---------- BIJLAGE 1 179610-Eindrapport_evaluatie burgerparticipatie Maasgouw_KWINK groep
Tekst van het document
•
Aanbeveling 9. Veranker de functie dorpscontactpersoon (structurele inbedding), zodat er een herkenbaar aanspreekpunt is van de gemeente in de dorpskernen. Uit de evaluatie volgt een duidelijk signaal dat inwoners de dorpscontactpersoon waarderen als herkenbaar aanspreekpunt in de kernen. Het is belangrijk dat deze zichtbaarheid wordt behouden en er ligt een kans voor de gemeente om dit instrument meer en beter te benutten. We zien daarbij enkele voorwaarden en verbeterpunten: •
•
De rol van de dorpscontactpersoon moet duidelijker worden voor gemeente én inwoners (wat doen ze wel maar ook wat juist niet, ook in relatie tot Wel.kom). Er moet structureel een terugkoppeling komen op twee niveaus: • Een terugkoppeling over individuele vragen en signalen richting inwoners. De dorpscontactpersoon heeft hierin een belangrijke rol en dient te zorgen dat die terugkoppeling richting de inwoner er komt, ook wanneer die niet positief is. • Een terugkoppeling over de opbrengsten van de dorpscontactpersoon in algemene zin richting inwoners én gemeenteraad. Denk bijvoorbeeld aan een (drie)maandelijks factsheet: welke signalen zijn binnengekomen? Wat is daarmee gebeurd? Wat is lastig om op te lossen? Deze factsheet kan gebruikt
•
worden ter informatie voor de gemeenteraad én kan worden opgehangen in de keet. De relatie tussen gemeente en dorpscontactpersoon moet van beide kanten pro-actiever worden ingevuld. Daarbij zien we een gezamenlijke verantwoordelijkheid van zowel de ambtelijke organisatie als de dorpscontactpersoon zelf: • Zorg dat de dorpscontactpersoon een vast aanspreekpunt heeft binnen de gemeente, waar structureel overleg mee plaatsvindt. Dat kan bijvoorbeeld de dedicated ambtenaar zijn (zie aanbeveling 8). Dit overleg kan gaan over de opgehaalde signalen, maar kan ook gebruikt worden op de kennis vanuit de dorpscontactpersoon te benutten voor de toepassing van participatie binnen de gemeente. De dorpscontactpersoon kent de kernen goed en kan mogelijk ook meedenken over welke participatievorm waar gepast is en waar rekening mee moet gehouden in de lokale situatie • Zorg dat voor de ambtelijke organisatie duidelijk is wat van hen wordt verwacht ten aanzien van de opgehaalde signalen vanuit de dorpscontactpersoon. • Van de dorpscontactpersoon kan worden verwacht dat opgehaalde signalen op een goede manier aan de gemeente worden doorgegeven, en vervolgens actief wordt nagevraagd wat met signalen is gebeurd. In de evaluatie van de dorpscontactpersonen uit 2022 staan nadere concrete aanbevelingen opgenomen, die wij onderschrijven.
Lange termijn: cultuurverandering We constateren dat het bereiken van de beoogde effecten van burgerparticipatie in de gemeente Maasgouw niet enkel belemmeringen heeft qua structuur, maar ook vraagt om meer culturele veranderingen. Dit vraagt om een lange adem van de gemeente. We geven daarvoor enkele aandachtspunten mee, waarvoor een meer langdurige inzet nodig is, zodat
Burgerparticipatie in Maasgouw - eindrapport
40
de effecten van burgerparticipatie op de lange termijn worden bereikt en geborgd. Aanbeveling 10. Werk toe naar een gestructureerde aanpak. Voorspelbaarheid, herkenbaarheid en transparantie zijn allemaal belangrijke eigenschappen die helpen de relatie tussen gemeente en inwoners vorm te geven en te onderhouden. Een gestructureerde participatieaanpak helpt om hier invulling aan te geven. Dit is een aanpak – met een aantal stappen of onderwerpen – die altijd gevolgd wordt, los van de specifieke participatie-instrumenten die ingezet worden. Door een participatieverordening op te stellen, praktische handleidingen op te stellen en participatie op een gestandaardiseerde manier te aan te pakken binnen de gemeente en hier ervaring mee op te doen, ontstaat een gestructureerde aanpak. Door dezelfde aanpak consequent te gebruiken (met natuurlijk de nodige ruimte voor maatwerk, variatie en flexibiliteit die rekening houdt met verschil in vraagstukken, onderwerpen en doelgroepen), hoeft niet elk participatietraject opnieuw het wiel te worden uitgevonden, en wordt sneller duidelijk wat er te verwachten valt: voor ambtenaar, college, gemeenteraad én bewoner. Een gestructureerde participatieaanpak biedt zo een vorm van gestructureerd maatwerk: voorspelbare en herkenbare aanpakken die rekening houden met verschil in vraagstukken, onderwerpen en doelgroepen. Aanbeveling 11.
Zorg voor eenduidigheid binnen de gemeente. Zorg ervoor dat de ambtelijke organisatie en het college op één lijn zitten en een eenduidig beeld naar buiten toe uitstralen. Het college is verantwoordelijk voor de ondersteuning vanuit de ambtelijke organisatie en moet samen met hen sterk staan en een uniforme boodschap communiceren. Aanbeveling 12. Zet in op voortdurend contact.
De visie van de huidige portefeuillehouder is om een ‘partner’ te zijn voor de inwoners. Partner zijn van de gemeente houdt in dat de gemeente niet enkel bij specifieke onderwerpen of trajecten in gesprek gaat met inwoners, maar voortdurend investeert in de relatie. Dat is een verantwoordelijkheid van college, gemeenteraad én ambtenaren. Hierbij is cruciaal dat het contact moet leiden tot meer wederzijds vertrouwen en begrip. Wederzijds vertrouwen kan worden gecreëerd door open en eerlijk te communiceren en te laten zien dat betrokkenen elkaar serieus nemen. Een belangrijke kanttekening daarbij is dat de inwoners die participeren vaak geen afspiegeling van alle inwoners zijn. Het is aan de gemeente om via verschillende instrumenten en communicatiemiddelen te variëren in de aanpak en zo een bredere groep te bereiken. Zo hebben sommigen geen tijd voor of interesse in het bijwonen van bijeenkomsten, maar vullen zij wel graag een (digitale) vragenlijst in. Anderen worden lastig bereikt door de ‘standaard’ communicatiemiddelen en kunnen enkel bereikt worden door ze op straat aan te spreken of langs de deuren te gaan. Tegelijkertijd zullen er altijd inwoners zijn die überhaupt geen interesse hebben in participeren. Ook zullen er altijd inwoners zijn die vinden dat ze juist ‘te veel’ worden benaderd door de gemeente met informatie en participatievragen.
Deze mening of houding kan niet altijd weggenomen worden door de gemeente en is inherent aan participatie. Het is belangrijk dat de gemeente zich hier bewust van is. De gemeente kan hier vervolgens wel rekening mee houden in de benadering van burgers, bijvoorbeeld in het bepalen van de planning en het kiezen van communicatiemiddelen en/of participatievormen. Aanbeveling 13. Wees transparant en eerlijk. Neem als gemeente de regie in handen en zorg ervoor dat het gewoonte is om alle beslissingen te documenteren en communiceren. Als wijzigingen in afspraken of keuzes plaatsvinden, leg deze dan schriftelijk vast en
Burgerparticipatie in Maasgouw - eindrapport
41
communiceer hierover transparant naar alle betrokkenen. Dit voorkomt onduidelijkheden en rolonduidelijkheid, en houdt iedereen op de hoogte van de voortgang en eventuele veranderingen. Dit zorgt voor vertrouwen vanuit de inwoners, ook wanneer de besluiten of veranderingen niet aansluiten op hun wensen. Aanbeveling 14. Toon openheid en durf. Burgerparticipatie heeft ‘durf’ nodig. Dat vraagt soms om vormen van participatie die samenwerking tussen gemeente en bewoner vragen in plaats van hiërarchie en passiviteit. De gemeente kan zich open opstellen en tegelijkertijd duidelijk zijn over wat wel en niet kan. Een eenduidige en gestructureerde aanpak, ervaring met deze aanpak en (gevoelde) steun vanuit het college en MT, zal op de lange termijn leiden tot meer comfort en durf bij de ambtelijke organisatie om gewend te raken aan burgerparticipatie en dit ‘natuurlijk’ op te pakken. Een belangrijke randvoorwaarde voor het zijn van een partner voor de inwoners is om wel duidelijk te zijn over het mandaat van de gemeente: het moet voor de bewoner duidelijk zijn waar je samen aan werkt met inwoners, en wanneer je het als gemeente overneemt en beslissingen maakt.
Burgerparticipatie in Maasgouw - eindrapport
42
Bijlage 1 - Verantwoording Gesprekspartners In de tabel hiernaast vindt u de organisaties en personen die voor deze evaluatie zijn geïnterviewd. Wij plaatsen hierbij de volgende opmerkingen: •
•
•
We hebben zowel percepties vanuit de gemeente, als percepties van buiten de gemeente, zoals van inwoners/boo’s, samenwerkingspartners van de gemeente en ondernemers in de gemeente meegenomen in het onderzoek. Vanuit de gemeente Maasgouw hebben wij een overzicht ontvangen van alle boo’s in de gemeente. Wij hebben al deze organisaties uitgenodigd voor een groepsgesprek over burgerparticipatie. Een deel van de boo’s heeft op deze uitnodiging gereageerd. Daarnaast hebben wij in verschillende kernen van de gemeente inwoners op straat aangesproken om hun mening te vragen over burgerparticipatie in de gemeente Maasgouw. Dat hebben wij gedaan omdat wij het belangrijk vonden om een diverse groep inwoners te spreken, waaronder jongere inwoners en inwoners die uit zichzelf misschien (nog) niet veel meepraten of meedoen met de gemeente Maasgouw. Dit heeft geleid tot een gesprek met 20 inwoners.
Nummer 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14
Gesprekspartner Gemeenteraad (groepsgesprek) College van burgemeester en wethouders (groepsgesprek) Burgemeester (in de rol van portefeuillehouder) Verkennend gesprek met 4 MT-leden van de gemeente Maasgouw 3 ambtenaren sociaal domein (groepsgesprek) 4 ambtenaren fysiek domein (groepsgesprek) 2 ambtenaren beheer openbare ruimte (BOR) (groepsgesprek) Programmamanager fysiek domein 2 ambtenaren communicatie (groepsgesprek) Dorpscontactpersonen Lid van de adviesraad sociaal domein Stichting Thorna, Verenigingsoverleg Beegden, dorpsraad Stevensweert, dorpsraad Wessem (verdeeld over 2 gesprekken) 2 Medewerkers van Wel.kom 2 Plaatselijke ondernemers in gemeente Maasgouw
Tabel 6. Overzicht gesprekspartners.
Burgerparticipatie in Maasgouw - eindrapport
43
Bronvermelding
•
Documenten afkomstig van de gemeente:
• •
• • • • • • • • • • •
• •
• • •
Gemeente Maasgouw. (2015). Notitie burgerparticipatie. Gemeente Maasgouw (2016). Besturingsfilosofie 2017. Gemeente Maasgouw (2016). Strategische visie gemeente Maasgouw 2025. Gemeente Maasgouw (2014). Coalitieakkoord 2014 – 2018. Gemeente Maasgouw (2018). Coalitieakkoord 2018 - 2022. Gemeenteraad Maasgouw (2018). Actieplan Versterking Lokale Democratie. Gemeente Maasgouw (2018). Raadsbesluit rekenkameronderzoek ‘lef tonen met burgers’. Gemeente Maasgouw (2018). Toolkit burgerparticipatie (concept). Gemeente Maasgouw (2020). Visie en leidraad Bewonersinitiatieven in Maasgouw ‘Positief, Pragmatisch, Praktisch’. Gemeente Maasgouw (2020). Actieplan 2020 – 2021 bewonersinitiatieven in Maasgouw ‘Positief, Pragmatisch, Praktisch’. Gemeente Maasgouw (2020). Verordening van de gemeenteraad van de gemeente Maasgouw houdende regels omtrent adviesraad sociaal domein. Gemeente Maasgouw (2020). Procesplan lokale inclusie agenda Gemeente Maasgouw (2021). Voorstel tot beleid Participatie en Omgevingswet. (21 – 12 – 2021, vastgesteld door gemeenteraad op d.d. 30 december 2021). Gemeente Maasgouw (2021). Draaiboek Maasgouwse DOP-dialoog te Stevensweert. Gemeente Maasgouw (2022). Coalitieakkoord 2022 – 2026. Gemeente Maasgouw (2022). Deelverordening leefbaarheidsfonds.
• • • • • • • • • •
Gemeente Maasgouw (2022). Deelverordeningen subsidie verenigingen Maasgouw per 1 januari 2022. Gemeente Maasgouw (2022). Jaarplan dorpscontactpersonen. Gemeente Maasgouw (2023). Programmabegroting 2023. Burgerparticipatie – kinderraad. Gemeente Maasgouw (2023). Procesplan Lokale Inclusie Agenda. Gemeente Maasgouw (2024). Raadsinformatiebrief betreffende evaluatie burgerparticipatie. Gemeente Maasgouw (n.d.). Bijlage. Overzicht van verantwoordelijkheden organisatie Kinderraad. Gemeente Maasgouw (n.d.). Samen maken we Maasgouw-Buitenwerk. Burgerjaarverslagen van de gemeente Maasgouw. ‘Een goed idee!’, gemeentemaasgouw.nl. ‘Maasgouwpanel’, gemeentemaasgouw.nl. ‘Sociale inclusie: iedereen doet mee!’, asd-maasgouw.nl. Gemeente Maasgouw (n.d.). Bijlage. Overzicht van verantwoordelijkheden organisatie Kinderraad. Verschillende interne vertrouwelijke documenten van de gemeente Maasgouw.
N.B. Deze documentenlijst betreft de documenten die zijn gebruikt voor het opstellen van deze rapportage. Tijdens de evaluatie hebben de onderzoekers nog meer documenten van de gemeente ingezien, waarvan sommige vertrouwelijk van aard. Deze documenten zijn gebruikt om tijdens het onderzoek een beter begrip te krijgen van het onderwerp burgerparticipatie in de gemeente Maasgouw.
Burgerparticipatie in Maasgouw - eindrapport
44
Documenten niet afkomstig van de gemeente: • • • •
Rekenkamercommissie (2017). Rekenkamerrapport ‘Lef tonen naar burgers’. VNG (2021). Ledenbrief VNG Voorbeeld Verordening Participatie [en uitdaagrecht] (nieuw) en Handreiking. VNG & Berenschot (2023). Handreiking: aan de slag met participatie. ‘Wat doen we?’, welkom.nu.
Burgerparticipatie in Maasgouw - eindrapport
45
Enquêtevragen
De gemeente moet zelf haar werk doen en hoeft mij niet overal bij te betrekken. Ruimte voor toelichting op uw antwoorden op bovenstaande stellingen. (open vraag) •
De volgende vragen zijn opgenomen in de enquête die onder inwoners is uitgezet:
•
Algemeen beeld
Meedenken en meepraten met de gemeente
•
• • •
•
Wat vindt u van de manier waarop inwoners mogen meedenken, meepraten, meedoen en meebeslissen in de gemeente Maasgouw? Graag aangeven met een rapportcijfer van 1 (zeer slecht) tot en met 10 (uitmuntend). Wat vindt u goed gaan? (open vraag) Wat kan beter? (open vraag) Vindt u het belangrijk om mee te denken, mee te praten, mee te doen of mee te beslissen met de gemeente? • Ja, zeker • Ja, als het onderwerp mij aanspreekt • Ja, als ik er zelf direct baat bij heb • Nee, het heeft niet mijn interesse • Nee, de gemeente doet toch niets met mijn inbreng • Weet ik niet/geen mening • Andere In hoeverre bent u het eens met de volgende uitspraken? (zeer eens – eens – neutraal – oneens - zeer oneens – weet ik niet/geen mening). • De gemeente betrekt inwoners voldoende bij beleid, plannen en projecten. • De gemeente is oprecht geïnteresseerd in de mening van inwoners. • De gemeente betrekt inwoners op tijd bij plannen, beleid en projecten. • De gemeente gebruikt de input van inwoners om plannen, beleid en projecten beter te maken.
•
• •
•
•
Heeft u weleens meegedacht of meegepraat met de gemeente? • Ja • Nee • Weet ik niet meer Wat is het laatste onderwerp waarover u met de gemeente heeft meegedacht en meegepraat (open antwoord) In welke fase(n) heeft u meegedacht en meegepraat? (meerdere antwoorden mogelijk) • Vooraf – meedenken over mogelijke onderwerpen of over de aanpak van een project of plan • Tijdens – meedenken of meepraten bij een plan of onderwerp • Achteraf – evalueren of het plan op de juiste manier is uitgevoerd Op welke manier heeft u toen meegedacht en meegepraat? (meerdere antwoorden mogelijk • Via een (digitale) vragenlijst • Tijdens een bijeenkomst georganiseerd door inwoners • Tijdens een inloopbijeenkomst van de gemeente • Via een dorpsraad • Via het Maasgouwpanel • Via direct contact met een ambtenaar en/of wethouder/burgemeester • Andere Wat vond u goed gaan? (meerdere antwoorden mogelijk) • De manier waarop u uw inbreng mocht geven • De mate waarin er ruimte was voor uw inbreng
Burgerparticipatie in Maasgouw - eindrapport
46
•
• •
•
• De communicatie vanuit de gemeente • De wijze waarop de gemeente is omgegaan met uw inbreng • Andere Wat kon beter (meerdere antwoorden mogelijk) • De manier waarop u uw inbreng mocht geven • De mate waarin er ruimte was voor uw inbreng • De communicatie vanuit de gemeente • De wijze waarop de gemeente is omgegaan met uw inbreng • Andere Kunt u uw antwoord op de vorige 2 vragen toelichten (open vraag) Waarom heeft u nog nooit meegedacht en meegepraat met de gemeente? (meerdere antwoorden mogelijk) • Ik had geen interesse • Ik had geen tijd • De gemeente doet toch niks met mijn inbreng • Er is mij nog nooit gevraagd om mijn mening te geven • Andere In hoeverre bent u het eens met de volgende uitspraken? (zeer eens – eens – neutraal – oneens - zeer oneens – weet ik niet/geen mening). • Ik wil alleen meedenken over plannen die mij direct raken, bijv. als het over mijn wijk gaat. • Ik wil ook meedenken over onderwerpen die voor alle inwoners van belang zijn. • Ik vind het belangrijk dat de gemeente mij in een vroeg stadium betrekt bij plannen die voor mij belangrijk zijn. • Ik geef liever mijn mening als er al een plan ligt waar ik iets over mag zeggen. • Ik denk graag al mee met de gemeente als er nog geen concreet plan is. • Ik wil alleen meedenken als ik invloed kan uitoefenen op een plan.
•
Op welke manier wilt u het liefst uw mening geven over plannen, projecten of beleid van de gemeente? (meerdere antwoorden mogelijk) • Via een digitale vragenlijst • Via een papieren vragenlijst, die ik vervolgens terugstuur • Door lid te worden van het Burgerpanel (een groep inwoners die een aantal keer een vragenlijst invult) • Tijdens een (bewoners)bijeenkomst op een locatie • Tijdens een online (bewoners)bijeenkomst • Via een klankbordgroep of werkgroep die met elkaar zaken bespreken • Via een wijkschouw • Rechtstreeks contact met een ambtenaar • Inspreken bij een vergadering van de gemeenteraad • Via een bewonersvereniging/bewonersplatform/belangenvereniging • Via een website/online platform • Ik heb niet de behoefte om mijn mening te geven • Andere
Meedoen in de gemeente •
• • •
Heeft u weleens meegedaan in de gemeente? • Ja • Nee • Weet ik niet Wat is het laatste onderwerp waarover u met de gemeente heeft meegedaan? (open vraag) Wat vond u goed gaan (open vraag) En wat kon beter? (open vraag)
Eigen initiatieven
Burgerparticipatie in Maasgouw - eindrapport
47
•
• • •
•
•
•
Wist u dat het mogelijk is om zelf een initiatief in te dienen bij de gemeente? • Ja, dat heb ik ook gedaan • Ja, maar nog nooit gedaan • Nee, dat wist ik niet Waarover ging uw initiatief (open vraag) Wat vond u van de wijze waarop de gemeente u daarbij heeft ondersteund (open vraag) Heeft u weleens overwogen om een eigen initiatief te organiseren, maar dat uiteindelijk niet gedaan? • Ja • Nee, daar heb ik (nog) nooit interesse in gehad Waarom heeft u het uiteindelijk niet gedaan? (meerdere antwoorden mogelijk) • Geen tijd • Onvoldoende enthousiasme bij medebewoners • Onvoldoende middelen • Niet goed uitvoerbaar • Geen steun van de gemeente • Andere Zou u interesse hebben in het organiseren van een eigen initiatief? • Ja • Misschien • Nee • Weet ik niet Wat heeft u van de gemeente nodig voor uw eigen initiatief (open vraag)
Dorpscontactpersonen •
Bent u bekend met de dorpscontactpersonen? • Ja • Nee
•
•
•
• •
•
Heeft u weleens contact gehad met de dorpscontactpersonen? • Ja • Nee Waarom heeft u contact gehad met de dorpscontactpersonen? (meerdere antwoorden mogelijk) • Het afgeven van een signaal, bijvoorbeeld over uw buurt • Het stellen van een vraag • Het starten van een eigen initiatief in de gemeente • Andere In hoeverre bent u het eens met de volgende uitspraken? (zeer eens – eens – neutraal – oneens - zeer oneens – weet ik niet/geen mening). • Ik vond de dorpscontactpersonen toegankelijk. • Het was voor mij duidelijk wat de dorpscontactpersonen met mijn inbreng zouden doen. • De dorpscontactpersonen hebben mij goed geholpen en/of begeleid bij het starten van een eigen initiatief. Ruimte voor toelichting op uw antwoorden bij de vorige stellingen (open vraag). Is het voor u belangrijk dat er een dorpscontactpersoon is? • Ja • Nee • Geen mening Waarom wel of niet? (open vraag)
Uw wensen voor de toekomst •
Op welke momenten wilt u meedenken, meepraten, meedoen en/of meebeslissen met de gemeente? (meerdere antwoorden mogelijk) • Vooraf: voorafgaand aan het opstellen van nieuwe plannen, projecten en beleid • Tijdens: tijdens het opstellen van nieuwe plannen, projecten en beleid
Burgerparticipatie in Maasgouw - eindrapport
48
Achteraf: bij het evalueren of plannen, projecten en beleid op de juiste manier zijn uitgevoerd • Andere Over welke onderwerpen wilt u meedenken, meebeslissen en meepraten met de gemeente? • Veiligheid • Verkeer • Openbaar vervoer • Bouwplannen • Afval(inzameling) • Cultuur • Sport • Buitenruimte/groen • Recreatie • Geen van deze onderwerpen • Andere Wat kan de gemeente doen om inwoners beter te betrekken bij gemeentelijke plannen? (open vraag) Wat wilt u verder aan de gemeente meegeven voor de toekomst over burgerparticipatie? (open vraag) •
•
• •
•
• 65-74 jaar • 75 jaar en ouder • Zeg ik liever niet In welke dorpskern van de gemeente Maasgouw bent u woonachtig? (verplichte vraag) • Beegden • Heel en Panheel • Linne • Maasbracht • Ohé en Laak • Stevensweert • Thorn • Wessem • Brachterbeek
Afsluitende vragen • •
Is er nog iets anders dat u met de onderzoekers wilt delen in het kader van deze evaluatie (open vraag) Wat is uw leeftijd? • Jonger dan 18 jaar • 18-24 jaar • 25-34 jaar • 35-44 jaar • 45-54 jaar • 55-64 jaar
Burgerparticipatie in Maasgouw - eindrapport
49
Bijlage 2 – Tijdlijn met belangrijkste gebeurtenissen
Categorie
Toelichting tijdlijn
Externe activiteiten met betrekking tot burgerparticipatie Activiteiten en/of afspraken tussen de gemeente en externe partijen op het gebied van burgerparticipatie.
Deze tijdlijn bevat een overzicht van de belangrijkste gebeurtenissen (waaronder overleggen en de publicatie van documenten), die hebben plaatsgevonden op het gebied van burgerparticipatie in de gemeente Maasgouw op chronologische volgorde. Deze tijdlijn loopt van 2014 tot en met 2023. In deze tijdlijn brengen we in kaart hoe (de visie op) burgerparticipatie in de gemeente Maasgouw zich de afgelopen jaren heeft ontwikkeld en welke stappen de gemeente genomen heeft op dit thema. We gaan in deze tijdlijn niet in op de inhoudelijke keuzes die de gemeente heeft gemaakt.
Aanduiding in tijdlijn
Interne afspraken en overleggen over burgerparticipatie afspraken en overleggen die intern in de gemeente Maasgouw zijn gevoerd en/of vastgelegd.
Mijlpalen Gebeurtenissen, documenten afspraken of activiteiten die een belangrijke invloed hebben op (de ontwikkeling van) burgerparticipatie in de gemeente Maasgouw. Tabel 7. Toelichting bij tijdlijn.
De tijdlijn is een feitelijke reconstructie. Dit betekent dat alle informatie in de tijdlijn gebaseerd is op informatie uit documenten. De tijdlijn bevat geen ervaringen of percepties van betrokkenen. Ook bevat de tijdlijn niet de interne ambtelijke overleggen die hebben plaatsgevonden. We gebruiken de tijdlijn om in gesprekken met betrokkenen in te gaan op de ontwikkeling van burgerparticipatie in de gemeente en wat de ervaringen van de betrokkenen zijn bij de ondernomen stappen. Legenda De gebeurtenissen en/of ontwikkelingen op het gebied van burgerparticipatie verdelen we in de tijdlijn in drie categorieën. Deze categorieën lichten we in onderstaande tabel toe.
Burgerparticipatie in Maasgouw - eindrapport
50
ub icatie coa itiea
oord
In het coalitieakkoord staat de ambitie voor de komende raadsperiode beschreven met betrekking tot burgerparticipatie . De coalitie hee de ambitie om in de raadsperiode nieuwe vormen van actieve burgerparticipatie in te zetten om de afstand tussen de gemeente en inwoners te verkleinen. De coalitie hee het voornemen om te onderzoeken welke vormen van burgerparticipatie kunnen worden ingezet: dorpsoverleggen , inspraakbijeenkomsten, wijkbeheer etc.
2014
astste ing en pub icatie notitie burgerparticipatie
De gemeente Maasgouw publiceert de gemeentelijke visie op burgerparticipatie . Het document bevat doelen, namelijk: 1) kwaliteit van burgerparticipatie verbeteren en 2) inzetten op meer burgerparticipatie in de werkwijze van de ambtelijke organisatie. Het document bevat bovendien actiepunten voor het behalen van deze doelen.
tart onder oe re en amercommissie naar burgerparticipatie
Oktober 2015
tart opdracht bureau voor de ondersteuning bi de verster ing van burgerparticipatie
Augustus 2016
Oktober 2016
tart interne communicatie en erving bac pac ers
Oktober 2016
xxx
Burgerparticipatie in Maasgouw - eindrapport
51
ub icatie strategische visie gemeente aasgou
November 2016
hemamiddag met
Themamiddag met MT. Onderdeel van de themamiddag was de introductie van een interne campagne. Onderdeel van de campagne was de verspreiding van ansichtkaarten, het lanceren van een intranetpagina gewijd aan burgerparticipatie en het publiceren van intranetnieuwsberichten over burgerparticipatie . Sinds de themamiddag is bovendien burgerparticipatie opgenomen in de formats voor college en raadsvoorstellen.
Gemeentelijke visie op de samenwerking van de gemeente met externe partijen. De gemeente wil een gesprekspartner zijn en in gesprek gaan met iedereen die meedoet of mee wil doen.
Begin 2017
2017
erschi ende interne activiteiten ten behoeve van de verdere door)ont i e ing van burgerparticipatie
2018
ntroductie raads er groep burgerparticipatie Een werkgroep van raadsleden, verantwoordelijk voor het onder aandacht brengen van burgerparticipatie in de gemeenteraad.
ub icatie besturings i oso ie gemeente aasgou November 2017
November 2017
Publicatie van de gemeentelijke besturingsfilosofie. Dit document bevat de vertaling op organisatieniveau van de gemeentelijke strategische visie 2025. December 2021
ntroductie Adviesraad ociaa
2018
ub icatie e en ameronder oe gemeente aasgou e tonen met burgers
Publicatie van een rekenkameronderzoek over burgerparticipatie en burgerinitiatieven in de gemeente Maasgouw. Dit document bevat ook aanbevelingen voor de gemeente op het gebied van burgerparticipatie .
Februari 2017
omein
Sinds 2018 wordt de inbreng van inwoners ingericht via de Adviesraad Sociaal Domein. De Adviesraad denkt actief mee en kan invloed uitoefenen op alle onderwerpen die het sociaal domein betre en.
xxx
anuari anuari 2018 2018
Burgerparticipatie in Maasgouw - eindrapport
52
emeenteraadsver ie ingen
A oord bestuur i e vernieu ing Gemeentelijk akkoord over de weg naar bestuurlijke vernieuwing. Het versterken van de lokale democratie is een van de thema s in het akkoord. Aandacht voor de participatiedemocratie is hier een onderdeel van nterne too it burgerparticipatie gereed
Maart 2018
Maart 2018
astste ing en pub icatie Mei 2018
Mei 2018
Mei 2018
oa itiea
Publicatie van het Coalitieakkoord 2018 Coalitieakkoord hee aandacht voor burgerparticipatie .
oord 2022. Het
2018 Oktober 2018
Mei 2018
ub icatie Actiep an erster ing o a e emocratie
December 2018
nste ing raadscommissie naar aan eiding van het Actiep an verster ing o a e emocratie
e gemeenteraad neemt de aanbeve ingen uit het e en ameronder oe over
Maart 201
Mei 2018
xxx Publicatie van een actieplan voor de periode 2018 2022 op
het gebied van versterking lokale democratie. In het actieplan is aandacht voor burgerparticipatie. In het actieplan staan concrete actiepunten voor het optimaliseren van participatietrajecten, het verbeteren van informatieverstrekking, het in beeld brengen van relevante belangen en het doel om werkafspraken te maken tussen de gemeenteraad en het College over het afstemmen van verwachtingen met betrekking tot burgerparticipatie.
Oktober 2018
Burgerparticipatie in Maasgouw - eindrapport
53
astste ing en pub icatie visie en actiep an be oners initiatieven aasgou
De visie en het actieplan zijn een uitvoering van een opdracht uit het coalitieakkoord om tot de invulling van accountmanagement en burgerinitiatieven te komen. De uitgangspunten opgesteld in de notitie burgerparticipatie gelden ook voor deze visie.
ub icatie verordening Adviesraad ociaa
omein
In dit document zijn de doelstellingen en kaders waarbinnen de Adviesraad kan opereren vastgesteld.
201
erschi ende interne thema)bespre ingen over de omgang met be onersinitiatieven en de invu ing van accountmanagementt
2020
tart uitvoering actiep an inc usie pi ot ase accountmanagement door midde van de introductie van dorpscontactpersonen
201
April 2020
uni 2020
December 201
Augustus 201
e aasgou se
December 201
Oktober 2021
dia oog tevens eert
Dialoog over dorpsontwikkelplan in Stevensweert. Dit is een praktijkvoorbeeld waaruit inzichten kunnen verkregen over de rol en positie van de gemeenteraad in relatie tot bewonersinitiatieven. In het overleg is onder andere de rol van de dorpsraad, de voorzieningen in Stevensweert en het draagvlak voor het dorpsontwikkelplan besproken. Het dialoog is afgesloten met concrete leerpunten voor de gemeente Maasgouw.
Burgerparticipatie in Maasgouw - eindrapport
54
oorste be eid participatie en omgevings et.
De gemeente Maasgouw hee een voorstel opgesteld voor de omgang met/het maken van beleid participatie rondom de nieuwe Omgevingswet. Voor het opstellen van de omgevingsvisie is een intensief traject doorlopen inclusief participatiemomenten.
April 2020 December 2021
anuari 2022 December 2020
emeenteraadsver ie ingen
Maart 2022
nsta atie nieu e burgemeester tevens nieu e co rdinerende porte eui ehouder burgerparticipatie
Overzicht van beschikbare subsidies (inclusief subsidiebedrag, beleidsdoelen van de subsidie, vorm en criteria) per type organisatie/activiteit.
Mei 2022
Mei 2022
30 maart uli 2023 2023
ub icatie dee verordeningsubsidies be onersover egorganisaties boo s)
Mei 2022
astste ing en pub icatie coa itiea
oord
xxx
Burgerparticipatie in Maasgouw - eindrapport
55
anuari . ub icatie ormatiep an insta atie inderraad
2022 Publicatie van het formatieplan. Uit het plan blijkt dat er 0,5 e beschikbaar komt voor de begeleiding van een inderraad. De inderraad bestond al langer, maar sinds 2023 is het ook opgenomen in de formatie.
2023
uli 2023
ub icatie pro ectp an o a e inc usie agenda . Participatie is onderdeel van de lokale inclusie agenda. De agenda bevat focuspunten op het gebied van inclusie waar de gemeente de komende 3 4 jaar aan gaat werken.
Burgerparticipatie in Maasgouw - eindrapport
56
Bijlage 3 – Enquêteresultaten Hierna vindt u de resultaten van de enquête die onder inwoners van Maasgouw is uitgezet. Daarbij maken wij de volgende opmerkingen: •
•
De enquête is ingevuld door 195 inwoners. Niet alle respondenten hebben alle vragen ingevuld. Zij konden waar gewenst vragen overslaan. Ook kregen respondenten bij bepaalde vragen de vraag niet te zien, afhankelijk van hun antwoord op de voorgaande vraag (routering). We hebben steeds het aantal respondenten (n) bij elke grafiek vermeld. Op sommige vragen waren meerdere antwoorden mogelijk. In dat geval geven de percentages, het percentage van de respondenten aan dat een bepaald antwoord heeft gegeven.
Om de anonimiteit van de respondenten te borgen, bevat deze bijlage alleen de antwoorden op gesloten vragen (de antwoorden op open vragen zijn wel in het rapport verwerkt).
Burgerparticipatie in Maasgouw - eindrapport
57
Algemeen beeld In hoeverre bent u het eens met de volgende uitspraken?
Wat vindt u van de manier waarop inwoners mogen meedenken, meepraten, meedoen en meebeslissen in de gemeente Maasgouw? (Gemiddeld cijfer: 5,7)
De gemeente betrekt inwoners voldoende bij beleid, plannen en projecten.
23% 18%
4%
1
5%
3
8%
4
6%
5
6
7
8
9
Vindt u het belangrijk om mee te denken, mee te praten, mee te doen of mee te beslissen met de gemeente?
De gemeente is oprecht geïnteresseerd in de mening van inwoners.
Ja, als het Ja, als ik er Ja, zeker een zelf direct onderwerp baat bij heb is dat mij aanspreekt
21%
30%
26%
16% 5%
3%
De gemeente betrekt inwoners op tijd bij plannen, beleid en projecten.
1%
4%
Nee, de Nee, het gemeente heeft niet doet er toch mijn niks mee interesse
2% Weet ik niet/geen mening
2%
14%
31%
34%
16% 5%
1% De gemeente gebruikt de input van inwoners om plannen, beleid en projecten beter te maken.
40%
3%
14% 4%
10
Figuur 3. Wat vindt u van de manier waarop inwoners mogen meedenken, meepraten, meedoen en meebeslissen in de gemeente Maasgouw? (n=190).
48%
26%
2%
1%
2
32%
13%
12%
9%
22%
18%
37%
23%
15% 6%
1%
De gemeente moet zelf haar werk doen en hoeft mij niet overal bij te betrekken.
12% 15%
38%
29%
4%
2%
Andere Zeer eens
Eens
Neutraal
Oneens
Zeer oneens
Weet ik niet/ geen mening
Figuur 5. In hoeverre bent u het eens met de volgende uitspraken? (n=192).
Figuur 4. Vindt u het belangrijk om mee te denken, mee te praten, mee te doen of mee te beslissen met de gemeente? (n=192).
Burgerparticipatie in Maasgouw - eindrapport
58
Vragen over meedenken of meepraten
Op welke manier heeft u toen meegedacht en meegepraat? Meerdere antwoorden mogelijk
Heeft u weleens meegedacht of meegepraat met de gemeente?
Via een (digitale) vragenlijst
17%
Tijdens een bijeenkomst georganiseerd door inwoners
9%
Ja
28%
Tijdens een inloopbijeenkomst van de gemeente
Nee 63%
Weet ik niet meer
Via een dorpsraad Via het Maasgouwpanel
Figuur 6. Heeft u weleens meegedacht of meegepraat met de gemeente? (n=194).
44% 16% 13%
Via direct contact met een ambtenaar
Andere
In welke fase(n) heeft u meegedacht en meegepraat? Meerdere antwoorden mogelijk
35% 23%
Figuur 8. Op welke manier heeft u toen meegedacht en meegepraat? (n=121).
Vooraf - meedenken over mogelijke onderwerpen of over de aanpak van een project of plan
43%
Tijdens - meedenken of meepraten bij een plan of onderwerp
40%
Achteraf - evalueren of het plan op de juiste manier is uitgevoerd
36%
17%
Figuur 7. In welke fase(n) heeft u meegedacht en meegepraat? (n=120).
Burgerparticipatie in Maasgouw - eindrapport
59
Wat vond u goed gaan? Meerdere antwoorden mogelijk De manier waarop u uw inbreng mocht geven
Waarom heeft u nog nooit meegedacht en meegepraat met de gemeente? Meerdere antwoorden mogelijk 56%
51%
De mate waarin er ruimte was voor uw inbreng
44% 24%
De communciatie vanuit de gemeente
16%
7%
6% De wijze waarop de gemeente is omgegaan met uw inbreng
15%
Andere
Ik had geen interesse
22%
Figuur 9. Wat vond u goed gaan? (n=107).
Ik had geen tijd
De gemeente Er is mij nog doet toch niks nooit gevraagd met mijn om mijn mening inbreng te geven
Andere
Figuur 11. Waarom heeft u nog nooit meegedacht en meegepraat met de gemeente? (n=54).
Wat kon beter? Meerdere antwoorden mogelijk De manier waarop u uw inbreng mocht geven De mate waarin er ruimte was voor uw inbreng
20% 29%
De communciatie vanuit de gemeente
57%
De wijze waarop de gemeente is omgegaan met uw inbreng Andere
61% 22%
Figuur 10. Wat kon beter? (n=107).
Burgerparticipatie in Maasgouw - eindrapport
60
In hoeverre bent u het eens met de volgende uitspraken? Ik wil alleen meedenken over plannen die mij direct raken, bijv. als het over 10% 22% mijn wijk gaat.
Ik wil ook meedenken over onderwerpen die voor alle inwoners van belang zijn.
27%
35%
4%
25%
55%
16% 3%
Ik vind het belangrijk dat de gemeente mij in een vroeg stadium betrekt bij plannen die voor mij belangrijk zijn.
39%
52%
7% 2%
Ik geef liever mijn mening als er al een plan ligt waar ik iets over mag zeggen.
17%
31%
31%
15% 2%
4% Ik denk graag al mee met de gemeente als er nog geen concreet plan is.
26%
43%
26% 2% 2%
Ik wil alleen meedenken als ik invloed kan uitoefenen op een plan.
18%
36%
24%
15% 6% 2%
Zeer eens
Eens
Neutraal
Oneens
Zeer oneens
Weet ik niet/ geen mening
Figuur 12. In hoeverre bent u het eens met de volgende uitspraken? (n=193).
Burgerparticipatie in Maasgouw - eindrapport
61
Op welke manier wilt u het liefst uw mening geven over plannen, projecten of beleid van de gemeente? Meerdere antwoorden mogelijk Via een digitale vragenlijst
72%
Via een papieren vragenlijst, die ik vervolgens terugstuur
12%
Door lid te worden van het Burgerpanel (een groep inwoners die een aantal keer een vragenlijst invult)
40%
Tijdens een (bewoners)bijeenkomst op een locatie
61%
Tijdens een online (bewoners)bijeenkomst
16%
Via een klankbordgroep of werkgroep die zaken bespreken
32%
Via een wijkschouw
16%
Rechtstreeks contact met een ambtenaar
32%
Inspreken bij een vergadering van de gemeenteraad
12%
Via een bewonersvereniging/bewonersplatform/belangenvereniging
27%
Via een website/online platform Ik heb niet de behoefte om mijn mening te geven Andere
19% 1% 4%
Figuur 13. Op welke manier wilt u het liefst uw mening geven over plannen, projecten of beleid van de gemeente? (n=193).
Burgerparticipatie in Maasgouw - eindrapport
62
Vragen over meedoen Heeft u weleens meegedaan met de gemeente?
Wist u dat het mogelijk is om zelf een initiatef in te dienen bij de gemeente?
8% 22%
30% Ja
40%
Ja, maar nog nooit gedaan
Nee Weet ik niet 62%
Figuur 14. Heeft u weleens meegedaan in de gemeente? (n=193).
Ja, dat heb ik ook gedaan
Nee, dat wist ik niet 38%
Figuur 15. Wist u dat het mogelijk is om zelf een initiatief in te dienen bij de gemeente? (n = 193).
Burgerparticipatie in Maasgouw - eindrapport
63
Heeft u weleens overwogen om een eigen initiatief te organiseren, maar dat uiteindeilijk niet gedaan?
Waarom heeft u het uiteindelijk niet gedaan? Geen tijd
26%
Ja
26%
Onvoldoende enthousiasme bij medebewoners
32%
Onvoldoende middelen 74%
Nee, daar heb ik (nog) nooit interesse in gehad.
26%
Niet goed uitvoerbaar
21%
Geen steun van de gemeente Andere
26% 11%
Figuur 16. Heeft u weleens overwogen om een eigen initiatief te organiseren, maar dat uiteindelijk niet gedaan? (n=73). Figuur 17. Waarom heeft u het uiteindelijk niet gedaan? (n=19).
Burgerparticipatie in Maasgouw - eindrapport
64
Zou u interesse hebben in het organiseren van een eigen initiatief? 60% 48%
50%
40% 27%
30%
21%
20% 10%
4%
0% Ja
Misschien
Nee
Weet ik niet
Figuur 18. Zou interesse hebben in het organiseren van een eigen initiatief? (n=77).
Burgerparticipatie in Maasgouw - eindrapport
65
Dorpscontactpersonen Waarom heeft u contact gehad met de dorpscontactpersonen? Meerdere antwoorden mogelijk
Bent u bekend met de dorpscontactpersonen?
57% 44%
32% Ja Nee 68%
Andere
Figuur 21. Waarom heeft u contact gehad met de dorpscontactpersonen? (n=61).
Heeft u weleens contact gehad met de dorpscontactpersonen?
53%
10% Het afgeven van een Het stellen van een Het starten van een signaal, vraag eigen initiatief bijvoorbeeld over uw buurt
Figuur 19. Bent u bekend met de dorpscontactpersonen? (n=194).
47%
28%
Ja Nee
Figuur 20. Heeft u weleens contact gehad met de dorpscontactpersonen? (n=131).
Burgerparticipatie in Maasgouw - eindrapport
66
In hoeverre bent u het eens met de volgende uitspraken?
Ik vond de dorpscontactpersonen toegankelijk.
32%
52%
Is het voor u belangrijk dat er een dorpscontactpersoon is?
22%
10% 5%
Ja 2%
Nee 20
Het was voor mij duidelijk wat de dorpscontactpersonen met mijn inbreng zouden doen.
16%
39%
25%
83
Geen mening
10% 8% Figuur 23. Is het voor u belangrijk dat er een dorpscontactpersoon is? (n=131).
De dorpscontactpersonen hebben mij goed geholpen en/of begeleid bij het starten van een eigen initiatief.
Zeer eens
Eens
Neutraal
Oneens
13%
21%
Zeer oneens
29%
10%10% 18%
Weet ik niet/ geen mening
Figuur 22. In hoeverre bent u het eens met de volgende uitspraken? (n=62).
Burgerparticipatie in Maasgouw - eindrapport
67
Wensen voor de toekomst Op welke momenten wilt u meedenken, meepraten, meedoen en/of meebeslissen met de gemeente? Meerdere antwoorden mogelijk
Over welke onderwerpen wilt u meedenken, meebeslissen en meepraten met de gemeente? Meerdere antwoorden mogelijk Andere Recreatie
Andere
Sport
Achteraf: bij het evalueren of plannen, projecten en beleid op de juiste…
Afval(inzameling) Openbaar vervoer
Tijdens: tijdens het opstellen van nieuwe plannen, projecten en beleid
Veiligheid
Vooraf: voorafgaand aan het opstellen van nieuwe plannen, projecten en…
0% 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80%
10%
20%
30%
40%
50%
60%
70%
Figuur 25. Over welke onderwerpen wilt u meedenken, meebeslissen en meepraten met de gemeente? (n=191).
Figuur 24. Op welke momenten wilt u meedenken, meepraten, meedoen en/of meebeslissen met de gemeente? (n=188).
Burgerparticipatie in Maasgouw - eindrapport
68
Algemene vragen In welke dorpskern van de gemeente Maasgouw bent u woonachtig?
Wat is uw leeftijd? Zeg ik liever niet
3%
75 jaar en ouder
25%
21%
65 - 74 jaar
42%
55 - 64 jaar
15%
45 - 54 jaar
5%
7%
25 - 34 jaar 0%
Jonger dan 18 jaar
0% 0%
5%
16% 10%
19%
18%
11% 4%
7%
8%
7%
0%
3%
18 - 24 jaar
15% 10%
9%
35 - 44 jaar
20%
10%
15%
Figuur 26. Wat is uw leeftijd? (n=189).
20%
25%
30% 35%
40%
45% Figuur 27. In welke dorpskern van de gemeente Maasgouw bent u woonachtig? (n=195).
‘
Burgerparticipatie in Maasgouw - eindrapport
69
Bijlage 4 – Stappenplan voor de ontwikkeling van burgerparticipatie In juni 2023 heeft de VNG samen met Berenschot een handreiking 2.0 opgesteld in het kader van de Wet versterking participatie op decentraal niveau.68 De handreiking bevat een routekaart die gemeenten kunnen gebruiken voor het opstellen van een nieuwe participatieverordening, in lijn met de wet. De routekaart kan door gemeenten gebruikt worden om alle belangrijke vraagstukken rond participatie langs te lopen. De routekaart begint bij fundamentele vragen over participatie, democratie en burgerschap, en leidt stap voor stap naar belangrijke onderwerpen als concrete participatiekaders, -werkwijzen en -instrumenten. Vraag 1. Hoe kijken we naar de lokale democratie en naar participatie?
2.
Wat voor gemeente zijn we? En welke ambities hebben we?
Toelichting De eerste stap in de route is bewustwording van de samenhang tussen participatieve en representatieve democratie. De gemeente heeft een uitdaging om deze samenhang steeds goed vorm te geven ten gunste van gedragen besluitvorming. De tweede stap is het formuleren van gedeelde ambities en inzicht krijgen in de huidige stand van zaken van de gemeente. Wat voor gemeente zijn we?
Stappen Maasgouw De gemeente Maasgouw heeft een grotendeels gedeelde visie op het gebied van burgerparticipatie. De gemeente Maasgouw moet uitzoeken of de huidige visie voldoende aansluit bij de bepalingen uit het wetsvoorstel, namelijk dat inwoners betrokken worden bij de voorbereiding, uitvoering én evaluatie van beleid. Ook moet voldoende zijn uitgewerkt hoe inwoners en maatschappelijke organisaties gebruik kunnen maken van hun uitdaagrecht. Wanneer dit onvoldoende terugkomt in de huidige visie, is het belangrijk dat de gemeente hierover in gesprek gaat, en de visie actualiseert. De gemeente Maasgouw heeft al heldere ambities op het gebied van burgerparticipatie. Het opstellen van een nieuwe participatieverordening is een kans om opnieuw in gesprek te gaan of de ambities nog aansluiten bij de huidige wensen en behoeften, van zowel de gemeente als de inwoners. Ook biedt dit de mogelijkheid om te bepalen of de ambities zoals ze nu op papier staan, aansluiten bij de bepalingen uit het nieuwe wetsvoorstel. Wat voor de gemeente Maasgouw in deze stap zeer belangrijk is, is het beantwoorden van de vraag ‘wie zijn wij als gemeente?’.
De gemeente kan hier een beter beeld van krijgen door het beantwoorden van de volgende vragen: - Hoe zien de dorpskernen eruit? - Wat zijn de belangrijkste verschillen tussen de dorpskernen? - Wat zijn de belangrijkste onderwerpen die spelen in de gemeente, rekening houden met de verschillen tussen de dorpskernen? Om een gemeenschappelijk beeld te kunnen vormen, kan het beste een gesprek plaatsvinden in overleg met (een deel van) de gemeenteraad, de burgemeester, de wethouders en (een deel van) de ambtelijke organisatie.
68
VNG & Berenschot (2023). Handreiking 2.0: voor de participatieverordening. Aan de slag met participatie.
Burgerparticipatie in Maasgouw - eindrapport
70
3.
4.
5.
Waarom vinden we participatie belangrijk? Wat verwachten we ervan?
Wat voor participatievormen onderscheiden we?
Hoe gaan we participatie vormgeven? Welke rolverdeling, kaders, werkwijze en instrumenten gaan we hanteren?
De derde stap is het krijgen van een gedeeld beeld over de opvattingen van waarom participatie belangrijk is en met welke motivatie(s) participatie wordt ingezet. Als duidelijk is waarom de gemeente inwoners (of andere partijen) wil laten participeren en tevens inzicht heeft in welke behoefte er bij inwoners bestaat om te participeren, kan een gerichter proces worden ingericht en kan worden toegewerkt naar een bruikbaar resultaat voor alle betrokkenen. Bij stap vier is het belangrijk dat er een gedeeld beeld komt over de verschillende vormen van burgerparticipatie (burger- en overheidsparticipatie) en te bepalen welke vorm het beste bij de gemeente past. Ook is het belangrijk dat de gemeente vaststelt bij welke participatievorm, welke mate van beïnvloeding past. Stap vijf gaat over het expliciteren van de randvoorwaarden waarbinnen participatie plaatsvindt: • Hoe de gedefinieerde rollen worden ingevuld. • Hoe er een gestructureerde aanpak gemaakt kan worden? • Hoe methoden, instrumenten en werkvormen ingezet worden? • Hoe er omgegaan wordt met representativiteit en inclusiviteit.
Als de gemeente een stap verder wil gaan, kan ook worden overwogen om een langetermijnvisie of strategie op te stellen. Hierbij kunnen de volgende vragen worden besproken: 'Hoe ziet participatie er in uw gemeente over vijf jaar uit in een ideale situatie?' en 'Hoe zou participatie er over vijf jaar uitzien als alles mis zou gaan?' De gemeente Maasgouw kan bij het opstellen van de nieuwe participatieverordening onderzoeken of het beeld van de gemeente aansluit bij de behoeften van de inwoners. De gemeente kan hier deze evaluatie voor gebruiken, aangezien deze evaluatie al antwoord geeft op de vraag of waarom inwoners participatie belangrijk vinden, welke vormen bij en passen en wanneer het geslaagd is. De gemeente kan ook (opnieuw) in gesprek gaan met inwoners, of gebruik maken van kennis en instrumenten van de dorpsraden en dorpscontactpersonen.
In de nieuwe participatie-verordening kan de gemeente opnieuw bepalen welke participatievormen het beste wanneer worden ingezet. Welke vormen passen over het algemeen goed bij uw gemeente, welke doorgaans minder? Ook is het belangrijk dat de gemeente een participatieladder opneemt in de nieuwe participatieverordening. Hoeveel invloed kunt/wilt u als gemeente delen met inwoners in bepaalde processen?
Het is heel belangrijk dat de gemeente in de participatieverordening helder vaststelt hoe de rol van alle betrokkenen wordt ingevuld en welke taken, rechten en plichten hierbij horen. De rollen moeten worden vastgelegd voor: de gemeenteraad, de wethouder, de ambtelijk projectleider, inwoners en vakinhoudelijke ambtenaren. Er is geen absolute goed of foute rolinvulling, het is met name belangrijk dat rollen worden ingevuld en nageleefd en dat de rollen over en weer helder zijn. Afspraken kunnen bijvoorbeeld worden vastgelegd over de rol van de gemeenteraad (kaderstellend, sturend of faciliterend. Maar ook over de betrokkenheid van de wethouder, de rol van de ambtelijk projectleider en inwoners). De keuze voor de rolinvulling is ook afhankelijk van het participatievraagstuk. Om te bepalen welke participatie instrumenten ingezet worden, kan de gemeente Maasgouw gebruik maken van verschillende bronnen. Bijvoorbeeld het CLEAR model, zoals beschreven in de handreiking van de VNG (zie onderaan deze tabel). Maar ook de Participatiewijzer en het Afwegingskader burgerparticipatie van ProDemos kunnen richting geven.
Burgerparticipatie in Maasgouw - eindrapport
71
6.
7.
8.
Hoe gaan we leren en systematiseren?
Opstellen uitvoeringsprogramma
Opstellen participatieverordening
Stap 6 is zorg dragen voor dat elk participatietraject in meer of mindere mate wordt geëvalueerd.
Stap 7 is het opstellen van een uitvoeringsprogramma. Het uitvoeringsprogramma omschrijft prioriteiten en activiteiten in het licht van de visie: wat gaan de gemeente en de inwoners doen om die visie waar te maken? Op basis van alle informatie opgehaald uit eerdere stappen stelt de gemeente in stap 8 een participatieverordening vast.
Leg in de participatie-verordening vast dat elk participatietraject wordt geëvalueerd. De grootte van de evaluatie is afhankelijk van het participatietraject. De projectgroep betrokken bij het traject, maar met name de betrokken projectleider, moet ervoor zorgen dat er achteraf een evaluatie plaatsvindt. De gemeenteraad kan hierin een controlerende rol spelen. Welke vorm en inhoud het uitvoeringsprogramma kan krijgen, kan elke gemeente zelf bepalen. De gemeente moet bepalen welke vorm en inhoud past bij de lokale context en ambities. De gemeente Maasgouw kan bijvoorbeeld denken aan een prioriteitenagenda. Op welke ambities willen we als gemeente, als eerste inzetten en wat is hiervoor nodig? Het op- en vaststellen van de participatie-verordening is met name een juridische stap.
Tabel 8. Stappenplan voor de ontwikkeling van burgerparticipatie.
Volgens de handreiking van de VNG kan het wetenschappelijk gevalideerde CLEAR model helpen bij het beoordelen van in te zetten participatie-instrumenten. Dit model bevraagt een instrument aan de hand van de volgende vijf onderwerpen:69 Can do Like to Enable to Asked to Responded to
Hebben inwoners de juiste bronnen, kennis en capaciteiten om te participeren? Willen inwoners ook participeren? Bijvoorbeeld omdat ze ergens onderdeel van zijn? Krijgen inwoners de kans en ondersteuning om te participeren? Worden inwoners daadwerkelijk gevraagd en gemobiliseerd om mee te doen? Zijn de resultaten van participatie zichtbaar? Krijgen inwoners bijvoorbeeld terugkoppeling over hun input?
Tabel 9. CLEAR model van de VNG.
69
VNG & Berenschot (2023). Handreiking: aan de slag met participatie.
Burgerparticipatie in Maasgouw - eindrapport
72
KWINK groep biedt inzicht, structuur en inspiratie voor een sterke publieke sector. Dat doen we door te onderzoeken en te adviseren. We zijn nieuwsgierig, betrokken en precies. We duiken met plezier in onderwerpen die we al kennen én in onderwerpen die nieuw voor ons zijn. We doen ons werk graag samen: met collega’s, met andere bureaus en met onze opdrachtgevers en de organisaties die betrokken zijn bij onderzoeks- en adviestrajecten. Kenmerkend voor onze aanpak is dat we scherp doorvragen en pas iets beweren als we het goed uitgezocht hebben.
KWINK groep | +31 (0)70 35 96 955 Nassaulaan 1 | 2514 JS Den Haag www.kwinkgroep.nl Burgerparticipatie in Maasgouw - eindrapport
73