwezigheid van ziekte, maar als het vermogen om je aan te passen en zelf de regie te voeren over je leven. Het model kent zes dimensies: lichaamsfuncties, mentaal welbevinden, zingeving, kwaliteit van leven, meedoen en dagelijks functioneren. Het “BOSS-principe” is een strategische visie die de gemeente Maasgouw toepast om de openbare buitenruimte zo in te richten dat deze direct bijdraagt aan de gezondheid, leefbaarheid en sociale samenhang in de gemeente. “BOSS” staat voor vier kernactiviteiten: Bewegen, Ontmoeten, Spelen en Sporten.

Herstel natuurlijke dynamiek van waterlopen en natuurgebieden met versterking van ecologische kwaliteit. Versterken en verbinden van het groenblauwe natuurnetwerk. Robuuste en klimaatbestendige inrichting van beekdalen en waterlopen. De gemeente zet in op het behoud, herstel en de versterking van de natuurlijke dynamiek en ecologische kwaliteit van waterlopen en natuurgebieden, met nadruk op de bebouwde kom en het gemeentelijk beheer. Door water en natuur meer ruimte te geven en natuurlijke processen te ondersteunen, wordt de veerkracht van het watersysteem vergroot en beter ingespeeld op klimaatverandering. Daarbij worden groenblauwe structuren versterkt en onderling verbonden tot een samenhangend netwerk dat bijdraagt aan biodiversiteit, klimaatadaptatie en ruimtelijke kwaliteit. Waar mogelijk sluiten deze structuren aan op regionale watersystemen en het Natuurnetwerk Nederland, in samenwerking met het waterschap en de provincie. Klimaatadaptief en natuurvriendelijk beheer, in combinatie met het beschermen en verbeteren van waterkwaliteit, vormt een essentiële randvoorwaarde. Zo blijven water- en natuurgebieden ecologisch gezond, duurzaam functioneel en van waarde voor mens en natuur op de lange termijn.

Binnen de bebouwde kom versterkt de gemeente waterlopen, oevers, waterbergingen, parken en groenstroken en verbindt deze tot een samenhangend groenblauw netwerk dat aansluit op de groenblauwe structuren in het buitengebied. Dit netwerk draagt bij aan biodiversiteit, klimaatadaptatie en een aantrekkelijke leefomgeving. Waar mogelijk sluiten deze structuren functioneel en ecologisch aan op regionale watersystemen en het Natuurnetwerk Nederland (NNN) en groenblauwe mantel. Het buitengebied en het NNN vallen buiten de primaire gemeentelijke verantwoordelijkheid binnen dit programma, maar aansluiting wordt actief nagestreefd. De inrichting van de beekdalen is een verantwoordelijkheid van Waterschap Limburg. De gemeente ondersteunt waar nodig het waterschap in de robuuste en klimaatbestendige inrichting van beekdalen en waterlopen, zoals de Thornerbeek. Door water meer ruimte te geven voor natuurlijke processen zoals meandering, tijdelijke inundatie en natuurlijke waterberging wordt de veerkracht van het watersysteem vergroot. Deze maatregelen verminderen piekafvoeren, beperken wateroverlast en dragen bij aan biodiversiteit en landschappelijke kwaliteit. Echter Waterschap Limburg kiest er steeds vaker voor om dit soort projecten risicogestuurd en met een beperktere scope aan te pakken, waardoor koppelkansen in het grotere geheel in de praktijk niet worden meegenomen of gezien.

Bestuurlijk overleg tussen de gemeente en het waterschap kan dit doorbreken. DOELSTELLING 3 MAATREGEL 3A MAATREGEL 3B 47 46 Klimaatadaptief beheer en onderhoud van watergangen en poelen. Versterken van ecologische kwaliteit en beheersen van ecologische risico’s. De gemeente werkt toe naar volledig klimaatadaptief beheer en onderhoud van watergangen, oevers en poelen uiterlijk in 2030. Beheer is gericht op het verminderen van droogte, voorkomen van wateroverlast en het versterken van ecologische kwaliteit. Dit omvat natuurvriendelijk oeverbeheer, onderhoud dat infiltratie en afvoer in balans houdt en beplanting die bijdraagt aan koelte, biodiversiteit en waterretentie. Het versterken van de ecologische kwaliteit van water- en natuurgebieden staat centraal. De gemeente zet, samen met Waterschap Limburg, in op het voorkomen en aanpakken van ecologische verstoringen zoals blauwalg, botulisme en invasieve soorten (zoals watercrassula en duizendknoop), omdat deze een directe bedreiging vormen voor biodiversiteit en het functioneren van ecosystemen. Uit risicodialogen blijkt dat blauwalg momenteel nog geen groot probleem is, maar dit kan in de toekomst veranderen. Voor de Maasplassen wordt gewerkt aan het behalen van de KRW-doelen, in samenhang met natuurontwikkeling en recreatief gebruik.

Daarnaast dragen bufferzones rond kwetsbare natuurgebieden bij aan het behoud van natuurwaarden door verdroging tegen te gaan en ecosystemen te versterken. Hiermee sluit de gemeente aan bij regionale natuurdoelen en het beleid van samenwerkingspartners. MAATREGEL 3C MAATREGEL 3D Vanuit gemeentelijke rol bijdrage aan bescherming hoogwater en wateroverlast in kwetsbare gebieden. Hoogwaterbescherming op basis van meerlaagsveiligheid. De gemeente Maasgouw draagt, binnen haar eigen verantwoordelijkheden, bij aan het beperken van risico’s van hoogwater en wateroverlast, met name in kwetsbare gebieden langs de Maas. De primaire verantwoordelijkheid voor waterveiligheid ligt bij het waterschap, Rijkswaterstaat en de provincie. De gemeentelijke inzet is aanvullend en richt zich op ruimtelijke keuzes, bescherming van vitale functies en voorbereiding op calamiteiten. Uitgangspunt is het principe van meerlaagsveiligheid, waarbij preventieve maatregelen vanuit het watersysteem worden aangevuld met een water-robuuste ruimtelijke inrichting en adequate crisisbeheersing. Overstromingsrisico’s worden expliciet meegewogen bij ruimtelijke ontwikkelingen en beheer, zodat kwetsbare functies en infrastructuur waar mogelijk worden vermeden of extra beschermd.

Daarnaast werkt de gemeente, in samenwerking met regionale partners, mee aan het versterken van de waterbufferende werking van het landschap, onder meer via beekdalen en opvanggebieden, waar dit samenvalt met gemeentelijke opgaven zoals natuur, recreatie en ruimtelijke kwaliteit. Door aan te sluiten op regionale programma’s en dijkversterkingsprojecten levert Maasgouw een gerichte en samenhangende bijdrage aan een veilige en toekomstbestendige leefomgeving. De Maas is bepalend voor de waterveiligheid van Maasgouw. Door klimaatverandering nemen extreme hoogwaterpieken toe en worden overstromingen minder voorspelbaar. Daarom zet de gemeente in op meerlaagsveiligheid, waarbij vier niveaus elkaar versterken: 1. Preventie: Dijken, kades en waterkeringen worden continu onderhouden en versterkt in samenwerking met het waterschap en Rijkswaterstaat om instroom in de kernen te voorkomen. In buitendijkse gebieden, zoals bij industrie in Wessem en Maasbracht, wordt bij nieuwe ontwikkelingen rekening gehouden met de Omgevingsverordening van provincie Limburg. 2. Ruimtelijke adaptatie: Kwetsbare functies, zoals zorg, energie en ICT, worden zoveel mogelijk buiten risicogebieden geplaatst of extra beschermd. Bouw- en gebruikseisen worden aangescherpt zodat bebouwing beter bestand is tegen overstromingen, zoals bij het MFC in Stevensweert. 3.

Crisisbeheersing: Omdat risico’s nooit volledig uit te sluiten zijn, investeert de gemeente in evacuatie- en communicatieplannen, afgestemd met hulpdiensten, en in duidelijke handelingsperspectieven voor inwoners. Een voorbeeld is de gemarkeerde weg van Heel naar Osen, die bij hoogwater onderloopt maar herkenbaar blijft. 4. Bescherming vitale infrastructuur: Extra aandacht gaat uit naar het beschermen van essentiële voorzieningen zoals elektriciteit, wegen, bruggen en riolering, zodat de continuïteit van de samenleving bij hoogwater zo goed mogelijk gewaarborgd blijft. DOELSTELLING 4 MAATREGEL 4A

49 48 Waterbuffering versterken met beekdalen, opvanggebieden en multifunctionele landschappen. Het buitengebied speelt een belangrijke rol bij het opvangen en vasthouden van regenwater. Door klimaatverandering wordt het steeds belangrijker water langer in het gebied te houden, om piekafvoeren te dempen en droogte te beperken. Dit gebeurt onder meer door: • Beekdalen als natuurlijke buffer: In samenwerking met het waterschap worden beekdalen, zoals de Thornerbeek, ingericht als waterbergende zones. Maatregelen zijn onder meer verbreding van dalbodems, aanleg van overstromingsvlaktes en herstel van natuurlijke bodemstructuren. Door de nabijheid van de dijk wordt de waterloop hier aangepast. In Thorn wordt het voormalige voetbalveld ingezet voor waterretentie en natuurontwikkeling, aansluitend op de nieuwe loop van de Thornerbeek. Op andere onderzochte locaties is dit niet nodig gebleken. • Multifunctionele wateropvang: De gemeente werkt mee aan multifunctionele opvanggebieden die worden gecombineerd met functies als landbouw, recreatie en biodiversiteit, passend binnen klimaatadaptieve en efficiënte inrichting van de ruimte. • Koppeling met regionale projecten: Via programma’s zoals Integraal Riviermanagement worden kansen benut om dijkversterking, natuur, recreatie en waterberging te combineren.

Door vroeg aan te sluiten bij regionale initiatieven draagt de gemeente bij aan een aantrekkelijk en toekomstbestendig landschap. • Deze aanpak zorgt voor een beter gebalanceerd watersysteem dat bestand is tegen zowel natte als droge perioden. MAATREGEL 4B Effectieve samenwerking met stakeholders en verankering water- en klimaatopgaven in bestuurlijke instrumenten Inwoners, bedrijven en instellingen actief betrekken bij klimaatadaptatie en zorgvuldig watergebruik. De gemeente Maasgouw zet in op een structurele en samenhangende aanpak van water en klimaatopgaven, waarbij samenwerking en verankering centraal staan. Samen met inwoners, bedrijven, instellingen en regionale partners wordt gewerkt aan bewustwording, gedeelde verantwoordelijkheid en duurzame oplossingen. Binnen de gemeentelijke organisatie worden water en klimaat integraal meegenomen in beleid, planvorming, beheer en uitvoering. Tegelijkertijd worden deze opgaven stevig geborgd in bestuurlijke en juridische instrumenten, zodat zij een vast onderdeel vormen van ruimtelijke keuzes en besluitvorming. Zo zorgt Maasgouw voor een consistente, toekomstbestendige aanpak van water en klimaat, gedragen door samenleving en partners. De gemeente Maasgouw zet in op het actief betrekken van inwoners, bedrijven en instellingen bij de water- en klimaatopgaven. Dit doen we in gezamenlijkheid met de andere beleidsvelden.

Daarbij ligt de nadruk op bewustwording, gedragsverandering en het stimuleren van maatregelen op eigen terrein. De inwoners, bedrijven en woningcorporaties worden actief betrokken via onder meer Waterklaar en de gezamenlijke stimuleringsregeling voor afkoppelen en de campagnes die worden opgezet vanuit duurzaamheid. Ook wordt ingezet op gerichte communicatie richting verschillende doelgroepen, zoals bewoners, vakantieparken, bedrijven en andere gebruikers. Onderdeel van deze aanpak is het actief onder de aandacht brengen van thema’s als: • Het afkoppelen van regenwater van het riool. • Het vasthouden, benutten en infiltreren van regenwater op eigen terrein. • Waterbesparing en hergebruik van regenwater. • Het vergroenen en ontstenen van tuinen en erven. • Het verminderen van hittestress. • Het voorkomen van vervuiling aan de bron, bijvoorbeeld door communicatie over wat wel en niet via het toilet of riool mag worden afgevoerd. Het streven is om in 2031 minimaal 2 hectare particulier terrein klimaatrobuust te hebben ingericht met maatregelen zoals vergroenen, afkoppelen, infiltreren, water bergen en het verminderen van hittestress. Om dit mogelijk te maken, ligt het voor de hand om de subsidieregeling voor afkoppelen en klimaatadaptieve maatregelen voort te zetten in de komende planperiode en de mogelijkheid te verkennen voor een subsidie voor groene daken.

Met het opzetten van een bijbehorende campagne en communicatieplan, gericht op gedragsverandering en bewustwording, wil Maasgouw inwoners en andere partijen stimuleren om zelf verantwoordelijkheid te nemen voor een klimaatbestendige leefomgeving. DOELSTELLING 5 MAATREGEL 5A 51 50 Integrale aanpak van water- en klimaatopgaven binnen de gemeentelijke organisatie. Regionale samenwerking voortzetten en doelgericht versterken. De gemeente werkt aan een integrale aanpak van water- en klimaatopgaven, waarbij de samenhang tussen water, bodem, inrichting van de leefomgeving en beheer centraal staat. Dit wordt gefaciliteerd aan de hand van de intake-tafel, waarbij alle beleidsvelden al in een vroeg stadium worden betrokken. De intaketafel werkt goed. Ook wordt nadrukkelijk de koppeling gemaakt met gezondheid en recreatie, onder meer met het BOSS-beleid. Binnen deze integrale aanpak ligt de focus op: • Het versterken van de uitvoeringskracht voor de gemeentelijke watertaken, zo kunnen water- en klimaatopgaven integraal worden meegenomen in beleid, beheer, projecten en vergunningverlening. • Het benutten van beschikbare kennis en hulpmiddelen, zoals de pilot ‘Ondergrond in beeld’, als handvat voor toekomstige ruimtelijke keuzes.

Bij deze integrale aanpak hanteert Maasgouw de volgende kernprincipes: • Nu al rekening houden met belasting van de kwaliteit van bodem en water, klimaatverandering én toekomstige beheerkosten. • Niet afwentelen op toekomstige generaties. • Niet afwentelen naar andere gebieden of functies. • Niet afwentelen van privaat naar publiek. • Maatregelen op één locatie mogen niet leiden tot ongewenste effecten elders, zoals wateroverlast, verdroging of vervuiling. Daarmee kiest Maasgouw voor een duurzame en doelmatige aanpak, waarin investeringen niet alleen op korte termijn effectief zijn, maar ook op lange termijn bijdragen aan een robuust watersysteem en een klimaatbestendige leefomgeving. De gemeente Maasgouw zet in op het voortzetten en versterken van de regionale samenwerking rond water- en klimaatopgaven, zodat kennis, projecten en de uitvoering beter op elkaar worden afgestemd en kansen in de regio gezamenlijk worden benut. Regionaal samenwerken richt zich onder meer op: • Het voortzetten van Waterpanel Noord, gericht op gezamenlijke kennisvergaring, optimalisatie van de waterketen, verbetering van de waterkwaliteit, kennisdeling, eenduidigheid in werkwijzen en klimaatbestendige inrichting. • Het benutten van samenwerking voor de uitvoering van het Deltaprogramma en andere regionale water- en klimaatopgaven.

• Het in 2027 verkrijgen van meer inzicht in doel en resultaat van het samenwerkingsverband Waterveiligheid en Ruimte Limburg (WRL), zodat de doelmatigheid en noodzaak van voortzetting kunnen worden beoordeeld. • Het benutten van meekoppelkansen bij gebiedsontwikkeling, beekdalen, waterberging, natuurontwikkeling en klimaatadaptatie. Gemeente Maasgouw sluit aan bij bredere regionale samenwerking waarin kennis wordt gebundeld, beheer waar mogelijk gezamenlijk wordt georganiseerd en het maatschappelijk belang centraal staat. Daarmee wordt niet alleen de uitvoeringskracht vergroot, maar ook de samenhang tussen lokale en regionale opgaven versterkt. MAATREGEL 5B MAATREGEL 5C Water- en klimaatopgaven verankeren in bestuurlijke instrumenten. De gemeente Maasgouw wil water- en klimaatopgaven stevig verankeren in de bestuurlijke en ruimtelijke instrumenten, zodat deze structureel worden meegenomen in beleid, planvorming, toetsing en uitvoering. De gemeentelijke watertaken dienen juridisch goed te worden ingericht binnen de Omgevingswet, waarbij de zorgplicht leidend blijft. Binnen dit kader zet Maasgouw in op: • Het opnemen van water en bodem als sturend principe bij ruimtelijke ontwikkelingen, zodat deze niet alleen als randvoorwaarde worden gezien, maar daadwerkelijk richting geven aan locatiekeuze, inrichting en investeringen.

• Het juridisch borgen van klimaateisen, bijvoorbeeld via de verdere uitwerking van klimaatproof bouwen en de vertaling daarvan naar gemeentelijke regels en het omgevingsplan. • Binnen het samenwerkingsverband werken aan een gestroomlijnd, vereenvoudigd en eenduidig regelkader voor lozingen op riool, bodem en oppervlaktewater, zodat vergunningverlening, handhaving en communicatie eenvoudiger en transparanter worden. Op deze manier zorgt Maasgouw ervoor dat water- en klimaatopgaven niet incidenteel, maar structureel onderdeel worden van bestuurlijke afwegingen, ruimtelijke ontwikkelingen en de dagelijkse uitvoeringspraktijk. MAATREGEL 5D

H O O FDSTUK 5Richtlijnen voor uitvoering (per thema) 55 54 In het voorgaande hoofdstuk is ingegaan op de maatregelen en ontwikkelingen die wij voorzien voor een toekomstbestendige en klimaatadaptieve leefomgeving in gemeente Maasgouw. Aanvullend op deze maatregelen zijn in dit hoofdstuk richtlijnen geformuleerd voor de omgang met afvalwater, hemelwater, grondwater en hitte bij nieuwe ontwikkelingen en herstructureringen. Deze richtlijnen worden bij het opstellen van het Omgevingsplan verder uitgewerkt in artikelen, waarbij gebruik kan worden gemaakt van ‘Bouwstenen water en klimaatadaptatie in het omgevingsplan4’. 5.1 ALGEMENE STURINGSPRINCIPES BIJ KLIMAATADAPTIEF INRICHTEN (EN BEHEREN) Klimaatadaptief inrichten en beheren is vanaf het begin een integraal onderdeel bij zowel alle nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen als bij herstructurering van het bestaand gebied. “Klimaatadaptief” is een algemeen uitgangspunt bij de inrichting en het beheer van de leefomgeving, maar is niet per definitie bindend. Dit betekent dat er altijd een goede afweging gemaakt dient te worden tussen de kosten enerzijds en de baten en opbrengsten van het klimaatadaptief inrichten anderzijds. In situaties waarbij de baten en opbrengsten aanzienlijk en aantoonbaar zijn, is het mogelijk om voor duurdere oplossingen te kiezen. Hierbij geldt het uitgangspunt “in één keer goed”.

De maatregelen voor klimaatadaptatie dienen direct bij de eerste aanleg of herinrichting goed en toekomstbestendig te worden uitgevoerd, zodat later geen ingrijpende, dure aanpassingen meer nodig zijn. Klimaatbestendig inrichten en beheren betekent in zijn algemeenheid dat bij alle ruimtelijke plannen en beheermaatregelen: • Regenwater zoveel mogelijk lokaal wordt hergebruikt en/of vastgehouden en geïnfiltreerd. • Voldoende ruimte wordt gereserveerd voor tijdelijke waterberging. • Verharding wordt beperkt en waar mogelijk vervangen door groen en waterdoorlatende oplossingen. • Hitte wordt beperkt (verlaging van gevoelstemperatuur ten opzichte van de omgeving) door bomen, schaduw en verkoeling. • Meervoudig ruimtegebruik als voorkeursprincipe wordt gehanteerd. • Schade en gezondheidsrisico’s bij extreem weer worden voorkomen. • Gezorgd wordt voor een toekomstbestendige leefomgeving. 5 RICHTLIJNEN VOOR UITVOERING (PER THEMA) 4 Bouwstenen in het omgevingsplan, Waterpanel Noord, 12 mei 2025 Het verwerken van huishoudelijk afvalwater bij nieuwbouw zowel binnen de kernen als in het buitengebied, valt onder de zorgtaak van de gemeente. Nieuwbouw in bestaand stedelijk gebied of grenzend aan stedelijk gebied wordt aangesloten op de vrijvervalriolering. Nieuwbouw in het buitengebied wordt waar mogelijk aangesloten op de bestaande drukriolering.

Als dat niet mogelijk is wordt na zuivering het water geïnfiltreerd in de bodem of afgevoerd naar oppervlaktewater. Aanvullend daarop hanteert de gemeente de volgende principes voor huishoudelijk (stedelijk) afvalwater en bedrijfsafvalwater: Huishoudelijk afvalwater • Het lozen van huishoudelijk afvalwater op bodem- of oppervlaktewater is verboden; daarom geldt een verplichte aansluiting op een gemeentelijke voorziening. De gemeente verzorgt inzameling en transport naar een zuivering (riool of alternatief zoals een IBA) om ongezuiverde lozingen te voorkomen. Het lozen van om huishoudelijk afvalwater, bedrijfsafvalwater, noch enige andere verontreinigde vloeistof of afvalstof in, op of via de openbare straatkolken is niet toegestaan. • In gerioleerde gebieden (vrijverval en drukriolering) wordt huishoudelijk afvalwater afgevoerd via het vuilwaterriool, ter bescherming van de volksgezondheid en een doelmatig beheer. • Buiten het gerioleerde gebied mag afvalwater, na voldoende voorzuivering, worden geloosd op de bodem (gemeente) of het oppervlaktewater (waterschap), met uitzondering van grondwaterbeschermingsgebieden (zie figuur 8). Indien lozen niet wenselijk is, wordt het afvalwater per as (met een voertuig/tankwagen) naar de rioolwaterzuivering vervoerd. • Hemel- en grondwater worden niet aangesloten op de voorziening voor verwerking van afvalwater.

• Een IBA (individueel behandeling afvalwater) is eigendom van de gemeente. Door het waterschap wordt beheer en onderhoud uitgevoerd. Het waterschap toetst de voorziening bij lozing op oppervlaktewater. De gemeente toetst de voorziening als deze loost op de bodem. 5.2 RICHTLIJNEN AFVALWATER Figuur 9: Ligging waterwingebied en grondwaterbeschermingsgebied 57 56 Bedrijfsafvalwater: • Bedrijfsafvalwater dat vergelijkbaar is met huishoudelijk afvalwater wordt ingezameld. Ander afvalwater wordt alleen ingezameld als dit doelmatig is en geen nadelige effecten heeft op de riolering of zuivering. De gemeente kan in overleg met het waterschap voorwaarden stellen of aansluitingen weigeren of beëindigen. • Afvalwater van evenementen wordt bij voorkeur geloosd op het vuilwaterriool, mits capaciteit en samenstelling dit toelaten; anders worden aanvullende maatregelen zoals voorzuivering toegepast. Lozingen vinden plaats via door de gemeente aangewezen lozingspunten, eventueel met specifieke voorschriften. • Afvalwater van particuliere zwembaden kan door desinfectiemiddelen verstorend werken en wordt daarom onder voorwaarden via het vuilwaterriool afgevoerd. De gemeente past de zorgplicht toe en kan hiervoor regels of een informatieplicht opnemen, afgestemd met het waterschap. • Bedrijfsmatig en agrarisch afvalwater kan de riolering, rwzi en waterkwaliteit negatief beïnvloeden.

De gemeente stelt via het omgevingsplan eisen aan lozingsroute, samenstelling en omvang. Afstemming met het waterschap is verplicht, omdat lozingen de werking van rwzi’s kunnen verstoren en milieuschade kunnen veroorzaken. • Afvalwater vanuit horeca kan worden geloosd in een vuilwaterriool en als dit niet aanwezig is via een voorzuivering (IBA) in de bodem, mits een vetafscheider en een slibvangput wordt gebruikt. • Bij aanleg, onderhoud of calamiteitenoefeningen kan bluswater worden geloosd op de bodem of het riool. Aansluiteisen huishoudelijk- én bedrijfsafvalwater: • Bij huishoudelijk én bedrijfsafvalwater moet worden geloosd op een openbaar vuilwaterriool binnen het door de gemeente gerioleerde gebied (zie bijlage 1), hierbij gelden de volgende eisen: ○ De perceelaansluitleiding ligt ter hoogte van de perceelgrens, aan de zijde waar het openbaar vuilwaterriool zich bevindt. De binnenonderkant van de buis ligt daarbij minimaal 0,8 meter en maximaal 1,2 meter onder het oorspronkelijke maaiveld. ○ De perceelaansluitleiding voor huishoudelijk afvalwater heeft een minimale inwendige diameter van 125 mm. ○ Om verstoppingen eenvoudig te kunnen verhelpen, wordt zo dicht mogelijk bij de perceelgrens een ontstoppingsvoorziening aangebracht. • De gemeente onderhoudt de bestaande infrastructuur (drukriolering en gemalen) ten minste tot het moment dat leidingen moeten worden vervangen.

Ook biedt de gemeente ruimte voor initiatieven met nieuwe sanitatie. Op het moment dat de infrastructuur aan het einde van de technische levensduur is, zal de gemeente in overleg met het waterschap een nieuwe afweging maken over het invullen van de zorgplicht voor afvalwater in het buitengebied en de voorzieningen die daarbij horen. In beginsel is de eigenaar van een perceel verantwoordelijk voor het verwerken van regenwater op het eigen perceel. De gemeente is verantwoordelijk voor inzameling van afstromend regenwater van percelen, waarvan de eigenaren redelijkerwijs niet zelf kunnen voorzien in de afvoer naar bodem of oppervlaktewater. Het algemene uitgangspunt is dat gebouwen en percelen geen hemelwater lozen op de gemeentelijke riolering, tenzij dit noodzakelijk is voor leefbaarheid of volksgezondheid. Hierbij hanteert de gemeente de voorkeursvolgorde van de Wet milieubeheer (art. 10.29a)5 voor zowel particuliere als gemeentelijke percelen. Deze voorkeursvolgorde is eveneens uitgangspunt geweest bij de lozingsregels van het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal). Aanvullend daarop gelden de volgende uitgangspunten: • Bestaande bouw. De gemeente blijft hemelwater inzamelen en afvoeren naar de RWZI (bij gemengde riolering) of naar oppervlaktewater of bodem (bij gescheiden riolering).

Gescheiden aanlevering van afval- en regenwater wordt gestimuleerd, evenals verwerking van regenwater op eigen terrein via een stimuleringsregeling. Bij wateroverlast of rioolvervanging (van gemengd naar gescheiden) kan lozing van hemelwater op het vuil- of gemengd riool worden verboden via het omgevingsplan of een verordening. • Sloop, nieuwbouw en verbouw. De eigenaar verwerkt regenwater op eigen terrein; de gemeente zamelt dit niet in, tenzij dit technisch onmogelijk is. Voor extreme neerslag wordt een overloop naar de openbare ruimte voorzien. Gebouwen worden alleen toegestaan met een begane grondvloer (bouwpeil) van minimaal 30 cm boven de kruin van de weg. • Openbare ruimte. Bij herinrichting wordt regenwater zoveel mogelijk geïnfiltreerd in de bodem. Bovengrondse waterberging heeft de voorkeur; ondergrondse oplossingen worden toegepast bij ruimtegebrek of technische noodzaak. • Buitengebied. De gemeente zamelt geen regenwater in. Eigenaren verwerken het op eigen terrein of voeren het (vertraagd) af naar oppervlaktewater (in overleg met het waterschap) of naar de bodem (in overleg met de gemeente). Afkoppelen en bergen op eigen terrein Voor hemelwater sluit de gemeente aan bij het afkoppelbeleidsplan Maasgouw. Uitgangspunt is dat hemelwater van nieuw verhard oppervlak, inclusief dakoppervlak, op eigen terrein wordt afgekoppeld en geïnfiltreerd.

Afwijkend van paragraaf 3.4 van het afkoppelbeleidsplan, geldt hierbij een bergingsnorm van 50 mm per aangesloten m2 verhard oppervlak. Is een noodoverlaat aanwezig en blijft het water op eigen terrein blijft, dan volstaat 30 mm per aangesloten m². Opvang en infiltratie van hemelwater Daarnaast bereidt de gemeente het openbaar groen voor op toenemende neerslag. Waar regenwater tot overlast kan leiden, worden waar mogelijk wadi’s of andere bovengrondse bergingsvoorzieningen aangelegd. Vaak kan dit met kleinschalige ingrepen, zoals maaiveldverlaging. Grotere ingrepen of ondergrondse voorzieningen worden bij voorkeur gecombineerd met civieltechnisch onderhoud en reconstructies. In wijken met (grond)wateroverlast, zoals in Beegden, is infiltratie van hemelwater niet altijd vanzelfsprekend. Daar kiest de gemeente voor infiltratiesystemen die zo nodig ook drainerend werken. Zo blijft lokale verwerking van regenwater het uitgangspunt, terwijl rekening wordt gehouden met hoge grondwaterstanden en het voorkomen van nieuwe overlast. 5.3 RICHTLIJNEN HEMELWATER 5 Voorkeursvolgorde afvalwater (art. 10.29a Wm): 1. Preventie/beperking afvalwater | 2. Beperking verontreiniging | 3. Scheiden afvalwaterstromen | 4. Inzameling/transport huishoudelijk afvalwater naar RWZI | 5. Hergebruik overig afvalwater | 6. Lokale lozing/retour in milieu | 7. Transport overig afvalwater naar RWZI.

59 58 Omgaan met hemelwater bij nieuwe ontwikkelingen • Het is verplicht om het hemelwater, dat valt op een nieuw bouwwerk of verharding, op eigen perceel te bergen en te infiltreren. • De gemeente is niet verantwoordelijk voor het innemen van hemelwater vanaf particulier terrein. Deze verplichting ligt bij de particulier zelf op eigen terrein. • Ten aanzien van de capaciteit van de hemelwaterberging geldt: ○ Bij de aanleg van het bebouwd oppervlak en/of verharding (horizontaal gemeten) heeft de hemelwaterberging een capaciteit van minimaal 50 liter per m2 verhard oppervlak. ○ Bij vervangende nieuwbouw op een perceel waar al verharding aanwezig was geldt een inspanningsverplichting waarbij voor al het nieuw verhard oppervlak een waterberging met een capaciteit van 50 liter per m2 verhard oppervlak wordt gehanteerd. ○ De hemelwaterberging wordt zo ontworpen en in stand gehouden dat deze weer voor 100% beschikbaar is binnen 24 uur na de regenbui. ○ Het bevoegd gezag kan bij omgevingsvergunning afwijken van lid a t/m c als het realiseren van de waterbergingscapaciteit redelijkerwijs niet mogelijk is. • Toekomstige ontwerpen van stedelijke watersystemen (zowel in- als uitbreidingen) worden getoetst aan de te verwachten neerslag in de toekomst. Het KNMI beschikt over scenario’s met prognoses van de ontwikkeling van het klimaat in de toekomst.

Bij nieuwe ontwikkelingen wordt het ontwerp qua afvoercapaciteit uitgelegd op een composietbui T=10 (klimaatscenario H_2085) en wordt het ontwerp getoetst op een composietbui met een herhalingstijd van T=100 (klimaatscenario H_2085). Het bestaand stedelijk gebied is niet op dergelijke buien uitgelegd en wordt in de toekomst getoetst op composietbuien met een herhalingstijd van T=2 en T=10 (actueel klimaatscenario) volgens de Kennisbank Stedelijk Water. Hierbij moet worden doorgerekend wat dit betekent aan ruimtegebruik, waarbij zoveel mogelijk de combinatie met groen wordt gezocht. • Infiltratie is verplicht mits de grondwaterstanden en de doorlatendheid van de bodem dit toelaten. Bij ontwikkelingen dient de grondwaterstand en infiltratiewaarde met behulp van een bodemonderzoek te worden bepaald. • Infiltratievoorzieningen die in het beheer zijn of komen van de gemeente dienen technisch onderbouwd en berekend te worden, waarbij ze moeten voldoen aan de voorwaarden in het Handboek Inrichting Maasgouw. • Geohydrologisch onderzoek (bepalen grondwaterstand, doorlatendheid en bodemopbouw) van de projectlocatie is verplicht bij ontwikkelingen met een nieuw en/of vervangend verhard oppervlak groter dan 300 m2 verhard oppervlak (horizontaal gemeten). • Een overloopvoorziening vanuit de hemelwaterberging moet beheersbaar en controleerbaar worden gerealiseerd.

• De verplichting tot het realiseren van de voorgeschreven waterberging is niet van toepassing als blijkt dat het lastig, onmogelijk of niet doelmatig is om te realiseren. Onderzoek moet dit uitwijzen en maatwerk-afspraken worden dan met initiatiefnemer gemaakt. • Groene infiltrerende en bergende buffers worden ecologisch beheerd. Definities: Hinder, ernstige hinder of overlast? Door extreme neerslag kan in de toekomst meer wateroverlast worden ervaren. Onderstaand is weergegeven hoe de gemeente kijkt naar hinder, ernstige hinder en overlast bij hevige neerslag. De definities worden gehanteerd conform het afkoppelbeleidsplan van de gemeente Maasgouw. • Hinder: Kortdurende beperkte hoeveelheden water op straat, met een duur tot maximaal 30 minuten. • Ernstige hinder: Forse hoeveelheden water op straat, ondergelopen tunnels, opdrijvende putdeksels, met een duur van maximaal twee uur. • Overlast: Langdurig en op grote schaal water op straat, water in winkels, woningen en/of bedrijven met materiële schade en mogelijk ook ernstige belemmering van het (economische) verkeer. In de gebouwde omgeving is de gemeente verantwoordelijk voor het treffen van maatregelen in de openbare ruimte om structureel nadelige gevolgen van grondwaterstanden te voorkomen, voor zover deze doelmatig zijn en niet tot de verantwoordelijkheid van het waterschap of de provincie behoren.

Daarnaast nemen droogte en de beschikbaarheid van drinkwater in belang toe. De gemeente houdt hier rekening mee bij de inrichting van de openbare ruimte, vergunningverlening en ruimtelijke ordening en heeft tevens een rol in het beschermen van de drinkwatervoorziening. De rol van de gemeente ten aanzien van grondwater vertaalt zich in de volgende richtlijnen: • Nieuwbouw wordt klimaatrobuust ontwikkeld. Om ‘natte voeten’ te voorkomen, wordt in de initiatieffase voor de ontwateringssituatie aangesloten bij de ontwateringsrichtlijnen van Stichting RIONED, de koepelorganisatie voor stedelijk waterbeheer (zie onderstaande tabel). 5.4 RICHTLIJNEN GRONDWATER FUNCTIE MINIMAAL BENODIGDE ONTWATERING M1 T.O.V. GEMIDDELD HOOGSTE GRONDWATERSTAND Secundaire wegen 0,7 Hoofdwegen 1,0 Groengebieden 0,5 Bebouwing 0,7 (0,9 m -vloerpeil) Tabel 1. Ontwateringsrichtlijnen RIONED • Voor het aanvullen van grondwater in stedelijk gebied door het afkoppelen van verhard oppervlak en infiltratie in de bodem wordt verwezen naar het gemeentelijke afkoppelbeleidsplan. • Binnen drinkwaterwingebieden en grondwaterbeschermingsgebieden (zie figuur 8) en de boringsvrije zone wordt rekening gehouden met de regels uit de Omgevingsverordening van provincie Limburg.

• Bij bronnering wordt tijdelijk grondwater onttrokken om de grondwaterstand te verlagen, zodat werkzaamheden zoals de aanleg van bouwwerken, kabels en leidingen droog kunnen worden uitgevoerd. Voor het onttrekken van grondwater en het lozen van opgepompt grondwater op oppervlaktewater zijn provincie Limburg (voor industriële toepassingen van meer dan 150.000 m³ per jaar en drinkwatervoorzieningen) en Waterschap Limburg bevoegd gezag. Hiervoor is een omgevingsvergunning nodig. Voor lozing van bronneringswater op het riool is de gemeente bevoegd gezag. Bij de beoordeling van bronneringen wordt de impact op bomen en ecologische waarden in beeld gebracht. Uitgangspunt is dat schoon bronneringswater zoveel mogelijk wordt teruggebracht in de bodem. Lozing op het gemeentelijk riool dient altijd in overleg met de gemeente. . Bij grotere projecten is een omgevingsvergunning met een weging van het waterbelang verplicht, waarin de negatieve effecten op de omgeving inzichtelijk worden gemaakt. • Bij een open bodemenergiesysteem wordt grondwater onttrokken voor verwarming of koeling van gebouwen en na gebruik teruggebracht in de bodem. Eventuele lozingen betreffen boorwater dat vrijkomt bij de aanleg van het systeem en spoelwater bij reiniging. De provincie is bevoegd gezag voor aanleg, gebruik en eventuele lozingen in de bodem of op het riool vanuit een open bodemenergiesysteem.

Het lozen van water afkomstig van aanleg, onderhoud of beëindiging van een bodemenergiesysteem mag geen nadelige gevolgen hebben voor de werking van de riolering, de bodemkwaliteit of de grondwaterkwaliteit. 61 60 • Langdurige of extreme droogte en een dreigend tekort aan drinkwater is een bijzondere omstandigheid als bedoeld in artikel 19.0 van de Omgevingswet. Bij extreme of langdurige droogte kunnen burgemeester en wethouders besluiten dat het beregenen met drinkwater tijdelijk is verboden. In het besluit staat voor welke locatie en voor welke periode het beregeningsverbod geldt. Het besluit wordt elektronisch bekend gemaakt, of op andere geschikte wijze. Definities: Structurele grondwateroverlast, structurele gevolgen en nadelige gevolgen Structurele grondwateroverlast is een situatie waarin de grondwaterstand gedurende langere tijd of met regelmatige herhaling te hoog of te laag is, waardoor hinder, schade of functieverlies ontstaat bij gebouwen, infrastructuur of de openbare ruimte. Het gaat hierbij niet om incidentele of kortdurende overlast door extreme neerslag, maar om een duurzaam of terugkerend probleem in het bodem- en watersysteem.

Onder structurele gevolgen van grondwaterstanden verstaat de gemeente: • Een (ten minste jaarlijks) terugkerende afwijkende grondwaterstand (te hoog of te laag) gedurende minimaal drie opeenvolgende jaren (dus geen incidentele situatie). • Én meldingen van nadelige gevolgen die hiermee samenhangen. Onder nadelige gevolgen van grondwaterstanden verstaat de gemeente: • Aanzienlijke belemmering van het gebruik volgens de bestemming uit het bestemmingsplan of omgevingsplan; Hierbij nemen we in acht dat een vochtige kelder geen belemmering is voor het gebruik als kelder. Als men een waterdichte kelder wil, dan moet men de kelder waterdicht bouwen. • Chronische gezondheidsklachten. • Schade aan gebouwen of infrastructuur. De gemeente Maasgouw bestaat voor circa 20% uit oppervlaktewater. Hoewel de gemeente niet primair verantwoordelijk is voor de kwaliteit en kwantiteit ervan, heeft zij hier via lozingen en afvoer wel invloed op. Dit vraagt om goede afstemming met het waterschap, Rijkswaterstaat en de provincie.

Aanvullend op de geldende regels uit onder meer de waterschapsverordening, het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal), het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl) en de omgevingsverordening hanteert de gemeente de volgende uitgangspunten voor oppervlaktewater: • Binnen de waterveiligheidszone H5 (conform de omgevingsverordening)6 zijn nieuwe woonfuncties en verblijfsrecreatie alleen toegestaan na advies van het waterschap en de Veiligheidsregio Limburg-Noord, mits geen extra opstuwing of overlast elders ontstaat. • Bij ruimtelijke ontwikkelingen wordt rekening gehouden met overstromingsrisico’s, overstromingskansgebieden (zie figuur 9) zijn leidend. Ontwikkelingen mogen het risico niet vergroten en moeten water-robuust en klimaatadaptief worden ingericht. • In gebieden met een hoog overstromingsrisico (zie figuur 9) worden kwetsbare en vitale functies vermeden. • Met betrekking tot grondgebruik in relatie tot de kwaliteit van het (grond)water wordt gestuurd op grondgebruik. Om de (grond)waterkwaliteit te beschermen is in de gemeente Maasgouw verboden de activiteit sierteelt te verrichten. Onder sierteelt wordt verstaan: de teelt van bloemgewassen in de openlucht, bedoeld als snijbloem, als plantgoed of voor de droge verkoop, waaronder in ieder geval tulpen, lelies, hyacinten, narcissen, dahlia’s, irissen, gladiolen en pioenrozen.

Onder sierteelt wordt niet verstaan: bloemgewassen die niet bedoeld zijn als siergewas maar worden geteeld voor groenbemesting, bodemverbetering, plaagbestrijding of de productie van voedsel, olie of biobrandstof. 5.5 RICHTLIJNEN OPPERVLAKTEWATER 6 Waterveiligheidszone H5: Een in de Omgevingsverordening Limburg aangewezen risicozone langs de Maas. Bouwen binnen deze zone is onderhevig aan een voorafgaande adviesprocedure met Waterschap Limburg en de Veiligheidsregio Limburg-Noord om overstromingsrisico’s te beheersen. Figuur 10: Gebieden met overstromingsrisico’s (Bron: Onderlegger WaterBodem, provincie Limburg) 5.6 | RICHTLIJNEN KLIMAATADAPTATIE (HITTE EN VERGROENING) | • | Bij herstructureringen en nieuwe ontwikkelingen is multifunctioneel ruimtegebruik het uitgangspunt. Combinaties van wateropvang met spelen, bewegen, recreatie, groen en biodiversiteit zijn daarbij zeer geschikt. Alleen wanneer dit niet doelmatig of haalbaar is, kan hiervan worden afgeweken. De richtlijnen voor wateroverlast, overstromingen en droogte zijn toegelicht bij respectievelijk de thema’s hemelwater, | • | Voor wadi’s en greppels geldt een talud van minimaal 1:3 (1 meter verticaal op 3 meter horizontaal), zodat beheer en oppervlaktewater en grondwater. Deze paragraaf richt zich op het tegengaan van hitte(stress) door verdere vergroening.

| onderhoud, met name maaien, efficiënt en veilig kan worden uitgevoerd. Bij voorkeur heeft minimaal de helft van de Groen en blauw zijn in de gemeente sterk met elkaar verbonden. Voor een effectieve aanpak van klimaatopgaven is | wadi en talud van 1:5. daarom een integrale en multidisciplinaire benadering nodig. De onderstaande richtlijnen richten zich vaak op groen, maar hebben invloed op (de omgang met) hemel-, grond- en oppervlaktewater en hittestress. | • | Bij nieuwe ontwikkelingen wordt gewerkt met een kabel- en leidingenstrook. Bij herinrichtingen in bestaande situaties worden kabels en leidingen zoveel mogelijk gecombineerd met bomen. Waar dit niet mogelijk is, wordt de combinatie • | Bij de keuze van boomsoorten voor groenvoorzieningen wordt aangesloten bij het onderzoek ‘Groen in de stad: | gezocht met struikvegetatie en kruidlagen. soortentabel’ (Wageningen, 2018). Daarbij geldt het volgende: ○ | Nieuw te planten bomen in de kernen hebben, ter beperking van hittestress, een minimale kroonprojectie van 100 | • | Bij de weging van het waterbelang wordt aanvullend altijd beschreven: m² en/of een boomkroonvolume van 125 m³. Afwijking is alleen toegestaan met een goede motivering.

| ○ | Hoe in het plan rekening is gehouden met de risico’s en gevolgen van klimaatverandering voor: wateroverlast, ○ | Voor het beperken van droogte gaat de voorkeur uit naar inheemse boomsoorten die passen bij de lokale | overstroming, droogte en hitte. omstandigheden en volgens de soortentabel bijdragen aan het verminderen van hittestress en droogte. | ○ | Welke maatregelen en voorzieningen worden getroffen om deze risico’s en gevolgen te voorkomen of te beperken, ○ | Indien het vereiste aandeel bomen niet kan worden gerealiseerd, wordt de vergroening aangevuld met niet- | inclusief de afweging die daarbij is gemaakt. grondgebonden groen. ○ | Binnen een straal van 2 meter rond de boom is bij voorkeur geen verharding aanwezig, tenzij de functie van de | Bij deze beschrijving wordt gebruikgemaakt van informatie uit gemeentelijke, regionale en landelijke stresstest- en locatie dit niet toelaat. | overstromingskaarten. ○ | De ondergrondse groeiruimte wordt bepaald op basis van het gewenste boomkroonvolume en bedraagt bij een boom van de eerste grootte met een omloop van meer dan 80 jaar: PROFIEL | MARGINAAL (M3) | OPTIMAAL (M3) Grondwaterprofiel | 20-35 | 30-60 Hangwaterprofiel | 35-70 | 60-120 (diepere grondwaterstand) • | De gemeente hanteert de uitgangspunten van de Europese Natuurherstelwet als richtinggevend kader voor de fysieke leefomgeving.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://maasgouw.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/f877b5a1-99de-4c75-8989-f7b7ff714f67?agendaItemId=916173a1-1ae9-4bc1-a099-70110a4ced18