Bijlage 1 Beleidsplan Openbare Verlichting 2024-2028

........

Beleidsplan Openbare Verlichting Gemeente Maasgouw Voor de periode 2024-2028

Colofon Beleidsplan Openbare Verlichting gemeente Maasgouw voor de periode 2024-2028

Gemeente Maasgouw R. Hanssen U. Simenon

Nobralux K. van Oorschot M. Mus Project: Versie: Status: Datum:

MA-23-01 V5 Definitief 20-9-2023

Inhoudsopgave Inhoudsopgave .......................................................................................................... 1 Leeswijzer ................................................................................................................. 3 1 Samenvatting ..................................................................................................... 4 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 1.7

2

Doel van dit document .....................................................................................................4 Missie en visie ...................................................................................................................4 Doel openbare verlichting ................................................................................................4 Areaal openbare verlichting .............................................................................................4 Doelen deze beleidsperiode .............................................................................................5 Inrichting beheer en onderhoud ......................................................................................5 Planning en financiën .......................................................................................................5

Inleiding ............................................................................................................. 6 2.1 Algemeen ..........................................................................................................................6 2.2 Missie en visie ...................................................................................................................6 2.3 Geldigheid en actualisatie ................................................................................................6

3

Wat vinden we belangrijk? ................................................................................. 7 3.1 Doel openbare verlichting ................................................................................................7 Sociale veiligheid .................................................................................................. 7 Verkeersveiligheid ................................................................................................ 7 Leefbaarheid ......................................................................................................... 8 3.2 Global Goals ......................................................................................................................9

4

Waar staan we nu?............................................................................................10 4.1 Resultaat vorige beleidsplan ...........................................................................................10 4.2 Huidige situatie ...............................................................................................................10 Areaal openbare verlichting ............................................................................... 10 Eigen OVL netwerken ......................................................................................... 12

5

Beleidsstrategie ................................................................................................13 5.1 Doelen deze beleidsperiode ...........................................................................................13 5.2 Uitgangspunten ..............................................................................................................13 Aansprakelijkheid ............................................................................................... 13 Installatieverantwoordelijkheid ......................................................................... 14 Aanstraling en lichtarchitectuur ......................................................................... 14 Lichtmastreclame en “vreemde gebruikers” ...................................................... 14 Sportveldverlichting ........................................................................................... 15 Abri’s en informatieborden ................................................................................ 15 Lichthinder.......................................................................................................... 15 Buitengebied ...................................................................................................... 15 Klimaatakkoord ..................................................................................................

17 Slimme verlichting en Smart-City ....................................................................... 17 Circulariteit ......................................................................................................... 17

6

Beheerstrategie.................................................................................................19 6.1 Uitgangspunten ..............................................................................................................19 Algemeen............................................................................................................ 19 Ontwerp en aanleg ............................................................................................. 19 Materialen .......................................................................................................... 20 Onderhoud ......................................................................................................... 21

Beleidsplan Openbare Verlichting 2024 - 2028

1

6.2 Inrichting beheer en onderhoud ....................................................................................21 Beheer ................................................................................................................ 21 Preventief onderhoud ........................................................................................ 21 Correctief onderhoud ......................................................................................... 22

7

Planning en financiën ........................................................................................24 7.1 Investeringen ..................................................................................................................24 Lichtmasten ........................................................................................................ 24 Armaturen .......................................................................................................... 24 Vervangingswaarde areaal ................................................................................. 24 Nieuwe verlichting op stuw Linne ...................................................................... 25 Slimme verlichting in het buitengebied.............................................................. 25 7.2 Beheer- en onderhoudskosten .......................................................................................26 Structurele kosten .............................................................................................. 26 Incidentele kosten ..............................................................................................

26 7.3 Energie- en netwerkkosten .............................................................................................27 7.4 Financieel overzicht ........................................................................................................27 Beleidsperiode en doorkijk ................................................................................. 27 Financieel voordeel ............................................................................................ 27

Bijlagen ..................................................................................................................29 A A.1 A.2 A.3 A.4 A.5 A.6 B B.1 B.2 B.3 B.4 C C.1

Wettelijke kaders ............................................................................................................30 Elektriciteitswet ..............................................................................................................30 Wet natuurbescherming .................................................................................................30 Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet) .........................................................................30 WIBON / CROW-500 .......................................................................................................31 CROW 400 .......................................................................................................................31 Europese regelgeving .....................................................................................................31 Richtlijnen .......................................................................................................................32 Richtlijn openbare verlichting .........................................................................................32 Richtlijn Lichthinder NSVV ..............................................................................................32 PolitieKeurmerk Veilig Wonen (PKVW) ..........................................................................33 Klimaatakkoord

...............................................................................................................33 Innovaties .......................................................................................................................35 De mast staat er toch, wat kan er nog meer aan? ..........................................................35 C.1.1 Slimme verlichting (smart lighting) .................................................................... 35 C.1.2 Voordelen slimme verlichting ............................................................................ 35 C.1.3 Nadelen slimme verlichting ................................................................................ 36 C.1.4 Investering en opbrengsten slimme verlichting ................................................. 36 C.2 Via smart lighting naar smart city ...................................................................................37 C.2.1 Innovatieve smart city oplossingen .................................................................... 37 C.2.2 De connected lichtmast ......................................................................................

38 C.3 Regeren is vooruitzien ....................................................................................................38 C.3.1 Zhaga connector ................................................................................................. 38 D Analyse buitengebied .....................................................................................................39 E Onderzoeklocaties verwijderen OVL in het buitengebied ..............................................40 F CROW beeldkwaliteitsniveaus ........................................................................................45 G Lichtmast reclame locaties .............................................................................................47 H Wegcategorisering GVVP ................................................................................................51

Beleidsplan Openbare Verlichting 2024 - 2028

2

Leeswijzer Dit beleidsplan bestaat uit acht delen en is als volgt opgebouwd: Deel 1: Samenvatting In deel 1 is een samenvatting gegeven van het beleid, de te maken keuzes en bijbehorende exploitatielasten en investeringen. Deel 2: Inleiding In deel 2 wordt het doel van dit plan en de missie en visie van de gemeente over openbare verlichting (OVL) beschreven. Deel 3: Wat vinden we belangrijk? In deel 3 wordt het doel van de openbare verlichting omschreven en welke doelstellingen de gemeente Maasgouw heeft. Deel 4: Waar staan we nu? In deel 4 wordt teruggeblikt op de voorgaande beleidsperiode en er wordt een inventarisatie gemaakt van het huidige areaal openbare verlichting. Deel 5: Beleidsstrategie In deel 5 worden doelen voor deze beleidsperiode gegeven en worden de uitgangspunten van het beleid uiteengezet. Deel 6: Beheerstrategie In deel 6 worden de uitgangspunten voor de beheerstrategie van de openbare verlichting benoemd. Ook wordt de inrichting van het beheer en onderhoud uiteengezet. Deel 7: Planning en financiën In deel 7 wordt omschreven hoe de gemeente deze beleidsperiode invulling gaat geven aan het beheren, onderhouden en vervangen van de openbare verlichting en geeft inzicht in de financiële gevolgen hiervan. Deel 8: Bijlagen In deel 8 staan de bijlagen.

Beleidsplan Openbare Verlichting 2024 - 2028

3

1 1.1

Samenvatting Doel van dit document Het doel van dit document is: Het inzichtelijk maken van de kwantiteit en kwaliteit van het te beheren areaal openbare verlichting; Het vastleggen van de beleidsuitgangspunten en beheerstrategie die aansluit bij de gewenste kwaliteit van de openbare ruimte; Het vastleggen van de reguliere onderhoudswerkzaamheden voor deze beleidsperiode; Het verkrijgen van de benodigde beheerbudgetten en investeringskredieten voor het in stand houden van het areaal.

1.2

Missie en visie De gemeente Maasgouw heeft voor de openbare verlichting de volgende missie en visie geformuleerd: Missie: Het realiseren en in stand houden van een duurzame en betrouwbare openbare verlichting waarbij de burger zich veilig voelt in het openbaar gebied.

1.3

Visie: Blijven investeren en meewerken aan de ontwikkeling en toepassing van een duurzame, betrouwbare openbare verlichting. Hierbij wordt de benodigde verlichtingskwaliteit gerealiseerd tegen economisch en maatschappelijk verantwoorde kosten.

Doel openbare verlichting Het doel van openbare verlichting in de gemeente is het bevorderen van de sociale veiligheid, verkeersveiligheid en leefbaarheid in de openbare ruimte, gedurende de duisternis. Belangrijke randvoorwaarden daarbij zijn (1) een zo laag en duurzaam mogelijk energieverbruik, (2) het toepassen van duurzame oplossingen en (3) borging van een veilige en goed functionerende installatie, (4) dit alles tegen economisch en maatschappelijk verantwoordelijke kosten. De functie van de openbare ruimte bepaalt hierbij de kwaliteitscriteria van de verlichting.

1.4

Areaal openbare verlichting Het OVL-areaal binnen de gemeente Maasgouw is als volgt samengesteld (peildatum maart 2023): 6.911 masten 7.097 armaturen 7.226 lichtbronnen De gemeente heeft 53,7% van haar areaal uitgevoerd in energiezuinige LED-verlichting. De ledverlichting verbruikt 37,2% van het totale energieverbruik voor de openbare verlichting. Op het moment van inventarisatie (maart 2023) heeft de gemeente Maasgouw 2.846 reguliere conventionele armaturen in haar areaal. Ook heeft de gemeente Maasgouw nog 372 nostalgische armaturen met conventionele verlichting. Wanneer deze armaturen in 2024 worden vervangen voor dimbare LED-varianten met dimprofiel Z06 neemt het totale energieverbruik af van 807MWh naar ongeveer 530MWh. Dit is een reductie van 34% ten opzichte van het huidige energieverbruik en een reductie van 48% ten opzichte van 2013 (referentiejaar Klimaatakkoord). Beleidsplan Openbare Verlichting 2024 - 2028

4

1.5

Doelen deze beleidsperiode De gemeente Maasgouw wil in deze beleidsperiode de volgende doelen realiseren: Invulling geven aan haar installatieverantwoordelijkheid door het aanwijzen van een installatieverantwoordelijke en het uitvoeren van inspecties; Inventariseren eigendommen van installaties voor aanstraling gebouwen en het creëren van uniforme afspraken met derden hierover; Pilots uitvoeren over te verwijderen verlichting en het dimmen van verlichting op bepaalde tijden; Het buitengebied voorzien van slimme verlichting; In het buitengebied vleermuisvriendelijke verlichting toepassen bij nieuw te plaatsen/ te vervangen verlichting; Doelen klimaatakkoord versneld behalen (50% energiebesparing t.o.v. 2013).

1.6

Inrichting beheer en onderhoud De gemeente voert regie, bijgestaan door marktpartijen. Het operationeel beheer is bij een externe partij belegd. Er vindt controle op kosten van de aannemer plaats en er wordt steekproefsgewijs controle gedaan op de uitvoering. De basis van de ondersteuningen richt zich voornamelijk op de intake en afhandeling van meldingen en het voorbereiden en aansturen van onderhoudswerkzaamheden. Voor het beheer wordt gebruik gemaakt van een (extern) beheersysteem. Het correctief onderhoud wordt periodiek middels een openbare aanbesteding bij een gespecialiseerde onderhoudsaannemer belegd. Dit omvat het oplossen van storingen, schades en incidentele gebreken. De werkzaamheden die onder preventief onderhoud worden uitgevoerd zijn schilderen, reinigen en stabiliteitsmetingen.

1.7

Planning en financiën In de onderstaande tabel is het financiële overzicht voor deze beleidsperiode weergegeven. Ook geeft het overzicht alvast een financiële doorkijk naar 2033. Een uitvergrote versie van deze tabel is te vinden in paragraaf 7.4 op pagina 28. Meerjarenplanning Investeringen (totaal) Stuw Linne Slimme verlichting buitengebied Vervangen masten

€ €

2024 181.600 40.000

€

141.600

Kapitaallasten investeringen Exploitatiekosten Beheer- en Onderhoudskosten Beheerkosten Correctief onderhoud Incidentele werkopdrachten Schilderen Reinigen Instandhouding IV-schap Software Inspecties Structurele stabiliteitsmetingen Incidenteel Energie- en netwerkkosten Energiekosten Energiebelasting Netbeheerkosten (Enexis) Totaal exploitatielasten

€ € € € € € € € € € € € € € € € €

495.400 180.600 26.000 48.000 24.000 22.500 19.600 3.000 3.000 12.500 12.000 10.000 314.800 215.600 35.100 64.100

Beschikbare exploitatiebudgetten Energie Onderhoud Kapitaallasten vervangen masten (begroting 2023 cf. MIP 2024-2025)

€

2025 411.600

€ €

270.000 141.600

€ € € € € € € € € € € €

5.500 411.300 170.600 26.000 48.000 24.000 22.500 19.600 3.000 3.000 12.500 12.000

€ € € €

240.700 151.000 25.600 64.100

beleidsperiode 2026 € 141.600 €

2027 141.600

€

2028 141.600

€

2029 163.000

€

2030 255.500

€

doorkijk 2031 77.000

€

2032 64.200

€

2033 119.400

€

141.600

€

141.600

€

141.600

€

163.000

€

255.500

€

77.000

€

64.200

€

119.400

€ € € € € € € € € € € € € € € € €

22.600 421.300 180.600 26.000 48.000 24.000 22.500 19.600 3.000 3.000 12.500 12.000 10.000 240.700 151.000 25.600 64.100

€ € € € € € € € € € € €

26.100 411.300 170.600 26.000 48.000 24.000 22.500 19.600 3.000 3.000 12.500 12.000

33.200 411.300 170.600 26.000 48.000 24.000 22.500 19.600 3.000 3.000 12.500 12.000

€ € € € € € € € € € € €

37.300 411.300 170.600 26.000 48.000 24.000 22.500 19.600 3.000 3.000 12.500 12.000

€ € € € € € € € € € € €

43.700 411.300 170.600 26.000 48.000 24.000 22.500 19.600 3.000 3.000 12.500 12.000

€ € € € € € € € € € € €

45.600 411.300 170.600 26.000 48.000 24.000 22.500 19.600 3.000 3.000 12.500 12.000

€ € € € € € € € € € € €

47.200 411.300 170.600 26.000 48.000 24.000 22.500 19.600 3.000 3.000 12.500 12.000

240.700 151.000 25.600 64.100

29.700 426.300 185.600 26.000 48.000 24.000 22.500 19.600 3.000 3.000 12.500 12.000 15.000 240.700 151.000 25.600 64.100

€ € € € € € € € € € € €

€ € € €

€ € € € € € € € € € € € € € € € €

€ € € €

240.700 151.000 25.600 64.100

€ € € €

240.700 151.000 25.600 64.100

€ € € €

240.700 151.000 25.600 64.100

€ € € €

240.700 151.000 25.600 64.100

€ € € €

240.700 151.000 25.600 64.100

€

495.400 €

416.800 €

443.900 €

437.400 €

456.000 €

444.500 €

448.600 €

455.000 €

456.900 €

458.500

€ €

334.500 191.000

334.500 191.000

€ €

334.500 191.000

€ €

334.500 191.000

€ €

334.500 191.000

€ €

334.500 191.000

€ €

334.500 191.000

€ €

334.500 191.000

€ €

334.500 191.000

€ €

334.500 191.000

€

150

€

300

€

300

€

300

€

300

€

300

€

300

€

300

€

300

€

2.000

€

2.000

€

2.000

€

2.000

€

2.000

€

2.000

€

2.000

€

2.000

€

2.000

€ €

Kapitaallasten Stuw Linne (begroting 2024) Kapitaallasten slimme verlichting (begroting 2024) Exploitatiebudgetten (Totaal)

€

13.500

€

13.500

€

13.500

€

13.500

€

13.500

€

13.500

€

13.500

€

13.500

€

525.500

€

527.650

€

541.300

€

541.300

€

541.300

€

541.300

€

541.300

€

541.300

€

541.300

€

541.300

Overschot

€

30.100

€

110.850

€

97.400

€

103.900

€

85.300

€

96.800

€

92.700

€

86.300

€

84.400

€

82.800

In het financieel overzicht zijn, naast de benodigde budgetten voor deze beleidsperiode, ook de beschikbare exploitatiebudgetten opgenomen. Door deze te vergelijken kan worden geconcludeerd dat de overgang naar een volledig areaal uitgevoerd in LED een structureel financieel voordeel oplevert.

Beleidsplan Openbare Verlichting 2024 - 2028

5

2 2.1

Inleiding Algemeen De gemeente Maasgouw heeft een gevarieerde openbare ruimte. Een deel van deze openbare ruimte is voorzien van openbare verlichting (OVL), op locaties waar het een bijdrage levert aan de verkeersveiligheid, sociale veiligheid en/of leefbaarheid. De gemeente is als beheerder van de openbare ruimte ook verantwoordelijk voor de instandhouding van de openbare verlichting. In het voor u liggende plan zijn de beleidskeuzes vastgelegd en wordt beschreven hoe het beheer en onderhoud in de periode 2024 tot en met 2028 uitgevoerd gaat worden en tegen welke kosten. Het doel van dit document is: Het inzichtelijk maken van de kwantiteit en kwaliteit van het te beheren areaal openbare verlichting; Het vastleggen van de beleidsuitgangspunten en beheerstrategie die aansluit bij de gewenste kwaliteit van de openbare ruimte; Het vastleggen van de reguliere onderhoudswerkzaamheden voor deze beleidsperiode; Het verkrijgen van de benodigde beheerbudgetten en investeringskredieten voor het in stand houden van het areaal.

2.2

Missie en visie Het doel van het OVL-beleid is gebaseerd op de visie dat in een ideale situatie de openbare verlichting optimaal bijdraagt aan de verkeersveiligheid, sociale veiligheid en leefbaarheid. Het energieverbruik dient zo laag mogelijk te zijn en er wordt gestreefd naar duurzame oplossingen. Het doel van het vaststellen van beleid is om een kader te scheppen waarbinnen de openbare verlichting effectief, kostenefficiënt en milieubewust in stand wordt gehouden. Dit alles binnen de daarvoor geldende wettelijke bepalingen en richtlijnen. De doelstellingen voor de openbare verlichting zijn vertaald naar een missie en visie: Missie gemeente Maasgouw: Het realiseren en in stand houden van een duurzame en betrouwbare openbare verlichting waarbij de burger zich veilig voelt in het openbaar gebied.

Visie gemeente Maasgouw: Blijven investeren en meewerken aan de ontwikkeling en toepassing van een duurzame, betrouwbare openbare verlichting. Hierbij wordt de benodigde verlichtingskwaliteit gerealiseerd tegen economisch en maatschappelijk verantwoorde kosten.

2.3

Geldigheid en actualisatie Dit beleidsplan wordt vastgesteld voor de periode van vijf jaar, van 2024 tot en met 2028. Ook geeft dit plan alvast een financiële doorkijk naar 2033. In 2028 wordt het beleidsplan opgesteld voor de eerstvolgende beleidsperiode.

Beleidsplan Openbare Verlichting 2024 - 2028

6

3 3.1

Wat vinden we belangrijk? Doel openbare verlichting Verlichting zorgt ervoor dat wij in staat zijn bij duisternis de omgeving waar te nemen. Openbare verlichting (OVL) moet zaken zichtbaar maken die voor een veilig en doelmatig gebruik van de openbare ruimte van belang zijn. Het doel van openbare verlichting is om optimaal bij te dragen aan de sociale veiligheid, de verkeersveiligheid en de kwaliteit van de openbare ruimte (leefbaarheid). Belangrijke randvoorwaarden daarbij zijn (1) een zo laag en duurzaam mogelijk energieverbruik, (2) het toepassen van duurzame oplossingen en (3) borging van een veilige en goed functionerende installatie, (4) dit alles tegen economisch en maatschappelijk verantwoordelijke kosten. OVL is het geheel aan masten, armaturen en kabels om openbaar toegankelijk gebied te verlichten. De gemeente is eigenaar van het bovengrondse gedeelte van de OVL. De netbeheerder is de eigenaar van het ondergrondse gedeelte. In Maasgouw is dit Enexis. Tot het ondergrondse gedeelte behoren de (ondergrondse) kabels, de aansluiting en de systemen om verlichting in- en uit te schakelen. Uitzonderingen hierop zijn de eigen OVL netwerken van de gemeente. Deze liggen op verschillende locaties in de gemeente.

Sociale veiligheid Het gevoel van sociale veiligheid ontstaat vooral als de openbare ruimte als overzichtelijk wordt ervaren. Dit houdt onder meer in dat men anderen op voldoende afstand kan herkennen en men hun intenties kan inschatten. Deze overzichtelijkheid ontbreekt als het zicht niet vrij is. Denk aan pilaren in een tunnel of donkere struiken. Er moet afstemming zijn tussen de openbare ruimte en de verlichting. Naast de verlichtingssterkte speelt gelijkmatigheid van het licht een belangrijke rol. Als er veel donkere plekken in een verder verlicht oppervlak zijn, kan dit als onveilig worden ervaren. Factoren waarvan gelijkmatigheid afhankelijk zijn onder andere positionering van masten en armaturen, kleurtemperatuur, kleurweergave en lichtverstrooiing. Een goed lichtontwerp staat daardoor inherent aan het bevorderen van de sociale veiligheid.

Verkeersveiligheid Goede openbare verlichting stelt weggebruikers in staat zich veilig te verplaatsen, waarbij het verloop van de weg, obstakels en oneffenheden van het wegdek goed kunnen worden waargenomen. Ook hier is gelijkmatigheid van de verlichting van belang. Als deze sterk varieert heeft dit een negatieve invloed op het waarnemingsvermogen van de weggebruiker. Naast gelijkmatigheid is het verlichtingsniveau een belangrijke variabele van de openbare verlichting. Het verlichtingsniveau wordt aangepast aan de wegcategorie en de verkeerssituatie. Drukke doorgaande wegen verlangen een hoger verlichtingsniveau dan wegen die minder vaak gebruikt worden. Daarnaast wordt het verlichtingsniveau verhoogd bij conflictgebieden, denk aan kruispunten of voetgangersoversteekplaatsen. Goede openbare verlichting kan een onoverzichtelijke situatie een stuk veiliger maken.

Beleidsplan Openbare Verlichting 2024 - 2028

7

Leefbaarheid Leefbaarheid heeft betrekking op herkenbaarheid, sfeer en/of het benadrukken van het bijzondere karakter van de openbare ruimte: de beleving van de openbare ruimte. Dit wordt bevorderd als gebruikers van de ruimte zich prettig voelen en de behoefte ervaren om in de ruimte te zijn. Het bijzondere karakter van de openbare ruimte kan zowel in donkere als in lichte momenten met behulp van de verlichtingsmaterialen tot uitdrukking worden gebracht. Denk aan het plaatsen van nostalgische masten in een historische omgeving of het plaatsen van modern vormgegeven verlichting op een recent ontwikkeld plein. Functionele verlichting beïnvloedt de leefbaarheid. Dit kan op een negatieve manier wanneer de installatie niet functioneert (niet brandend, scheef en/of beschadigd, beklad of bevuild) en positief als het onderhoud netjes wordt bijgehouden. Openbare verlichting kan sfeerverhogend werken door middel van een weloverwogen lichtkleur. Het aanlichten van gebouwen en het gebruik van bijzondere verlichting kan de kwaliteit en de leefbaarheid van de openbare ruimte verbeteren.

Doel van de openbare verlichting

Sociale veiligheid

Verkeersveiligheid

Leefbaarheid

Vlotte en veilige afwikkeling van verkeer

Identiteit & sfeer Oriëntatie & informatie

Veilig gevoel Lage risicoaansprakelijkheid

Kwaliteit van de openbare verlichting

Beleidsplan Openbare Verlichting 2024 - 2028

8

Structuur & samenhang

3.2

Global Goals De Global Goals zijn zeventien wereldwijde doelen en bieden oplossingen voor de grote maatschappelijke opgaven van onze tijd. De gemeente Maasgouw heeft zich gebonden aan deze doelstellingen. Daarbij wordt de focus gelegd op de Global Goals die het meest aansluiten bij de taken van de gemeente. Hoe de gemeente om gaat met deze Global Goals is vastgelegd in het “Strategisch Plan Duurzame Ontwikkeling”. Ook met openbare verlichting levert de gemeente Maasgouw een bijdrage aan de invulling van deze doelen. De gemeente Maasgouw onderschrijft, onder andere, Global Goal 15: ‘Leven op het land’. Het is belangrijk om de kwaliteit van de woon- en leefomgeving te beschermen en te verbeteren. Hierin wordt rekening gehouden met de effecten van openbare verlichting op flora en fauna. De gemeente Maasgouw heeft de volgende maatregelen genomen om negatieve effecten van openbare verlichting te beperken: Niet meer verlichten dan noodzakelijk. Het uitgangspunt in het buitengebied is “Niet verlichten, tenzij…”. Vanaf deze beleidsperiode wordt in het buitengebied vleermuisvriendelijke (amberkleurige) verlichting toegepast. In het grootschalige vervangingsplan dat wordt uitgevoerd in 2024 zal veel verlichting in het buitengebied worden vervangen door dit type LED-verlichting.

Door het bewust toepassen van de juiste materialen wordt de verstrooiing van verlichting naar de omgeving en naar boven geminimaliseerd. Onderzoek plegen naar te verwijderen verlichting en het dimmen van verlichting op bepaalde tijden. Twee andere doelen waar invulling aan wordt gegeven door de gemeente Maasgouw zijn Global Goal 7: ‘Betaalbare en duurzame energie’ en Global Goal 9: ‘Industrie, innovatie en infrastructuur’. In 2024 gaat de gemeente inzetten op het verduurzamen van het areaal door conventionele armaturen te vervangen voor LED-armaturen. Het grootschalige vervangingsplan wordt uitgevoerd in 2024 en zal een energiebesparing van 34% realiseren ten opzichte van maart 2023. Ook het toepassen van slimme openbare verlichting is een maatregel waarmee de gemeente energie gaat besparen door op een slimme manier met energie om te gaan. De gemeente voert tevens stabiliteitsmetingen uit om de levensduur van lichtmasten te maximaliseren op een verantwoorde manier. In paragraaf 5.2.11 wordt de circulariteitsvisie van de gemeente Maasgouw omschreven.

Beleidsplan Openbare Verlichting 2024 - 2028

9

4 4.1

Waar staan we nu? Resultaat vorige beleidsplan In de beleidsperiode 2019-2023 zijn er verschillende ambities uitgesproken. De uitgangspunten en acties uitgesproken in het vorige beleidsplan zijn: Terugdringen van het gebruik van energie en daarmee een reductie van CO2-emissie realiseren door de inkoop van duurzame energie; Een duurzaam inkoopbeleid; De implementatie van installatieverantwoordelijkheid voor alle disciplines binnen de gemeente. De gemeente Maasgouw heeft in de afgelopen beleidsperiode het aantal dimbare LED-armaturen in de gemeente weten uit te breiden van 21% naar 54%. Ook heeft de gemeente Maasgouw een duurzaam inkoopbeleid gerealiseerd. De gemeente Maasgouw was voornemens medio 2019 te starten met de implementatie van installatieverantwoordelijkheid voor alle disciplines binnen de gemeente. In de voorgaande beleidsperiode is dit niet georganiseerd, dit wordt doorgeschoven naar de huidige beleidsperiode.

4.2

Huidige situatie Deze paragraaf omschrijft de huidige situatie en de kwaliteit en kwantiteit van de aanwezige openbare verlichting.

Areaal openbare verlichting Het OVL-areaal binnen de gemeente Maasgouw is als volgt samengesteld (peildatum maart 2023): 6.911 masten 7.097 armaturen 7.226 lichtbronnen De genoemde aantallen betreffen een momentopname van de verlichtingsobjecten in het beheer van de gemeente en bevat ook de NBd-aanwijsborden, tunnelverlichting, en aanstraalverlichting op bijzondere objecten. Sportveldverlichting is geen onderdeel van dit beleidsplan. Leeftijdsopbouw masten en armaturen Vanuit het areaalbestand is een selectie gemaakt met de leeftijdsopbouw van masten en armaturen. In onderstaande grafieken is de leeftijdsopbouw van masten en armaturen weergegeven.

Beleidsplan Openbare Verlichting 2024 - 2028

10

Van de 6.911 masten zijn 6.442 stuks standaard masten met een technische levensduur van 50 jaar, 469 stuks zijn (nostalgische) gietijzeren masten welke over het algemeen niet worden vervangen maar gerenoveerd. Het areaal bestaat voornamelijk uit masten van staal, met een gemiddelde leeftijd van 24 jaar. Er zijn 72 stalen of aluminium standaard masten waarvan de technische levensduur van 50 jaar is verstreken. Van de 7.097 armaturen zijn 6.628 stuks standaard armaturen met een technische levensduur van 25 jaar, 469 stuks zijn nostalgische armaturen welke over het algemeen niet worden vervangen maar gerenoveerd. De gemiddelde leeftijd van armaturen is 12 jaar. Van 230 standaard armaturen is de technische levensduur van 25 jaar verstreken en er zijn 271 nostalgische armaturen ouder dan 25 jaar. In bovenstaande grafiek is te zien dat 60 LED-armaturen ouder zijn dan 21 jaar, dit geeft een vertekend beeld. Dit betreft namelijk nostalgische en standaard armaturen welke omgebouwd zijn en voorzien van een LED lichtbron. Er zijn ten tijde van deze inventarisatie 97 nostalgische armaturen omgebouwd naar LED. Lichtbronnen en energieverbruik

De gemeente heeft 53,7% van haar areaal uitgevoerd in energiezuinige LED-verlichting. De ledverlichting verbruikt 37,2% van het totale energieverbruik voor de openbare verlichting. De verouderde armaturen met conventionele SOX, SON, HPL, CDO en CPO gasontladingslampen (o.b.v. natrium, kwik of metaalhalogeen), met over het algemeen hogere vermogens, betreft 13,8% van het areaal. Deze lichtbronnen zijn goed voor 29,8% van het energieverbruik van de openbare verlichting. Dat komt omdat deze lichtbronnen niet zuinig zijn en veelal niet gedimd worden. Tot slot is te zien dat een derde van het areaal is uitgevoerd met relatief energiezuinige PL en TLverlichting. Deze 33,4% van het areaal verbruikt ongeveer een derde (33,1%) van het totale energieverbruik van de openbare verlichting. Categorie

Gemiddeld vermogen

%Areaal (aantal)

Energieverbruik [kWh]

LED

22 Watt

53,7%

300.117

37,2%

37 Watt

33,4%

266.833

33,1%

66 Watt

12,9%

240.339

29,8%

laag vermogen (PL/TL) hoog vermogen (SOX/SON/OVERIG) Totaal

%Areaal (verbruik)

807.289

Op dit moment (maart 2023) heeft de gemeente Maasgouw 2.846 reguliere conventionele armaturen in haar areaal. Ook heeft de gemeente Maasgouw nog 372 nostalgische armaturen met conventionele verlichting. Wanneer deze armaturen in 2024 worden vervangen voor dimbare LEDvarianten met dimprofiel Z06 neemt het totale energieverbruik af van 807MWh naar ongeveer 530MWh. Dit is een reductie van 34% ten opzichte van het huidige energieverbruik.

Beleidsplan Openbare Verlichting 2024 - 2028

11

Eigen OVL netwerken Netbeheerder Enexis is de eigenaar van de (ondergrondse) kabels, de aansluitingen en de systemen om verlichting in- en uit te schakelen. Uitzonderingen hierop zijn de eigen OVL netwerken van de gemeente. De verschillende locaties in de gemeente zijn: Maasbracht: - Havenstraat, t.b.v. grondspots standbeeld Pierre Cnoops Linne: - Stationsstraat, t.b.v. tunnelverlichting onder A73 - Stuw Linne, t.b.v. verlichting fietsbrug Stevensweert: - Jan van Steffeswertplein, t.b.v. laadmasten en aanstraalverlichting - Maaspoort, t.b.v. spots kunstwerk entree oude kern - Nieuwendijk, t.b.v. spots kunstwerk entree oude kern Thorn: - Kerkberg, t.b.v. aanstraalverlichting kerk - Kloosterberg, t.b.v. grondspots Buitenpodium Thorn - Wijngaard, t.b.v. parkeerplaats Wessem: - A2 Parallelweg, t.b.v. fietspadverlichting Wessem-Maasbracht

Beleidsplan Openbare Verlichting 2024 - 2028

12

5

Beleidsstrategie In dit hoofdstuk wordt omschreven welke doelen de gemeente Maasgouw in deze beleidsperiode wil realiseren en worden de uitgangspunten van het beleid uiteengezet.

5.1

Doelen deze beleidsperiode De gemeente Maasgouw wil in deze beleidsperiode het volgende realiseren: Invulling geven aan haar installatieverantwoordelijkheid door het aanwijzen van een installatieverantwoordelijke en het uitvoeren van inspecties (zie 5.2.2); Inventariseren eigendommen van installaties voor aanstraling gebouwen en het creëren van uniforme afspraken met derden hierover (zie 5.2.3); Pilots uitvoeren over te verwijderen verlichting en het dimmen van verlichting op bepaalde tijden (zie 5.2.8); Het buitengebied voorzien van slimme verlichting (zie 5.2.8); In het buitengebied vleermuisvriendelijke verlichting toepassen bij nieuw te plaatsen/ te vervangen verlichting (zie 5.2.8); Doelen klimaatakkoord versneld behalen (zie 5.2.9).

5.2

Uitgangspunten In deze paragraaf worden de verschillende beleidsuitgangspunten van de gemeente Maasgouw uiteengezet en toegelicht.

Aansprakelijkheid De gemeente is als eigenaar verantwoordelijk voor de verlichting van de openbare ruimte die in eigendom of in het beheer is van de gemeente. De gemeente kan in het kader van het Burgerlijk Wetboek aansprakelijk gesteld worden voor het niet naar behoren functioneren van de openbare verlichting. Hoewel het wettelijk niet is vastgelegd dat een weg of openbare ruimte verlicht moet worden, kan het ontbreken van verlichting of onjuiste verlichting wel worden aangemerkt als het plegen van een onrechtmatige daad, waaruit een schadeplichtigheid kan ontstaan. Binnen het areaal van de gemeente Maasgouw zijn masten gespreid in leeftijd en armaturen relatief jong. Het areaal is goed onderhouden waardoor risico’s beperkt zijn. Het risico zal toenemen als materialen verder verouderen en niet tijdig worden vervangen. De gemeente heeft dit risico, en daarmee haar aansprakelijkheid, op verschillende wijzen beperkt: Het periodiek en systematisch uitvoeren van inspecties en onderhoud: Het onderhoud van de openbare verlichting wordt verzorgd door de onderhoudsaannemer. De gemeente of haar beheerpartner controleert de werkzaamheden en voert periodiek inspecties uit; Een systeem van planmatig beheer: De gemeente gaat in 2024 grootschalig vervangen en vervangt alle resterende armaturen met conventionele lampen voor LED-armaturen.

Masten worden systematisch op stabiliteit getoetst en worden na een levensduur van 50 jaar vervangen. Hierdoor worden risico’s beperkt en het areaal verantwoord in stand gehouden; Een goed werkend klachtensysteem: Meldingen van burgers worden geregistreerd in het beheersysteem waarna de onderhoudsaannemer de storing verder afhandelt; Snel handelen bij het verhelpen van schades en storingen: In het onderhoudsbestek zijn termijnen opgenomen waarbinnen storingen door de aannemer moeten worden verholpen. De beheerder stuurt actief op oplostermijnen, bij overschrijding kunnen kortingen opgelegd worden. In bijlage A wordt de verdere wet- en regelgeving toegelicht waaraan de openbare verlichting moet voldoen. Beleidsplan Openbare Verlichting 2024 - 2028

13

Installatieverantwoordelijkheid De gemeente is verantwoordelijk voor de veiligheid van haar burgers en ambtenaren. Het is belangrijk om een zogenaamde installatieverantwoordelijke aan te wijzen. Hiermee wordt de verantwoording voor een veilige elektronische bedrijfsvoering bij een (rechts)persoon neergelegd. De aanwijzing dient ook te worden geaccepteerd door de installatieverantwoordelijke. De installatieverantwoordelijke kan een persoon zijn uit eigen organisatie of worden ingeleend. Ook een rechtspersoon kan worden aangewezen als installatieverantwoordelijke. Als er binnen de gemeente geen installatieverantwoordelijke expliciet is aangewezen en vastgesteld, dan valt deze taak automatisch toe aan de hoogte functionaris. Voor gemeenten is dat de gemeentesecretaris. De gemeente dient installatieverantwoordelijkheid op de juiste wijze te organiseren. Dit kan zij doen door: Een inventarisatie uit te voeren; Procedurehandboek en veiligheidsmaatregelen vast te leggen; Instructies te verzorgen en te controleren op naleving; Controlemaatregelen voor de elektrotechnische bedrijfsvoering (RI&E) uit te voeren; Periodieke inspecties uit te voeren en rapportages te verzorgen.

Aanstraling en lichtarchitectuur Een gebouw, kunstwerk of andere kenmerkende objecten in de openbare ruimte kunnen bij donkerte worden aangelicht. Het doel hiervan is om de openbare ruimte aantrekkelijker te maken voor de gebruiker. Aanstraling van gebouwen valt onder het beheer van openbare verlichting wanneer deze gebouwen worden aangelicht vanaf de openbare ruimte. Indien er wordt verlicht vanaf het gebouw valt het beheer onder gebouwenbeheer. Er zijn verschillende installaties waarvan moet worden geïnventariseerd of deze in eigendom zijn van de gemeente of andere partijen. Deze beleidsperiode wordt gebruikt om hier helderheid over te verschaffen en uniformiteit te creëren. Lichtarchitectuur wordt – op locaties die zich hiervoor lenen – in de planvorming overwogen. De gemeente maakt vervolgens een keuze op basis van kosten en wenselijkheid.

Lichtmastreclame en “vreemde gebruikers” Gemeente Maasgouw heeft op dit moment geen lichtmastreclame aan lichtmasten. Wel zijn er een aantal locaties aangewezen waar lichtmastreclame mogelijk is (bepaald in de Welstandsnota 2017), deze locaties zijn opgenomen in bijlage G. De gemeente is terughoudend met het voeren van reclames, zo ook met het aanbrengen van reclame aan lichtmasten. Een aantal lichtmasten zijn voorzien van banieren, bloembakken of (aansluitingen voor) feestverlichting. Voor het aanbrengen van “vreemde gebruikers” aan lichtmasten dient een aanvraag ter goedkeuring te worden voorgelegd bij de beheerder OVL. Deze aanvragen worden beoordeeld waarna de aanvrager een akkoord of afwijzing ontvangt. Een uitzondering wordt gemaakt voor de objecten waar in het verleden specifieke afspraken voor zijn gemaakt met derden en ondernemingsverenigingen. Bij een aanvraag wordt door de beheerder OVL ook beoordeeld op constructie en geschiktheid van de lichtmast. De installatieverantwoordelijke van de gemeente stelt kaders aan de mechanische belasting voor de mast, de elektrische eigenschappen van de aansluiting en het aan te sluiten object.

Beleidsplan Openbare Verlichting 2024 - 2028

14

Bij het plaatsen van (licht)objecten aan de lichtmast moet voldaan worden aan onderstaande technische randvoorwaarden: De objecten moeten apart worden gezekerd boven het aansluitblok van de openbare verlichting; De objecten mogen uitsluitend geplaatst worden op daarvoor constructie technisch berekende masten; De verlichte objecten dienen van LED-verlichting te zijn voorzien; Toepassen beschermrubbers onder de bevestigingsklemmen om beschadiging van de mast te voorkomen. De installatieverantwoordelijke is te allen tijde bevoegd de randvoorwaarden aan te passen op basis van nieuw/gewijzigde inzichten of regelgeving. Kroonringen Als gevolg van een nieuwe afvalsystematiek wordt PMD-afval aan huis opgehaald. Hiervoor kunnen bewoners gebruik maken van PMD afvalzakken. Dit heeft in sommige gevallen geresulteerd in het gebruiken van kroonringen welke aan lichtmasten worden bevestigd om de afvalzakken aan te bieden. Het gebruik van deze kroonringen of soortgelijke constructies aan lichtmasten is in de gemeente Maasgouw niet toegestaan.

Sportveldverlichting Het beheer van sportveldverlichting, inclusief de accommodatie is in het beheer van sportvelden opgenomen. De verlichting op openbare parkeerplaatsen valt wel onder het beheer van de openbare verlichting en wordt conform de uitgangspunten van dit beleids- en beheerplan ontworpen en onderhouden.

Abri’s en informatieborden Binnen de gemeente Maasgouw staan 28 verlichte abri’s en 5 informatieborden welke in eigendom zijn van reclame exploitant RBL. Per ingang van 1 januari 2023 zijn nieuwe afspraken gemaakt over deze objecten. Deze objecten zijn in 2023 door RBL voorzien van LED verlichting en de gemeente bekostigt de stroom- en netwerkkosten vanuit het energiebudget van openbare verlichting. RBL blijft verantwoordelijk voor het beheer, onderhoud en schadeherstel van deze objecten. Eventuele uitbreiding van het areaal abri’s wordt bekostigd door de gemeente en is daarmee ook eigendom van de gemeente. Deze abri’s worden niet voorzien van verlichting en/of reclamepaneel.

Lichthinder Lichthinder is de overlast die mensen en dieren van licht ondervinden. De richtlijn NPR 13201 en de Richtlijn Lichthinder van de NSVV geven een gemeente houvast om naar een standaard te werken. Lichthinder kan vaak worden voorkomen door in het ontwerp deze zaken goed te betrekken. De gemeente wil lichthinder voorkomen bij het ontwerp. Hierbij wordt instralen in woningen en verblinding van weggebruikers zo veel mogelijk te voorkomen. De gemeente weegt de richtlijnen mee in het ontwerp. Lichtvervuiling wordt tegengegaan door materialen te gebruiken die straling van licht naar boven voorkomen. Ook wordt lichtvervuiling tegengegaan door, waar mogelijk in het buitengebied verlichting niet toe te passen. Over verlichting in het buitengebied wordt in het volgende paragraaf meer uitleg gegeven.

Buitengebied Per 1 januari 2017 heeft de Wet natuurbescherming de Flora- en Faunawet, de Boswet en de Natuurbeschermingswet 1998 vervangen. De uitvoering van deze nieuwe wet komt grotendeels in handen van provincies. Deze wet beschermt de leefgebieden van diverse dier- en plantsoorten. Als de verlichting de natuur verstoort kan er besloten worden verlichting aan te passen of te verwijderen. Wanneer het plaatsen van OVL mogelijk strijdig is met de wet natuurbescherming kan er gekeken worden naar alternatieven voor de OVL. Dergelijke situaties doen zich voornamelijk Beleidsplan Openbare Verlichting 2024 - 2028

15

voor in gebieden waar flora en fauna hinder van het licht ondervinden. Bij nieuw aan te leggen openbare verlichting houdt de gemeente Maasgouw rekening met de Wet natuurbescherming, de richtlijn NPR 13201 en Richtlijn Lichthinder in haar afweging of, en hoe, te verlichten. Ook wordt er rekening gehouden met deze richtlijnen bij het vervangen van bestaande openbare verlichting. De gemeente Maasgouw heeft geen openbare verlichting in haar natuurgebieden. Pilots verwijderen verlichting In maart 2023 heeft de gemeente Maasgouw een analyse van het buitengebied laten uitvoeren. Een van de conclusies uit deze analyse is dat in het buitengebied 143 lichtmasten in aanmerking komen om verwijderd te worden. Met het verwijderen van deze lichtmasten wordt de lichthinder ervaren door flora en fauna verminderd, wat aansluit bij Global Goal 15: ‘Leven op het land’. Ook kan het verwijderen van deze lichtmasten de gemeente een jaarlijkse energiebesparing opleveren van 25.800 kWh. Dit is een besparing van 3% op het totale energieverbruik. Dit sluit aan bij Global Goal 7: ‘Betaalbare en duurzame energie’ en Global Goal 13: ‘Klimaatactie’.

Locaties die in aanmerking komen zijn: Daalzicht, Heel (10 masten) Heerstraat Zuid, Beegden (7 masten) Oude Maasweg, Maasbracht (33 masten) Polderweg, Wessem (8 masten) Rijksweg, Linne (23 masten) Schutteheide, Heel (9 masten) Sint Annadijk, Stevensweert (15 masten) Verlengde Oude Maasweg, Maasbracht (38 masten) In deze beleidsperiode worden pilots uitgevoerd welke de wenselijkheid van openbare verlichting op aan de aangegeven locaties peilen. Hierbij wordt geëxperimenteerd met verschillende dimregimes en het volledig uitzetten van de openbare verlichting. Op basis van de resultaten wordt per locatie besloten welke maatregelen worden getroffen. Zie ook bijlage D en E. Slimme verlichting in het buitengebied Door het toepassen van nieuwe LED-verlichting in de gemeente ontstaat de mogelijkheid om openbare verlichting om te vormen naar slimme openbare verlichting. In deze beleidsperiode wil de gemeente Maasgouw de LED-verlichting in het buitengebied slim maken door deze te voorzien van connectiviteit/ telemetrie. De redenen voor deze keuze zijn: Energiebesparing door dynamisch dimmen; Inzicht in energieverbruik; Maatwerk mogelijk op specifieke locaties; Storingen, defecten en schades worden automatisch gesignaleerd; Het op afstand beheren en inregelen van verlichting.

Om hier uitvoering aan te kunnen geven is een krediet van € 270.000 opgenomen voor het jaar 2025 in hoofdstuk 7 ‘Planning en financiën’. Vleermuisvriendelijke verlichting in het buitengebied In het buitengebied wordt vanaf deze beleidsperiode standaard vleermuisvriendelijke verlichting toegepast. Dit type verlichting is amberkleuring in tegenstelling tot de standaard witte verlichting. De voornaamste reden voor het toepassen is dat deze verlichting minder verstoring vormt voor de aanwezige fauna zoals vleermuizen, insecten, kleine zoogdieren en nacht-actieve vogels. Dit bevordert de biodiversiteit in het buitengebied en het ecosysteem als geheel. Amberkleurige verlichting heeft geen nadelige effecten op mensen en er is minder sprake van lichtvervuiling. Door deze verlichting toe te passen leveren wordt er een bijdrage geleverd aan Global Goal 15: ‘Leven op het land’ (zie ook 3.2).

Beleidsplan Openbare Verlichting 2024 - 2028

16

Klimaatakkoord In 2019 is het Klimaatakkoord tot stand gekomen, welke een vervolg geeft aan het Energieakkoord uit 2013. De landelijke ambitie is om in 2030 minimaal 50% energiebesparing te hebben bereikt ten opzichte van 2013. Het verbruik van OVL in de gemeente Maasgouw in 2013 bedroeg 1.025.000 kWh. Dit verbruik is gerapporteerd door Rijkswaterstaat. Het verbruik van het huidige areaal (in 2023) is berekend op 807.000 kWh. Dit betekent dat er in 2023 een reductie van 21% is gerealiseerd ten opzichte van 2013. Wanneer de gemeente in 2024 het volledige areaal heeft voorzien van statisch dimbare LEDverlichting met dimregime Z06 wordt het verbruik van de gemeente Maasgouw berekend op ongeveer 530.000 kWh. Hiermee wordt een besparing gerealiseerd van 48% ten opzichte van 2013. Dit betekent dat de besparingsdoelen net niet worden behaald na complete verledding. De reden hiervan is tweeledig: De gemeente Maasgouw is vroeg begonnen met het plaatsen van energiezuinige LED en daarvoor relatief energiezuinige PL verlichting. Hierdoor was in 2013 het areaal reeds uitgevoerd met meer energiezuinige alternatieven dan in andere gemeenten werden toegepast in dat jaar. Verschillende areaaluitbreidingen. Door alle areaaluitbreidingen vanaf 2013 is er meer openbare verlichting bij gekomen waardoor het lastiger wordt het doel uit het Klimaatakkoord te behalen.

Om het doel te halen zijn aanvullende maatregelen nodig. Zo kan er extra energie bespaard worden door de toepassing van slimme verlichting en door te kijken waar eventueel verlichting (in het buitengebied) verwijderd kan worden. Indien we deze maatregelen toepassen, kunnen we vanaf 2025 al voldoen aan de doelstelling uit het Klimaatakkoord.

Slimme verlichting en Smart-City De mogelijkheden, voordelen en nadelen van slimme verlichting en Smart-City oplossingen worden omschreven in bijlage C. De gemeente houdt ontwikkelingen op dit gebied nauwlettend in de gaten. Wanneer de voordelen van toepassing van slimme verlichting of Smart-City oplossingen op bepaalde locaties wordt ingezien kan dit worden toegepast. De gemeente zal mede vanuit andere beleidsterreinen bepalen welke verdere stappen zij op dit gebied wil gaan zetten. De gemeente Maasgouw heeft in de vorige beleidsperiode verschillende proeflocaties met slimme verlichting opgesteld in Maasbracht: Europlein Verbindingsweg Amalialaan/Pietjeshof Bunkerhaven Verlengde Oude Maasweg Naar aanleiding van deze proefopstellingen wordt in deze beleidsperiode het gehele buitengebied voorzien van een slim systeem (connectiviteit/ telemetrie) door de toepassing van zogenaamde Outdoor Lighting Controls (OLC’s). Zie hiervoor ook paragraaf 5.2.8.

Circulariteit De ambitie van de Rijksoverheid is dat Nederland in 2050 100% circulair is. De circulaire economie is een economie waarin geen afval meer is, in tegenstelling tot een lineaire economie. Alles wordt in een circulaire economie opnieuw gebruik als grondstof. Door schaarste wordt de noodzaak om grondstoffen in de keten te houden steeds groter. Circulariteit kijkt verder de toekomst in dan recycling. Het kijk naar een mogelijkheid om producten aan het einde van de levensduur opnieuw in de keten op te laten nemen. Er zijn meerdere rollen/taken die de gemeenten op zich kan nemen om de circulaire economie te stimuleren. Bijvoorbeeld bij het inkopen van producten en diensten. Beleidsplan Openbare Verlichting 2024 - 2028

17

OVLNL heeft op basis van de R-ladder van het Planbureau voor de Leefomgeving een handvat voor gemeenten ontwikkeld om aan de hand van tien strategieën tot meer circulariteit te komen. In de tabel hier onder (R-tabel) is met behulp van dit handvat de visie van de gemeente Maasgouw beschreven: R-Tabel Slimmer maken/ gebruiken

Levensduur verlengen

Label R0 Refuse & Rethink

Omschrijving Weigeren: verlichting overbodig maken door van de functie af te zien of die met een wezenlijk ander product te leveren Anders denken: Bijv. bij het maken van het lichtontwerp of bij het ontwerpen van een lichtmast of armatuur

Keuze gemeente Maasgouw In maart 2023 heeft de gemeente Maasgouw een analyse van het buiten gebied uitgevoerd waaruit is gebleken dat 143 lichtmasten in het buitengebied in aanmerking komen voor verwijdering.

R2 Reduce

Verminderen: lichtbronnen, armaturen, masten efficiënter fabriceren/ gebruiken, waardoor minder materiaal nodig is

R3 Re-use

Hergebruiken: afgedankt maar nog goed armatuur of mast hergebruiken in dezelfde functie. Repareren: Onderhouden en repareren van armaturen en masten. Opnieuw maken: onderdelen van afgedankte armaturen of masten hergebruiken in nieuwe product met dezelfde functie. Herwinnen: materialen uit armaturen, masten, lichtbronnen, etc. verwerken tot nieuwe grondstoffen.

Door stabiliteitsmetingen van de lichtmasten wordt de technische levensduur van de mast, na succesvolle beproevingen, verlengd van 40 jaar naar 50 jaar. Ook wordt de technische levensduur van armaturen uitgebreid van 20 jaar naar 25 jaar doordat LEDverlichting een langere levensduur heeft dan armaturen met conventionele lichtbronnen. De gemeente schrijft voor dat bij vervanging van materialen deze door de aannemer worden teruggenomen en opnieuw gebruikt. De gemeente kiest voor armaturen waarvan losse onderdelen makkelijk te vervangen en dus uitwisselbaar zijn.

R4 Repair & Remanufacture

Materialen nuttig gebruiken

R5 Recycle

R6 Recover

Energieterugwinning door het verbranden van afvalmaterialen

Beleidsplan Openbare Verlichting 2024 - 2028

18

In deze beleidsperiode worden pilots uitgevoerd op deze locaties om de wenselijkheid en haalbaarheid te toetsen voor het verwijderen van deze lichtmasten. Deze locaties zijn opgenomen in bijlage D en E.

In de vervangings- en onderhoudsbestekken wordt voorgeschreven dat niet voor hergebruik of renovatie in aanmerking komende producten dienen te worden gerecycled. (WEEELABEX gecertificeerde verwerker) Niet van toepassing

6 6.1

Beheerstrategie Uitgangspunten Onderstaand zijn de beheeruitgangspunten van de gemeente Maasgouw uiteengezet. Op basis van een evaluatie van de beheerstrategie van de voorgaande beleidsperiode, en de ambities, visie en keuzes voor het huidige beleid zijn uitgangspunten voor de beheerstrategie geformuleerd.

Algemeen De openbare verlichting wordt in overeenstemming met de Nederlandse Praktijkrichtlijn (NPR 13201:2017) geplaatst; Bij het aanbrengen van openbare verlichting wordt rekening gehouden met de richtlijn Lichthinder van de NSVV, om overlast voor de omgeving te beperken; Nieuw te plaatsen openbare verlichting wordt in overeenstemming met de Wet natuurbescherming geplaatst en bestaande verlichting wordt aan deze wet getoetst en waar nodig aangepast; De gemeente hanteert voor openbare verlichting niet het PolitieKeurmerk Veilig Wonen (PKVW). Door het hanteren van de NPR wordt aan de vereisten voor het keurmerk voldaan, met uitzondering van de achterpaden die niet in eigendom van de gemeente zijn. Deze worden niet verlicht; In het buitengebied wordt terughoudend met openbare verlichting omgegaan. Hier geldt het principe “Niet verlichten, tenzij…”. Wanneer vanuit verkeers- en/of sociale veiligheid toch openbare verlichting noodzakelijk is wordt gebruik gemaakt van de NPR; De gemeente volgt de richtlijnen NEN1010 en NEN3140 voor de elektrische veiligheid bij aanleg en instandhouding van haar areaal, voor het deel van de installatie waarvoor zij verantwoordelijk is; De gemeente verlicht geen particulier terrein; In strijdige situaties prevaleert de veiligheid en het algemeen belang.

Ontwerp en aanleg Het Gemeentelijk Verkeer- en Vervoerplan (GVVP) en de functie van de weg (verkeer of verblijf) is leidend voor het soort openbare verlichting; Voor de afweging om te verlichten en met welk lichtniveau, en als vanwege de verkeersen/of sociale veiligheid toch openbare verlichting noodzakelijk is, worden de determineertabellen uit de richtlijn NPR-13201 gehanteerd; Bij de vervanging van de bestaande masten streeft de gemeente er zo veel mogelijk naar dat de bestaande locatie wordt hergebruikt, om hogere kosten te voorkomen. Als de openbare ruimte integraal wordt aangepast, kan herverdeling van masten wel plaatsvinden; Lichtmasten worden zoveel als mogelijk geplaatst waar geen belemmering van de lichtbundel op kan treden (niet te dicht bij een kunstwerk of boom); Lichtmasten worden zoveel als mogelijk geplaatst waar bewoners geen lichthinder ondervinden; Indien sprake is van lichthinder in woningen, worden passende maatregelen getroffen. De gemeente Maasgouw maakt gebruik van armaturen waarbij er een mogelijkheid is na plaatsing van het armatuur een extra afscherming te kunnen plaatsen; De onderlinge lichtmastafstand dient zoveel als mogelijk constant te zijn. Indien het niet mogelijk is de onderlinge lichtmastafstand constant te houden (vanwege b.v.

in- en uitritten) dient er een geleidelijke overgang in onderlinge lichtmastafstand te zijn; Bij het ontwerp en het plaatsen van lichtmasten wordt rekening gehouden met perceelgrenzen en gevels; Beleidsplan Openbare Verlichting 2024 - 2028

19

Bij het ontwerp en het plaatsen van lichtmasten wordt rekening gehouden met vrije doorgang voor gebruikers van de openbare ruimte die extra ruimte nodig hebben. Bijvoorbeeld gebruikers die gebruik maken van een rolstoel, scootmobiel of kinderwagen. Bij nieuwe aanleg of vervanging van verlichtingsobjecten wordt rekening gehouden met de bereikbaarheid van het object; De overige geldende ontwerpeisen en uitvoeringseisen zijn opgenomen in het vigerende Handboek Inrichting Maasgouw (HIM) onder hoofdstuk ‘Openbare Verlichting’.

Materialen De gemeente maakt overwegend gebruik van stalen masten die financieel in 40 jaar worden afgeschreven en hanteert een technische levensduur van 50 jaar. Als masten 40 jaar staan, dan wordt de stabiliteit van de mast gemeten. Als de mast voldoende stabiel is, wordt deze niet vervangen. Bij 45 jaar wordt de stabiliteit van de mast opnieuw beproefd. Masten van 50 jaar of ouder worden vervangen. Op basis van deze stabiliteitsbeproeving wordt het vervangingsmoment van lichtmasten verantwoord bepaald en wordt duurzaamheid bevorderd; Nostalgische masten van gietijzer worden na 40 jaar iedere vijf jaar op stabiliteit beproefd; De financiële afschrijvingstermijn van armaturen is 20 jaar en de technische levensduur 25 jaar; Bij vervanging naar led armaturen past de gemeente statisch dimmen met dimregime Z06 toe om het energieverbruik verder terug te dringen. De verlichting wordt om 23:00u gedimd naar 50% licht, en om 6:30u terug naar 100% licht;

Nieuw te plaatsen armaturen worden standaard voorzien van een Zhaga-connector; Nieuw toe te passen producten (lichtmasten en armaturen) voldoen aan het landelijk criterium voor duurzaam inkopen en zijn voorzien van een CE-keurmerk; De gemeente hanteert ledverlichting in neutraal wit (4000K). In centrumgebieden, historische dorpskernen en gebieden met een toeristisch karakter kan warmer wit licht (≤ 3.000K) toegepast worden, afgestemd op de omgeving. Bij nieuw te plaatsen openbare verlichting in het buitengebied wordt amberkleurige verlichting (vleermuisvriendelijk) toegepast;

Beleidsplan Openbare Verlichting 2024 - 2028

20

De gemeente hanteert, op basis van het Gemeentelijk Verkeer- en Vervoerplan (GVVP), standaarden voor masten en armaturen: Wegcategorie Mast Uithouder Type armatuur Lichtkleur Zhaga connector Fietspaden Woonstraten Buitengebied Erftoegangswegen Ontsluitingswegen

* 4,75m 6,5m 6,5m 6,5m 6,5m 8m

1m 1m 1m 1m 1,5m

koffervorm kegelvorm koffervorm koffervorm koffervorm koffervorm

4000K 4000K 4000K Amber** 4000K 4000K

Ja Ja Ja Ja Ja Ja

koffervorm 4000K Ja Centrumgebieden/ Per locatie bepaald door gemeente Dorpskernen * Masthoogte wordt per locatie bepaald door gemeente. ** LED verlichting geplaatst vóór 2024 wijken af. Deze worden na afschrijvingstermijn vervangen door een armatuur met amberkleurige lichtkleur (vleermuisvriendelijk).