CConstaterende datMaasgouw
Koppel je AI →
Document · PDF

-- BIJLAGE 1 Programma Water riolering en klimaatadaptatie

06. Raadsinformatiebrieven 10 november 2026, gemeente MaasgouwBij agendapunt: Raadsinformatiebrieven behorend bij de portefeuille van wethouder Blomen20.838 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

GEMEENTE MAASGOUW PROGRAMMA WATER, RIOLERING EN KLIMAATADAPTATIE Opdrachtgever: Mijn opdrachtgever Projectnr: AAA100 Datum: 1 januari 2022

Opsteller: JJ Verificatie: PSMU Validatie: PT Opdrachtgever: Gemeente Maasgouw Projectnr: MAG132 Datum: september 2026 © 2026 Kragten Niets uit dit rapport mag worden verveelvoudigd en/ of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook zonder voorafgaande toestemming van Kragten. Het is tevens verboden informatie en kennis verwerkt in dit rapport ter beschikking te stellen aan derden of op andere wijze toe te passen dan waaraan in de overeenkomst toestemming wordt verleend. T 088 - 33 66 333 E info@kragten.nl GEMEENTE MAASGOUW PROGRAMMA WATER, RIOLERING EN KLIMAATADAPTATIE De Maas, de Maasplassen, de beken, onze dorpen en het groene buitengebied bepalen voor een belangrijk deel wie we als Maasgouw zijn. Ze maken Maasgouw aantrekkelijk om te wonen, te werken, te recreëren en elkaar te ontmoeten. Tegelijkertijd vraagt die waterrijke ligging om zorgvuldige keuzes. Droge voeten, schoon water, een goed functionerend riool en een prettige leefomgeving zijn belangrijk voor iedereen, maar ze zijn niet vanzelfsprekend. Het klimaat verandert merkbaar. We krijgen vaker te maken met hitte, droogte, hevige buien en hoogwater. Dat zien we terug in onze straten, tuinen, parken, beken en plassen. Soms komt er te veel water tegelijk, op andere momenten is er juist te weinig.

Dat heeft gevolgen voor bomen en planten, voor de kwaliteit van water, voor gezondheid en voor het dagelijks gebruik van onze openbare ruimte. Dit programma kijkt daarom breder dan riolering of waterbeheer alleen. Afvalwater, hemelwater, grondwater, oppervlaktewater, hitte, groen, gezondheid, natuur, recreatie en ruimtelijke ontwikkeling hangen met elkaar samen. Regenwater dat we vasthouden kan helpen tegen droogte. Bomen en groen zorgen voor schaduw, verkoeling en biodiversiteit. Een goed ingericht rioolstelsel en schoon oppervlaktewater beschermen de gezondheid en maken onze leefomgeving aantrekkelijker. Het Programma Water, Riolering en Klimaatadaptatie 2027–2030 brengt deze opgaven samen. Het bouwt voort op bestaande plannen, de Omgevingsvisie, de Strategische Visie Maasgouw 2035 en de regionale samenwerking. Maar het programma geeft ook richting aan wat we de komende jaren doen: waterkwaliteit verbeteren, emissies beperken, regenwater beter benutten, kernen klimaatbestendiger inrichten, groenblauwe structuren versterken, bijdragen aan hoogwaterveiligheid en inwoners, ondernemers en partners actief betrekken. We doen dat met een aanpak die past bij Maasgouw: gebiedsgericht, praktisch en dichtbij de leefwereld van inwoners.

We zoeken naar maatregelen die meerdere doelen tegelijk dienen: minder wateroverlast, meer verkoeling, sterkere natuur, prettige ontmoetingsplekken en een robuuster watersysteem. Deze opgave kunnen we als gemeente niet alleen. Inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties, Waterschap Limburg, Rijkswaterstaat, provincie Limburg en regionale partners zijn hard nodig. Van een groene tuin tot een klimaatbestendige straat, van zorgvuldig rioolgebruik tot ruimte voor water en schaduw: iedere bijdrage helpt om Maasgouw veilig, gezond en leefbaar te houden. Met dit programma werken we stap voor stap aan een Maasgouw dat klaar is voor de toekomst: water-robuust, klimaatbestendig, rijk aan groen en water, en bovenal een gemeente waar het prettig wonen, werken en verblijven blijft. Namens het college van burgemeester en wethouders spreken wij onze waardering uit voor iedereen die hieraan bijdraagt en nodigen wij inwoners, ondernemers en partners uit om samen verder te bouwen aan een toekomstbestendig Maasgouw.

VOORWOORD INHOUDSOPGAVE 1 INLEIDING | 12 | 5 | RICHTLIJNEN VOOR UITVOERING (PER THEMA) | 56 1.1 | AANLEIDING VOOR HET PROGRAMMA | 12 | 5.1 | ALGEMENE STURINGSPRINCIPES BIJ KLIMAATADAPTIEF INRICHTEN (EN BEHEREN) | 56 1.2 | DOEL VAN HET PROGRAMMA WATER, RIOLERING & KLIMAATADAPTATIE | 12 | 5.2 | RICHTLIJNEN AFVALWATER | 57 1.3 | POSITIONERING VAN HET PROGRAMMA | 14 | 5.3 | RICHTLIJNEN HEMELWATER | 59 1.4 | SCOPE VAN HET PROGRAMMA: EEN VEILIGE EN GEZONDE LEEFOMGEVING | 14 | 5.4 | RICHTLIJNEN GRONDWATER | 61 1.5 | PARTICIPATIEPROCES EN INTEGRALE AFSTEMMING | 16 | 5.5 | RICHTLIJNEN OPPERVLAKTEWATER | 63 1.6LEESWIJZER | 17 | 5.6 | RICHTLIJNEN KLIMAATADAPTATIE (HITTE EN VERGROENING) | 64 2 | HET VERTREKPUNT | 20 | 6 | MEERJARIG INVESTERINGSPROGRAMMA (MIP) | 68 2.1 | HET KADER WAARIN WE WERKEN | 20 | 7 | MONITORING EN BIJSTURING | 74 2.2 | ONZE GEMEENTELIJKE TAKEN, WAAR STAAN WE NU? | 20 | 7.1 | DOEL EN UITGANGSPUNTEN | 74 2.2.1 | STEDELIJK AFVALWATER (INZAMELING EN WATERKWALITEIT) | 21 | 7.2 | WERKWIJZE MONITORING | 74 2.2.2 | HEMELWATER (WATEROVERLAST, INZAMELING EN LOZING) | 22 | 7.3 | MONITORING PER DOELSTELLING | 76 2.2.3 | GRONDWATER (GRONDWATEROVERLAST EN DROOGTE) | 23 | DOELSTELLING 1 | 76 2.2.4 | OPPERVLAKTEWATER (WATERKWALITEIT EN WATERVEILIGHEID) | 24 | DOELSTELLING 2 | 77 2.2.5HITTE | 25 | DOELSTELLING 3 | 78 3 | DE OPGAVEN IN GEMEENTE MAASGOUW | 28 | DOELSTELLING 4 | 79

3.1 | KENMERKEN PER LANDSCHAPSTYPEN | 28 | DOELSTELLING 5 | 80 3.2 | OPGAVEN PER THEMA | 30 | 7.1 | RAPPORTAGE EN VERANTWOORDING | 81 3.2.1 | OPGAVEN STEDELIJK AFVALWATER | 30 3.2.2 | OPGAVEN HEMELWATER | 32 | BIJLAGEN 3.2.3 | OPGAVEN GRONDWATER | 33 | BIJLAGE 1 GERIOLEERD GEBIED 3.2.4 | OPGAVEN OPPERVLAKTEWATER | 33 | BIJLAGE 2 OVERSTORTEN EN KWETSBARE WATERLOPEN 3.2.5 | OPGAVEN HITTE | 34 4 | WAT WILLEN WE BEREIKEN EN HOE PAKKEN WE DIT AAN | 38 4.1 | RAAKVLAKKEN OVERIG BELEID EN STRATEGISCHE VISIE 2035 | 38 DOELSTELLING 1 | 40 DOELSTELLING 2 | 42 DOELSTELLING 3 | 46 DOELSTELLING 4 | 48 DOELSTELLING 5 | 50 SAMENVATTING WAAROM DIT PROGRAMMA? De gemeente ziet dat klimaatverandering steeds vaker leidt tot wateroverlast, droogte en hittestress. Daarom kiest Maasgouw voor een integrale aanpak waarin water, groen, gezondheid en openbare ruimte in samenhang worden aangepakt. Met het Programma Water, Riolering & Klimaatadaptatie 2027-2030 geeft de gemeente Maasgouw richting aan haar gemeentelijke watertaken en klimaatopgaven. Het programma bouwt voort op de Omgevingsvisie en de Strategische Visie Maasgouw 2035 en vormt het gezamenlijke kader voor de gemeentelijke taken op het gebied van afvalwater, hemelwater, grondwater, oppervlaktewater en klimaatadaptatie. De focus ligt op de gebouwde omgeving, in samenhang met het buitengebied, beekdalen, Maasplassen en regionale watersystemen.

Het doel is een veilige, gezonde, aantrekkelijke en klimaatbestendige leefomgeving die beter bestand is tegen hevige neerslag, droogte, hitte en hoogwater. VERTREKPUNT EN OPGAVEN De uitgangssituatie is overwegend positief: de riolering functioneert goed, het aantal storingen en meldingen is beperkt en de meeste maatregelen uit het vorige GRP zijn uitgevoerd. Tegelijk zijn er opgaven op het gebied van waterkwaliteit, klimaatadaptatie en waterveiligheid. Voor afvalwater ligt de nadruk op afronding van KRW- maatregelen, beperking van overstorten en het voorkomen van vervuiling. Voor hemelwater zijn extra waterberging, infiltratie en afkoppeling nodig. Bij grondwater vragen zowel droogte als lokale overlast om aandacht, met name in Beegden en Thorn en rond waterwingebieden. Voor oppervlaktewater staan waterkwaliteit, ecologie, beekdalen, Maasplassen en hoogwaterveiligheid centraal. Voor hitte en vergroening ligt de opgave bij meer schaduw, koelteplekken, boomkroonbedekking en sterkere groenblauwe structuren. DOELSTELLINGEN EN MAATREGELEN Het programma werkt via beheer, projecten, regelgeving, communicatie en samenwerking aan een veilige, gezonde en klimaatbestendige leefomgeving. De aanpak is uitgewerkt in vijf samenhangende doelstellingen.

Per doelstelling zijn concrete maatregelen en meetbare indicatoren vastgesteld, zodat de voortgang kan worden gemonitord en waar nodig bijgestuurd. 1. Waterkwaliteit verbeteren en emissies beperken (KRW). De gemeente draagt vanuit haar eigen verantwoordelijkheid bij aan de doelen van de Kaderrichtlijn Water door vervuiling zoveel mogelijk bij de bron te voorkomen, resterende KRW-maatregelen uit te voeren en het rioolstelsel toekomstbestendig te maken. Belangrijke maatregelen zijn het afkoppelen van verhard oppervlak, verder scheiden van regen- en afvalwater, het opsporen en herstellen van foutaansluitingen en het stimuleren van zorgvuldig riool- en watergebruik. 2. Een klimaatbestendige en water-robuuste leefomgeving realiseren. Om de gevolgen van hevige neerslag, droogte en hitte te beperken, worden water en bodem sturend bij ruimtelijke ontwikkelingen. Regenwater wordt zoveel mogelijk lokaal vastgehouden, geborgen en geïnfiltreerd, met als uitgangspunt 50 mm waterberging per m² nieuw verhard oppervlak. Daarnaast zet de gemeente in op vergroening, eerste orde bomen, koelteplekken, klimaatbestendige schoolpleinen en maatregelen op particulier terrein die bijdragen aan waterberging, verkoeling en biodiversiteit. Het doel is om in 2030 25% van de bebouwde kernen klimaatbestendig ingericht te hebben. 3. Ecologische kwaliteit versterken en watersystemen robuuster maken.

Samen met regionale partners werkt Maasgouw aan herstel van natuurlijke processen, verbetering van waterkwaliteit en versterking van biodiversiteit. De inzet richt zich op het versterken van groenblauwe structuren, een klimaatbestendige inrichting van beekdalen en waterlopen, natuurvriendelijk beheer van watergangen en poelen en het beheersen van ecologische risico’s zoals blauwalg, botulisme en invasieve soorten. 4. Bescherming tegen hoogwater en wateroverlast versterken. De gemeente draagt binnen haar rol bij aan een waterveilige leefomgeving door het principe van meerlaagsveiligheid toe te passen. Daarbij worden ruimtelijke ontwikkelingen afgestemd op overstromingsrisico’s, vitale functies en infrastructuur beschermd en waterbuffering versterkt in beekdalen, retentiegebieden en multifunctionele landschappen. Dit gebeurt in nauwe samenwerking met het waterschap, Rijkswaterstaat en andere regionale partners. 5. Samenwerking, participatie en verankering van water- en klimaatopgaven. Een klimaatbestendige leefomgeving vraagt om een gezamenlijke inspanning van gemeente, inwoners, bedrijven en maatschappelijke partners.

Daarom stimuleert Maasgouw vergroenen, afkoppelen, infiltreren en waterberging op eigen terrein, worden inwoners actief betrokken bij klimaatadaptatie en worden water- en klimaatopgaven structureel verankerd in beleid, beheer, vergunningverlening, het omgevingsplan en regionale samenwerking. Het doel is om in 2031 minimaal 2 hectare aan particulier terrein klimaatrobuust ingericht te hebben. RICHTLIJNEN VOOR UITVOERING In dit programma zijn richtlijnen geformuleerd voor het beheer, onderhoud, vergunningverlening, herinrichtingen en nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen. Deze richtlijnen zorgen voor de praktische vertaling van ambities en doelstellingen en vormen bovendien de basis voor verdere juridische en beleidsmatige verankering in onder meer het omgevingsplan en het Handboek Inrichting Maasgouw. Zo worden de maatregelen niet alleen projectmatig of incidenteel uitgevoerd, maar structureel en op een uniforme wijze verankerd in de inrichting en het beheer van de leefomgeving. MEERJARIG INVESTERINGSPROGRAMMA (MIP) Het MIP vormt de uitvoeringsagenda van het programma en maakt inzichtelijk welke projecten, onderzoeken en samenwerkingsactiviteiten worden uitgevoerd, wanneer deze plaatsvinden en hoe zij bijdragen aan de doelstellingen van dit programma.

Het MIP geeft daarmee prioriteit, planning en samenhang aan de uitvoering en verbindt de strategische ambities uit het programma met de daadwerkelijke inzet van mensen, middelen en investeringen in de komende jaren. MONITORING EN BIJSTURING De voortgang wordt per doelstelling gevolgd aan de hand van concrete indicatoren die inzicht geven in zowel de uitvoering van maatregelen als de behaalde effecten. Hierbij wordt onder meer gekeken naar de uitvoering van KRW- maatregelen, foutaansluitingen en overstorten, gerealiseerde klimaatadaptieve maatregelen, waterberging en infiltratie, het aantal geplante bomen, meldingen van wateroverlast, ecologische risico’s en de mate waarin inwoners en partners bijdragen aan de doelstellingen. De monitoring maakt gebruik van beheergegevens, meetnetten, projectinformatie, meldingen en regionale data van samenwerkingspartners. Jaarlijkse evaluaties en een vierjaarlijkse herijking maken het mogelijk om tijdig bij te sturen wanneer resultaten achterblijven of omstandigheden veranderen. Zo blijft het programma een adaptief instrument dat continu inspeelt op nieuwe inzichten, klimaatontwikkelingen en maatschappelijke opgaven. H O O FDSTUK 1 Inleiding 13 12 1.1 AANLEIDING VOOR HET PROGRAMMA Het klimaat verandert merkbaar: hitte, droogte en hevige neerslag komen vaker voor en het weer wordt grilliger.

De gevolgen zijn zichtbaar in onze leefomgeving: bomen en planten sterven door droogte, terwijl op andere momenten wateroverlast ontstaat door hoge grondwaterstanden of piekbuien. Dit vraagt om gerichte maatregelen om schade, ook economisch, te beperken. De openbare ruimte speelt hierin een sleutelrol en moet meerdere functies combineren, zoals waterberging, verkoeling en gebruiksruimte. Door toenemende opgaven en veranderende behoeften is een meer integrale aanpak noodzakelijk. De gemeente werkt al met diverse beleidsdocumenten op het gebied van water, riolering en klimaatadaptatie, waaronder het afkoppelbeleidsplan 2014, het GRP 2022–2026, de Klimaatadaptatiestrategie, de Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie 2022–2026 en het Waterketenplan Noord-Limburg en Water- en Klimaatadaptatieplan van Waterpanel Noord. Door klimaatverandering en andere ontwikkelingen, zoals de energietransitie, woningkrapte en toenemende zorgvraag, groeit de noodzaak om het totale watersysteem (riolering, oppervlaktewater en grondwater) integraal te benaderen. Dit maakt één gezamenlijk thematisch programma wenselijk. Het thematisch programma Water, Riolering en Klimaatadaptatie is een uitwerking van de Omgevingsvisie (2022) en de Strategische visie (2035) van de gemeente Maasgouw.

Het richt zich op de (deels wettelijke) taken, opgaven en ambities en bundelt de activiteiten die nodig zijn om de leefomgeving voor te bereiden op klimaatverandering, zoals hevige neerslag, langere droogteperioden en toenemende hittestress. Door deze opgaven samenhangend te benaderen, biedt het programma richting en structuur voor beleid en uitvoering. Het programma beschrijft wat we willen bereiken, waarom dat nodig is en welke inspanningen daarvoor vereist zijn en fungeert daarmee als sturingsinstrument voor keuzes, prioritering en rolverdeling. De meerjarige opzet zorgt voor continuïteit, zodat projecten en investeringen doelgericht kunnen worden gepland en uitgevoerd. Het programma geeft concreet invulling aan de inrichting van de openbare ruimte richting 2050, met als doel een klimaatbestendige en water-robuuste gemeente. Tegelijk blijft het streven om een aantrekkelijke leefomgeving te bieden, waarin een gezond watersysteem en groen essentieel zijn voor prettig wonen, werken en verblijven. 1.2 DOEL VAN HET PROGRAMMA WATER, RIOLERING & KLIMAATADAPTATIE Het Programma Water, Riolering & Klimaatadaptatie vormt het overkoepelende kader voor de gezamenlijke opgaven en maatregelen rond water- en rioolbeheer en klimaatadaptatie.

Het bundelt de activiteiten die nodig zijn om het watersysteem, het rioolstelsel en de leefomgeving voor te bereiden op klimaatverandering, zoals hevige neerslag, langere droogteperioden en toenemende hittestress. Door deze thema’s integraal te benaderen, biedt het programma samenhang en richting voor zowel beleid als uitvoering. Het beschrijft wat we willen bereiken, waarom dat nodig is en welke inspanningen daarvoor worden geleverd. Daarmee fungeert het als sturingsinstrument voor het ordenen van keuzes, het stellen van prioriteiten en het verduidelijken van verantwoordelijkheden. De meerjarige opzet zorgt voor stabiliteit en voorspelbaarheid, zodat projecten en investeringen doelgericht kunnen worden gepland en uitgevoerd. Binnen het programma worden doelstellingen en maatregelen onderscheiden op het gebied van de thema’s: • Afvalwater • Hemelwater • Grondwater • Oppervlaktewater • Hitte Het beleid richt zich op een integrale, realistische en gebiedsgerichte aanpak, waarbij water en klimaatadaptatie stevig worden verankerd, maar altijd in balans zijn met andere ruimtelijke en maatschappelijke doelen. 1 INLEIDING Het thema afvalwater omvat zowel de inzameling als de lozing en verwerking van huishoudelijk en industrieel afvalwater. Een goed functionerend rioolstelsel is essentieel om de gezondheid, leefbaarheid en waterkwaliteit te beschermen.

AFVALWATER Het thema hemelwater vraagt om een andere benadering dan afvalwater. Door klimaatverandering neemt de hoeveelheid extreme neerslag toe, en daarmee het risico op wateroverlast. Het programma richt zich op beperking van wateroverlast en het verantwoord afvoeren of infiltreren van hemelwater, zodat het de bodemkwaliteit niet schaadt en bijdraagt aan herstel van het grondwater. HEMELWATER Het thema grondwater speelt een sleutelrol bij zowel natte als droge periodes. De focus binnen dit thema ligt op het in balans houden van grondwaterstanden, zodat schade of risico’s door grondwateroverlast en droogte beperkt blijven. GRONDWATER Het thema oppervlaktewater heeft betrekking op sloten, beken, vijvers en plassen en vormt een belangrijk onderdeel van het watersysteem. Oppervlaktewater draagt bij aan een prettige leefomgeving waarbij ecologie, recreatie, de waterkwaliteit, waterveiligheid en droogte centraal staan. OPPERVLAKTEWATER Het thema hitte vormt een groeiende uitdaging, vooral in de bebouwde omgeving. Langdurige warmere periodes vergroten gezondheidsrisico’s, belasten de openbare ruimte en versnellen verdroging. De aanwezigheid en het vasthouden van water (in combinatie met groen) levert een wezenlijke bijdrage aan de bestrijding van hittestress en droogte.

HITTE 15 14 1.3 POSITIONERING VAN HET PROGRAMMA Het Programma Water, Riolering en Klimaatadaptatie valt onder de Omgevingsvisie (februari 2022) en de Strategische visie 2035 (oktober 2025) van de gemeente Maasgouw. Deze visies en de onderliggende programma’s, in dit geval voor Water, Riolering en Klimaatadaptatie, vormen samen een hiërarchische, maar flexibele beleidscyclus onder de Omgevingswet. De visies bepalen de strategische langetermijnrichting, terwijl dit programma de link legt naar de concrete uitvoering. Met name de Strategische visie 2035 is leidend voor de inhoud van dit programma. De doelen en maatregelen in dit programma hebben direct raakvlak met de kernkwaliteiten van de gemeente (wat maakt Maasgouw bijzonder?) en de ambities (wat willen we bereiken?) zoals deze zijn omschreven in de strategische visie. Vanuit dit kader geven we nader invulling aan de ontwikkeling van het water- en rioleringssysteem en een toekomstbestendige en klimaatadaptieve leefomgeving. De onderstaande afbeelding geeft de positionering van het programma ten opzichte van de Omgevingsvisie, de strategische visie en de andere programma’s binnen de gemeente op hoofdlijnen weer.

Figuur 1 Positionering Programma water, riolering en klimaatadaptatie 1.4 SCOPE VAN HET PROGRAMMA: EEN VEILIGE EN GEZONDE LEEFOMGEVING Het Programma Water, Riolering en Klimaatadaptatie richt zich primair op de gebouwde omgeving en beschrijft het beleid tot en met 2030. De focus ligt op de gemeentelijke zorgplichten, klimaatadaptatie in de leefomgeving en de waterkwantiteit en -kwaliteit in relatie tot de openbare ruimte. Het accent ligt op het stedelijk watersysteem, het rioolstelsel, de hemelwaterafvoer, het grondwater en de inrichting en het beheer van de openbare ruimte. Het programma is geen juridisch bindend document, maar een beleidsinstrument om ambities en maatregelen uit te werken. De juridische verankering en uitwerking van ambities wordt in het omgevingsplan geregeld door hiervoor regels te stellen. Hoewel de focus op de gebouwde omgeving ligt, kan het buitengebied niet los worden gezien van deze opgaven. Watersystemen, rioolnetwerken en groenblauwe structuren vormen één samenhangend geheel dat niet stopt bij gebiedsgrenzen. Daarom wordt de invloed van en samenhang met het buitengebied expliciet meegenomen bij de opgaven, doelstellingen en maatregelen. De werking en kwaliteit van het watersysteem worden bepaald door een samenspel van menselijke activiteiten en natuurlijke processen.

Uit- en afspoeling van nutriënten en bestrijdingsmiddelen kan het oppervlakte- en grondwater belasten en het ecologisch functioneren van waterlopen en natuurgebieden onder druk zetten. Tegelijk dragen behoud en herstel van natuurlijke dynamiek, zoals ruimte voor water, vertraagde afvoer en ecologische verbindingen, bij aan een robuust en klimaatbestendig systeem. Deze aspecten worden in samenhang beschouwd en bieden kansen voor vergroening van de fysieke leefomgeving en daarmee voor het bevorderen van de biodiversiteit. De normstelling en uitvoering van maatregelen rond natuurontwikkeling, bestrijdingsmiddelen en bemesting liggen primair bij het Rijk, de provincie en het waterschap. Deze onderwerpen maken daarom geen zelfstandig onderdeel uit van het programma. De rol van de gemeente is aanvullend en richt zich vanuit haar eigen verantwoordelijkheid binnen de bebouwde omgeving op: • Het beheer van de openbare ruimte op een wijze die de belasting van het watersysteem beperkt. • Het signaleren van samenhang en afhankelijkheden met andere opgaven. • Het benutten van kansen bij (her)inrichting voor natuurlijke systemen. • Het afstemmen en samenwerken in regionale en gebiedsgerichte trajecten met het waterschap, de provincie en andere betrokken stakeholders.

Met deze afbakening wordt een integrale benadering van water en klimaatadaptatie gecombineerd met een heldere verdeling van verantwoordelijkheden (zie onderstaande figuur). Figuur 2 Scope verantwoordelijkheid gemeente binnen het Programma Water, Riolering en Klimaatadaptatie. Scope verantwoordelijkheid 1.5 | PARTICIPATIEPROCES EN INTEGRALE AFSTEMMING | 1.6LEESWIJZER Zoals paragraaf 1.3 beschrijft, is de Strategische visie 2035 leidend voor de inhoud van dit programma. In de | In de hoofdstukken van dit programma komen achtereenvolgens de volgende zaken aan bod: aanloop naar deze visie zijn in 2025 de inwoners van Maasgouw geraadpleegd over hun wensen, zorgen en prioriteiten voor de toekomst. De ruim 2.300 reacties hebben mede vormgegeven aan de Strategische visie Maasgouw | Hoofdstuk 2 – Het vertrekpunt. Beschrijft de landelijke, provinciale en regionale kaders waarbinnen de gemeente werkt. 2035, die in december 2025 unaniem door de gemeenteraad is vastgesteld. Deze visie is vervolgens doorvertaald | Ook wordt ingegaan op de gemeentelijke watertaken en de huidige situatie op het gebied van afvalwater, hemelwater, naar het voorliggende programma. | grondwater, oppervlaktewater en hitte. In navolging van de strategische visie is ook bij de totstandkoming van dit programma Water, Riolering en | Hoofdstuk 3 – De opgaven in gemeente Maasgouw.

Brengt de gebiedsgerichte opgaven in beeld. Per thema wordt Klimaatadaptatie ingezet op een zorgvuldig en proportioneel participatieproces en integrale afstemming, passend | beschreven welke uitdagingen er spelen op het gebied van wateroverlast, waterkwaliteit, droogte, hitte en vergroening. bij het strategische karakter van dit programma. In de voorbereiding zijn twee integrale werksessies georganiseerd met betrokken interne disciplines. In deze werksessies is gezamenlijk gewerkt aan het duiden van de opgaven en het | Hoofdstuk 4 – Wat willen we bereiken en hoe pakken we dit aan. Vertaalt de ambities uit de Omgevingsvisie, de bepalen van de doelen van het programma. Door deze integrale benadering zijn verschillende beleidsvelden, zoals | Strategische Visie 2035 en andere beleidskaders naar concrete doelstellingen en bijbehorende maatregelen voor water, riool- en waterbeheer, groen, openbare ruimte, gezondheid, recreatie, klimaatadaptatie en ruimtelijke ontwikkeling, in | riolering en klimaatadaptatie. samenhang beschouwd en zijn gezamenlijke uitgangspunten vastgesteld. Hoofdstuk 5 – Richtlijnen voor uitvoering.

Bevat de beleidsmatige en technische uitgangspunten voor afvalwater, Daarnaast zijn gedurende het proces regelmatige afstemmingsmomenten geweest met de belangrijkste externe | hemelwater, grondwater, oppervlaktewater en klimaatadaptatie bij beheer, onderhoud, herinrichting en nieuwe stakeholders Waterschap Limburg en provincie Limburg. Deze overleggen waren gericht op het delen van kennis, het | ontwikkelingen. afstemmen van beleidsdoelen en het borgen van consistentie met regionale en provinciale opgaven en kaders. Hoofdstuk 6 – Meerjarig investeringsprogramma (MIP). Geeft een overzicht van de projecten, onderzoeken en Het Programma Water, Riolering en Klimaatadaptatie is de opvolger van het gemeentelijk rioleringsplan (GRP). Dit is | samenwerkingsactiviteiten die bijdragen aan de uitvoering van dit programma, inclusief de planning voor de komende geen verplicht programma onder de Omgevingswet. Dat blijkt uit artikel 3.14 van de Omgevingswet. Artikel 16.27, | jaren. eerste lid van de Omgevingswet bepaalt wel dat de uniforme openbare voorbereidingsprocedure voor dit programma moet worden doorlopen. Deze procedure houdt kortgezegd in dat het ontwerpprogramma voor zes weken ter inzage | Hoofdstuk 7 – Monitoring en bijsturing.

Beschrijft hoe de voortgang van het programma wordt gevolgd en geëvalueerd, wordt gelegd, zienswijzen worden beantwoord en tot slot wordt het programma vastgesteld door het college. | zodat tijdig kan worden bijgestuurd als doelen of resultaten achterblijven. Met deze werkwijze is invulling gegeven aan participatie op een wijze die recht doet aan de aard en schaal van het programma (artikel 10.8) en die bijdraagt aan transparante besluitvorming. 16 | 17 H O O FDSTUK 2 Het vertrekpunt 21 20 2.1 HET KADER WAARIN WE WERKEN Het landelijk kader waarin we werken wordt gevormd door de Ontwerp Nota Ruimte 2050. Het maken van samenhangende ruimtelijke keuzes staat in de Nota Ruimte centraal. Daarmee geeft de Nota Ruimte richting aan de ruimtelijke ontwikkeling van Nederland, met als uiteindelijk doel een optimale balans tussen het beschermen en benutten van onze fysieke leefomgeving. En conform de Omgevingswet, het bereiken en in standhouden van een veilige en gezonde fysieke leefomgeving en goede omgevingskwaliteit. Vanuit water en klimaatadaptatie is de opgave om Nederland waterveilig te houden en te werken aan een robuust water- en bodemsysteem: meer ruimte voor rivieren, dijken en waterberging, én een betere balans tussen de regionale watervraag en het regionaal wateraanbod. Regio’s moeten zelf meer water vasthouden, bergen en besparen.

Voor 2050 is het doel dat het watersysteem toekomstbestendig is: ruimte voor rivierverruiming en dijkversterking is veiliggesteld, uiterwaarden worden niet meer bebouwd, en regio’s kunnen beter omgaan met droogte, wateroverlast en verzilting. Zoetwatergebruik en ruimtelijke functies zijn dan beter afgestemd op wat het water- en bodemsysteem duurzaam kan leveren. De regionale (beheer)programma’s en omgevingsvisies van de verschillende partners sluiten hierbij aan. Daarnaast wordt in het programma rekening gehouden met de verschillende verordeningen, zoals de waterschapsverordening en Omgevingsverordening Limburg. De gemeente participeert in diverse samenwerkingsverbanden, waaronder Waterpanel Noord en de Klimaattafel Limburg. Waterpanel is een regionaal samenwerkingsverband in Noord- en Midden-Limburg dat zich richt op waterbeheer en klimaatadaptatie. Het bestaat uit 15 gemeenten, Waterschap Limburg en drinkwaterbedrijf WML. Klimaattafel Limburg is het provinciale samenwerkingsverband dat strategieën uitzet voor een klimaatbestendige en water-robuuste leefomgeving. Het overleg is opgeknipt in een Ambtelijke Klimaattafel Limburg (AKaL) voor de voorbereiding en uitvoering en een Bestuurlijke Klimaattafel Limburg (BKaL) voor de besluitvorming. 2.2 ONZE GEMEENTELIJKE TAKEN, WAAR STAAN WE NU? De gemeente heeft een algemene taak om voor een veilige en gezonde leefomgeving te zorgen.

Dit betekent dat we zorgen voor een gezonde fysieke leefomgeving, inclusief lucht, bodem, water, geluid en leefkwaliteit. We voorkomen of beperken activiteiten die aanzienlijke nadelige gevolgen hebben voor de gezondheid via het beleid, regels in het omgevingsplan en vergunningen door het integreren van gezondheid in ruimtelijke keuzes. Het Programma Water, Riolering en Klimaatadaptatie vormt het overkoepelende kader waarin de gezamenlijke opgaven en maatregelen rond waterbeheer, riolering en klimaatadaptatie worden uitgewerkt. Binnen het programma worden doelen en maatregelen onderscheiden op het gebied van de vijf thema’s. Hierbij wordt allereerst de taak van de gemeente toegelicht en vervolgens wordt aangegeven waar de gemeente nu staat als vertrekpunt voor het programma. 2 HET VERTREKPUNT TAAK: De gemeente heeft een watertaak voor de inzameling en het transport van stedelijk afvalwater, zowel binnen als buiten de bebouwde kom. Het invullen van de zorgplicht betekent niet dat de gemeente het vuilwater altijd zelf inzamelt en afvoert. Het is ook mogelijk voor een perceeleigenaar om afvalwater in te zamelen met een andersoortige voorziening. Voor de gebouwde omgeving geldt dat deze voorziening wel moet worden beheerd door de gemeente. Voor het buitengebied is dat niet het geval. Daar kan een eigenaar ook zelf een voorziening installeren en beheren.

Voor de lozing van het afvalwater uit deze voorziening gelden regels van de gemeente (voor lozingen op de bodem) en het waterschap (voor lozingen op het oppervlaktewater). WAAR STAAN WE NU? Binnen de gemeente Maasgouw zijn alle woningen en bedrijven aangesloten op vrijverval- of drukriolering, of maken zij gebruik van een IBA. De vrijvervalriolering wordt jaarlijks volgens een vaste cyclus gereinigd en geïnspecteerd; noodzakelijke reparaties worden uitgevoerd. Hoofdgemalen en bergbezinkbassins zijn aangesloten op een hoofdpost, waardoor storingen direct bij de onderhoudsaannemer terechtkomen en doorgaans dezelfde dag worden verholpen. Ook de drukrioleringsunits worden jaarlijks onderhouden en waar nodig gerepareerd. Het aantal storingen is beperkt en stabiel. Hoewel drukriolering het duurste type riolering is, blijft het aantal units door het relatief kleine buitengebied beperkt en ervaart de gemeente geen capaciteitsproblemen. Naar de restlevensduur van de persleidingen is nog geen onderzoek gedaan. Het rioolbeheer is goed op orde; het beperkte aantal meldingen bevestigt dat het stelsel goed functioneert. De gemeente heeft geen meet- en monitoringsplan om meer inzicht te krijgen in het functioneren van de riolering. Er vinden wel metingen plaats bij de hoofdgemalen en bergbezinkbassins. Er is geen aanleiding om meer metingen uit te voeren in het rioolstelsel.

Rioolreliningen vinden plaats naar aanleiding van rioolinspecties. De afweging tussen het vervangen van een rioolleiding of het plaatsen van een relining wordt gemaakt op basis van: de technische staat van de leiding, de ligging van de leiding, kosten en de overlast die vervanging veroorzaakt. Er zijn geen aanwijzingen voor foutieve aansluitingen op de riolering. De wens is om hier in de toekomst wel meer inzicht in te krijgen. In het GRP 2022-2026 zijn hydraulische en milieutechnische maatregelen opgenomen vanuit het toen opgestelde SSW Maasgouw. Doelstelling was om de maatregelen in de planperiode uit te voeren. De hydraulische maatregelen zijn grotendeels uitgevoerd volgens planning. De milieutechnische maatregelen moeten voor eind 2027 zijn uitgevoerd omdat dan de KRW-doelstellingen gehaald moeten zijn. Deze maatregelen zijn grotendeels uitgevoerd, de maatregel in Wessem waarbij het waterschap betrokken is, is nog niet uitgevoerd. De gemeente is hier afhankelijk van acties vanuit het waterschap. Een maatregel bij de Notebeemd in Thorn kon niet worden uitgevoerd als voorzien. Hiervoor is in het systeemoverzicht stedelijk water een nieuwe oplossing bedacht die wel uitvoerbaar is. De uitvoering is voorzien voor 2027. Hiermee is de gemeente een van de eerste gemeenten in Limburg die voldoet aan de KRW-eisen voor riolering. In 2026 heeft de gemeente het SSW geactualiseerd.

De nieuwe maatregelen die uit de toetsing naar voren komen zijn opgenomen in dit nieuwe Programma Water, Riolering en Klimaatadaptatie. 2.2.1 STEDELIJK AFVALWATER (INZAMELING EN WATERKWALITEIT) 2.2.2 | HEMELWATER (WATEROVERLAST, INZAMELING EN LOZING) | 2.2.3 | GRONDWATER (GRONDWATEROVERLAST EN DROOGTE) TAAK: | TAAK: Een eigenaar heeft een verantwoordelijkheid voor het verwerken van regenwater op het eigen perceel. De gemeente is | Voor grondwater geldt dat de gemeente in de gebouwde omgeving verantwoordelijk is voor het nemen van maatregelen in verantwoordelijk voor inzameling van afstromend regenwater van percelen, waarvan de eigenaren redelijkerwijs niet | de gemeentelijke openbare grond om structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstanden te voorkomen. Althans, voor zelf kunnen voorzien in de afvoer naar bodem of oppervlaktewater. Met andere woorden: de watertaak begint bij de | zover de maatregelen doelmatig zijn en niet tot de zorg van het waterschap of de provincie behoren. Ook hier geldt dat perceeleigenaar. Als de gemeente overtollig regenwater inzamelt, is ze ook verantwoordelijk voor de verdere omgang, | als de gemeente grondwater inzamelt, ze ook verantwoordelijk is voor de verdere verwerking ervan, zoals onder andere inclusief de lozing in oppervlaktewater of bodem. Dit geldt voor de gebouwde omgeving en het buitengebied.

Door | afvoer naar het oppervlaktewater. Een perceel-/gebouweigenaar heeft ook een eigen verantwoordelijkheid om te zorgen klimaatverandering neemt de hoeveelheid extreme neerslag toe, en daarmee het risico op wateroverlast. Het programma | voor de goede staat van zijn perceel en gebouwen op dat perceel. Dit geldt ook voor de gemeente zelf in de rol van richt zich op wateroverlast en het verantwoord infiltreren of afvoeren van hemelwater, zodat het de bodemkwaliteit niet | perceel-/gebouweigenaar. Het gaat bijvoorbeeld om de waterdichtheid van een kelder als deze als verblijfsruimte wordt schaadt en bijdraagt aan herstel van het grondwater. | gebruikt (bijvoorbeeld een keuken, slaapkamer, of een beneden maaiveld gelegen badkamer, souterrain of winkelruimte). Grondwater speelt een sleutelrol bij zowel natte als droge periodes. De focus binnen dit thema ligt op het in balans houden WAAR STAAN WE NU? | van grondwaterstanden, zodat schade of risico’s door grondwateroverlast en droogte beperkt blijven. Er zijn sinds 2021 niet veel overlastgebeurtenissen voorgekomen. De gemeente accepteert nooit water in de woning. Bij buien die eens in de twee jaar vallen wil de gemeente niet dat er water op straat staat.

| WAAR STAAN WE NU? De gemeente heeft een eigen peilbuizennetwerk van 22 peilbuizen, waarbij het ondiepe grondwater in de eerste circa Het afkoppelen van verhard oppervlak is een belangrijke ambitie waarbij de gemeente als uitgangspunt heeft dat bij | 5 meter wordt gemeten. De metingen zijn gestart medio 2019 en 2020. De resultaten van deze grondwaterstanden zijn herinrichtingen de voorzijdes van woningen, met toestemming van de perceeleigenaren, worden afgekoppeld. Als de | vooralsnog niet ontsloten via de BRO. KRW-doelen voor riooloverstorten behaald zijn, is er milieutechnisch geen reden meer om door te gaan met afkoppelen. Afkoppelen helpt wel bij het bestrijden van overlast van heviger wordende buien. | In de natte winter van 2023-2024 is het heel lang heel nat gebleven aan de zuidzijde van Thorn. Hier is in het SSW 2026 een extra afvoergreppel voorzien aan de Baarstraat waar een infiltratiestelsel ligt. Dat stelsel heeft een overloop op Via Waterklaar kunnen inwoners afkoppelsubsidie krijgen om regenwater af te koppelen van de riolering. In de afgelopen | een buffer en in natte perioden liep die buffer over. De afvoergreppel wordt aangelegd vanaf de buffer naar open water. vijf jaar is ruim 9.000 m2 particulier oppervlak afgekoppeld. Opvallend is dat de laatste jaren maar een beperkt aantal mensen actief aan de slag is gegaan.

In mei 2026 heeft het waterschap te kennen gegeven dat ze gaat stoppen met de subsidieregeling afkoppelen particulier terrein per 1 januari 2027. Bij nieuwe ontwikkelingen verwacht de gemeente dat voor al het nieuw verhard oppervlak een waterberging wordt gerealiseerd. Het uitgangspunt van de gemeente is dat er 50 mm waterberging per vierkante meter verhard oppervlak wordt aangelegd als er geen sprake is van een lozing op oppervlaktewater. Wanneer er wel sprake is van een lozing op oppervlaktewater dan dient te worden voldaan aan de waterschapsverordening van Waterschap Limburg. Binnen de gemeente liggen op heel wat plekken infiltratievoorzieningen, zowel bovengrondse voorzieningen in de vorm van wadi’s als ook ondergrondse infiltratievoorzieningen. De wadi’s worden extensief beheerd en daar waar mogelijk door begrazing van schapen. Hoewel de gemeente in haar huidige GRP de intentie had om het functioneren van deze voorzieningen te meten is daar nu nog geen sprake van. Op basis van visuele waarnemingen wordt geconstateerd dat de voorzieningen goed functioneren. De gemeente heeft geen hemelwaterverordening en daarmee dus nog geen regels vastgesteld voor het bergen van hemelwater bij nieuwe ontwikkelingen. Binnen Waterpanel Noord zijn afgelopen jaar wel bouwstenen voor in het omgevingsplan opgesteld.

In het omgevingsplan gaat de gemeente de regels voor het omgaan met regenwater bij nieuwbouw vastleggen. Figuur 3. Situering huidige buffer en greppels aan de Baarstraat 22 | 23 25 24 De Thornerbeek wordt in de toekomst meer richting de kern van Thorn verlegd. De greppel blijft noodzakelijk om de werking van de buffer beter te kunnen reguleren. Bovenstrooms van dit gebied liggen oudere wijken van Thorn die op termijn in aanmerking komen voor herinrichting, waarbij permeabele betonbuizen kunnen worden toegepast. De bestaande buffer kan daarbij tevens dienen als noodoverlaat binnen het systeem. Daarmee blijft de greppel ook de komende periode een belangrijke functie vervullen. Daarnaast zijn er ook meldingen uit Beegden. Daar heeft de gemeente in de planperiode ook een enquête uitgevoerd om meer inzicht te krijgen in de grondwateroverlast. Alle woningen binnen de bebouwde kom zijn aangeschreven. Op basis van de enquête zijn de knelpuntlocaties gecategoriseerd. Klachten waarvoor de gemeente 100% zeker aan de lat staat, klachten waar het 100 % zeker een particuliere verantwoordelijkheid is en een grijs gebied. Op basis van de categorieën worden oplossingen uitgewerkt waarbij ook gekeken wordt of de gemeente voor het grijze gebied gemakkelijk maatregelen kan meenemen. Binnen de gemeente ligt een grondwaterbeschermingsgebied en ook een waterwingebied nabij Heel en Beegden.

Het waterwingebied gaat voor een klein deel over de kern van Heel en op die plek heeft de gemeente extra aandacht voor de riolering om vervuiling van het grondwater door bijvoorbeeld lekkage van de riolering te voorkomen. TAAK: De gemeente heeft geen primaire taak voor het beheren van oppervlaktewater, dat is de verantwoordelijkheid van waterschap Limburg en Rijkswaterstaat. De gemeente heeft hierin wel aanpalende gemeentelijke watertaken waarbij de gemeente moet voorkomen dat bij piekafvoeren richting sloten, beken, kanalen en/of hoofdvaarwegen dit niet leiden tot overlast en schade, zowel in kwantiteit als kwaliteit. Ook keuzes in de inrichting van zowel het landelijk als het stedelijk gebied mogen het oppervlaktewatersysteem niet schaden. Oppervlaktewater zoals sloten, beken, vijvers en plassen vormt een belangrijk onderdeel van het watersysteem en draagt bij aan ecologie, recreatie en veiligheid. Binnen dit thema staat de waterkwaliteit, waterveiligheid en droogte centraal. WAAR STAAN WE NU? De gemeente heeft kaarten laten maken voor hoogwater-situaties zodat inwoners inzicht kregen van de hoogwatersituatie in 2021. Deze kaarten zijn tijdens de open dag van de gemeente gebruikt. Hiermee zijn onze inwoners beter geïnformeerd. Afgelopen planperiode is weinig sprake van overlast geweest. Verschillende wateren worden getest op zwemwaterkwaliteit.

Zwemwaterkwaliteit is geen primaire zorg voor de gemeente, maar voor Waterschap Limburg en provincie Limburg. Het is wel eens voorgekomen om bordjes te plaatsen voor blauwalg. Uit de gevoerde risicodialogen vanuit de stresstesten met de ondernemers op het gebied van waterrecreatie, is gebleken dat het onderwerp ten aanzien van blauwalg niet speelde. 2.2.4 OPPERVLAKTEWATER (WATERKWALITEIT EN WATERVEILIGHEID) TAAK: Hitte vormt een groeiende uitdaging. Langdurige warmere periodes vergroten gezondheidsrisico’s, belasten de openbare ruimte, versnellen verdroging en hebben effect op de kwaliteit van het oppervlaktewater. De gemeente heeft geen wettelijke “hittezorgplicht” zoals bij afvalwater, hemelwater of grondwater. Onder de Omgevingswet, het klimaatadaptatiebeleid en de ambitie Nederland klimaatbestendig en water-robuust in 2050 hebben gemeenten wel een duidelijke verantwoordelijkheid om hitte te voorkomen, te beperken en te beheersen, vooral in de bebouwde omgeving. Zo moet de gemeente bij het inrichten van de fysieke leefomgeving rekening houden met gezondheid, veiligheid en klimaatadaptatie en heeft de gemeente vanuit het sociaal en ruimtelijk domein de taak om risico’s voor gezondheid te beperken, vooral voor de kwetsbare groepen. WAAR STAAN WE NU? Verschillende onderwerpen zijn van belang om een klimaatbestendige inrichting te realiseren.

Om wateroverlast te verminderen wordt bij alle herinrichtingen hemelwater afgekoppeld en daarbij worden ook de voorzijdes van de daken meegenomen. Daarnaast heeft de gemeente in de planperiode onderzocht welke plekken als koelte-eiland kunnen worden ingericht binnen alle bebouwde kommen. Er is nu een goed beeld van kansen voor extra groen met bomen in verschillende categorieën. Daarbij is ook gekeken naar de beschikbare ruimte nu en in de toekomst. Doelstelling van de gemeente is om in 2027 en 2028 alle eerste ordebomen te gaan planten zodat ook op korte termijn een koelte-effect ontstaat. De gemeente heeft in de planperiode ook een vergroeningsproject voor voortuinen opgezet waarbij inwoners worden gefaciliteerd door de gemeente. De inwoners ontstenen hun voortuin en de gemeente stelt materialen en kennis ter beschikking om te zorgen dat er een groene voortuin komt. De relatief grote buitendienst van de gemeente kan in deze projecten haar bijdrage leveren. In de planperiode zijn hierdoor 170 voortuinen groener geworden en heeft in totaal 2.250 m² vergroening van voortuinen plaatsgevonden. In de planperiode van het GRP zijn, als eerste gemeente in Limburg, alle schoolpleinen binnen de gemeente klimaatproof gemaakt door toevoeging van groen en infiltratie van hemelwater. In Wessem komt een nieuw schoolgebouw en wat direct een klimaatproof schoolplein krijgt.

In de planperiode van het GRP is in de regionale samenwerking (15 gemeenten, Waterschap Limburg, WML) een water- en klimaatadaptatieplan vastgesteld dat zich richt op: 1. Een klimaatadaptieve en weerbare leefomgeving 2. Verbetering waterkwaliteit 3. Versterking van capaciteit en uitvoeringskracht Het daarbij horende uitvoeringsprogramma voor 2026–2027 sluit aan bij dit programma. 2.2.5 HITTE H O O FDSTUK 3 De opgaven in gemeente Maasgouw 29 28 We leven in een snel veranderende tijd waarin we als samenleving een antwoord moeten geven op uiteenlopende uitdagende opgaven. Kennis van de ondergrond, de aanwezige netwerken op het gebied van groen, water en riolering én de occupatielaag (zoals stedelijk hitte eiland effect, grondwaterbeschermings- en waterwingebieden) is nodig voor het Programma Water, Riolering en Klimaatadaptatie nodig om hier passend op te kunnen antwoorden. In dit hoofdstuk wordt daarom inzicht gegeven in de eigenschappen van het land binnen de gemeente Maasgouw en de opgaven op het gebied van water, riolering en klimaat die daarmee samenhangen. De gemeente Maasgouw is gelegen in het gebied van de ‘Onderlegger water en bodem Limburg’ met de Maasterrassen, Maasplassen en beekdalen. Hier stroomt de Maas in een relatief vlak en breed gedeelte en heeft de rivier in het verleden grote meanders gevormd.

Hogerop de oever vinden we de Maasterrassen, met daarin beekdalen die afwateren op de Maas. In dit traject mondt de Roer uit als grootste zijrivier van het Limburgse Maasdal, samen met nog enkele kleinere beken die het oosten en westen van Limburg ontwateren. De Maas heeft hier relatief veel ruimte. De beken hebben minder ruimte, waardoor schade kan ontstaan aan landbouw en stedelijk gebied zodra deze buiten hun oevers treden. Een deel van de vallei, maar vooral de omliggende hogere gronden zijn in gebruik voor landbouw, waarvoor met name het oppervlaktewatersysteem in het verleden is aangepast. Ook vinden we hier relatief veel natuurgebieden. De grote waterplassen die dit gebied rijk is, hebben een lage waterkwaliteit door opwarming van het water, lage wateraanvoer, diverse lozingen en verkeerde inrichting van de plassen. De gemeente Maasgouw is, op basis van de ondergrond, onder te verdelen in een viertal deelgebieden die zich door de jaren heen op een bepaalde manier hebben gevormd en waar derhalve ook andere opgaven op het gebied van water en klimaatadaptatie spelen. De volgende paragraaf gaat hier nader op in. 3.1 KENMERKEN PER LANDSCHAPSTYPEN In de onderstaande paragrafen worden de kenmerken van de vier deelgebieden verder toegelicht en wordt kort ingegaan op de specifieke opgaven die spelen per deelgebied. De ligging van de deelgebieden is onderstaand weergegeven.

Daarna is een korte toelichting van de kenmerken per deelgebied opgenomen. 3 DE OPGAVEN IN GEMEENTE MAASGOUW Figuur 4. De vier deelgebieden/Landschapstypen die in gemeente Maasgouw worden onderscheiden Beekdalen Het beekdallandschap bestaat uit een langgerekte laagte die in het verleden is gevormd door de vroegere ligging van de Krombeek, die het gebied in noord-zuidrichting doorsnijdt. De A2 ligt parallel aan deze beek en vormt een duidelijke lineaire structuur in het landschap. De onregelmatige verkaveling bestaat hoofdzakelijk uit gras- en hooiland, aangevuld met kleine akkercomplexen en omgeven door bosjes, populieropstanden en elzen- en wilgenbegroeiing. Het terrein van MBC’13 en de kern Brachterbeek maken deel uit van de boringsvrije zone. De laagte is aangewezen als onderdeel van de groenblauwe mantel: een overgangszone en ecologische verbinding tussen natuurgebieden, het Natuurnetwerk en agrarisch of stedelijk gebied. Landduinen De landduinen bestaan uit een mozaïek van hoger gelegen, beboste zandduinen en lagergelegen vennen en schrale graslanden. De bodem bestaat uit droge zandgronden met een lage grondwaterstand. De wegen zijn overwegend rechtlijnig; de karakteristieke brede veedriften, routes waarover vroeger vee werd verplaatst, zijn nog duidelijk herkenbaar in het terrein.

Het regelmatige verkavelingspatroon bestaat hoofdzakelijk uit blokverkaveling, voornamelijk in gebruik voor bosbouw en omgeven door houtwallen en laanbeplanting langs oude driften. De Lange Vlieter en de Beegderheide vormen binnen dit landschap waardevolle ecologische zones met een belangrijke functie voor waterberging, grondwateraanvulling en als geleidelijke overgang tussen droge landduinen en nattere laagtes. Binnen dit gebied liggen de kernen Beegden en Heel. Het gebied behoort tot de boringsvrije zone; enkele delen maken daarnaast deel uit van de groenblauwe mantel. Maasdal Het Maasdal is een uitgesproken waterrijk landschap, gevormd door de natuurlijke dynamiek van de Maas en later door menselijk ingrijpen, zoals kanalisatie, dijkbouw en ontgrondingen. Hierdoor is een afwisselend landschap ontstaan van rivierarmen, plassen, dijken en open laagtes. Kenmerkend is het contrast tussen de meer besloten hogere gronden, zoals zandige dekzandgebieden, en het open, dynamische rivierlandschap langs de Maas, het Lateraalkanaal en de beekdalen. De overwegend klei- en grindrijke ondergrond bepaalt de bodemopbouw en hydrologische werking. Wegen en bebouwing liggen veelal op hoger gelegen dijken en stroomruggen, die bescherming bieden tegen hoogwater. De verkaveling is onregelmatig, met graslanden en natuur in de lagere delen en akkerbouw en boomgaarden op de hogere gronden.

Vrijwel het hele Maasdal valt onder de Beleidslijn Grote Rivieren: rijksbeleid dat projecten in het rivierbed streng reguleert om de waterafvoer te waarborgen en overstromingen te voorkomen. Daarnaast ligt een groot deel van het gebied binnen de groenblauwe mantel. Centraal in het Maasdal liggen enkele Natura 2000-gebieden. Het gebied rond De Lange Vlieter is aangewezen als waterwingebied, de Boschmolenplas als grondwaterbeschermingsgebied en de rest van het Maasdal als boringsvrije zone. Oude ontginningen De oude ontginningen kenmerken zich door een licht bol reliëf, diepe grondwaterstanden en plaatselijk poelen langs de randen van het gebied. De bodem bestaat uit een zandige ondergrond met daarboven een dikke, vruchtbare humeuze laag met veel organisch materiaal, zoals plantenresten (eerdgronden). Deze humeuze bovenlaag maakt het landschap geschikt voor akkerbouw op grote, onregelmatig verkavelde percelen. Hierdoor is sprake van een herkenbaar, grootschalig en blokvormig agrarisch cultuurlandschap in het omsloten achterland van Brachterbeek. Wegen liggen rondom de akkers en worden soms radiaal doorsneden door oude zandpaden. Bomenrijen langs wegen en solitaire veldbomen bij kruisen en kapellen vormen herkenbare landschapselementen binnen dit deelgebied.

31 30 3.2 OPGAVEN PER THEMA Onderstaand zijn voor de thema’s afvalwater, hemelwater, grondwater, oppervlaktewater en hitte de opgaven beschreven. Per landschapstype zijn er geen grote verschillen in de huidige en toekomstige knelpunten, met name ten aanzien van de thema’s hemelwater en oppervlaktewater (Bron: Rapport onderlegger water en bodem Limburg). De opgaven zijn daarom onderstaand niet per landschapstype maar per thema omschreven. 3.2.1 OPGAVEN STEDELIJK AFVALWATER Bij hevige regen komt het steeds vaker voor dat overstorten vanuit het gemeentelijk rioolstelsel lozen op het oppervlaktewater. Dit gebeurt vooral in de zomer, wanneer beken en andere wateren weinig water afvoeren. Daardoor wordt het water minder verdund en komt er naar verhouding meer overstortwater in de beken en andere wateren terecht. Hiermee kan de waterkwaliteit verslechteren. Omdat buien in de komende decennia naar verwachting heviger worden, neemt de kans toe dat riooloverstorten vaker in werking treden. Figuur 5.

Mogelijke huidige en toekomstige knelpunten ten aanzien van de thema’s afvalwater (riooloverstorten), grondwater (droogte), oppervlaktewater (waterbeschikbaarheid en waterkwaliteit) (Bron: Rapport onderlegger water en bodem Limburg) Binnen het deelgebied van het Maasdal liggen twee overstorten die niet voldoen aan de benodigde kwaliteit en een hoge prioriteit hebben1 (zie bijlage 2): • De Itterbeek kent een hoge ecologische verwachting met een wenselijk KRW-niveau van T=5. Vanwege de hoge ecologische belasting vanuit België, die naar verwachting niet op korte termijn zal verbeteren, is voorlopig ook een sanering naar T=2 acceptabel. De T=2 sanering heeft daarbij een middelhoge prioriteit. In het SSW 2026 is hiervoor een maatregel voorzien, die is opgenomen in het meerjarig investeringsprogramma in hoofdstuk 6. • Het bergbezinkbassin in de Sint Antoniusstraat is de enige overstort van het gemengde rioolstelsel in Panheel. Deze overstort loost op de Panheelderbeek. De Panheelderbeek loost op het kanaal Wessem-Nederweert en heeft sinds 2020 een T=2 KRW-doelstelling. Wat betreft de ecologische visie geldt dat de huidige situatie niet acceptabel is. Verbetermaatregelen voor het behalen van de T=2 norm zijn hier noodzakelijk. In de ecologische visie heeft Waterschap Limburg deze maatregelen een middelhoge prioriteit gegeven.

In de kernen van Maasbracht en Linne zijn verschillende andere overstorten aanwezig die rechtstreeks lozen op de Maas en het Julianakanaal. Voor deze overstorten geldt geen norm of de betreffende overstort voldoet al aan de gestelde norm. In de overige gebieden geldt dat op basis van de ecologische visie van Waterschap Limburg de ecologische toestand bij de overstorten in dit gebied acceptabel is. Maatregelen voor verbetering zijn hier dan ook niet noodzakelijk. De T niveaus (T=1 t/m T=5) geven de mate van bescherming/ambitie voor waterkwaliteit en ecologie aan bij lozingen (zoals riooloverstorten) in relatie tot de Kaderrichtlijn Water (KRW): • T=1 – zeer laag beschermingsniveau. Alleen minimale maatregelen worden getroffen. Overstorten kunnen relatief vaak optreden en hebben een duidelijke negatieve invloed op de waterkwaliteit en ecologie. Geschikt voor wateren met een zeer lage ecologische waarde. • T=2 – basisbeschermingsniveau. Eerste verbeterstap waarbij overstorten beperkt worden, maar nog regelmatig voorkomen. De impact op het watersysteem blijft merkbaar. Wordt vaak toegepast als tijdelijke of pragmatische oplossing indien hogere doelen nog niet haalbaar zijn. • T=3 – gemiddeld beschermingsniveau. Overstorten worden verder teruggedrongen en de belasting van het oppervlaktewater is aanzienlijk lager.

Dit niveau vormt vaak de standaard voor regulier beheer en biedt een redelijke bescherming van de waterkwaliteit. • T=4 – hoog beschermingsniveau. Sterke reductie van overstorten en lozingen. Negatieve effecten op ecologie en waterkwaliteit zijn beperkt en incidenteel. Wordt toegepast bij wateren met een hogere ecologische functie of ambitie. • T=5 – zeer hoog beschermingsniveau (KRW-ambitie) Overstorten zijn vrijwel volledig geminimaliseerd en hebben geen noemenswaardige invloed meer op de waterkwaliteit. Dit niveau sluit aan bij de doelen van de Kaderrichtlijn Water en wordt nagestreefd bij ecologisch waardevolle wateren. 1Systeemoverzicht stedelijk water, actualisatie hydraulische en milieutechnische analyse van de afwateringssystemen in de gemeente Maasgouw, Kragten 3.2.2 | OPGAVEN HEMELWATER | 3.2.3 | OPGAVEN GRONDWATER De neerslaghoeveelheden en -intensiteit tijdens buien zijn in de afgelopen 50 jaar toegenomen en dit zorgt | In de zomers van de afgelopen 50 jaar zijn de totale neerslaghoeveelheden niet zozeer afgenomen, maar vaker voor oppervlakkige afstroom van regenwater in met name de verstedelijkte gebieden. Hellende wegen | is door de hogere temperaturen vooral de verdamping toegenomen. Daarnaast wordt water tijdens natte fungeren hierbij als tijdelijke watergang en voeren het water naar lage plekken.

Het water verzamelt zich op | perioden via de uitgebreide ontwatering versneld afgevoerd, waardoor gebieden sneller kunnen uitdrogen. De deze lagere plekken en kan hier tot overlast leiden als het niet snel genoeg naar een beek wordt afgevoerd. | toch al beperkte hoeveelheid vocht in verslechterde bodems (verarmd aan organische stof en verdicht en daardoor minder geschikt om water vast te houden) raken daardoor eerder uitgeput. Tijdens langere perioden zonder regen droogt de Door de oplopende temperaturen kan de lucht steeds meer vocht bevatten. Dit heeft als gevolg dat buien vooral in het | bodem daardoor nog sneller uit. Dit leidt tot opbrengstverliezen en schade aan natuurgebieden. Omdat de temperaturen zomerhalfjaar (1 april t/m 30 september) zwaarder worden. Het is niet per se de totale hoeveelheid neerslag, maar vooral | verder stijgen, nemen de huidige knelpunten naar verwachting toe. Zelfs wanneer droge perioden niet langer duren dan in de intensiteit die toeneemt. Vooral het afwateringssysteem in stedelijke gebieden is niet berekend op deze hoeveelheden | het verleden, worden de gevolgen van droogte intenser doordat de verdamping verder toeneemt en het bodemvocht eerder water. De overlast door zware buien zal daardoor toenemen. | verdampt.

Daartegenover staat dat meer regen in het winterhalfjaar kan leiden tot hogere grondwaterstanden in voormalige kwelgebieden, waardoor grondwateroverlast kan ontstaan (zie ook figuur 6). In het winterhalfjaar (1 oktober t/m 31 maart) is het vooral de neerslagduur die groter wordt. Het regent vaak een langere tijd achter elkaar. Op landbouwgrond die is aangestampt (bijvoorbeeld door machines of vee) kan het water moeilijk in | In de kern Beegden zijn na de natte jaren 2023 en 2024 meerdere meldingen van grondwateroverlast binnengekomen. de bodem zakken. Daardoor blijft er water op de akkers staan. De bodem krijgt minder lucht en raakt dichter, waardoor | Naar aanleiding hiervan is een aanvullend onderzoek gestart, ondersteund door een enquête. Hieruit blijkt dat de overlast planten en bodemdiertjes slechter kunnen leven. Dit verslechtert de bodemstructuur en de kwaliteit van de bodem. | zich niet concentreert in een specifiek deel van deze kern, maar verspreid over de kern voorkomt. In de overige kernen zijn geen locaties met grondwateroverlast bekend. Mogelijke knelpunten als gevolg van hemelwater en oppervlaktewater zijn in het onderstaande figuur omschreven. Een toename van droogte heeft direct impact op grondwaterafhankelijke natuur. Binnen het Maasdal zijn redelijk tot zeer goed ontwikkelde, verdrogingsgevoelige natuurgebieden aanwezig.

De grondwaterstand in deze gebieden hangt nauw samen met de waterstand in de Maas. Het waterpeil in de Maas is een gemeente-overstijgende verantwoordelijkheid, waardoor voor de opgaven in het Maasdal met name wordt aangesloten bij ontwikkelingen van Rijkswaterstaat en Waterschap Limburg. Daarnaast ligt een deel van de gemeente in een grondwaterbeschermingsgebied en waterwingebied: Zo liggen de kern van Heel, de Boschmolenplas en de Polderplas in grondwaterbeschermingsgebied, terwijl de Lange Vlieter en aangrenzende gebieden onderdeel zijn van het waterwingebied. Deze functies benadrukken het belang van een zorgvuldige omgang met grondwater en waterkwaliteit op deze locaties. Binnen het landschapstype landduinen bevinden zich eveneens redelijk tot goed ontwikkelde maar verdrogingsgevoelige natuurgebieden, met name rondom de vennen op de Beegderheide en in het hoogveengebied van de Tuspeel. Door de aanwezigheid van klei- en leemlagen kan hemelwater hier minder goed in de bodem infiltreren, waardoor deze gebieden sterk afhankelijk zijn van neerslag en de eigenschappen van de ondergrond. 3.2.4 | OPGAVEN OPPERVLAKTEWATER Binnen de gemeente stromen de Itterbeek, Thornerbeek, Baarstraatlossing, Panheelderbeek, Sleijebeek, Breulesgraaf richting de Maas, de aangrenzende Maasplassen of het Lateraalkanaal. Neerslag valt steeds vaker in de vorm van korte, hevige buien.

Hierdoor krijgt het water minder tijd om in de bodem te infiltreren en stroomt Figuur 6. Mogelijk huidige en toekomstige knelpunten ten aanzien van de thema’s hemelwater en oppervlaktewater | een groter deel direct af naar sloten en beken. Als gevolg wordt de bodem en het grondwater minder goed aangevuld. (Bron: Rapport onderlegger water en bodem Limburg) | Tegelijkertijd neemt het vochtvasthoudend vermogen van de bodem af door verdroging. De combinatie van hevige neerslag en een minder sponsachtige bodem zorgt ervoor dat nutriënten en gewasbeschermingsmiddelen gemakkelijker uit- en afspoelen naar het oppervlaktewater. Op dit moment zijn er in de gemeente Maasgouw (binnen de landschapstypen) geen locaties aanwezig waar wateroverlast | Verslempering versterkt het effect van uit- en afspoeling van nutriënten en gewasbeschermingsmiddelen naar het als gevolg van extreme neerslag een knelpunt is. Als de intensiteit van de buien in de toekomst extremer wordt, kan circa 5 | oppervlaktewater. Verslemping is een proces waarbij regendruppels de bodem losslaan, waarna fijne bodemdeeltjes dicht cm water op straat komen te staan. Plaatselijk kan de waterhoogte op straat zelfs toenemen naar 30 cm. Voor gerichtere | op elkaar gaan liggen. Zo ontstaat een dichte, harde korst aan het oppervlak.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://maasgouw.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/f877b5a1-99de-4c75-8989-f7b7ff714f67?agendaItemId=916173a1-1ae9-4bc1-a099-70110a4ced18