221936-bijlage 1 Strategische Visie Maasgouw 2035

Strategische visie

Maasgouw 2035

Samenvatting De huidige strategische visie van Maasgouw loopt in 2025 af. Sinds 2016 heeft deze visie strategische richting gegeven aan de gemeente, maar nieuwe ontwikkelingen vragen nu om een nieuwe toekomstgerichte koers. Daarom is in 2025, via een breed participatieproces met deelname van 2354 inwoners en andere betrokkenen, een nieuwe toekomstvisie opgesteld. Deze visie kijkt vooruit naar 2035 en beschrijft wat we in Maasgouw belangrijk vinden en wat we willen bereiken.

Voor het bepalen van de toekomstvisie van Maasgouw 2035 is goed gekeken naar trends en ontwikkelingen die op onze samenleving afkomen. Hier zullen we richting de toekomst rekening mee moeten houden. De belangrijkste trends zijn de volgende: •  Demografie: de verwachting is dat in 2035 bijna 35% van de inwoners van Maasgouw 65 jaar en ouder is en dat het aantal inwoners van 20 tot en met 64 jaar gaat dalen tot minder dan 50%. Tot ongeveer 2030 wordt nog een groei van huishoudens verwacht, gevolgd door enkele jaren van stabilisatie en uiteindelijk lichte daling. •  Ecologie en milieu: we zullen aan de slag moeten met het aanpakken van de oorzaken en de gevolgen van klimaatverandering en het verbeteren van de kwaliteit van milieu, natuur en de leefomstandigheden van mens en dier. •  Economie & technologie: er is een roep om verduurzaming en innovatie van bedrijven. Daarnaast is er een tekort aan vakmensen waarmee belangrijke economische sectoren in Maasgouw zoals de zorg en de nautische bedrijvigheid te maken hebben. •  Politiek & bestuur: samenwerking van gemeente met inwoners, organisaties en andere overheden wordt steeds belangrijker. In Maasgouw wordt al op veel fronten intensief samengewerkt.

Kernkwaliteiten Maasgouw Om de trends en ontwikkelingen het hoofd te bieden, bouwen we voort op onze kernkwaliteiten. Dat zijn: • sterke sociale banden in dorpsgemeenschappen; • rustig wonen in een groene omgeving; • veel water en ruimte voor ontspanning; • monumentaal erfgoed en een rijke dorpscultuur; • economische dynamiek aan de Maas.

2

Strategische visie Maasgouw 2035

Streefbeeld voor 2035 Maasgouw kent in 2035 verbonden dorpsgemeenschappen met sterke sociale banden die worden ondersteund door de gemeente. Er zijn genoeg woningen beschikbaar voor iedereen die binding met een dorpsgemeenschap in Maasgouw wil behouden of opbouwen. Ook is er een uitgebreid netwerk van zorgvoorzieningen. De leefomgeving en de natuur in Maasgouw hebben in 2035 een hoge kwaliteit. In de dorpen valt het monumentaal erfgoed op en is er voldoende groen om bestand te zijn tegen hittestress en wateroverlast. Duurzame bedrijven zorgen voor werk en brede welvaart. De gemeente ondersteunt de ontwikkeling van bedrijven op specifieke plekken. Een vruchtbare samenwerking tussen gemeente, inwoners en organisaties vormt de basis voor duurzame vooruitgang. Zo dragen we allemaal een steentje bij aan een betere toekomst voor Maasgouw.

Om dit streefbeeld werkelijkheid te laten worden, gaan we de komende jaren aan de slag met de volgende ambities:

1. 2. 3. 4. 5.

In 2035 kent Maasgouw een sterke basis met veel sociale verbanden tussen inwoners, zijn er gezonde verenigingen en hebben gemeenschapshuizen en sportvoorzieningen veel, actieve gebruikers.

Voor iedereen die binding met Maasgouw wil behouden of opbouwen is in 2035 een geschikte woning beschikbaar. Er worden woonoplossingen gerealiseerd voor alle leeftijden en er zijn goede voorzieningen voor zorg en onderwijs.

Maasgouw biedt in 2035 een hoogwaardige leefomgeving met rustige woongebieden, veel groen en natuur, prachtig monumentaal erfgoed en een uitstekend onderhouden openbare ruimte.

In 2035 kent Maasgouw afgebakende zones met duurzame bedrijven. De nautische en toeristisch-recreatieve sector bepalen het unieke profiel van Maasgouw. Bedrijven in de detailhandel houden de dorpen leefbaar en de zorgsector voorziet in de meeste banen binnen Maasgouw.

In 2035 zien we in Maasgouw een vruchtbare samenwerking tussen gemeente, inwoners en organisaties waarin gezamenlijk overleg leidt tot gedragen besluiten en inwoners op vele fronten actief betrokken zijn.

Door aan deze ambities te werken, bouwen we samen aan het Maasgouw van 2035.

Samen maken we Maasgouw!

Strategische visie Maasgouw 2035

3

4

Strategische visie Maasgouw 2035

Inhoudsopgave Samenvatting

2

Voorwoord

6

Maasgouw toen en nu

8

Trends en ontwikkelingen

10

Kernkwaliteiten Maasgouw

16

Streefbeeld Maasgouw 2035

18

Strategische ambities

20

Bijlagen 1. Demografie en huishoudens (cijfers)

30

2. De weg naar de visie Maasgouw 2035

32

3. Blik vanuit buurgemeenten op Maasgouw

33

4. Samenvatting resultaten Enquête online

34

5. Samenvatting scenario’s Maasgouw 2035

36

6. Samenvatting resultaten Swipocratie

40

7. Bronnenlijst

43

Strategische visie Maasgouw 2035

5

Voorwoord De huidige strategische visie van de gemeente Maasgouw loopt af in 2025. Hoewel deze visie uit 2016 nog steeds een strategische leidraad biedt, is ze op verschillende vlakken ingehaald door nieuwe ontwikkelingen en beleidsopgaven. Om die reden werd in het Coalitieakkoord 2022-2026 bepaald dat er een nieuwe strategische toekomstvisie voor Maasgouw opgesteld zou moeten worden. In 2025 is een uitgebreid participatieproces opgestart, waarin in totaal 2354 mensen meedachten, met als resultaat deze toekomstvisie.

Burgemeester Dion Schneider

Een visie is geen lijst met stappen, maar een toekomstgericht verhaal dat laat zien wat we belangrijk vinden en wat we willen bereiken. Inwoners, lokale organisaties en gemeente laten hiermee zien wat hun waarden zijn, wat ze willen behouden en wat ze willen veranderen. Het helpt iedereen om samen na te denken over de toekomst en hier samen aan mee te werken. Dat is extra belangrijk in deze tijd waarin ontwikkelingen zich steeds sneller lijken op te volgen en de toekomst voor veel mensen onzeker is. Er zijn twee manieren waarop je met die onzekerheid om kunt gaan. De eerste is rekening houden met trends en ontwikkelingen en goed in de gaten houden wat er gebeurt, om daar vervolgens slim op in te spelen. De tweede is goed nadenken over waar we goed in zijn en wat we zelf willen bereiken, zodat we, ook als de situatie verandert, weten aan welke koers we moeten vasthouden. De toekomstvisie zorgt voor beide: we houden belangrijke trends en ontwikkelingen in de gaten maar schetsen ook onze eigen koers. Zo gaan we de onzekere toekomst vol vertrouwen tegemoet. De toekomstvisie is een hulpmiddel dat richting geeft. Het helpt ons om verder vooruit te kijken, voorbij de kwesties van vandaag. De visie gaat over waar we in 2035 willen zijn. Dat lijkt nog ver weg, maar om daar te komen, moeten we nu al slimme keuzes maken. De tijd gaat sneller dan je denkt.

De toekomstvisie beschrijft een streefbeeld voor 2035 en strategische ambities waaraan gewerkt moet worden om dit streefbeeld te kunnen realiseren. Daarmee is de visie ook een uitnodiging aan iedereen in Maasgouw om samen aan die ambities te werken en stap voor stap aan een betere toekomst te bouwen.

6

Strategische visie Maasgouw 2035

Op allerlei verschillende manieren hebben inwoners, ondernemers, raads- en collegeleden en ambtenaren meegedacht over de toekomstvisie. Velen deden dat door de enquête of de ansichtkaarten in te vullen, bij gesprekken op straat, in bijeenkomsten of door mee te doen aan de Swipocratie. Dat heeft geleid tot 2354 reacties die een stevige basis hebben gelegd voor deze visie. Daarnaast zijn met de groep van maatschappelijke ambassadeurs en met raads- en collegeleden zeer waardevolle gesprekken gevoerd over de toekomst van Maasgouw. Ook de burgemeesters van onze buurgemeenten hebben hun opvatting gegeven. Deze grote mate van betrokkenheid en deze waardevolle inbreng maakt mij trots. Op basis daarvan durf ik te zeggen dat hier een breed gedragen visie op de toekomst van Maasgouw voor u ligt. Een visie die we dankzij de inbreng van velen hebben kunnen opstellen en waar we samen met z’n allen de schouders onder moeten gaan zetten. Iedereen kan een steentje bijdragen aan een betere toekomst. Het Maasgouw van 2035 maken we samen!

Strategische visie Maasgouw 2035

7

Maasgouw toen en nu Het landschap van Maasgouw draagt de sporen van een lange geschiedenis van menselijke aanwezigheid. In de Romeinse tijd was er al een nederzetting met de naam Catualium op de plek van het huidige dorp Heel. De geschiedenis van de naam Maasgouw gaat terug tot in de vroege middeleeuwen toen het gebied onderdeel was van de Frankische gouw Pagus Mosarium. Dit gewest bestreek een gebied langs de Maas. Na de val van het Frankische rijk viel de regio uiteen in kleine vorstendommen en heerlijkheden. Eén van de meest bekende voorbeelden was het abdijvorstendom Thorn dat later in de Franse Tijd veranderde in het witte stadje. In de 16e en 17e eeuw had het vestingstadje Stevensweert een belangrijke rol in de Tachtigjarige Oorlog tussen de Nederlandse opstandelingen en het Spaanse Rijk. Ook Wessem groeide in de middeleeuwen uit tot een belangrijke handelsplaats aan de Maas.

8

Strategische visie Maasgouw 2035

Maasgouw is van oudsher een agrarisch

In de jaren zeventig van de vorige eeuw werd

gebied, met vruchtbare gronden langs de

in Brachterbeek de Clauscentrale met zijn

Maas. Daarnaast stimuleerden de rivier

hoogspanningsstations in gebruik genomen

en historische handelsroutes ook visserij,

en sindsdien is dit uitgegroeid tot een groot

scheepvaart en handel. Ook de opkomst van

energieknooppunt van (inter)nationale

industrie liet zijn sporen na: langs de Maas

betekenis. In de tweede helft van de 20e eeuw

vestigden zich meerdere steenfabrieken

veranderde het landschap van Maasgouw

dankzij de aanwezigheid van rivierklei. In de

ingrijpend door grootschalige grindwinning

vorige eeuw groeide Maasbracht uit tot de

en het ontstaan van de Maasplassen. Vanaf die

grootste binnenhaven van Nederland omdat

tijd neemt ook het toerisme en de recreatie

in deze haven de kolen van de Limburgse

toe en komen er jachthavens, vakantieparken,

mijnen werden overgeladen op schepen.

boulevards en dagstranden in Maasgouw.

Veel bedrijven die aan de scheepvaart zijn verbonden vestigden zich toen in Maasbracht en ook voor veel schippers werd Maasbracht toen de vaste ankerplaats.

Ook in andere dorpen van Maasgouw zoals Beegden, Linne en Ohé en Laak is de bijzondere historie nog op verschillende plekken zichtbaar. Maasgouw onderscheidt zich door een grote rijkdom aan monumentaal erfgoed met beschermde stads- en dorpsgezichten, kerken, kastelen, landgoederen, molens en hoeves en tal van prachtige panden. Ook in de bijzondere culturele tradities en festiviteiten en in verenigingen zoals schutterijen of harmonieën komt het bijzondere culturele karakter van Maasgouw tot uiting. De gemeente Maasgouw bestaat uit negen kerkdorpen: Beegden, Brachterbeek, Heel en Panheel, Linne, Maasbracht, Ohé en Laak, Stevensweert, Thorn en Wessem. Deze dorpen werden in 1991 samengevoegd in de gemeenten Heel, Maasbracht en Thorn en deze drie gemeenten fuseerden in 2007 tot de gemeente Maasgouw. Anno 2025 is Maasgouw een gemeente van ruim 24.000 inwoners met een bijzondere mix van cultuur, water en natuur. Met haar karakteristieke dorpen, sterke gemeenschapszin en prachtige leefomgeving is het een fijne gemeente om te wonen, leven, werken en ontspannen.

Strategische visie Maasgouw 2035

9

Trends en ontwikkelingen

Mensen zijn voortdurend bezig met de toekomst: we maken plannen voor onszelf, ons werk en onze leefomgeving. Maar veel mensen vinden het moeilijk om zich te realiseren dat morgen alles anders kan zijn. We zijn geneigd om van continuïteit uit te gaan. We trekken dan de ontwikkelingslijnen uit het verleden door naar de toekomst. Maar denken dat alles als vanouds zo doorgaat, kan een valkuil zijn. Om toekomstgericht te zijn, is het goed om te kijken naar wat er in de samenleving aan het veranderen is, op nationaal en lokaal niveau. Welke trends en maatschappelijke ontwikkelingen komen er op Maasgouw af? We lichten de belangrijkste hieronder uit.

Demografische ontwikkelingen: de veranderende bevolking LANDELIJKE TREND Waar experts lange tijd dachten dat de bevolkingsgroei structureel af zou nemen en de bevolking zou gaan krimpen door het dalende geboortecijfer, zijn huidige bevolkingsprognoses daar niet zo zeker meer van. Tot op heden blijft de Nederlandse bevolking groeien dankzij migratie. Het is lastig te voorspellen hoe dit in de toekomst zal gaan, aangezien dit onder andere afhankelijk is van politieke keuzes.1 Wat we al wel zien is dat de samenstelling van de bevolking verandert. Nederland heeft te maken met vergrijzing, ontgroening en toenemende diversiteit. Inmiddels heeft een kwart van de Nederlandse bevolking een migratieachtergrond (eerste en tweede generatie bij elkaar opgeteld)2. De samenstelling van huishoudens verandert ook. Er zijn steeds meer kleine huishoudens en alleenstaanden, zowel jong als oud, terwijl er nog altijd veel eengezinswoningen gebouwd worden. Zo wordt er bijvoorbeeld in de nieuwe toekomstscenario’s van het PBL in alle scenario’s van uitgegaan dat er een toename is in het aantal kleine huishoudens.3 Dat heeft niet alleen gevolgen voor de woonbehoefte, maar ook voor bijvoorbeeld het risico op eenzaamheid. Daarnaast zien we meer samengestelde gezinnen en ouderen met een zorgbehoefte, wat zorgt voor meer vraag naar flexibele woonconcepten.

10

Strategische visie Maasgouw 2035

CONTEXT VAN MAASGOUW

is dan gemiddeld in Nederland. Ook is het opvallend dat er in

Bovenstaande ontwikkelingen zien we ook in de context van

Maasgouw richting 2035 een stevige afname wordt verwacht van

Maasgouw. In bijlage 1 worden de prognoses getoond voor

het aantal inwoners van 20 tot en met 64 jaar (het werkende deel

bevolkingsontwikkeling. Deze laten zien dat het aantal inwoners

van de bevolking). Deze ontwikkeling zal van invloed zijn op de

van 65 jaar en ouder in 2035 is gegroeid tot bijna 35% van het

personeelstekorten in gemeente en regio.

totale aantal inwoners van Maasgouw en het aantal inwoners van 20 tot en met 64 jaar gedaald is tot minder dan 50%. Verwacht

De prognose voor huishoudens die zijn vermeld in bijlage 1

wordt dat het aantal jongeren in Maasgouw ongeveer hetzelfde

laten zien dat het aantal huishoudens in Maasgouw tot 2030

blijft en in 2035 circa 17% van de totale bevolking is. Het meest

nog licht groeit en dat in de jaren daarna de groei stabiliseert en

opvallend is dat in Maasgouw veel meer inwoners van 65 jaar

omslaat in daling. Voor eenpersoonshuishoudens van 65-plussers

en ouder wonen dan gemiddeld in Nederland. De “grijze druk”

zet de groei van het aantal huishoudens ook na 2030 nog

(de verhouding tussen de leeftijdsgroep 65 jaar en ouder en de

door. Prognoses gaan echter gepaard met veel onzekerheden

leeftijdsgroep van 20 tot 65 jaar) is daarmee in Maasgouw ook

en veranderen constant. Dat vraagt van de gemeente dat het

veel hoger dan gemiddeld in Nederland. Deze zal in Maasgouw

beleid steeds wordt bijgesteld aan de hand van nieuwe, actuele

in 2035 circa 70% bedragen en is dan in Nederland gemiddeld

prognoses.

45%. De grijze druk laat zien dat de behoefte aan woningen en voorzieningen voor ouderen (zoals zorg) in Maasgouw veel groter

Strategische visie Maasgouw 2035

11

Ecologische ontwikkelingen: klimaat, milieu en natuur LANDELIJKE TREND Op basis van de afspraken in het Klimaatakkoord zijn wereldwijd en in Nederland twee grote opgaven herkenbaar die zich richten op klimaatverandering. Daarbij gaat het in de eerste plaats om het aanpakken van de oorzaken van klimaatverandering (met doelen voor CO2-reductie) door middel van een energietransitie van fossiele brandstoffen naar hernieuwbare energie. In de tweede plaats gaat het daarbij om de aanpak van de gevolgen van klimaatverandering (hittestress, droogte, wateroverlast) door beleid dat is gericht op klimaatadaptatie en het klimaatbestendig maken van Nederland. De derde grote ecologische opgave waar Nederland mee geconfronteerd wordt is de slechte kwaliteit van het woon- en leefmilieu (water, bodem, lucht) en de afname van de ruimte voor natuur. Daardoor zijn er ook steeds minder plant- en diersoorten (biodiversiteit). De kwaliteit van water, bodem en lucht is in Nederland al lange tijd slecht en voldoet niet aan de internationale normen die daaraan gesteld worden. Water in Nederland heeft te maken met verontreinigingen, de bodem heeft veel te lijden van uitstoot van stikstof (door veehouderij, verkeer, industrie) en de luchtkwaliteit (met veel fijnstof door industrie en verkeer) is ook slecht. Dat leidt ook tot gezondheidsklachten van inwoners.

Daarnaast zien we dat er door het oprukken van infrastructuur, industrie, bedrijven en woningen steeds minder ruimte is voor natuur, planten en dieren.

CONTEXT VAN MAASGOUW

Het klimaatadaptiebeleid van de gemeente is gebaseerd op

Door de aanwezigheid van de Clauscentrale en het grote

de Klimaat Adaptatie Strategie en een lokaal uitvoeringsplan

hoogspanningsstation in Brachterbeek (die verbonden

klimaatadaptatie en richt zich op de aanpak van droogte,

zijn met hoogspanningslijnen in vijf richtingen) vormt

hittestress en wateroverlast in de dorpskernen. Door de

Maasgouw een groot energieknooppunt dat van

Rijksoverheid en het Waterschap worden maatregelen uitgevoerd

internationale betekenis is. Over de verdere ontwikkeling

die Maasgouw moeten beschermen tegen hoogwater van

van dit knooppunt moeten beslissingen worden genomen

rivieren, zoals grote dijkversterkingsprojecten.

door Rijksoverheid, provincie en gemeente in overleg met RWE en Tennet als eigenaren. Omwonenden maken zich

Op grond van de Omgevingswet werkt de gemeente samen

zorgen over de ontwikkeling vanwege de impact op de

met andere overheden aan het beschermen en verbeteren van

gezondheid en de woon- en leefomgeving. Daarom is er

de kwaliteit van het leefmilieu (water, bodem, lucht, geluid). Dat

veel overleg tussen gemeente en bewonersgroepen en

gebeurt door te werken met vergunningen en ontheffingen

worden nieuwe ontwikkelplannen op de voet gevolgd.

en door de controle en handhaving op de naleving van

4

milieuvoorschriften. Het beleid van de gemeente Maasgouw voor de lokale

12

energietransitie is gebaseerd op het gemeentelijk

In de Omgevingsvisie heeft de gemeente Maasgouw de ambitie

Omgevingsbeleid een Lokaal Actieplan Energie en is

uitgesproken om de natuur en het netwerk van ecologische

gericht op het aanwijzen van plekken die geschikt zijn

verbindingen te versterken. Ook zet de gemeente stevig in op de

voor opwek van zonne-energie, op het verduurzamen

aanplant van bomen en het vergroenen van dorpskernen omdat

van gemeentelijke gebouwen en op het stimuleren van

hierdoor de kwaliteit van de leefomgeving verbetert. Dit levert

duurzaamheidsmaatregelen (besparen, aardgasvrij,

ook een bijdrage aan het klimaatbestendig maken van de dorpen.

zonnepanelen) door eigenaren van woningen en

Ook werkt de gemeente aan het versterken van de soortenrijkdom

bedrijven.

van planten en dieren (biodiversiteit) in Maasgouw.

Strategische visie Maasgouw 2035

Economische en technologische ontwikkelingen: de roep om innovatie en verduurzaming en een tekort aan vakmensen LANDELIJKE TREND Onze economie verandert. Door robotisering en digitalisering verdwijnen banen en tegelijkertijd ontstaan door technologie ook nieuwe banen. Het aantal zzp’ers neemt toe, de deeleconomie groeit en in de sectoren zorg, onderwijs en techniek ontstaat een tekort aan vakmensen. Van werknemers worden nieuwe vaardigheden verwacht en hogere eisen aan het opleidingsniveau gesteld. Er lijkt soms wel een strijd gaande tussen regio’s om jong talent aan te trekken en te binden. In de Brainportregio Eindhoven is te zien hoe een goede kennisinfrastructuur en enkele succesvolle internationale technologiebedrijven kunnen zorgen voor een enorme economische boost, maar ook voor uitdagingen voor huisvesting (te weinig woningen) en voorzieningen. Wat we zien is dat de nabijheid van kennis steeds belangrijker is om industrie in een regio te behouden. Bedrijven werken steeds meer samen met kennisinstellingen en soortgelijke of aanvullende bedrijven. Ecosystemen als kenniscampussen en innovatieclusters zijn cruciaal voor gezamenlijke innovatie. Op het gebied van toerisme zien we een aantal trends.

De verwachting is dat het aantal Nederlanders met vakantieplannen in Nederland zal blijven toenemen en Limburg is daarbij een populaire provincie.5 Enerzijds is er meer vraag naar luxe en comfortabele vakanties, terwijl anderzijds de vraag groeit naar eenvoudige vakanties en verbondenheid met de natuur. Steeds meer mensen houden bij hun vakanties ook rekening met hun ecologische voetafdruk. Ook zien we dat mensen gemiddeld korter, maar vaker op vakantie gaan. Behalve een zonvakantie wil de consument ook nog een weekend naar een stad of een paar dagen varen.6

Strategische visie Maasgouw 2035

13

CONTEXT VAN MAASGOUW Een van de grootste opgaven in de provincie Limburg is de hervorming en/of verduurzaming van de industrie die van oudsher gevestigd is in de provincie. In Maasgouw heeft dat met name gevolgen voor de Clauscentrale en de verduurzaming van de bedrijven die in het havengebied gevestigd zijn. In Maasbracht is een van de grootste binnenhavens van Nederland gevestigd met enkele toonaangevende bedrijven op nautisch gebied. Bij deze bedrijven speelt ook de innovatie- en verduurzamingsopgave sterk. Een andere sector die sterk is in Maasgouw is de vrijetijdseconomie met de horecabedrijven, vakantieparken, jachthavens, rederijen en verhuurbedrijven. Deze sector is sterk geworden omdat de Maasplassen en de Maas ervoor zorgen dat Maasgouw de meest waterrijke gemeente van Limburg en de Euregio (België en Duitsland) is. Samen met het prachtige monumentale erfgoed in de Maasgouwse dorpen maakt dit Maasgouw tot een aantrekkelijke vrijetijdsbestemming voor zowel inwoners als toeristen. Dit zijn kwaliteiten die volgens bestuurders van omliggende gemeenten nog meer benut zouden kunnen worden. Tegelijkertijd vinden inwoners van Maasgouw het ook belangrijk dat de rust in woongebieden en natuurgebieden beschermd wordt.

Dat brengt de opgave met zich mee om wel de kansen van toerisme en recreatie te benutten maar ook de drukte te beperken zodat Maasgouw als vrijetijds- en woongebied aantrekkelijk blijft.

De sector die in Maasgouw de meeste banen levert is de zorg. Daarbij kan gedacht worden aan de banen in woon-zorg instellingen voor ouderen en mensen met een beperking, maar ook aan banen in de thuiszorg, bij huisartsenposten, apotheken, fysio en dergelijke. Door de vergrijzing, die in Maasgouw sterker doorzet dan gemiddeld in Nederland, neemt de behoefte aan zorg en banen in de zorg steeds verder toe. Er is nu al sprake van een personeelstekort in de zorg en dat probleem gaat in de komende jaren groter worden. Tot slot speelt de detailhandel een belangrijke rol in Maasgouw. De supermarkten, bakkers, slagers, doe-het-zelf zaken, drogisterijen en dergelijke spelen een belangrijke rol in de leefbaarheid van de dorpen. De kernen Maasbracht en Heel hebben door de detailhandelszaken die er gevestigd zijn ook een belangrijke lokale functie voor omliggende dorpen. In deze sector spelen echter ook ontwikkelingen met veel impact, zoals de toename van online winkelen, de krappe arbeidsmarkt en schaalvergroting. Zo is in de afgelopen vijftien jaar 30% van de fysieke non-foodwinkels verdwenen door de groei van e-commerce.7

14

Strategische visie Maasgouw 2035

Politiek-bestuurlijke ontwikkelingen: de zelfredzame burger en samenwerkende overheid LANDELIJKE TREND

CONTEXT VAN MAASGOUW

De afgelopen jaren is het begrip zelfredzaamheid steeds

In Maasgouw zijn er vrijwel dagelijks veel contacten tussen

belangrijker geworden in het publieke debat. Overheden

inwoners, ondernemers, ambtenaren en bestuurders over tal van

en instanties doen in toenemende mate een beroep op de

onderwerpen. Daarbij zien we in ieder dorp van de gemeente

eigen kracht van burgers, waarbij verwacht wordt dat zij

Maasgouw actieve bewonersorganisaties op het niveau van dorp

verantwoordelijkheid nemen voor hun eigen welzijn en actief

en/of buurt. Deze organisaties hebben intensief contact met de

bijdragen aan hun omgeving. Deze verschuiving – van overheid

gemeente. Bij de voorbereiding van beleid, plannen en besluiten

naar burger – gaat niet zonder slag of stoot. Aan de ene kant

worden inwoners in een vroegtijdig stadium geïnformeerd en

zien we steeds meer burgers die zich organiseren, voor zichzelf

betrokken. Als er nieuwe initiatieven zijn worden initiatiefnemers

opkomen, meedenken en initiatief nemen. Aan de andere kant

gevraagd om daarover in overleg te gaan met betrokken

zien we verenigingen die met moeite vrijwilligers vinden en

inwoners en de gemeente. Bij grote nieuwe projecten, zoals de

burgers die tussen wal en schip vallen door gebrek aan steun en

energieprojecten rondom Brachterbeek, voert de gemeente

netwerk. In deze gevallen blijft er een rol bij de gemeente om

intensief overleg met bewonersorganisaties over de behartiging

te zorgen voor een vangnet en ondersteuning. Daar waar veel

van hun belangen. De gemeente heeft ook een vast online

initiatieven vanuit de gemeenschap zijn, krijgt de gemeente

panel (Maasgouwpanel) van ongeveer 300 inwoners dat online

een meer faciliterende en regisserende rol. Ook zien we vaak dat

enquêtes over uiteenlopende onderwerpen invult. Iedereen die

gemeenten graag willen dat inwoners meedenken over aanpak

daaraan wil deelnemen kan zich daarvoor aanmelden. In 2024 liet

van problemen of bij nieuwe plannen, maar dat het lastig blijkt

de gemeente een evaluatie uitvoeren naar burgerparticipatie om

om inwoners (en vooral jongeren) daarbij te betrekken.

te kijken waar het nog beter kon.

Door een toenemende complexiteit van maatschappelijke

De gemeente Maasgouw werkt al veel en constructief samen met

ontwikkelingen werken gemeenten veel meer regionaal samen.

omliggende gemeenten. Zo wordt er intensief samengewerkt met

Regionale samenwerking kan ervoor zorgen dat gemeenten

de gemeente Roerdalen en Echt-Susteren (MER-samenwerking)

zich kunnen specialiseren en niet allemaal meer een compleet

op het gebied van de omgevingsdienst, sociaal domein

voorzieningenaanbod hoeven hebben. In plaats van elkaar te

en bedrijfsvoering. Ook zijn er samenwerkingsverbanden

beconcurreren, kiezen buurgemeenten er steeds meer voor om

op het gebied van veiligheid en crisisbeheersing, sociale

samen te werken, bijvoorbeeld om gezamenlijk de regio meer op

werkvoorziening, afvalinzameling en belasting. In het

de kaart te zetten.

Samenwerkingsverband Midden-Limburg (SML) wordt samengewerkt op thema’s als wonen, economie en toerisme. Volgens verschillende burgemeesters van omliggende gemeenten liggen er nog meer kansen voor samenwerking in de regio Midden-Limburg. Volgens sommigen is de regio Midden-Limburg vooral een bestuurlijk construct, zonder echte identiteit. Er liggen kansen om de regio bijvoorbeeld op toeristisch gebied meer op de kaart te zetten en daarbij de verbinding met Zuid-Limburg te leggen. Ook internationaal liggen er kansen voor samenwerking en subsidies in het grensgebied met België en Duitsland.

Strategische visie Maasgouw 2035

15

Kernkwaliteiten Maasgouw Een aantal waarden en kwaliteiten van de gemeente Maasgouw valt op. Ze vormen de kern van wat de gemeente onderscheidt en bijzonder maakt. Het zorgt ervoor dat veel inwoners trots zijn op hun dorp en de gemeente. Op deze kernkwaliteiten bouwen we voort in de toekomstvisie. Sterke sociale banden in dorpsgemeenschappen

Rustig wonen in een groene omgeving

De mensen in de Maasgouwse dorpsgemeenschappen voelen

Ieder dorp van Maasgouw heeft gebieden waar je rustig en

zich verbonden met elkaar. Er zijn sterke sociale banden met

geborgen kunt wonen buiten de drukte en hectiek van steden.

andere bewoners en er bestaat veel saamhorigheid. Mensen

Maasgouw is daarmee ook voor kinderen een fijne plek om

kennen elkaar en hebben oog en oor voor elkaar. Ze hebben

op te groeien. In en rondom de dorpen is ook veel groen en

een sociaal netwerk dat actief wordt onderhouden en ze

natuur te vinden waar inwoners elkaar kunnen ontmoeten

voelen zich daardoor verbonden en gesteund. Inwoners zijn

of kunnen bewegen of spelen. Dit vele groen zorgt ook voor

trots op hun dorp en dat leidt tot veel gemeenschapszin en

klimaatbestendige dorpen die maar weinig wateroverlast of

betrokkenheid. Maasgouw beschikt over ruim 180 verenigingen

hittestress kennen.

en vrijwilligersorganisaties. Van verenigingen voor sport, muziek en cultuur tot heemkring- of buurtverenigingen. Van organisaties voor senioren, jeugdwerk, of burenhulp tot dorpswerkgroepen. Dit vormt als het ware het cement van de lokale samenleving en zorgt voor veel verbindingen en ontmoetingen.

“Als ik aan Maasgouw denk, dan denk ik aan de saamhorigheid en rijke cultuur.” - inwoner Thorn.

“Ik ben trots op Maasgouw omdat het een groene en bosrijke gemeente is.” - inwoner Heel.

Veel water en ruimte voor ontspanning In Maasgouw kun je wonen of verblijven in een landschap met veel water en groen en dat biedt veel ruimte voor ontspanning. Van alle gemeenten in Nederland, België en Duitsland binnen een wijde omtrek heeft Maasgouw het grootste oppervlakte aan water. Het water van de Maas en Maasplassen neemt maar liefst 1241 hectare (1740 voetbalvelden) in beslag. Dat biedt veel mogelijkheden voor watersport. Samen met de gezellige dorpen, jachthavens, boulevards, stranden en horecabedrijven maakt dat Maasgouw tot een aantrekkelijke vrijetijdsbestemming voor inwoners en bezoekers.

“Als ik aan Maasgouw denk, dan denk ik aan het water, de historische straatjes en de Maasplassen.” - inwoner Wessem.

16

Strategische visie Maasgouw 2035

Monumentaal erfgoed en dorpscultuur De dorpen in Maasgouw beschikken over een grote rijkdom aan monumentaal erfgoed. In de Rijksbeschermde stads- en dorpsgezichten van Thorn, Stevensweert en Wessem is de historie zichtbaar en voelbaar. Ook in andere dorpen van Maasgouw zijn nog veel prachtige monumenten te bewonderen. De typisch Limburgse cultuur van deze dorpen wordt levend gehouden door verenigingen en in tradities. Ieder dorp heeft van oudsher een schutterij en een harmonie (of fanfare) waarmee veel inwoners zich verbonden voelen. Tal van activiteiten in het carnavalseizoen en de vele feesten in het zomerseizoen zorgen in ieder dorp voor veel ontmoetingen en gezelligheid.

“Als ik aan Maasgouw denk, dan denk ik aan rustige dorpskernen met mooi erfgoed, heerlijk vertoeven aan het water bij plaatselijke ondernemers en een groots verenigingsleven.” - inwoner Wessem.

Economische dynamiek aan de Maas De Maas en de Maasplassen zorgen voor veel economische dynamiek in Maasgouw. De havens voor beroepsen pleziervaart vormen als het ware het handelsmerk van de gemeente waarbij vooral de binnenhaven van Maasbracht veel bekendheid geniet. Maasgouw heeft veel (nautische) bedrijven die met het water verbonden zijn. De Maasplassen zijn uitgegroeid tot een aantrekkelijk watersport- en vrijetijdsgebied voor inwoners en bezoekers van heinde en verre. Daardoor heeft de gemeente veel bedrijven in toerisme, recreatie en horeca die zorgen voor banen, inkomsten en levendigheid.

“Ik ben trots op de haven van Maasbracht en de sluizen.” - inwoner Maasgouw.

Strategische visie Maasgouw 2035

17

Streefbeeld Maasgouw 2035 Tijdens het proces zijn vier toekomstscenario’s8 gebruikt om inwoners, maatschappelijke organisaties en ondernemers in gesprek te laten gaan over hun gewenste toekomst. Tijdens de Dagen van de Toekomst en via de Swipocratie (een online enquête) werd hen gevraagd hun mening te geven over de scenario’s als geheel en de verschillende elementen uit de scenario’s. Uit de elementen die door de meeste deelnemers als wenselijk werden gezien, is een streefbeeld voor Maasgouw in 2035 geschreven. Er is dus niet gekozen voor één scenario, maar voor een samenstelling van elementen uit verschillende scenario’s. Dit streefbeeld dient als stip op de horizon waar we met deze visie naar willen streven. DNA van Maasgouw in 2035

Woningen en zorg voor iedereen

In vogelvlucht is Maasgouw in 2035 een gemeente die

Voor iedereen die binding met een dorpsgemeenschap in

gekenmerkt wordt door het blauw en groen van de Maas, de

Maasgouw wil behouden of opbouwen is in 2035 een geschikte

Maasplassen en de natuurgebieden. Het landschap en het water

woning beschikbaar. Er worden daarom woonoplossingen

verbinden de Maasgouwse dorpen met elkaar. Deze prachtige

gerealiseerd voor alle leeftijden. Bij het bouwen van nieuwe

dorpen met veel erfgoed hebben ieder hun eigen karakter maar

woningen wordt goed gekeken naar geschikte plekken

ook veel gezamenlijke kenmerken. De inwoners van Maasgouw

zodat groene, open ruimtes zoveel mogelijk behouden

zijn echte dorpsmensen die liever in een dorp wonen dan in een

blijven. In Maasgouw is in 2035 een uitgebreid netwerk van

stad wonen. Omdat mensen in een dorpsgemeenschap elkaar

zorgvoorzieningen die aan alle inwoners de basiszorg leveren

beter kennen en meer naar elkaar omkijken. Maar ook omdat ze

waar behoefte aan is. Van zorg voor jongeren, ouderen en

rustig willen wonen met veel groen en ruimte om zich heen. De

mensen met een beperking tot aan huisartsenposten. Doordat

verenigingen zorgen voor saamhorigheid en de vaste tradities en

er meer woningen beschikbaar komen heeft Maasgouw in 2035

dorpsfeesten zorgen voor ontmoetingen en gezelligheid.

meer inwoners dan in 2025. Dat is gunstig voor het behoud van draagvlak voor verenigingen, scholen, winkels en horeca daarmee

Verbonden dorpsgemeenschappen

ook voor de leefbaarheid.

In 2035 zijn de sterke sociale banden binnen de dorpsgemeenschappen van Maasgouw nog steeds aanwezig.

voor eenzame mensen en er is een warm welkom voor nieuwe

“Mijn toekomstdroom is om ooit in een betaalbare levensloopbestendige woning te kunnen wonen”

inwoners. De gemeente dient als vangnet en regelt zorg of

- inwoner Maasbracht.

Inwoners voelen zich verbonden met elkaar, hebben oog en oor voor elkaar en helpen elkaar waar dat kan. Er is aandacht

ondersteuning voor inwoners die dat nodig hebben. In 2035 heeft Maasgouw veel bloeiende verenigingen en actieve vrijwilligersorganisaties. Deze versterken de sociale banden en geven kleur aan de gemeenschap en worden daarom door de gemeente gesteund. De gemeenschapshuizen en sportvoorzieningen hebben voldoende gebruikers, vrijwilligers en eigen inkomsten en ontvangen steun van gemeente bij beheer en onderhoud.

“Mijn toekomstdroom is een fijne woonomgeving met sociale inwoners” - inwoner Beegden.

18

Strategische visie Maasgouw 2035

Leefomgeving van hoge kwaliteit Maasgouw heeft in 2035 een leefomgeving van hoge kwaliteit. De rust in woongebieden wordt gekoesterd en geborgd. Er strekt zich een mooi landschap uit met waardevolle natuur rondom de Maas en de Maasplassen en in gebieden zoals de Beegderheide. Deze natuur wordt versterkt en beschermd, maar er zijn ook mogelijkheden om de waterrijke natuur van Maasgouw wandelend, fietsend of varend te verkennen. Het prachtige monumentale erfgoed dat op veel plekken zichtbaar is, bepaalt de karakteristieke uitstraling van Maasgouw en overal zijn de straten, pleinen en paden van uitstekende kwaliteit. Alle dorpen hebben in 2035 veel groen waardoor ze goed bestand zijn tegen hittestress en wateroverlast.

“Ik wil dat Maasgouw in 2035 bekend staat als een gemeente met veel natuur en groen om in te ontspannen” - 46% van de deelnemers aan de online enquête. “Ik hoop dat Maasgouw in de toekomst een groene, speelse en gezonde plek voor jong en oud is” - inwoner Thorn.

Economische dynamiek en levendigheid In 2035 zijn er in Maasgouw gebieden waar veel bedrijvigheid en economische activiteit is. Duurzame bedrijven zorgen daar voor werk en brede welvaart. De Clauscentrale speelt daarbij een rol als belangrijk energieknooppunt voor Nederland. Gelet op alle bedrijvigheid heeft het voor de gemeente prioriteit om het leefmilieu van inwoners te beschermen. Binnen Maasgouw zijn de meeste banen in de zorgsector. De nautische en toeristisch-recreatieve sector zijn de meest kenmerkende sectoren en de bedrijven in die sectoren zitten vooral in de haven- en recreatiegebieden. De ontwikkeling van deze gebieden wordt begeleid door de gemeente. Ook de winkels en detailhandel zijn belangrijk. Zij dragen eraan bij dat de dorpen levendig zijn en inwoners dichtbij huis voldoende voorzieningen hebben.

“Mijn droom is een goede leefbare omgeving voor mijn kinderen en de opvolgende generaties. Waaronder een ondernemend Maasgouw met oog voor ondernemers en bewoners” - inwoner Maasgouw.

Samen maken we Maasgouw In de route op weg naar 2035 vormt een vruchtbare samenwerking tussen gemeente, inwoners en organisaties de basis voor duurzame vooruitgang. Door overleg met alle belanghebbenden komt de gemeente tot gedragen besluiten en de gemeente blijft daarbij ook steeds oog houden voor het algemeen belang van alle inwoners. Mede daardoor zien we veel actieve en betrokken inwoners die allemaal op hun eigen wijze een steentje bijdragen aan een betere toekomst voor Maasgouw.

“Mijn droom voor Maasgouw is dat ik nog lang hier mag wonen” - inwoner Wessem.

Strategische visie Maasgouw 2035

19

Strategische ambities Maasgouw Om aan de slag te kunnen met het waarmaken van het streefbeeld, zijn vijf ambities opgesteld. Deze ambities maken het streefbeeld concreter, ze verbinden de toekomst met het heden. Elke ambitie gaat over een ander onderwerp uit het streefbeeld. Per ambitie beschrijven we hoe het nu in 2025 is, waar we naartoe willen met deze ambitie in 2035 en tot slot wat dat concreet betekent voor de samenleving en de gemeente.

1. Verbonden gemeenschap In 2035 kent Maasgouw een sterke basis met veel sociale verbanden tussen inwoners, zijn er gezonde verenigingen en zijn er gemeenschapshuizen en sportvoorzieningen met veel, actieve gebruikers. HOE IS HET NU? Sterke sociale verbanden in de dorpsgemeenschappen vormen een kernkwaliteit van de gemeente Maasgouw. In de dorpen van Maasgouw ontmoeten en spreken mensen elkaar vaak en zijn er veel gezamenlijke activiteiten met dorpsgenoten. Dat zorgt voor saamhorigheid, gemeenschapszin en betrokkenheid. Uit de enquête en Swipocratie blijkt dat veel inwoners van Maasgouw trots zijn op hun eigen dorp en zich daarmee identificeren. Ook vinden ze het belangrijk dat de gemeente prioriteit geeft aan het in stand houden van gemeenschapshuizen en ontmoetingsplekken in de dorpen. De dorpen in Maasgouw hebben weliswaar allemaal hun eigen karakter maar de inwoners vinden wel vaak dezelfde dingen belangrijk. Ze vinden het fijn om in een kleine gemeenschap te wonen waar mensen elkaar kennen en naar elkaar omkijken. In deze geborgen sfeer kunnen kinderen fijn opgroeien en kunnen ouderen leven in een sociaal netwerk waarin ze zich verbonden en gesteund voelen. Het omkijken naar elkaar in de Maasgouwse dorpen is terug te zien in het gemeten eenzaamheidsniveau van Maasgouw dat onder het landelijk gemiddelde ligt (41,1% t.o.v.

48,6% in Nederland).9 Dat neemt echter niet weg dat er ook in Maasgouw nog veel sprake is van eenzaamheid en dat liefst 41,1 % van de volwassenen in Maasgouw zich wel eens eenzaam voelt. Daarom blijft het een opgave om te werken aan de aanpak van eenzaamheid. 20

Strategische visie Maasgouw 2035

Als gekeken wordt naar de verenigingen voor cultuur en sport in Maasgouw dan zien we dat het teruglopende aantal leden en vrijwilligers veel mensen zorgen baart. Uit de enquête blijkt dat veel inwoners dit een belangrijk zorgpunt vinden. Bij veel verenigingen worden minder kinderen en jongeren dan eerst lid en zijn er steeds minder mensen beschikbaar die tijd kunnen (en willen) vrij maken om een vereniging draaiende te houden. De cijfers geven dit ook aan: een vijfde van de inwoners van Maasgouw is aangesloten bij een sportvereniging, iets minder dan gemiddeld in Nederland (20,1% t.o.v. 24,3% landelijk10). We zien in Maasgouw echter ook voorbeelden van verenigingen die de samenwerking hebben gezocht en daardoor sterker en toekomstbestendiger zijn geworden. De gefuseerde voetbalclubs VV HEBES (Heel en Beegden), FC Maasgouw (Thorn en Wessem) en MBC’013 (Maasbracht-Brachterbeek) zijn bloeiende verenigingen die spelen op een modern sportcomplex. Bovendien zorgen deze clubs ook voor binding en vriendschappen tussen inwoners uit verschillende dorpen. In Maasgouw heeft ieder kerkdorp een gemeenschapsvoorziening op maat en in veel dorpen zijn er nog sporthallen of -zalen en voetbal- en tennisvelden. Ook zijn er nog enkele zwembaden. Bouw, onderhoud en beheer van deze voorzieningen zijn veelal afhankelijk van financiële ondersteuning door de gemeente.

Een voorwaarde voor financiële steun door de gemeente is wel dat er voldoende gebruikers, vrijwilligers en inkomsten zijn. WAT IS DE AMBITIE? De ambitie voor Maasgouw in 2035 is een sterke en veerkrachtige samenleving waarin iedereen kan meedoen. Om dat te kunnen bereiken moet er een sterke sociale basis zijn. Dat is het geheel van sociale verbanden (familie, buurten, groepen, verenigingen) aangevuld en ondersteund door diensten en voorzieningen van de gemeente. Hierdoor hebben inwoners de mogelijkheid om

onderdeel te zijn van een samenleving die je kent en waarin je

Het scenario “Verbonden gemeenschap” weet 84 % van de

gekend wordt. Sociale banden zorgen ervoor dat mensen naar

deelnemers van de Swipocratie aan te spreken en daarmee is dit

elkaar omkijken. Sociale netwerken maken mensen sterker, zorgen

het scenario dat de meeste deelnemers weet aan te spreken.

ervoor dat ze hun capaciteiten kunnen benutten en bieden een vangnet bij tegenslag. Ze vergroten het welzijn van mensen en

De gemeente moet prioriteit geven aan het in stand houden

maken het leven leuker.

van gemeenschapshuizen en ontmoetingsplekken in de dorpen - 35 % van de deelnemers aan de enquête over deze

Het versterken van de sociale basis is nodig om het welzijn

toekomstvisie heeft op deze prioriteit gestemd en daarmee

van onze inwoners te behouden maar ook om de toenemende

heeft deze het op één na hoogste aantal stemmen.

zorgvraag te dempen. De zorgketen in Nederland dreigt vast te lopen en als er niks gebeurt kan de noodzakelijke zorg niet meer

58 % van de deelnemers aan de Swipocratie heeft liever dat

geboden worden of wordt goede zorg voor een grote groep

de gemeente meer gaat inzetten op verenigingen en sociale

mensen onbetaalbaar. Door de sociale verbanden en netwerken

contacten dan op groen en natuur.

te steunen kan de zorg- en hulpvraag van inwoners eerst in hun eigen netwerk worden gesteld. Pas als daar geen oplossing wordt

WAT BETEKENT HET VOOR SAMENLEVING EN GEMEENTE?

gevonden kan bij een zorgaanbieder of de gemeente worden

• De sterkte van de sociale basis in een gemeenschap wordt

aangeklopt.

gezamenlijk bepaald door inwoners. Daarbij is het van belang hoeveel inwoners zelf investeren in de sociale verbanden

De ambitie voor Maasgouw in 2035 is dat Maasgouw dan

en netwerken, hoeveel ze omkijken naar elkaar en hoeveel

ook nog steeds een sterk netwerk van verenigingen en

aandacht, zorg en hulp ze bieden aan andere inwoners. De

andere vrijwilligersorganisaties heeft omdat dit ontzettend

gemeente steunt sociale netwerken en vult de sociale basis daar

belangrijk is voor de sociale binding en de levendigheid in de

waar nodig aan met diensten die als vangnet fungeren.

dorpsgemeenschappen. Daarom geeft de gemeente steun aan

• Vrijwilligersorganisaties (zoals verengingen) zijn belangrijk

deze organisaties en wordt samenwerking gestimuleerd zodat

voor de sociale binding. Daarom steunt de gemeente deze

er genoeg leden en vrijwilligers zijn om goed te kunnen blijven

organisaties en wordt samenwerking gestimuleerd zodat deze

functioneren.

organisaties toekomstbestendiger worden. • De gemeente blijft investeren in bouw, onderhoud en beheer

De ambitie voor 2035 richt zich ook op het in stand houden

van gemeenschapshuizen en sportaccommodaties als deze

van gemeenschaps- en sportvoorzieningen die veel worden

voldoende gebruikers en vrijwilligers hebben.

gebruikt, met een actieve inzet van vrijwilligers worden beheerd en genoeg eigen inkomsten hebben (contributie, consumpties, verhuur, entree). Als aan deze voorwaarden wordt voldaan kan de gemeente duurzaam en verantwoord blijven investeren in bouw, onderhoud en beheer van deze voorzieningen.

Strategische visie Maasgouw 2035

21

2. Wonen en zorg voor iedereen Voor iedereen die binding met Maasgouw wil behouden of opbouwen is in 2035 een geschikte woning beschikbaar. Er worden woonoplossingen gerealiseerd voor alle leeftijden en er zijn goede voorzieningen voor zorg en onderwijs.

De “grijze druk” (de verhouding tussen de leeftijdsgroep 65 jaar en ouder en de leeftijdsgroep van 20 tot 65 jaar) is daarmee in Maasgouw ook veel hoger dan gemiddeld in Nederland. Deze zal in Maasgouw in 2035 circa 70% bedragen en is dan in Nederland gemiddeld 45%. De grijze druk laat zien dat de behoefte aan woningen en voorzieningen voor ouderen (zoals zorg) in Maasgouw groter is dan gemiddeld in Nederland. Bovendien is er sprake van een dubbele vergrijzing omdat binnen de groep van 65-plussers de groep van 80-plussers ook steeds groter wordt. De druk op de zorg neemt ook steeds verder toe omdat er steeds

HOE IS HET NU?

minder personeel te vinden is. Dit tekort aan personeel raakt

De gemeente Maasgouw heeft op dit moment 11.061

niet alleen de zorgbehoevenden maar ook de zorginstellingen

woningen.11 Daarvan is 74,2% een koopwoning, 9,6% wordt

in Maasgouw. Doordat Maasgouw relatief veel banen in de zorg

particulier verhuurd en 16,3% is een huurwoning van een

heeft wordt het personeelstekort in de zorg ook een economisch

woningcorporatie.12 Opvallend is dat iets minder dan de helft

probleem binnen de gemeente.

(49,8%) van de verkochte woningen wordt gekocht door mensen die al in Maasgouw wonen. Dat ligt lager dan het landelijke

Veel inwoners die meededen aan de Swipocratie geven aan dat zij

gemiddelde (59,3%) en ook lager dan andere gemeenten in

vinden dat er op dit moment (nog) voldoende zorgvoorzieningen

de regio zoals Leudal (59,6%) en Nederweert (67,6%)13. De

en huisartsen in hun dorp zijn.14 De meeste mensen zouden ook

huishoudensprognoses voor Maasgouw in bijlage 1 laten zien

liever in hun eigen woning willen blijven als ze ouder worden,

dat het totale aantal huishoudens tot 2031 nog licht groeit,

in plaats van te verhuizen naar een kleinere woning met meer

daarna gaat stabiliseren en uiteindelijk licht gaat dalen. Maar,

zorg in de buurt.15 De enquête voor de toekomstvisie laat zien dat

toekomstige maatschappelijke omstandigheden of politiek-

52% van de deelnemers zich zorgen maakt over het aanbod van

bestuurlijke keuzes kunnen daar nog verandering in brengen.

geschikte woningen voor mensen die in Maasgouw willen (blijven) wonen - dit is de meest genoemde zorg voor de toekomst.16

De demografische prognoses in bijlage 5 laten zien dat het aantal inwoners van 65 jaar en ouder in 2035 is gegroeid tot bijna 35%

Maasgouw heeft acht basisscholen en één school voor speciaal

van het totale aantal inwoners van Maasgouw en het aantal

onderwijs. De verwachting is dat het aantal basisschoolleerlingen

inwoners van 20 tot en met 64 jaar gedaald is tot minder dan 50%.

richting 2043 ongeveer gelijk blijft of zelfs iets zal groeien.17 Voor

Verwacht wordt dat het aantal jongeren in Maasgouw ongeveer

voortgezet onderwijs is er geen middelbare school in Maasgouw

hetzelfde blijft en in 2035 circa 17 % van de totale bevolking is. Dit

zelf. De meeste leerlingen gaan hiervoor naar scholen in Horn,

laat zien dat Maasgouw veel meer inwoners heeft van 65 jaar en

Echt of Roermond.

ouder dan gemiddeld in Nederland.

ZORG

22

Strategische visie Maasgouw 2035

WAT IS DE AMBITIE?

Om ervoor te zorgen dat de druk op de zorg beheersbaar blijft,

Voor iedereen die binding met Maasgouw wil behouden of

stimuleren we sociale verbanden en “omkijken naar elkaar”,

opbouwen is in 2035 een geschikte woning beschikbaar. Dat is

zodat mensen eerst onderling hulp kunnen zoeken in plaats

belangrijk voor het behoud van leefbaarheid in de dorpen en het

van meteen bij een zorgaanbieder of de gemeente. Ook wordt

draagvlak voor vrijwilligersorganisaties zoals verenigingen.

gezond en actief leven gestimuleerd en bieden we steun aan mensen die zo lang mogelijk zelfstandig willen wonen. Samen

De gemeente zet zich hiervoor in door samen met

met de zorginstellingen wordt daarnaast gekeken naar slimme

grondeigenaren, woningcorporaties en projectontwikkelaars

oplossingen voor het personeelstekort zodat we de zorg binnen

woonoplossingen te realiseren voor alle leeftijden. Er

Maasgouw op het gewenste niveau kunnen houden.

komt een mix van starterswoningen, eengezinswoningen, levensloopbestendige woningen en seniorenwoningen. Ook

Liever bijbouwen voor alle leeftijden dan vooral bijbouwen voor

zet de gemeente in op slimme woonoplossingen en flexibele

jongeren – 76% van de deelnemers aan de Swipocratie is het

woonconcepten die goed passen bij de wensen en behoeften

daarmee eens.

van inwoners. Deze mix bevordert de doorstroming: als ouderen kunnen verhuizen naar een passende woning in de buurt, komen

52 % van de deelnemers aan de enquête over deze

er weer eengezinswoningen vrij voor jonge gezinnen.

Toekomstvisie maakt zich zorgen over het feit dat er te weinig geschikte woningen in Maasgouw zijn en daarmee heeft dit

De inwoners van Maasgouw vinden het belangrijk dat dorpen

zorgpunt verreweg het hoogste aantal stemmen gekregen.

open en groen blijven. Daarom worden nieuwe woningen zoveel mogelijk gebouwd op plekken die al bebouwd zijn,

De gemeente moet prioriteit geven aan het realiseren van

bijvoorbeeld op plekken waar leegstaande gebouwen staan.

voldoende woningen - 36 % van de deelnemers aan de enquête

De nieuwe woningen worden toekomstbestendig gebouwd:

over deze toekomstvisie heeft op deze prioriteit gestemd en

ze zijn energieneutraal en maken zoveel mogelijk gebruik van

daarmee heeft deze prioriteit het hoogste aantal stemmen.

duurzame oplossingen zoals warmtepompen. De gemeente zorgt voor de verduurzaming van de eigen gebouwen, de sport- en

Ik vind het goed als het aantal inwoners groeit als daarmee de

gemeenschapsvoorzieningen en de openbare verlichting en helpt

voorzieningen (winkels, huisartsen, horeca) in de gemeente

eigenaren van bestaande huizen bij het energiezuinig maken van

behouden blijven. – 80% van de deelnemers aan de Swipocratie

hun woning of het klimaatbestendig maken van hun tuin.

is het hier mee eens.

Ook in 2035 willen we de zorgvraag voor iedere inwoner

WAT BETEKENT HET VOOR SAMENLEVING EN GEMEENTE?

in Maasgouw op een goede wijze kunnen beantwoorden.

• Voor iedereen die een binding met Maasgouw heeft of wil

Ziekenhuizen en gespecialiseerde zorgcentra zijn buiten

opbouwen is in 2035 een geschikte woning beschikbaar. De

Maasgouw te vinden, maar voor de basiszorg (woon-zorg-

gemeente zet zich daarom in om samen met grondeigenaren,

instellingen voor ouderen, huisartsen, kraam- en jeugdzorg) willen

woningcorporaties en projectontwikkelaars een mix aan

we dat deze dicht bij huis aangeboden kan worden. Ook voor de

woonoplossingen te realiseren.

mensen met een beperking moeten de grote zorginstellingen

• Nieuwe woningen worden zoveel mogelijk gebouwd op

(zoals in Heel) in 2035 nog steeds een warm thuis bieden.

terreinen met leegstaande bedrijven of gebouwen zodat de

In overleg met de zorginstellingen zorgen we ervoor dat de

waardevolle groene en open ruimtes in de gemeente zoveel

zorgvraag en het zorgaanbod in Maasgouw goed in kaart wordt

mogelijk behouden blijven.

gebracht en op elkaar wordt afgestemd.

• De zorgvraag voor iedere inwoner in Maasgouw willen we op een goede wijze kunnen beantwoorden. We streven naar sterke sociale netwerken die een deel van de zorg- en hulpvragen kunnen opvangen. Zo proberen we de zorg voor iedereen bereikbaar en betaalbaar te houden.

Strategische visie Maasgouw 2035

23

3. Omgevingskwaliteit Maasgouw biedt in 2035 een hoogwaardige leefomgeving met rustige woongebieden, veel groen en natuur, prachtig monumentaal erfgoed en een uitstekend onderhouden openbare ruimte. HOE IS HET NU? Inwoners van Maasgouw zijn trots op hun prachtige, groenblauwe landschap. Het is een gebied dat ook in trek is bij toeristen. Veel inwoners vinden het belangrijk dat het buitengebied open en groen blijft, en dat ze er kunnen wandelen, fietsen en genieten van het waterrijke gebied.18 Hoewel Maasgouw veel water en groen heeft, blijkt uit cijfers dat het totale oppervlakte van groen en bomen onder het Nederlandse gemiddelde ligt. Ook ligt dit lager dan in omliggende gemeenten.19 Dit komt deels door de grote hoeveelheid water, maar het laat ook zien dat er kansen zijn om het groen in Maasgouw uit te breiden en te verbeteren - zowel in kwantiteit als in kwaliteit. Wat betreft de gezondheid van inwoners liggen er ook kansen. Op dit moment voldoet 40,2% van de inwoners aan de beweegrichtlijn (t.o.v. 50,3% gemiddeld in Nederland).20 Bewegen in de buitenlucht past goed bij het groenblauwe landschap Maasgouw - er is genoeg ruimte om dit aantrekkelijker en gemakkelijker te maken.

Inwoners van Maasgouw vinden het belangrijk dat de rust in woongebieden en natuurgebieden worden gewaarborgd. Ook vinden zen het van belang dat er voldoende en goed onderhouden fiets- en wandelpaden om van het mooie buitengebied te genieten. Er mogen in Maasgouw ook levendige plekken zijn die mensen kunnen opzoeken die iets te doen willen hebben in hun vrije tijd, maar drukte door toerisme moet worden voorkomen. Inwoners hebben liever meer rust en ruimte dan meer toerisme en dingen te doen.21 Rust wordt door inwoners gezien als een kernkwaliteit en die kwaliteit maakt Maasgouw ook aantrekkelijk voor bezoekers van buiten de gemeente. Het onderhoud van de openbare ruimte is voor inwoners eveneens belangrijk: zij vinden het fijn als straten, pleinen en parken, fietsen wandelpaden en bomen netjes en verzorgd zijn.22 Maasgouw is trots op haar rijke geschiedenis en erfgoed. Monumenten, historische dorpskernen en bijzondere gebouwen geven de dorpen het karakter dat inwoners koesteren. Het is dan ook belangrijk dat het erfgoed goed behouden en onderhouden wordt door de gemeente, zodat het voor toekomstige generaties eveneens een bron van trots en aantrekkingskracht zal zijn. WAT IS DE AMBITIE? In 2035 biedt Maasgouw een leefomgeving van hoge kwaliteit. De dorpen worden gekenmerkt door hun rustige en groene uitstraling, zowel binnen als buiten de bebouwde kernen.

De natuur wordt versterkt zodat er robuuste ecologische verbindingen ontstaan die water en natuur met elkaar verbinden en dienen als natuurlijke klimaatbuffer. De dorpen zijn groener gemaakt om beter bestand te zijn tegen klimaatverandering en er zijn meer groene plekken te vinden waar mensen elkaar kunnen ontmoeten en kunnen bewegen, spelen en sporten. Ook blijft er in 2035 aandacht voor behoud en het onderhoud van het rijke monumentale erfgoed in de gemeente en de bescherming van de unieke stads- en dorpsgezichten van Thorn, Wessem en Stevensweert. We houden vast aan de beleidslijn van de Omgevingsvisie Maasgouw van 2022. Hierin is aangegeven welke functies alle gebieden in Maasgouw nu en in de toekomst hebben. Naast woonwijken en bedrijfsterreinen, zijn er ook gebieden voor natuur, verkeer, energievoorziening, toerisme en recreatie. Op basis van de de Omgevingsvisie wordt het woon- en leefmilieu en de rust in woon- en natuurgebieden beschermd. Ook wordt samen met andere overheden opgetreden tegen overlast van industrie, bedrijven, (energie) infrastructuur en verkeer omdat dit voor veel inwoners een belangrijk zorgpunt is.

24

Strategische visie Maasgouw 2035

Veel inwoners en bezoekers vinden de kwaliteit van de openbare ruimte belangrijk. Daarom streeft de gemeente voor 2035 naar uitstekend beheer en onderhoud van wegen en straten, pleinen en parken, fiets- en wandelpaden en bomen in de gemeente. Daarbij willen we ook de samenwerking tussen gemeente en inwoners verder uitbreiden. Liever ruimte voor meer natuur en groen dan voor nieuwe bedrijven met nieuwe banen – 83% van de deelnemers aan de Swipocratie is het daarmee eens. 35 % van de deelnemers aan de enquête over de Toekomstvisie maakt zich zorgen over overlast van industrie, bedrijven of verkeer en daarmee heeft dit zorgpunt het op één na hoogste aantal stemmen. De gemeente moet prioriteit geven aan goed onderhoud van de openbare ruimte (wegen,

WAT BETEKENT HET VOOR DE SAMENLEVING EN GEMEENTE?

straten, groen) - 29% van de deelnemers aan

• Inwoners kunnen blijven genieten van de rust in de

de enquête over deze toekomstvisie heeft op

woongebieden, van de natuur en van het vele groen in de

deze prioriteit gestemd en daarmee kwam deze

dorpen. Inwoners zetten zichzelf ook in voor het beheer van

prioriteit op plek 4 van de 25 stellingen.

landschap, natuur en groen in eigen omgeving. • De gemeente volgt de beleidslijnen in de Omgevingsvisie en beschermt samen met andere overheden het woon- en leefmilieu en de rust in woon- en natuurgebieden. • De gemeente werkt samen met inwoners aan een hoge kwaliteit van de openbare ruimte in Maasgouw omdat daar veel waarde aan wordt gehecht door inwoners en bezoekers.

Strategische visie Maasgouw 2035

25

4. Economische ontwikkeling In 2035 kent Maasgouw afgebakende zones met duurzame bedrijven. De nautische en toeristisch-recreatieve sector bepalen het unieke profiel van Maasgouw. Bedrijven in de detailhandel houden de dorpen leefbaar en de zorgsector voorziet in de meeste banen binnen Maasgouw. HOE IS HET NU? Maasgouw biedt op dit moment 497 banen per 1.000 inwoners tussen de 15 en 64 jaar, wat lager is dan het gemiddelde (555) van gemeenten van vergelijkbare grootte.23 De meeste banen zijn in de collectieve dienstverlening. Veel inwoners reizen voor hun werk naar buiten de gemeente: zo’n 8.800 mensen (81% van de beroepsbevolking) werken buiten de gemeente. Ruim 20% van de beroepsbevolking van de gemeente Maasgouw werkt bijvoorbeeld in de gemeente Roermond. Tegelijkertijd komen ongeveer 5.000 mensen naar Maasgouw om hier te werken, wat neerkomt op 70% van de lokale werkgelegenheid.24

26

Strategische visie Maasgouw 2035

In 2023 waren er 150,4 bedrijven per 1.000 inwoners (15-64 jaar), iets minder dan in gemeenten van een vergelijkbare grootte (156,8). De meeste bedrijven zijn in de detailhandel, gezondheidszorg, logistiek en bouw. Een groot deel van de beroepsbevolking van Maasgouw werkt in de zorg en de gemeente Maasgouw biedt ook veel banen in de zorg. In Heel zijn twee grote regionale instellingen voor mensen met een beperking. Daarnaast zijn er in de gemeente diverse grote zorgcentra voor ouderen en ook veel banen bij huisartsen, apotheken, tandartsen, kraam- en jongerenzorg, fysiotherapie, thuiszorg e.d. Maasgouw staat in de top drie van de Limburgse gemeenten met de meeste zorgbanen: 28,7 % van alle banen in Maasgouw bevinden zich in de zorgsector.25 Net als in de rest van Nederland heeft de zorgsector te maken met een groot tekort een personeel en door de (dubbele) vergrijzing wordt de druk op de zorg in de toekomst alleen nog maar groter. Een aantal bedrijven in Maasgouw opereert op wereldniveau. De gemeente onderscheidt zich vooral op nautisch gebied. Het aantal innovatieve bedrijven is met 1,36% iets lager dan in omliggende gemeenten zoals Leudal (1,45%) en Echt-Susteren (1,69%)26. De meeste innovaties zitten in hightech systemen en materialen.27

Inwoners vinden het goed als Maasgouw voorop zal lopen bij

Door de dubbele vergrijzing zal de behoefte aan ouderenzorg

verduurzaming en innovatie van bedrijven. Tegelijkertijd maken

sterk gaan toenemen. Daarom wordt door de gemeente samen

ze zich zorgen: in de enquête voor de toekomstvisie geeft 35% aan

met de grote zorginstellingen in de gemeente gezocht naar

bezorgd te zijn over mogelijke overlast van industrie, bedrijven

oplossingen voor problemen die ontstaan door het tekort aan

of verkeer. Dat is de op een na grootste zorg die genoemd wordt

personeel in de zorg.

28

door inwoners.

29

Maasgouw heeft levendige plekken met horeca en detailhandel, die zowel inwoners als toeristen aantrekken. Inwoners willen

Maasgouw is ook een geliefde bestemming voor toeristen en recreanten. Er zijn bijna 16.000 slaapplaatsen voor toeristen en

graag gezelligheid en reuring kunnen opzoeken in hun eigen

in 2022 werden er ongeveer 491.0000 overnachtingen geteld.

gemeente, maar ook rustig kunnen wonen. De toeristen zorgen

Inwoners van Maasgouw zijn trots dat toeristen hun mooie

ervoor dat de horeca en detailhandel genoeg klandizie hebben.

gemeente bezoeken en maken zelf ook gebruik van de recreatieve