Bijlage 1: Gebiedsvisie Havengebied Maasbracht
Tekst van het document
Gebiedsvisie
Havengebied Maasbracht
In opdracht van: Gemeente Maasgouw
|
Augustus 2024
|
BCI & RHDHV, 2024
1
Ten geleide
Inhoudsopgave
Doel integrale gebiedsvisie havengebied Maasbracht
Hoofdstuk 1
Inleiding
4
Met deze integrale gebiedsvisie wordt richting en ruimte gegeven aan de verschillende ambities en waarden
1.1 Proces totstandkoming gebiedsvisie
5
in het plangebied en huidige verrommeling en oneigenlijk gebruik wordt bestreden. Ook wordt ingespeeld
1.2 Betrekken van stakeholders
6
Huidige stand havengebied Maasbracht
8
op grote opgaven en ontwikkelingen in de aankomende jaren zoals klimaatverandering en verduurzaming, veranderingen in de scheepvaart en versterking van landschap en vestigingsklimaat. De visie geeft een
Hoofdstuk 2
toekomstbeeld van de gewenste gebiedsontwikkeling richting 2035 en verder.
2.1 Inleiding
9
2.2 Cultuurhistorie
10
De gebiedsvisie dient de volgende doelen:
2.3 Economie
13
• Het dient als nadere invulling van de gemeentelijke omgevingsvisie (deel-gebiedsvisie) en kan daarmee
2.4 Ecologie, natuur en landschap
16
gebruikt worden bij onderbouwingen van nieuwe bestemmings- /omgevingsplannen ter plaatse. • Het dient als kader waarmee ruimte wordt gegeven aan gewenste ontwikkelingen en ambities, met aandacht voor ruimtelijke kwaliteit en economische belangen.
2.5 Logistiek
27
2.6 Recreatie
29
2.7 DNA havengebied Maasbracht
32
• Het dient als onderbouwing voor de op te stellen contracten met ondernemer(s) in het plangebied die betrokken zijn bij de geplande ontwikkelingen.
Hoofdstuk 3
• Het dient als input richting Rijkswaterstaat en Rijksvastgoedbedrijf voor de erfpachtcontracten van de bedrijven die gevestigd zijn op Bunkerhaven.
Ontwikkelingen en ambities
34
3.1 Ontwikkelingen en uitdagingen voor het plangebied
35
3.2 Ambities voor het plangebied
37
• Het dient als input richting Rijkswaterstaat en Rijksvastgoedbedrijf ter onderbouwing van de gewenste functies op de landtong.
Opbouw hoofdstuk 1: Inleiding
Hoofdstuk 4
Toekomstbeeld havengebied Maasbracht
38
4.1 Gebiedsvisie havengebied Maasbracht
39
4.2 Toekomstbeeld
41
Korte toelichting van het doorlopen proces voor totstandkoming van de gebiedsvisie, met een overzicht van de wijze waarop verschillende stakeholders zijn meegenomen.
Bijlage 1 Scan mer- (beoordelings)plicht ontwikkelingen Havengebied Maasbracht
48
Overzicht van het huidige DNA van het plangebied. Na afbakening van het plangebied waar deze visie over
1 Introductie op milieueffectrapportage
49
gaat en een beschrijving van de cultuurhistorie, wordt het havengebied Maasbracht aan de hand van 4
2 Wat houdt het voornemen in?
50
thema’s beschreven: Economie, Ecologie, natuur & landschap, Logistiek en Recreatie. Deze thema’s zijn
3 Voornemen mer(beoordelings)-plichtig?
51
geïdentificeerd op basis van bestaande (beleids)documenten, een bureaustudie en een DNA-sessie met diverse
4 Conclusie
55
Opbouw hoofdstuk 2: Huidige stand havengebied Maasbracht
beleidsdomeinen van de gemeente Maasgouw (o.a. Economie, Ecologie, Verkeer en Communicatie).
Opbouw hoofdstuk 3: Ontwikkelingen en ambities Dit hoofdstuk geeft een overzicht van de verschillende ontwikkelingen en uitdagingen waar het havengebied Maasbracht mee te maken krijgt richting 2035 en verder. Daarnaast worden ambities voor het plangebied weergegeven, evenals een overzicht van de belangrijkste uitkomsten die zijn opgehaald gedurende het participatieve proces.
Opbouw hoofdstuk 4: Toekomstbeeld havengebied Maasbracht In dit hoofdstuk wordt de gebiedsvisie verbeeld en beschreven. Er zijn hoofdprincipes leidend geweest voor verdere invulling van het plangebied. Deze hoofdprincipes worden beschreven, waarna wordt ingegaan op hoe er invulling is gegeven aan deze hoofdprincipes. Het hoofdstuk sluit af met een toekomstbeeld (kaartbeeld) voorzien van toelichting.
2
3
1
1.1 Proces totstandkoming gebiedsvisie Deze visie is tot stand gekomen door middel van een aantal stappen waarbij input breed is opgehaald en onderzocht, om vervolgens tot één integrale gebiedsvisie en toekomstbeeld te komen. Eerst werd de scope (opgave en afbakening plangebied) van de visie helder, vervolgens zijn het karakter van het gebied (DNA) en belangen & ambities van verschillende stakeholders onderzocht. In de laatste stappen zijn samen met stakeholders gewenste toekomstbeelden opgesteld, die de basis legden voor het toekomstbeeld. In figuur 1.1 is dit schematisch weergegeven.
Hoofdstuk
Processchema
Inleiding
oktober - november 2023
november - december 2023
januari - maart 2024
maart - april 2024
april - mei 2024
Stap 1 Scoping en m.e.r. scan: Afkaderen
Stap 2 DNA gebied in beeld: Analyseren
Stap 3 Belangen en ambities in kaart: Verkennen
Stap 4 Gewenste toekomstbeelden: Creëren
Stap 5 Gebiedsvisie en toekomstbeeld: Uitwerken
Kernteam 1 Scoping sessie Gebiedsbezoek
Kernteam 2 Werk sessie
Kernteam 3 Sparring sessie Interviews Klankbordgroep 1 DNA en belangen Gebiedstafels (3x)
Kernteam 4 Sessie en toekomstbeelden
Kernteam 5 Selectiekader Klankbordgroep 2 varianten afwegen
Resultaat • Afkadering opdracht • Inzicht m.e.r. traject • Participatie- en communicatieplan
Resultaat • DNA havengebied in beeld • Deelrapport DNA
Resultaat • Resultaten interviews
Resultaat • Geschetste toekomstbeelden
Resultaat • Redenatie afweging • Eindrapport gebiedsvisie
Uitkomsten m.e.r.-scan: • Geen plan-m.e.r. betekent aanpak handhaven Figuur 1.1 Processchema Gebiedsvisie havengebied Maasbracht Bron: BCI & RHDHV, 2024
In het participatieve proces is veelvuldig afgestemd met een gemeentelijk kernteam, bestaande uit drie medewerkers van de gemeente Maasgouw. Tweemaal is met een bredere vertegenwoordiging, de Klankbordgroep, van de gemeente overlegd. In verschillende bijeenkomsten is in de vorm van fysieke en digitale (groeps)interviews gesproken met vertegenwoordigers van het plangebied (belanghebbenden). Hierna volgt een toelichting op de stappen uit figuur 1.1 en de wijze waarop de omgeving is betrokken.
Stap 1: Scoping en m.e.r. scan In stap 1 is het plangebied afgebakend en op basis van de methodiek strategisch omgevingsmanagement bepaald welke stakeholders van belang zijn om te betrekken in dit participatieve proces. Bovendien is een m.e.r. (milieueffectrapportage) scan uitgevoerd bij de start van het traject en aan het einde van het visievormingsproces. Voor activiteiten met mogelijk nadelige gevolgen voor de omgeving en natuur moet namelijk een milieueffectrapportage worden doorlopen, waarmee het milieubelang een volwaardige plaats krijgt in besluitvorming. Uit deze m.e.r. scan zijn geen signalen gekomen voor m.e.r.-plicht van toekomstambities- of ontwikkelingen zoals in deze visie opgenomen.
4
5
Stap 2: DNA gebied in beeld
• Klankbordgroep gemeente Maasgouw; tweemaal bijeengeroepen voor een fysieke bijeenkomst op het
In stap 2 is de ontstaansgeschiedenis van het plangebied in kaart gebracht en zijn de belangrijkste
gemeentehuis. De eerste keer is een DNA sessie georganiseerd, de tweede keer zijn er hoofdkeuzes gemaakt voor
gebiedswaarden (ofwel: het DNA) geïdentificeerd. Hiervoor is gebruik gemaakt van diverse bronnen, deels
de gebiedsvisie. De klankbordgroep is uitgenodigd voor de gebiedssessie en heeft schriftelijk feedback geleverd
beschikbaar gesteld door de gemeente Maasgouw. Vervolgens zijn kenmerken van het plangebied op een rij gezet, onder meer tijdens een fysiek bezoek aan het havengebied Maasbracht. Het havengebied is samen met het kernteam van de gemeente bezocht.
op de concept gebiedsvisie. • Rijksvastgoedbedrijf; in een digitaal groepsinterview zijn het gebieds-DNA en de belangrijkste waarden voorgelegd en getoetst. Rijksvastgoedbedrijf is uitgenodigd voor de gebiedssessie en heeft digitaal en schriftelijk feedback geleverd op de concept gebiedsvisie.
Op basis van documentatie (geschiedenis en gebiedskenmerken) en het gebiedsbezoek is een presentatie voorbereid voor de klankbordgroep. Tijdens een werksessie zijn gezamenlijk de belangrijkste waarden van het havengebied Maasbracht aangescherpt en op kaart ingetekend. Deze kaart is gedigitaliseerd en opgenomen in de gebiedsvisie (zie hoofdstuk 2).
• Rijkswaterstaat; in een digitaal groepsinterview zijn het gebieds-DNA en de belangrijkste waarden voorgelegd en getoetst. Rijkswaterstaat is uitgenodigd voor de gebiedssessie en heeft digitaal en schriftelijk feedback geleverd op de concept gebiedsvisie. • Provincie Limburg; in een digitaal groepsinterview zijn het gebieds-DNA en de belangrijkste waarden voorgelegd en getoetst, ook heeft de provincie ambities voor het plangebied richting de toekomst uitgesproken. Er is
Stap 3: Belangen en ambities in kaart
gesproken met provinciale medewerkers vanuit ecologie, planologie en economie. De provincie Limburg is
In stap 3 zijn interviews afgenomen met stakeholders die een direct belang hebben in het plangebied,
uitgenodigd voor de gebieds-sessie en heeft digitaal en schriftelijk feedback geleverd op de concept gebiedsvisie.
zoals ondernemers, bewoners, publieke partijen (Provincie, Rijkswaterstaat, Rijksvastgoedbedrijf) en Natuurmonumenten. Het gebieds-DNA en de belangrijkste waarden zijn aan hen voorgelegd en getoetst.
Bedrijven in het plangebied
Daarnaast is aan iedere stakeholder gevraagd wat de belangrijkste ambities zijn ten aanzien van het
• Bedrijven; in een digitaal groepsinterview zijn het gebieds-DNA en de belangrijkste waarden voorgelegd en
plangebied. Tot slot is een analyse gemaakt van de belangrijkste opgaven die op het havengebied afkomen,
getoetst. Bovendien hebben bedrijven ambities voor het plangebied richting de toekomst uitgesproken. Bedrijven
ook dit is met de stakeholders besproken (zie hiervoor ook paragraaf 1.2 en hoofdstuk 3).
zijn uitgenodigd voor de gebiedssessie.
Stap 4: Gewenste toekomstbeelden
Betrokken partijen in het plangebied
Nadat alle (groeps)interviews hebben plaatsgevonden is er een gebiedssessie georganiseerd met de
• Natuurmonumenten; in een digitaal groepsinterview, samen de afdeling ecologie van de provincie Limburg, zijn
vertegenwoordigers van het gebied. Hiervoor zijn alle stakeholders uitgenodigd, evenals gebiedsgebruikers zoals de waterscouting, watersportvereniging. In deze gebiedssessie zijn de opgehaalde waarden en ambities getoetst en verder aangescherpt. Vervolgens is langs drie deelgebieden (noord, midden en zuid) doorgepraat over een toekomstbestendige inrichting van het plangebied en zijn ideeën en wensen ingetekend.
het gebieds-DNA en de belangrijkste waarden voorgelegd en getoetst. Natuurmonumenten heeft ambities voor het plangebied richting de toekomst uitgesproken en is daarnaast uitgenodigd voor de gebiedssessie. • Bewoners woonboten/(bedrijfs)woningen; bewoners uit het plangebied zijn per brief uitgenodigd voor een fysiek interview op het gemeentehuis. In dit interview zijn het gebieds-DNA en de belangrijkste waarden voorgelegd en getoetst. Daarnaast hebben bewoners hun ambities voor het plangebied richting de toekomst uitgesproken.
De gedigitaliseerde kaartbeelden zijn opgenomen in de gebiedsvisie en vormen de basis van het gewenste
Bewoners zijn uitgenodigd voor de gebiedssessie.
toekomstbeeld van het havengebied Maasbracht.
• Waterscouting en watersportvereniging deze gebruikers van het gebied zijn uitgenodigd voor de gebiedssessie.
Stap 5: Gebiedsvisie en toekomstbeeld
Overige partijen buiten het plangebied
Stap 5 begon met een werksessie met het kernteam. Hierin zijn de resultaten van de (groeps)interviews en
• Overige partijen, zoals inwoners van Maasbracht of recreanten, ontvangen informatie via een buurtkrant, lokale
de gebiedssessie besproken. Vervolgens zijn voor drie deelgebieden (noord, midden en zuid) keuzes gemaakt
krant of nieuwsbrief op de website van de gemeente Maasgouw.
richting een toekomstbeeld en de keuzes onderbouwd in samenwerking met de Klankbordgroep (beschreven in hoofdstuk 4). Dit legde samen met het DNA de basis voor deze gebiedsvisie.
1.2 Betrekken van stakeholders De betrokken stakeholders in dit participatieve proces zijn op te delen in vier groepen: publieke stakeholders, bedrijven in het plangebied, betrokken partijen in het plangebied en overige partijen buiten het plangebied. Hieronder is kort toegelicht op welke wijze de stakeholders zijn betrokken in het participatieve proces.
Publieke stakeholders • Kernteam gemeente Maasgouw; tijdens telefonische en fysieke/digitale bijeenkomsten heeft afstemming plaatsgevonden met de ambtelijke vertegenwoordiging van de gemeente. Het Kernteam was onder andere verantwoordelijk voor het houden van overzicht, het bewaken van de planning en het informeren en betrekken van belangrijke stakeholders bij het participatieve proces. Figuur 1.2 Sfeerbeeld en schets gebiedssessie Bron: BCI & RHDHV, 2024
6
7
2
2.1 Inleiding De focus van deze integrale gebiedsvisie ligt op het “havengebied Maasbracht”. In figuur 2.1 is het plangebied afgebakend. Op de kaart zijn ook andere gebieden weergegeven (bedrijventerreinen of woongebieden). In het rapport wordt naar deze gebieden gerefereerd wanneer dit van belang is. Bijvoorbeeld wanneer er sprake is van interactie (zoals zichtlijnen) tussen een gebied en het plangebied.
Hoofdstuk
Huidige stand havengebied Maasbracht
Figuur 2.1 Afbakening plangebied Bron: BCI & RHDHV, 2024
Leeswijzer hoofdstuk 2 Allereerst komt cultuurhistorie aan bod. In deze paragraaf wordt het ontstaan van het dorp Maasbracht aan het water in beeld gebracht en komt het belang van waterwegen en binnenvaart voor bewoners en de identiteit van het plangebied aan bod. De rest van dit hoofdstuk bestaat uit een beschrijving van en toelichting op 4 thema’s (Economie, Ecologie, natuur & landschap, Logistiek en Recreatie). Ieder thema sluit af met kwaliteiten en knelpunten.
8
9
2.2 Cultuurhistorie
Op historische kaarten van Maasbracht zijn er grote veranderingen te zien in het landschap: • 1870: Maasbracht is ontstaan aan de Maas en ten zuiden van Maasbracht ligt dan nog het dorpje Kruchten. In de omgeving zijn verschillende wateren aanwezig: de ‘Oude Maas’ is een smalle zijtak geworden aan de Maas
Ontstaansgeschiedenis
die door het landschap meandert van zuid naar noord. Het dorp Wessem ligt aan de overzijde van de rivier
Maasbracht is een dorp ontstaan in de vroege middeleeuwen aan de oever van de Maas. Maasbracht heeft haar
en de Thorner beek mondt ten zuiden van het dorp uit in de Maas. Er zijn brede uiterwaarden aanwezig. De
naam dan ook te danken aan de ligging aan de Maas. ‘Bracht’ is afkomstig van het diep geploegde akkerland,
Maas was vanaf 1860 slecht bevaarbaar; veel water werd onttrokken aan de rivier door kanalen die water
ontgonnen voor de grindwinning van waaruit het land met de Maasplassen is ontstaan. Maasbracht is als lintdorp aan de Maas naar het zuiden verder uitgebreid. Deze lintdorpen gelegen op hogere grond en met de ligging aan de Maas waren uiterst geschikt als woonplaats.
naar de Kempen brachten. • 1930: Ten zuiden van Maasbracht is de kolenhaven met kolentip van het Rijkskolentipbedrijf in gebruik genomen. De kolenhaven lag aan een zijtak van de rivier de Maas. Vanuit Zuid-Limburg werden kolen per trein vervoerd naar de haven en daar op schepen geladen. Op de kaart van 1930 is een lijn te zien die de ligging van het toekomstige Julianakanaal laat zien (op dat moment in aanleg). • Einde WOII: 240 schepen werden in de haven opgeblazen. De behoefte aan reparatie van deze schepen zorgde ervoor dat in de haven een scheepsbouw- en reparatiecluster ontstond. • 1955: In 1935 wordt het Julianakanaal geopend en ter hoogte van Maasbracht en de oude kolenhaven ligt het Sluizencomplex Maasbracht. Maasbracht ligt vanaf dit jaartal niet meer aan de Maas, maar aan de haven en het kanaal. Op de historische kaart is zichtbaar dat in de uiterwaarden langs de Maas plassen ontstaan ten behoeve van grindwinning. • 1980: vanaf het eind van de jaren ‘60 worden ten noorden van Maasbracht de snelweg A2 en verschillende havens aangelegd ten behoeve van de industrie en bedrijvigheid. Het sluizencomplex Maasbracht werd in 1964 gemoderniseerd en grotere kolken werden aangelegd naast de bestaande, kleinere sluis. Op de landtong tegenover Maasbracht vestigen zich verschillende (scheeps)bedrijven en gaat grindwinning op grote schaal verder.
• 2010: Het gebied rond de Maas bij Maasbracht bestaat inmiddels uit een waterrijk gebied: de Maasplassen. Deze plassen worden gebruikt voor watersport, recreatie en natuur. In 2012 is de oostelijke kolk van de sluis verlengd.
Havennijverheid Met de aanleg van het Julianakanaal in 1929 wordt de havennijverheid enorm gestimuleerd. Met het Julianakanaal -in combinatie met de bouw van de sluis- groeit Maasbracht uit tot een van de grootste binnenvaarthavens in Nederland. De rijke binnenvaarthistorie is nog steeds voelbaar bij een bezoek aan het dorp. Zo is in Maasbracht het Maas- en Scheepvaartmuseum te vinden. Maasbracht is een belangrijke spil, met name als haven en de bijbehorende bedrijventerreinen voor de beroepsvaart.
Figuur 2.2 Maasbracht door de jaren heen Bron: topotijdreis Maasbracht (linksboven naar rechtsonder: 1870, 1930, 1955, 1980, 2010)
10
11
Cultuurhistorisch erfgoed De gemeente Maasgouw kent een rijke, zichtbare geschiedenis. Ook archeologisch gezien kent de gemeente waarden. Het historisch bodemarchief wordt gekoesterd en staat benoemd in de Nota archeologiebeleid 2019.
2.3 Economie
Dit zorgt voor actieve bescherming van de archeologische waarden. Dit bodemarchief strekt zich uit over de hele gemeente en kenmerkend zijn de drie deelgebieden: kernen, landelijk gebied en Maasplassen.
Gebiedsgebruikers Lange tijd was de Maas niet bevaarbaar, onder meer omdat België veel water onttrok. In 1929 was de
Naast deze archeologische waarden kent Maasbracht ook nog verschillende rijksmonumenten zoals kerken,
Maasverbetering gereed (tussen Grave en Maasbracht). Omdat de rivier stroomopwaarts nog onbetrouwbaar
kapellen, oude boerderijen en oude woonhuizen. Aan de haven/Julianakanaal zijn twee Rijksmomenten
was, was het handig om in Maasbracht een overslag te realiseren. Steenkool was het belangrijkste
aanwezig: de Sint Gertrudiskerk en een villa (eind 19e eeuw).
overslaggoed, later werden ook zand, grind en andere grondstoffen overgeslagen.
Het gebouw ‘de Kolentip’ is geen monument, maar wel een belangrijk gebouw wat veel verteld over de historie
Eind 1929 werd de kolentip in gebruik genomen. De kolentip maakte het mogelijk om kolen in Maasbracht
van het plangebied. Hetzelfde geldt voor het sluizencomplex Maasbracht (inclusief de oude sluis) wat een
op schepen te laden. Na de opening van het Julianakanaal werd de kolentip overbodig en uiteindelijk in
imposant bouwwerk is dat de aansluiting van het Julianakanaal met de rivier markeert.
1935 gesloten. Het voormalige restaurant de Kolentip -met als onderstel de voormalige installatie- doet nog herinneren aan deze tijd. Andere overblijfselen van deze tijd zijn veel economische activiteiten op de kade van Maasbracht (binnenvaart, pleziervaart) en Wessem (’t Veerhuis, voormalige veerpont voor aanleg van de A2). Een belangrijke functie in het plangebied is de sluis. Het vormt de overgang tussen het Julianakanaal en de Maas en bestaat uit drie sluiskolken. Met een verval van bijna 12 meter hebben de sluizen het hoogste verval van alle sluizen in Nederland. Naast de sluis is hier de bediencentrale gevestigd van Rijkswaterstaat (figuur 2.4). Deze valt net buiten het havengebied Maasbracht maar speelt wel een belangrijke rol. Van hieruit begeleidt Rijkswaterstaat de scheepvaart op de Maas vanaf de Belgische grens tot aan Venlo. Ook treedt de bediencentrale op als coördinatiepunt bij ongevallen, calamiteiten en waterverontreinigingen.
Figuur 2.3 Archeologische waarden- en verwachtingenkaart Bron: Bestemmingsplan Schippersdock Wessem
Figuur 2.4
Bediencentrale Rijkswaterstaat Bron: BCI & RHDHV, 2024
Cultuurhistorische waarde havengebied Maasbracht Het havengebied Maasbracht wordt gekenmerkt door afgraving van de Maasplassen. Hierop volgend is de
In het plangebied zijn verschillende bedrijven gevestigd, zoals weergegeven in figuur 2.5. Het plangebied wordt
industriële cultuur van Maasbracht gevormd met daarbij behorende bouwwerken, zoals de kolentip en de
naast bedrijven (scheepsreparatie, scheepsonderhoud, oliehandel) ook gebruikt door recreatieve organisaties
oude sluis(kolk). Met de aanleg van het Julianakanaal in 1929 wordt de havennijverheid enorm gestimuleerd.
(watersportvereniging, waterscouting, pleziervaarten).
Met het Julianakanaal -in combinatie met de bouw van de sluis- groeit het uit tot een van de grootste
Het gebiedseigendom is grofweg in twee delen te splitsen: het eigendom van Rijkswaterstaat bestaat uit de
binnenvaarthavens in Nederland. Het binnenvaartmuseum geldt als een van de trekpleisters, net als het
bedrijfskavels aan de kant van het Julianakanaal die in erfpacht worden uitgegeven en de landtong aan de
imposante stuw- en sluiscomplex voor binnenvaartschepen. Ondanks de aanwezigheid van veel verschillende
noordzijde die tot onder de A2 loopt. Aan de Maaszijde zijn de kavels in eigendom van de gevestigde bedrijven.
cultuurhistorische waarden, zijn de waarden niet altijd optimaal leesbaar / beleefbaar in het plangebied.
12
13
Economische en logistieke waarde In 2019 was de directe- en indirecte economische toegevoegde waarde van bedrijven op watergebonden kavels mét een wateraansluiting voor binnenvaartschepen (bijvoorbeeld een kade) op de vier haventerreinen samen respectievelijk 52 miljoen en 45 miljoen euro. Het ecosysteem van binnenhavens in Maasgouw heeft ook een belangrijke logistieke functie in de nationale en grensoverschrijdende watercorridors. De totale overslag in het hele havengebied van de gemeente Maasgouw (getallen hebben betrekking op 2019) is onderverdeeld in zand en grind (ca. 0,6 miljoen ton) en veevoeder (ca. 0,55 miljoen ton). Werkgelegenheid en BRP Het havengebied Maasbracht maakt onderdeel uit van het bedrijventerreinenareaal in de bredere regio van Limburg. De economische functie van bedrijven op bedrijventerreinen is belangrijk voor de Midden Limburgse economie, wat blijkt uit onderzoek van Ecorys (2020) naar nautische bedrijvigheid in Midden-Limburg. Met iets meer dan 1/3e van de totale werkgelegenheid in Midden-Limburg op bedrijventerreinen wordt bijna 2/3e van het bruto regionaal product gerealiseerd. Dit duidt op een hoge arbeidsproductiviteit per medewerker en onderschrijft ook het belang van de bedrijventerreinen zoals het havengebied Maasbracht.
Box 1 - Definitie watergebonden en water verbonden bedrijf • Watergebonden bedrijf: bedrijven die direct gebruik maken van het water door een eigen kade en/of overslagactiviteiten (kadegebonden). • Water verbonden bedrijf: water verbonden bedrijven hebben geen eigen aansluiting op een kade, maar profiteren wel van de watergebonden overslaginfrastructuur en zijn soms ook afhankelijk van watergebonden bedrijven. Figuur 2.5
Gebruikers en eigendomssituatie
Dat houdt in dat de aanwezigheid van een kade een minimale vereiste is voor een haven gebonden bedrijventerrein of
havengebied Maasbracht
voor een nabijgelegen haven verbonden terrein.
Bron: Gemeente Maasgouw, 2024
Economische waarde
Kwaliteiten en knelpunten economische functie
Bedrijvenprofiel Kwaliteiten
Knelpunten
Het plangebied heeft een sterk en passend profiel dat
Binnen het huidige bestemmingsplan is een diversiteit
bestaat uit het onderhoudscluster rond de binnenvaart,
aan bedrijfsvestigingen mogelijk. Dit betekent dat
zand en grind overslag en watersport. Het plangebied
bij vertrek van een bedrijf een ander bedrijf in de
heeft toegevoegde waarde en is aanvullend op de
plaats kan komen dat geen gebruik maakt van een
andere havens in Maasgouw.
watergebonden kavel, of de huidige milieucategorie,
In het plangebied zijn bedrijven gevestigd die actief zijn in het onderhoud van binnenvaartschepen, zand en grind en watersport. Historisch gezien passen deze clusters bij het plangebied en zijn dan ook logischerwijs gevormd. Kenmerkend van deze bedrijfsfuncties is het extensief ruimtegebruik met een brede werkstrook op het water en het open terrein dat vaak goed zichtbaar is. Ecosysteem van binnenhavens Het havengebied Maasbracht is onderdeel van het ecosysteem van binnenhavens in de bredere regio van
of niet past binnen het nautisch-logistieke- /
gemeente Maasgouw. Deze havengebieden hebben aanvullende functies: • Maasbracht: is een belangrijk knooppunt voor de binnenvaart op de Maas. Het heeft goede faciliteiten voor vrachtverwerking en overslag. Ook is de pleziervaart een belangrijke economische activiteit. Er worden
watersportcluster. Het plangebied biedt watergebonden bedrijfskavels die
Op sommige kavels wordt nog niet de volledige potentie
schaars zijn in Nederland.
benut, bijvoorbeeld door veroudering of inefficiënt gebruik van de kavel.
verschillende goederen geladen en gelost, met name bulkgoederen en incidenteel stukgoed. Scheepvaart (bestemd voor de andere drie havens) kan in Maasbracht gebruik maken van de bunkerfaciliteit. • Prins Mauritshaven Wessem: is bekend om zijn jachthaven en recreatieve activiteiten. Het heeft faciliteiten voor pleziervaartuigen en vormt een populaire bestemming voor watersportliefhebbers. De nautische boulevard is een thematisch bedrijventerrein voor de pleziervaart (een ‘one stop shop’ voor pleziervaart). • Industriehaven Koeweide: deze haven herbergt voornamelijk bedrijven in de scheepsbouwsector (Tinnemans en Linssen Yachten). Op- en overslag vindt voornamelijk plaats bij De Heus (agrarische producten). • Kanaal Wessem-Nederweert: huisvest diverse soorten industrieën, voornamelijk zand, grind, op- en overslag, bewerking en bouwmaterialen. Bedrijven hier zijn actief in sectoren zoals transport, bouwmaterialen en soms
Het plangebied is een formele ligplaats van
Er zijn woningen gevestigd in bedrijfsgebied met een
Rijkswaterstaat en vervult een functie ten opzichte
hoge milieucategorie.
van de sluizen en binnen het systeem van de (inter) nationale vaarroutes. In het plangebied zijn bedrijven tot en met
Het gebied aan de noordkant van de landtong heeft een
milieucategorie 5 toegestaan.
formele functie als wachthaven maar wordt momenteel op een onduidelijke manier benut, dit oogt verrommeld.
ook lichte industrie.
14
15
2.4 Ecologie, natuur en landschap
Ecologisch beheer Op verschillende manieren wordt langs de Maas de ecologische waterkwaliteit verbeterd door het areaal riviernatuur te vergroten en verbeteren. Hiermee wordt een bijdrage geleverd aan het leefgebied van riviergebonden planten en dieren. Rondom de Maas gaat het om natuurvriendelijke oevers, het maken van
2.4.1 Ecologie op en rondom de landtong
meestromende geulen direct stroomopwaarts van het havengebied en het natuurvriendelijker inrichten
Het havengebied Maasbracht is zelf geen onderdeel van Natuurnetwerk Nederland, maar het plangebied wordt
van een beekmonding in het havengebied van Wessem. Er wordt een nieuwe kwelgeul aangelegd en een
wel omgeven door waterrijke natuur. Veel van deze gebieden zijn onderdeel van Natuurnetwerk Nederland en
bestaande oevergeul wordt ecologisch opgeknapt. Dit gebeurt op locaties binnen de gemeenten Beesel,
sommige delen hiervan zijn aangemerkt als Natura 2000 gebied.
Maasgouw, Boxmeer, Roermond, Venlo, Gennep, Mook en Middelaar en Waalwijk (Heusden). De Maasoevers in het plangebied dienen in samenhang met omliggende natuurontwikkelingsprojecten ontwikkeld en beheerd te worden. Hiermee kan worden bijgedragen aan ecologische verbindingen.
2.4.2 Beeldkwaliteit Zichtlijnen en ruimtes Figuur 2.7 toont een schematische weergave van een aantal belangrijke zichtlijnen binnen het plangebied. Binnen deze zichtlijnen staan zowel natuur als industrie centraal. Maasbracht kent een robuuste ‘skyline’ mede door de Clauscentrale die al vanaf de snelweg te zien is. De geclusterde industrie is vanaf Wessem, evenals het eiland binnen het plangebied, goed zichtbaar. Door de natuurlijk begroeide oevers wordt deze harde industrie ingekaderd en verzacht voor het oog. De landtong evenals de groene kade van Maasbracht spelen voor deze zichtlijnen dan ook een belangrijke rol. In de tabel worden de genummerde zichtlijnen nader toegelicht.
Figuur 2.6 Natuurnetwerk Nederland rondom het plangebied Bron: atlasleefomgeving.nl
Natuur en biodiversiteit zijn kwaliteiten die naast de Natura 2000 gebieden terug te zien zijn in de groene oevers binnen het plangebied. Een glooiende begroeide oever biedt een betere toegankelijkheid voor watervogels en andere zoogdieren van water naar land dan een ‘harde’ oever of kade. Vanwege de grote hoeveelheid water vormt de gemeente Maasgouw een belangrijk leefgebied voor de bever. Naast het creëren van nieuwe natuur is er ook de wens voor het aanbrengen van differentiatie in bestaand groen zoals het invoeren van een gedifferentieerd maaibeheer van bermen. Groenblauwe netwerk Het groenblauwe netwerk van natuurgebieden, verbindingszones (beekdalen), Maas en Maasplassen is kenmerkend voor de gemeente Maasgouw en heeft om meerdere redenen een belangrijke functie. Naast de klimaatbestendigheid van het groenblauwe netwerk biedt de verbindende factor van dit netwerk kansen voor de biodiversiteit van het plangebied. Met de vele versnipperende natuurgebieden in Nederland is het behouden en versterken van dit groenblauwe netwerk van belang.
16
Figuur 2.7 Imposante zichtlijnen gemeente Maasgouw Bron: BCI & RHDHV, 2024
17
Zichtlijn 1. Impressie 1
Zichtlijn 2. Impressie 4 Vanaf de boulevard van Maasbracht zijn verschillende
Impressie 4
zichten richting het water en de landtong aan de
Op de plek van de oude sluis ligt een kleine haven waar
overzijde:
een aantal woonboten permanent liggen. De Oude Maasweg ligt hoog in het landschap en het zicht wordt vrij smal
Impressie 1
ingekaderd richting het dorp.
Ter hoogte van de kerk en boulevard (noordzijde Havenstraat) is de groene landtong aan de overzijde
Het is een kleine haven en met haar groene oevers een
met groene oevers en aangemeerde schepen zichtbaar.
gemoedelijke plek. De woonbotenhaven is lager gelegen
Deze gaat richting het zuiden langzaam over in een
dan het Julianakanaal en de weg eromheen, omdat het
gebied waar de loodsen en kranen staan. Op de groene
waterpeil hier 12 meter lager is. Vanaf de woonbotenhaven
landtong kan het beeld soms verrommeld overkomen
wordt ervaren dat het water veilig ingekaderd ligt tussen
als het gebied wordt gebruikt door kampeerders,
de groene oevers. Het heeft hiermee een kleinschalige,
gepaard gaand met campers en tenten in het gebied.
natuurlijke en groene uitstraling.
Zichtlijn 1. Impressie 2 Impressie 2 en 3 Ter hoogte van de Havenstraat is het water (kanaal) goed zichtbaar met aan de overzijde een groene oever met (scheeps)bedrijvigheid, kranen en schepen. De schepen langs de boulevard en schepen en loodsen aan de overzijde van de rivier versterken het scheepvaartkarakter van Maasbracht. Het beeld van Maasbracht naar de overzijde van de rivier waar de bedrijven aanwezig zijn, oogt op sommige plekken
Zichtlijn 3. Impressie 5 Impressie 5
verrommeld.
Vanaf de sluizen het plangebied in kijkend wordt het zichtveld van zowel links als rechts ingekaderd door volle bomenlanen aan beide kanten van het kanaal.
Zichtlijn 1. Impressie 3
De bomenlanen leiden de blik langs de oevers van Maasbracht met bebouwing en (haven)industrie. Door de groene inrichting van de oevers wordt het beeld op de havenindustrie (schepen, kranen, loodsen) verzacht. Op deze plek is een karakteristieke en ‘vriendelijke’ zichtlijn ervaarbaar. Vanaf hier kan het plangebied op grote schaal worden ervaren.
Zichtlijn 4. Impressie 6 Vanaf de landtong zijn verschillende zichtlijnen richting Maasbracht. De weg loopt ‘achter’ de bedrijven langs, waardoor vanaf de openbare weg het zicht naar de overzijde (dorp Maasbracht) wordt geblokkeerd. Slechts tussen de bedrijvenindustrie zijn doorkijkjes met het zicht op het dorp Maasbracht. Verder de landtong op is een weidser zicht. Het algemene beeld op de landtong zelf is een combinatie van groen, scheepvaart en bedrijven. Impressie 6 Ter hoogte van de woonboten is de relatie met Maasbracht goed zichtbaar en ervaarbaar. Schepen, kranen en de skyline van het dorp zijn te zien. De kerk is daarbij een belangrijke landmark. De groene oever en laan bij de boulevard zorgen voor een zachte en groene aanblik van het dorp.
18
19
Beleving en ruimtes
Zichtlijn 4. Impressie 7 Impressie 7 Ter hoogte van de A2 is een uitzicht waarneembaar van het havengebied van Maasbracht. Kenmerkend voor de noordzijde van Maasbracht is de industriële border aan de rand van de oever. Vanaf deze plek is de industrie zeer dominant in het landschap aanwezig en richting het dorp worden de gebouwen en industrie kleinschaliger. Door de natuurlijke groene oever wordt deze industrie in beeld enigszins verzacht.
In dit grootschalige plangebied met veel water zijn lange zichtlijnen mogelijk en is de weidsheid met name te ervaren vanaf Wessem. Vanaf Maasbracht is het plangebied als kleinschalig te ervaren door de ligging van de Bunkerhaven en landtong. Er is een duidelijke ‘zicht’ interactie over het water van het dorp Maasbracht naar de overzijde richting de Bunkerhaven met bedrijvigheid. De voorzijde van het dorp is naar het water gekeerd en daarbij is ook nog een boulevard aanwezig die de rand markeert en het plangebied beleefbaar maakt. Het gebied tussen dorp en landtong kan als één ‘ruimte’ worden ervaren en heeft een kleinschalig karakter. Vanaf de landtong is de ‘reuring’ van het industrie- en havengebied Maasbracht en Wessem met haven goed zichtbaar. Vanaf het sluizencomplex worden de zichten richting Maasbracht ingekaderd door groen en gestuurd naar de oever van Maasbracht: met boulevard en bebouwing op de voorgrond en industrie en kranen op de achtergrond. De haven met woonboten in de oude sluis kan als kleinschalige ruimte worden gezien. Verrommeling beeldkwaliteit
Zichtlijn 5. Impressie 8
Op de landtong zijn een aantal onderdelen die verrommeld overkomen. In de bunkerhaven door hekwerken, Impressie 8
elementen in de openbare ruimte en onduidelijke grenzen van privé/openbaar gebied. Op de groene landtong
Vanaf de landtong (bij de A2) zijn er verschillende
zorgt het recreatieve gebruik in een aantal gevallen voor verrommeling en sociale onveiligheid door de
zichtlijnen over het water. Een ergernis in deze
aanwezigheid van kampeerders, vissers en personen die geen direct doel in het gebied hebben waardoor BBQ-
zichtlijnen zijn de duwbakken die in de vluchthaven
plekken worden gemaakt en campers en tenten op de landtong staan (langer dan toegestaan).
van de Bunkerhaven liggen. Deze duwbakken zijn
Hier wordt onvoldoende op gehandhaafd.
hier nagenoeg permanent aanwezig en onttrekken het zicht op het water en de beleving van de open ruimte. Door de matige staat waarin deze duwbakken veelal verkeren, lijken ze functieloos en dit geeft een verrommeld beeld.
Zichtlijn 6. Impressie 9 Vanaf het dorp Wessem zijn weidse uitzichten over de Maas, de groene landtong en richting Maasbracht. Impressie 9 Het hoge gebouw van ‘de Heus’ springt in het oog als landmark, richting Maasgouw zijn de kranen en kerk goed zichtbaar. Wegens eerder gemelde stankoverlast is de schacht eerder al opgehoogd.
Zichtlijn 6. Impressie 10 Impressie 10 Vanaf Wessem zijn achter de landtong met het zicht op het oosten de A2 en de Clauscentrale dominant in beeld. De landtong en beplantingen ‘verzachten’ dit beeld.
Figuur 2.8 Zichtlijnen en interactie Bron: BCI & RHDHV, 2024
20
21
2.4.3 Landgebruik
2.4.4 Water
Het cultuurlandschap van Maasgouw manifesteert zich in verschillende verschijningsvormen. De omgeving van
De gemeente en het plangebied bevinden zich in een netwerk van de Maas en haar vertakkingen, het
het dorp is overwegend natuur, water en agrarisch. Dit geeft een weidse beleving in het landschap. Maasbracht
Julianakanaal en de vele Maasplassen die zijn ontstaan in de rijke historie van dit gebied. Binnen het
zelf is niet weids, maar wordt gekenmerkt door industrie, bomenlanen en natuurrijke oevers. De aanwezigheid
plangebied onderscheiden zich drie verschillende soorten open water, namelijk de Maas, de Oude Maas en
van bomen en groene oevers zorgt voor een ‘groene omkadering’ wat karakteristiek is voor Maasbracht.
het Julianakanaal. Dit zijn vaarroutes die bevaren worden door de scheepvaart en pleziervaart. Verder liggen
Het gebruik van het landschap kent een grote variëteit aan functies: wonen, bedrijven, havenindustrie,
binnen het plangebied verschillende havens die als zelfstandige, kleine waterpartijen kunnen worden gezien.
recreatieondernemingen en horeca. Ook ligt Maasbracht omringd door de Maasplassen midden in veel
Hier vindt vooral recreatie plaats.
natuurgebieden waar zowel biodiversiteit als de mens van profiteert. Door water langer vast te houden, kunnen overstromingen en verdroging tegen worden gegaan. Ook door een bufferende werking kan wateroverlast voorkomen worden. Hoewel de mogelijkheden beperkt zijn (door de korte afstand tot open water is de bergingscapaciteit gering) is hier een rol weggelegd voor het bestaande groenblauw netwerk in de gemeente.
Figuur 2.9 Verschillende landschapstypen Bron: BCI & RHDHV, 2024 Figuur 2.10 Inzicht in watersituatie Maasbracht Bron: BCI & RHDHV, 2024
22
23
2.4.5 Energie
Kwaliteiten en knelpunten ecologie, natuur en landschap
Elektriciteit Enexis is netbeheerder in Maasbracht. Figuur 2.11 geeft het verzorgingsgebied van station Maasbracht weer.
Kwaliteiten
In het gebied is sprake van netcongestie. Momenteel is de situatie dat nieuwe aanvragen van bedrijven met een grootverbruik én aanvragen van verzwaringen van huidige aansluitingen van grootverbruikers vanwege netcongestie niet worden gehonoreerd door de netbeheerder. Bedrijven (grootverbruikers) die al een aansluiting hebben, kunnen op het huidige niveau wel nog steeds afnemen en terugleveren. Wel wordt hen gevraagd flexibeler om te gaan met hun capaciteit. De huidige situatie van netcongestie kan uitdagingen opleveren voor onder andere de industriële functies in het plangebied. De verwachting is dat in 2035 en daarna er weer voldoende aansluitcapaciteit is. Hoewel duurzame energie
Aanwezigheid van ecologisch waardevolle, blauwgroene
Oevers zijn groen ingericht, maar niet ecologisch.
natuurgebieden door NNN gebieden en Natura 2000
Groengebied op de landtong en oevers wordt niet
gebieden in de omgeving.
beheerd, kent weinig diversiteit en daarmee weinig biodiversiteit.
Groene oevers langs Maasbracht, Bunkerhaven en
Veel (overbodige) verlichting in het plangebied. Werkt
landtong.
verstorend voor natuurwaarden in het plangebied en heeft een negatieve uitstraling naar de omgeving van
opwek- en opslag kansen biedt, is er vaak een (lage) netspanning nodig om ook duurzame energiesystemen
het plangebied. Debet aan functioneren van de Maas als
draaiende te kunnen houden. Hier speelt het belangrijke schakelstation van TenneT (dat nog verder wordt
foerageergebied voor diverse vleermuizen.
uitgebreid) ook een rol. Mogelijk kunnen oplossingen zoals batterijopslag richting 2035 ook een rol spelen in de oplossing voor energiezekerheid en het optimale gebruik van eigen groen opgewekte energie.
Bomen en struwelen langs het water. Bomen als
Er zijn veel barrières in het plangebied (hekwerken)
lijnelement.
aanwezig, waardoor het voor dieren lastig is om zich te
Aardgas Vanuit het noorden komen de leidingen
Knelpunten
verplaatsen in het plangebied. Landtong (ook bij de Bunkerhaven) heeft een groene
Oevers zijn niet goed toegankelijk voor watervogels/
inrichting, ook rondom bedrijven.
zoogdieren, waardoor het land moeilijk te bereiken is.
de Maas oversteekt, vindt een aftakking
Kleinschalige beleving tussen de landtong en
Verrommeling van Bunkerhaven (hekwerken, elementen,
plaats, waar de gasleiding aan zowel
Maasbracht. Dit is uniek binnen het grootschalige
privé/openbaar) richting doorgaande route.
de oostelijke als westelijke richting
karakter van de Maasplassen.
van de Gasunie het plangebied binnen, parallel aan de A2 in zuidelijke richting (zie figuur 2.12). Ter hoogte waar de A2
van de A2 doorloopt. Aan de westelijke zijde doorkruist de gasleiding via de Brouwersstraat, Industriestraat en de Veerweg de Battenweg/Koeweide
Duwbakken in Sluishaven blokkeren zicht van landtong
beleefd als een prettige ruimte met mogelijkheid voor
richting Maasbracht (ontoegankelijk).
flaneren en uitrusten.
en Bunkerhaven. Ter hoogte van
Kleinschalige, vriendelijke skyline van Maasbracht
Geblokkeerd zicht op Maasbracht ter hoogte van de weg
de Hoofdstraat volgt de leiding het
(gebouwen, boulevard en kranen) te beleven vanaf de
Bunkerhaven.
Julianakanaal.
landtong en het sluizencomplex.
Waterstof Figuur 2.11 Verzorgingsgebied energie Maasbracht Bron: Enexis, 2024
Groene oevers en groene boulevard. Boulevard wordt
Momenteel levert de nabijgelegen gasgestookte Clauscentrale van RWE stroom aan het energienet, in de toekomst komen hier mogelijk waterstofactiviteiten bij waardoor ook voor het havengebied Maasbracht mogelijk nabije toegang tot
Op alle plekken in het plangebied beleving van de
De groengebieden zijn verrommeld en slecht
scheepvaart en nautisch karakter door zicht op varende
onderhouden.
en aangemeerde schepen, vlonders en kranen. Deze beleving is een belangrijk onderdeel van het karakter van Maasbracht. Oude sluis met woonboten als luwe en gemoedelijke
De landtong is de enige plek dichtbij Maasbracht waar
haven in het grotere geheel.
je dicht bij de Maas kunt komen.
Groen omkaderde zichtlijnen van sluis richting
De landtong is een ‘uithoek’ wat kan leiden tot sociale
Maasbracht.
onveiligheid.
Balans tussen groen, natuur en industrie, waardoor er
Doodlopende weg op de landtong.
waterstof ontstaat.
een ‘zachte’ beleving ontstaat van het plangebied.
Figuur 2.12 Gastransportleidingen Bron: Bestemmingsplan Bedrijventerreinen Maasbracht, 2012
24
Groene oevers en bomenlanen die de randen van het
In verband met de sterke stroming van de Maas moet de
dorp, sluis en haven omkaderen.
landtong verhard blijven, wat nadelig is voor het groene karakter.
25
Kwaliteiten
Knelpunten
Verbinding tussen waterpartijen van de Maasplassen
Het groen oogt op een aantal plekken rommelig en heeft
voor scheepvaart en recreatievaart.
met name op de landtong nog geen robuuste structuur.
2.5 Logistiek Bereikbaarheid over de weg Het havengebied Maasbracht is goed aangesloten op de (inter)nationale hoofdwegenstructuur. Figuur 2.13 laat zien dat het havengebied gelegen is nabij de A2 en A73 (via de N276). Via de sluis is de haven
Stuw- en sluiscomplex zorgt al decennia voor een betere
Nieuwe netaansluitingen zijn niet mogelijk en er kan
bevaarbaarheid en vaarverbindingen richting het zuiden.
geen elektriciteit terug geleverd worden aan het net
Ook is het een interessant bouwwerk waar mensen
(congestie).
Maasbracht verbonden met de Kanaalweg / Tipstraat en Stevensweerterweg, gelegen aan de westzijde van de kern Maasbracht.
graag willen kijken. Weidsheid en openheid door het vele water dat aanwezig is.
De Clauscentrale van RWE levert stroom aan het energienet.
Schakelstation van Tennet (dat nog verder wordt uitgebreid).
Figuur 2.13 Ontsluiting havengebied Maasbracht Bron: BCI & RHDHV, 2024
Figuur 2.14 Interne ontsluiting havengebied Maasbracht Bron: BCI & RHDHV, 2024
Het plangebied is niet direct ontsloten middels het openbaar vervoer. Voor wat betreft het openbaar vervoer is men aangewezen op bushaltes in de kern van Maasbracht, waarvan de dichtstbijzijnde aan de Stevensweerterweg is gelegen.
Interne ontsluiting en parkeren In de Bunkerhaven zijn twee wegen aanwezig, namelijk de Oude Maasweg en de Bunkerhaven (zie figuur 2.14). Alle bedrijven zijn rechtstreeks aan deze wegen gelegen. De Oude Maasweg leidt richting de kernen Stevensweert en Ohé en Laak. De Bunkerhaven dient als gebiedsontsluitingsweg voor bedrijven met in het verlengde de landtong. De bedrijven aan de Oude Maasweg voorzien in parkeerplaatsen op eigen terrein. Langs de Bunkerhaven vindt parkeren zowel plaats op eigen terrein als langs de weg. Aan de Bunkerhaven zijn twee kleine openbare parkeerterreinen aanwezig.
Figuur 2.15 Zicht op de straat Bunkerhaven Bron: BCI & RHDHV, 2024
26
27
Bereikbaarheid over het water Naast bereikbaarheid over de weg, is het plangebied bereikbaar vanaf de nationale vaarwateren. Vanuit het zuiden is het plangebied bereikbaar via de Maas, de Oude Maas en het Julianakanaal. Vanuit het noorden loopt
2.6 Recreatie
bereikbaarheid via de Maas, Lateraal Kanaal en vanuit westen het kanaal Wessem-Nederweert. De haven van Maasbracht bevindt zich in een gebied dat een cruciale rol speelt in de goederenvervoercorridor van
Waterrecreatie
Oost en Zuidoost.
Er zijn veel recreatiebedrijven binnen de gemeente, die toeristen en recreanten aantrekken uit de eigen gemeente en daarbuiten. In de directe omgeving is de Designer Outlet Roermond een belangrijke trekker voor bezoekers van het gebied. De aantrekkingskracht van de Maasplassen is een belangrijke toeristische/ recreatieve drager. Met name in de weekenden en vakanties wordt veel druk van recreatie en toerisme op natuur en landschap ervaren. Maasgouw is een van de waterrijkste gemeenten van Nederland. Een groot deel van de Maasplassen maakt deel uit van de gemeente Maasgouw. De Maasplassen staan onder meer bekend om dagstranden, variatie in watersportactiviteiten en rondvaartboten. • Dagstranden: Funbeach (Panheel), Dagstand de Maasterp (Ohé en Laak), Natuurbad De Heelderpeel (Heel), Dagstrand MRT Beach (Thorn), Dagstrand De Kis (Stevensweert); • Watersport: zeilen bij de Thorner Zeilclub (Thorn), duiken en freediven bij Boschmolenplas (Heel), Figuur 2.16 Goederenvervoercorridor Oost en Zuidoost Bron: Tullemans, Krachten, 2023
duiken bij Duikschool Bluegill Divers (Heel), E-flow (Thorn), vissen (aan de hele Maas mag ’s nachts gevist worden), supbike, waterfietsen, suppen, varen (gemotoriseerd en niet gemotoriseerd), surfen, waterscooter, zwemmen, waterskiën. • Rondvaartboten: rederij Cascade (Maasbracht), fietsvakantieboot de Miro, rondvaartboot de gouverneur, gastrederijen aan de Cruiseterminal in Maasbracht en de rondvaartsteiger in Thorn.
Verdere ontwikkeling van het plangebied is kansrijk omdat Maasbracht via de Maas toegang biedt tot de Rijn en andere grote Europese rivieren. Hierdoor kunnen binnenvaartschepen met verschillende bestemmingen in Nederland, België, Duitsland en zelfs verder ‘parkeren’ (ligplaatsen) in Maasgouw en ‘repareren’ (scheepsbouw, scheepsonderhoud). Bovendien zijn in de directe omgeving van het plangebied verschillende industriële bedrijven gevestigd. Deze bedrijven zijn afhankelijk van een efficiënte aan- en afvoer van grondstoffen en eindproducten, waardoor het plangebied een essentiële rol speelt in logistieke ketens. Het gaat in dit geval met name om zand en grind en aanvoer van agrarische producten voor De Heus. Door de gunstige ligging, de al bestaande logistieke infrastructuur en de potentie voor samenwerking tussen verschillende belanghebbenden, biedt het plangebied kansen om uit te groeien tot een centrum voor schone energie in het goederenvervoer in Oost en Zuidoost Europa. Dit brengt niet alleen economische voordelen met zich mee, maar kan ook een positieve impact hebben op het milieu en de samenleving als geheel.
Werkgelegenheid recreatie en toerisme Maasgouw heeft een gemiddeld groter aandeel aan recreatie en toerisme voor werkgelegenheid dan de provincie Limburg of Nederland. Met 9,0% aandeel aan werkgelegenheid binnen recreatie en toerisme is de sector stuwend in de gemeente Maasgouw, maar tegelijkertijd is de afhankelijkheid van de vrijetijdseconomie niet te sterk.
10 8 6 4
Kwaliteiten en knelpunten logistieke functie Kwaliteiten
2 Knelpunten
0 Maasgouw
Midden-Limburg
Limburg
Nederland
Figuur 2.17 Aandeel werkgelegenheid recreatie en toerisme (%) Bron: Stichting LISA, 2022
Het havengebied Maasbracht is goed aangesloten op
Het havengebied is slecht ontsloten tot aan
de (inter)nationale hoofdwegenstructuur.
de snelweg(en). Verkeer moet door de kernen
De natuurzones die de Maasplassen met zich meebrengen bieden ontspanningsmogelijkheden voor bewoners en
Maasbracht, Wessem en Panheel heen.
bezoekers en daarmee wordt bijgedragen aan de aantrekkingskracht van Maasgouw als woongemeente en als
Goede nationale verbindingen over water,
Het plangebied is niet direct ontsloten met het
lokale ontsluiting in het plangebied zelf voor
openbaar vervoer. Men is aangewezen op bushaltes
bestemmingsverkeer, ontsluiting is toereikend
in de kern van Maasbracht.
voor de functie die het plangebied heeft.
toeristische gemeente. Binnen de recreatieve activiteiten is een groot aandeel fiets- en wandelrecreatie. Zo blijkt uit een onderzoek gedaan onder 511 personen: • Bezoekers Maasgouw bezoeken vooral horeca gelegenheden/terrassen, fietsen/wandelen recreatief of bezoeken het dorp. Ook watersport (varen, (kite)surfen, roeien) werd geregeld als antwoord gegeven in het onderzoek. • In 2022 had Maasbracht ca. 1 miljoen bezoekers. • Recreatie en Toerisme wordt gemiddeld gewaardeerd met een 7.
28
29
Visserij
Kwaliteiten en knelpunten recreatieve functie
Een ander belangrijke recreatiefunctie van het plangebied is dat de landtong een toegang is voor vissers naar het open water van de Maas. De Maas is een van de aangewezen plekken waar op het open water gevist mag
Kwaliteiten
worden. Hierdoor is het van belang dat de landtong ook ’s nachts toegankelijk is voor vissers. De gemeente geeft aan dat er nu toestemming is voor vissers om hier een ‘vistent’ te plaatsen voor tijdens het vissen. Echter is de definitie van een vistent niet bepaald waardoor hier vrij invulling aan te geven is door vissers en er vaak grote overnachtingstenten op de landtong geplaatst worden.
Knelpunten
Levendige boulevard Maasbracht aan het water.
De landtong is een doodlopende weg.
Horeca van Maasbracht op de route van wandel-
Geen verbinding tussen de landtong met de omgeving,
en fietstochten.
alleen wanneer via het industrieterrein de landtong betreden wordt.
Recreatieve structuur Het plangebied kent door de vorming van de Maasplassen een mooi stuk uniek weidse natuur dat zich goed
Verbinding op het water van Wessem en Maasbracht
Sociale onveiligheid en illegaal kamperen en recreëren
leent voor recreatie binnen het plangebied. Vanuit Maasbracht kan meegevaren worden met een boottocht van
door middel van een rondvaartboot.
op de landtong ter hoogte van A2.
de Rederij Cascade. De Rederij Cascade organiseert een rondvaart over de Maas en de Maasplassen in Limburg.
Goede bereikbaarheid vanaf de snelweg voor recreatie
Dit betreft een lijndienst tussen de maasstadjes, een boottocht met sluispassage of een mini-cruise richting
nabij Thorn en Maasbracht.
de drijvende huisjes van Oolderhuuske in Roermond. Deze boten vertrekken veelal vanaf de ligplaatsen in Maasbracht. Hier zijn een boulevard, museum en verschillende horecagelegenheden aanwezig. Bovendien lopen er fietsroutes door het plangebied waarbij de stuw- en sluiscomplexen als landmarks fungeren en bezichtigd worden tijdens deze routes. Ook lopen er meerdere wandelroutes in de omgeving van Maasbracht. Deze vallen niet binnen het plangebied, maar hebben wel invloed op de drukte en toestroom van toeristen op de andere recreatievoorzieningen binnen het plangebied. Zo is het plangebied omgeven met mooie interessante natuur waar vanuit Maasbracht wandelingen plaats kunnen vinden. De landtong wordt extensief gebruikt voor recreatie: vissers zijn regelmatig aanwezig en de landtong wordt gebruikt door campers. Door deze laatste doelgroep wordt ook op de landtong overnacht (wat illegaal is). De kleine keerlus aan het eind van de landtong is op dit moment vooral een plek waar groepjes mensen bij elkaar komen, wat als sociaal onveilig kan worden ervaren. In figuur 2.18 is een overzicht te zien van verschillende vaarroutes, wandelen fietspaden en verschillende recreatie gelegenheden. Met de Rederij Cascade kan een boottocht gevaren worden vanaf de haven van Maasbracht naar de haven van Wessem. Hiermee is dit een verbindingsroute tussen de gebieden over het water.
Ook lopen er fietsknooppunten door het plangebied die via de fietsbrug parallel aan de A2 over het water heen de dorpen Thorn, Wessem en Maasbracht met elkaar verbinden. Wat goed te zien is op de kaart is dat veel recreatie gelegenheden zich concentreren aan de boulevard van Maasbracht en Wessem. Samen met de mooie open ruimtes aan de boulevard, begroeide oevers en bomenlaan creëert dit een aantrekkelijke hotspot, met name in de zomer.
Figuur 2.18 Recreatie en routes Bron: BCI & RHDHV, 2024
30
31
2.7 DNA havengebied Maasbracht DNA op basis van cultuurhistorie, analyses en kenmerken In dit hoofdstuk is allereerst inzicht gegeven in de cultuurhistorie van het havengebied Maasbracht. Aan de hand van de analyses en informatie kan het DNA van het plangebied worden geïdentificeerd. Kenmerkend voor het havengebied van Maasbracht is het landschap dat eerst door de Maas en later door ingrepen van de mens (aanleg van kanalen, sluis en grindwinning) is ontstaan. Hiermee zijn de bepalende Maasplassen ontstaan waarmee veel karakteristieken van het landschap en natuur tot zijn recht komen. Naast de landschappelijke karakteristieken die zich gevormd hebben door de rijke historie kent het havengebied en de omliggende omgeving nog een belangrijk kernthema: de havenindustrie. In de jaren ‘30 was de haven Maasbracht één van de grootste binnenvaarthavens in Nederland met een omvangrijke kolenoverslag. Na de aanleg van het Julianakanaal vond een verschuiving plaats naar scheepsbouw- en -reparatieactiviteiten, ook ontstond er zand en grindwinning en vond er op- en overslag plaats, en er ontstond ook recreatievaart. De naastliggende woonkern Maasbracht is een dorp aan het water, omringd door Natura 2000 gebieden. De natuurlijk robuuste oevers verbinden de stedelijke industrie van de clauscentrales en de havennijverheid met de natuur van de Maasplassen en omringende dorpen.
De natuurlijke uitstraling maakt waterrecreatie aantrekkelijk voor dit plangebied en verbindt de menselijke activiteiten tussen verschillende dorpen. Maasbracht is een dorp aan het water waar de mensen leven met, door, op en in het water: • Scheepvaart en (historische) nationale/regionale nautische functies. • Kleinschalige en ‘omsloten’ beleving van het water in een gebied waar grootschalig landschap, water en weidse beleving de boventoon voert. • Groene omkadering van Maasbracht en landtong, door groene oevers, bomenrijen en omliggende natuurgebieden. • Water als verbindend element in de omgeving, ruimtelijk en fysiek voor schepen en recreatie. • De sluis is een landmark -met een bijzondere zichtlocatie op het kanaal en Maasbracht- en technisch waterstaatwerk verbonden met de historie van Maasbracht. Het DNA van het havengebied Maasbracht is in figuur 2.19 grafisch weergegeven (zie volgende pagina).
Gebiedswaarden: dragers van het karakter van havengebied Maasbracht Per thema zijn kwaliteiten en knelpunten in beeld gebracht. Op basis van analyses, informatie en het DNA kunnen gebiedswaarden (ook wel ‘dragers van het karakter van havengebied Maasbracht’) worden geformuleerd: • Economie: het havengebied van Maasbracht is onderdeel van een regionale en nationale structuur van binnenhavens/binnenvaart, het plangebied is een nautisch-industrieel cluster (met scheepsbouw- en onderhoudscluster, bunkering, en watersportfuncties) en kent synergie met (andere bedrijven in) het dorp Maasbracht. • Ecologie, natuur en landschap: het havengebied van Maasbracht ligt in groenblauw buitendijks gebied langs de Maas en het kanaal en wordt gekenmerkt door de vele water(wegen) en een groene omkadering van oevers, dorpsgezicht en havenfuncties. • Logistiek: het havengebied van Maasbracht heeft een belangrijke strategische positie op de (inter)nationale goederenvervoercorridor en maakt onderdeel uit van Blueports, de samenwerking tussen binnenhavens in de provincie Limburg en daarbuiten. • Recreatie: het havengebied van Maasbracht is aantrekkelijk door recreatieve (wandel en fiets) netwerken,
Figuur 2.19 DNA havengebied Maasbracht Bron: BCI & RHDHV, 2024
watersport en waterrecreatie. Deze gebiedswaarden staan aan de basis van het toekomstbeeld (hoofdstuk 3).
32
33
3
3.1 Ontwikkelingen en uitdagingen
voor het plangebied
Richting 2035 en verder krijgt het Havengebied Maasbracht te maken met verschillende uitdagingen die van invloed zijn op het plangebied en/of op de stakeholders die gebruik maken van het plangebied. Gesprekken met verschillende stakeholders onderbouwden deze ontwikkelingen en plaatsten deze in perspectief.
Hoofdstuk
Landschap en leefomgeving Ontwikkeling: De druk op de ruimte neemt steeds verder toe voor wonen en werken in Nederland en zal richting 2035 en verder onverminderd doorgaan. Hierdoor komt de kwaliteit van landschap, ecologie,
Ontwikkelingen en ambities
natuurstructuren en leefomgeving onder druk te staan. Tegelijkertijd wordt het belang van vestigingsklimaat -een mooie en gezonde leefomgeving om in te wonen én in te werken- steeds groter. Omdat er waarde wordt gehecht aan ruimtelijke kwaliteit en leefbaarheid, wordt verrommeling en verstoring van zichtlijnen en natuur steeds minder geaccepteerd. Uitdaging: Behoud en versterking van een kwalitatief hoogwaardige leefomgeving waaronder landschappelijke, natuur- en ecologische waarden. Dit hangt nauw samen met de toekomstbestendigheid van het havengebied van Maasbracht, waarin ruimte is voor een combinatie van de functies en gebruikers. Dit vraagt om aandacht voor bijvoorbeeld zichtlijnen (is het havengebied Maasbracht aantrekkelijk vanuit verschillende gezichtspunten) en ruimte bieden voor maatschappelijke voorzieningen in het plangebied, aansluitend op aanwezige en/of sterk gelieerde (economische) activiteiten.
Binnenvaart Ontwikkeling: de verwachting is dat de binnenvaart sector groeit in de aankomende decennia als tegenhanger van wegtransport waar wegcongestie een steeds groter probleem vormt. Tegelijkertijd heeft de binnenvaart de uitdaging om te verduurzamen zodat deze modaliteit schoner blijft dan wegtransport. Dit betekent: verduurzaming van aandrijving en circulair omgaan met materialen door onder andere scheepsreparatie. Daarnaast is de trend dat binnenvaartschepen steeds groter worden. Sinds 2023 heeft het Julianakanaal scheepsklasse CEMT-klasse Vb, waarmee het kanaal geschikt is voor de grotere scheepsladingen. Havengebied Maasbracht maakt een belangrijk onderdeel uit van het (Vlaams-)Nederlandse netwerk van binnenhavens. Bij Maasbracht splitst de Maas zich op in drie waterwegen: de Maas, de Oude Maas en Julianakanaal waaraan de haven Maasbracht gelegen is. Op de route liggen diverse binnenhavens waar scheepstransport wordt geladen en gelost -waaronder Stein- wat van groot belang is voor duurzame logistiek van Chemelot en ook onderdeel is van de ambitie van een nationaal circulair chemisch-industrieel cluster. Het havengebied Maasbracht dient in dit netwerk als nautisch cluster dat schepen duurzaam repareert, schepen bouwt en schepen voorziet van schonere brandstoffen.
Uitdaging: havengebied Maasbracht dusdanig inrichten dat schepen uit CEMT-klasse Vb gebruik kunnen maken van deze strategische locatie op de Maasroute en ontwikkelingen zoals een clean energy hub en scheepsreparatie en -bouw. Daarnaast de hogemilieucategorie behouden. Tot slot zorgt de combinatie van wonen met de intensivering van de ontwikkeling van het nautische cluster voor een knelpunt die in de toekomst zal moeten worden opgelost.
34
35
Binnenhavens Ontwikkeling: Binnenhavens zijn richting 2035 en verder de belangrijke strategische locaties voor circulaire en duurzame industrie. Tegelijkertijd liggen er in de aankomende jaren grote uitdagingen, zoals versnellen
3.2 Ambities voor het plangebied
van verduurzaming en digitalisering van havenprocessen, het revitaliseren en optimaliseren van de ruimtelijke inrichting en omgevingskwaliteit, uitbreiding van de ruimte voor onder andere circulaire bedrijvigheid,
Ambities gemeente Maasgouw
professionaliseren van het beheer, veiligheid en ondermijning en organisatie van financiering hiervoor.
De gemeente Maasgouw ziet verschillende opgaven afkomen op het havengebied van Maasbracht. Onder meer ontwikkelingen ten aanzien van schone binnenvaart en de kwaliteit van natuur, recreatie en landschap komen
Uitdaging: oplossingen die bijdragen aan de verschillende ontwikkelingen zijn complex en de realisatie gebeurt
in het plangebied bij elkaar. De gemeente Maasgouw wil met de gebiedsvisie en het toekomstbeeld bijdragen