---------- 132766-BIJLAGE 1 Plan van Aanpak GALAsportakkoord II

3.2.2.

Kansrijke Start

Op het fundament van de eerste 1000 dagen, vanaf 10 maanden voor de geboorte tot 2 jaar, bouwen we de rest van ons leven verder. De omgeving waarin een kind wordt geboren, opgroeit en zich ontwikkelt in de eerste 1000 dagen, bepaalt in hoge mate de kansen voor later. De meeste kinderen in Nederland maken een goede start in het leven en groeien gezond op. Er zijn echter ook kinderen (± 1 op de 6) die een minder goede start maken door bijvoorbeeld vroeggeboorte/laag geboortegewicht en blootstaan aan medische of sociale risicofactoren zoals stress, rook, slechte voeding of gebrek aan liefdevolle aandacht. Dit heeft een levenslang effect op de ontwikkeling van zowel de fysieke als de mentale gezondheid van het kind. Dit is te zien in de kansen op school, op de arbeidsmarkt en in de maatschappij. Voor Maasgouw vinden we bij Waarstaatjegemeente.nl de volgende cijfers: - 15% van de kinderen in Maasgouw wordt te vroeg geboren en/of heeft een te laag geboortegewicht. - Bij 74% van de zwangeren is de zwangerschapsbegeleiding gestart voor 10 weken van de zwangerschap. - De afgelopen 5 jaar stierf 0,47% van de kinderen rond de geboorte vanaf 24 weken zwangerschap. Met onze lokale coalitie Kansrijke Start bespreken we deze onderwerpen/signalen en brengen we het medische en sociale domein samen, zodat we kortere lijnen hebben en (aanstaande) ouders sneller bereiken.

Plan van aanpak GALA/Sportakkoord II – 2024-2026

Pagina 25 van 56

Z/23/033045 - D/23/114963

Belangrijke vraagstukken en vooral doelen zijn: - Hoe bereiken we deze ouders beter en sneller? - Hoe maken we (aanstaande) ouders sterker en weerbaarder? - Hoe zorgen we er voor dat (aanstaande) ouders weten waar ze terecht kunnen? - Hoe zorgen we ervoor dat kinderen de kans krijgen om gezond (fysiek en metaal) op te groeien? - Hoe werken we beter samen met (aanstaande) ouders om deze doelen te bereiken? Doelgroep Het landelijke actieprogramma Kansrijke Start richt zicht primair op het pasgeboren kind en de eerste 1000 dagen in z’n/haar leven (- 9 maanden tot 2 jaar) en secundair op kwetsbare (aanstaande) ouders. Doelen Aan deze aanpak liggen drie uitgangspunten ten grondslag: - Het vergroten van de zelfredzaamheid en samenredzaamheid van Limburgers in een kwetsbare positie en het verbeteren van hun participatie in de samenleving. - We haken aan bij de indeling van het landelijke actieprogramma Kansrijke Start door in onze aanpak de kansrijke start voor kinderen te verbeteren: o Voor de Zwangerschap:  Meer aanstaande ouders in een kwetsbare situatie starten goed voorbereid met hun zwangerschap.  Er zijn minder ongeplande en onbedoelde zwangerschappen in kwetsbare gezinnen. o Tijdens de zwangerschap:  Beter signaleren van medische en sociale problemen bij (aanstaande) ouders in een kwetsbare situatie.  Meer aanstaande ouders in een kwetsbare situatie krijgen eerder hulp.

o Na de geboorte:  Meer ouders in een kwetsbare situatie zijn goed toegerust voor het ouderschap en de opvoeding.  Meer ouders en kinderen in een kwetsbare situatie krijgen eerder de juiste hulp.  Minder baby’s en jonge kinderen worden uit huis of onder toezicht geplaatst. - We benutten lokale allianties om van daaruit een sterke Noord- en Midden-Limburgse coalitie en aanpak op te bouwen. - Lokaal doel van de Gemeente Maasgouw en Echt- Susteren is om in de toekomst ontmoetingsplekken te realiseren waar (toekomstige) ouders elkaar met de kinderen kunnen blijven ontmoeten. We willen ze motiveren tot saamhorigheid waardoor ze hun sociale netwerk versterken en uitbreiden. Zo kunnen ze van elkaar leren en hierdoor weerbaarder worden en meer zelfvertrouwen krijgen. Resultaten - Meer aanstaande ouders in een kwetsbare situatie starten goed voorbereid met hun zwangerschap. - Minder ongeplande en onbedoelde zwangerschappen komen voor in kwetsbare gezinnen. - Beter signaleren van medische en sociale problemen bij (aanstaande) ouders in een kwetsbare situatie. - Meer aanstaande ouders in een kwetsbare situatie krijgen eerder hulp. - Meer ouders in een kwetsbare situatie zijn toegerust voor het ouderschap en de opvoeding. - Meer ouders en kinderen in een kwetsbare situatie krijgen eerder de juiste hulp.

Plan van aanpak GALA/Sportakkoord II – 2024-2026

Pagina 26 van 56

Z/23/033045 - D/23/114963

- Minder baby’s en jonge kinderen worden uit huis of onder toezicht geplaatst. Impact op preventie en positieve gezondheid Bij “nu niet zwanger”, Voorzorg en Centering groepen (zwangerschap en ouderschap) wordt ingezet op preventie en saamhorigheid. Dit gebeurt binnen de pijlers van positieve gezondheid. Het betreft maatwerk met als doel dat elk kind gelijke kansen krijgt om gezond en gelukkig op te groeien, ongeacht waar zijn of haar wieg staat. Daarnaast investeren we ook in het zelfvertrouwen van de ouders en ondersteunen hen op de pijlers van positieve gezondheid. Impact op verkleinen gezondheidsverschillen Doordat het medische & sociale domein met elkaar samenwerken, worden er meer (aanstaande) ouders bereikt. En door deze ouders bij elkaar te brengen wordt er gewerkt aan meer zelfvertrouwen in het opvoeden, van elkaar leren en het vergroten en versterken van hun netwerk. Ook wordt er kennis gedeeld over informele en formele ondersteuning. Op die manier zijn ouders beter op de hoogte van de mogelijkheden en wordt de drempel lager om ondersteuning te vragen wanneer dat nodig is. Wat gaan we ervoor doen? Welke doelgroepen Het landelijke actieprogramma Kansrijke Start richt zicht primair op het pasgeboren kind en de eerste 1000 dagen van zijn/haar leven (- 9 maanden tot 2 jaar) en secundair op kwetsbare (aanstaande) ouders.

Betrekken doelgroep bij de planvorming De (toekomstige) ouders dragen bij door input te geven tijdens ondersteuningstrajecten en de bijeenkomsten van de Centering groepen. Door hun input ontdekken we trends, signalen en waar behoefte aan is. Dit bespreken we tijdens het lokale coalitieoverleg, maar ook tijdens de regionale overleggen. Vanuit daar pakken we zaken lokaal en/of regionaal op. Daarnaast krijgen we ook input van de leden van het lokale coalitieoverleg. Schaalgrootte – wijk/kern, lokaal, regionaal Lokaal De hiervoor genoemde interventies zijn onderdeel van het landelijk actieprogramma Kansrijke Start. De samenhang en synergie streeft Maasgouw na door een coalitie aan te gaan met de gemeente Echt-Susteren, waar grofweg dezelfde aanbieders deze interventies plegen. Maandelijks vindt er een coalitieoverleg plaats waarbij de gemeenten Maasgouw en Echt-Susteren samenkomen en elkaars ervaringen en expertises delen. De welzijnspartijen, kinderopvangorganisaties en het medisch domein werken hierbij samen. Regionaal Op regionaal niveau komen we samen met 14 gemeenten uit Noord- en Midden-Limburg. Het overleg wordt georganiseerd door de GGD. Daarnaast is er een ambtelijk overleg ontstaan van de gemeenten Maasgouw, Echt-Susteren, Roermond, Venlo en Peel & Maas om zaken te onderzoeken, voor te bereiden en onder de aandacht te brengen bij de andere gemeenten.

We willen met Kansrijke Start zoveel mogelijk (toekomstige) ouders bereiken en pakken daarom ook (waar nodig) zaken regionaal op, naast wat we lokaal doen.

Plan van aanpak GALA/Sportakkoord II – 2024-2026

Pagina 27 van 56

Z/23/033045 - D/23/114963

Activiteiten en interventies In de gemeente Maasgouw worden de volgende interventies ingezet om onze kinderen een kansrijke start te bieden: - Programma Nu Niet Zwanger - Programma Voorzorg - Project de eerste 1000 dagen - Centering Zwangerschap (Verloskundige met Sociaal Domein) - Centering Gelukkig Ouderschap (Consultatiebureau met Sociaal domein) Samenwerkingspartners Lokaal: Verloskundigen, jeugdgezondheidszorg, GGD, Centrum Jeugd & Gezin, Algemeen Maatschappelijk werk, BijOnsVoorElkaar, AnaCare, kraamzorg, stoppen met roken coach, Welzijnswerk, kinderopvang, beleidsambtenaren Gemeente Maasgouw en Gemeente EchtSusteren (we willen deze groep nog uitbreiden). Regionaal: 14 gemeenten, verloskundigen, jeugdgezondheidszorg, GGD, Centrum Jeugd & Gezin, Algemeen Maatschappelijk werk, BijOnsVoorElkaar, AnaCare, kraamzorg, stoppen met roken coach, Welzijnswerk, kinderopvang, beleidsambtenaren Gemeente Maasgouw en Gemeente EchtSusteren. Fasering – globaal – 2024, 2025, 2026 De programma’s “Nu niet zwanger” en Voorzorg worden in deze periode regionaal voortgezet binnen Midden- en Noord-Limburg. Op lokaal niveau zetten we met de Gemeente Echt-Susteren samen de Centering groepen voort. In oktober 2023 starten we samen met Echt-Susteren met Centering Ouderschap. Roerdalen overweegt daarbij aan te sluiten.

Streven is om in 2026 tot een regionale inzet van centering te komen voor de hele regio Middenen Noord-Limburg. Naast bovenstaande regionale ontwikkelingen gaan we ons in de periode 2024-2026 inzetten om de huidige lokale coalitie te versterken door met name een betere samenwerking tussen het medische en het sociale domein. De verbinding met het IZA is hier evident.

3.2.3.

Mentale gezondheid

Ook wat betreft mentale gezondheid verschilt Maasgouw niet van de rest van Nederland. Zorgen zijn er vooral over meiden in de leeftijd van 12 tot 18 jaar en over ouderen. Het onderwerp is nauw gerelateerd aan een thema als eenzaamheid. Met het programma ‘Versterken sociale basis voor mensen met een psychische kwetsbaarheid’ is al het nodige voorwerk gedaan. Doelen Psychische problemen worden geaccepteerd als horend bij het leven zonder te bagatelliseren dat iemand daar sterk onder kan lijden. Lichte, alledaagse problemen worden opgevangen in de veerkracht van de sociale basis. Wanneer dat niet genoeg is zijn er binnen de sociale basis inloopplekken en lotgenotengroepen waar mensen ondersteuning kunnen vinden. Ernstige problemen vinden snel hun weg richting de professionele hulpverlening.

Plan van aanpak GALA/Sportakkoord II – 2024-2026

Pagina 28 van 56

Z/23/033045 - D/23/114963

Resultaten Het is normaal om met elkaar te spreken over persoonlijke psychische kwetsbaarheden. Inwoners ondersteunen elkaar wanneer psychische kwetsbaarheden aan de orde zijn. Er is meer kennis onder inwoners over verschillende psychische kwetsbaarheden, de oorzaken, de gevolgen en welk handelingsrepertoire daar het beste bij past. Impact op verkleinen gezondheidsverschillen Ook psychische kwetsbaarheden zijn meer te vinden bij groepen die het sociaaleconomisch slechter hebben. Zij kunnen een belangrijke drempel vormen om de eigen regie te pakken. Wat gaan we ervoor doen? Welke doelgroepen - Jongeren - Ouders van jongeren - Ouderen Betrekken doelgroep bij de planvorming Binnen het programma ‘Versterken basisvoorzieningen voor mensen met een psychische kwetsbaarheid’ zijn al groepen actief die meedenken over wat er binnen de gemeente moet gebeuren om beter met dit thema om te gaan. Daarin zitten ook ervaringsdeskundigen. Waar nog een slag in te maken is, is dat in wezen 40% van onze inwoners ervaringsdeskundig is. Schaalgrootte – wijk/kern, lokaal, regionaal - Regionaal inzet op mentale weerbaarheid van jongeren door aansluiting bij het voortgezet onderwijs. - Volwassenen en ouderen juist meer lokaal benaderen. Activiteiten en interventies - Taboeiend2 op de eerste klassen van het voortgezet onderwijs.

- Start in 2023 met een breed toegankelijke theatervoorstelling over psychische kwetsbaarheid als een vanzelfsprekend onderdeel van het leven. - Daarna vervolggroepen, waaronder mogelijk lotgenotencontactgroepen. Samenwerkingspartners Seniorenverenigingen , CJG, Welzijnswerk, AMW, Sociaal Wijkteam, scholen voor voortgezet onderwijs Fasering – globaal – 2024, 2025, 2026 Het is één van de thema’s die we de komende jaren generiek willen aanvliegen. Mental Health in alle thema’s van de Brede SPUK.

3.2.4.

Aanpak overgewicht en obesitas

Op het gebied van overgewicht bij volwassenen wordt in Maasgouw al een drietal jaren HealthyLIFE aangeboden. Dat heeft ons de kans geboden om al een tijdje ervaring op te doen met ketenaanpakken en daarin ook de zwakke plekken te detecteren. Er zijn wat dat betreft drie zorgen:

2

TABOEIEND is een virtuele en interactieve experience voor de eerste en tweede klassen van het voortgezet onderwijs en een wetenschappelijk bewezen effectieve interventie die het taboe op praten over mentale gezondheid bij jongeren doorbreekt.

Plan van aanpak GALA/Sportakkoord II – 2024-2026

Pagina 29 van 56

Z/23/033045 - D/23/114963

- de werving van de doelgroep; - het vasthouden van de doelgroep gedurende het programma; - en het borgen van de beoogde nieuwe leefstijl. Op al deze thema’s zijn acties ondernomen en deze lijken ook vruchten af te werpen, maar het blijft een punt van aandacht. En het heeft alles te maken met de ontwikkelingen in het eerste hoofdthema van de Brede SPUK ‘Sport, bewegen en cultuur’. Gaan we echt nieuwe doelgroepen bereiken? Wat betreft een ketenaanpak van kinderen met overgewicht en obesitas zijn we op preventief niveau ook al jaren actief als JOGG-gemeente. Overgewicht bij basisschoolkinderen komt bij ons niet zoveel voor. Dat neemt niet weg dat we de kinderen om wie het gaat, graag een passend aanbod willen doen. Op dit moment zijn we met de gemeenten Echt-Susteren en Roerdalen aan het onderzoeken hoe we hier gezamenlijk in op kunnen trekken. Doelen Meer inwoners met overgewicht en obesitas – jong en oud – zetten stappen om een gezonde leefstijl te ontwikkelen. En voelen zich hier persoonlijk in ondersteund. Resultaten Kinderen met overgewicht en obesitas worden gesignaleerd door de jeugdgezondheidszorg en krijgen een gecombineerde leefstijlinterventie aangeboden waarbij aandacht is voor alle factoren die voor het kind van belang zijn. Vervolgens stromen de kinderen door naar het reguliere aanbod in de gemeente. Volwassenen met overgewicht en obesitas zijn in beeld.

Zij krijgen een gecombineerde leefstijlinterventie aangeboden. Na het doorlopen van het programma vinden zij hun weg in het reguliere aanbod van de gemeente. Wat gaan we ervoor doen? Welke doelgroepen Doelgroepen zijn kinderen van 4 tot 18 jaar en volwassenen en ouderen met overgewicht en obesitas. Betrekken doelgroep bij de planvorming Het gaat om programma’s die al ontwikkeld zijn, maar wel doorontwikkeling nodig hebben. Daarom wordt de tevredenheid van deelnemers gemonitord, wordt aan afhakers gevraagd wat hiervan de oorzaak is en wat we beter hadden kunnen doen. Na afloop van het programma wordt onderzocht of deelnemers daadwerkelijk gebruik maken van regulier aanbod. Ook wordt in beeld gebracht wat hierbij de succes- en risicofactoren zijn. Schaalgrootte – wijk/kern, lokaal, regionaal De inzet op HealthyLIFE is circa 5 jaar geleden begonnen met Maasgouw als één van de pilotgemeenten. Op dit moment wordt gekeken of hier op Midden-Limburgs niveau een doorontwikkeling in kan worden gemaakt. Door schaalvergroting is een gevarieerder aanbod mogelijk en kan wellicht meer passend aanbod voor individuele inwoners worden gerealiseerd. Activiteiten en interventies - Keigezond Limburg - HealthyLIFE Afhankelijk van wat gesprekken met inwoners opleveren, worden meer programma’s ontwikkeld en/of aangeboden, dan wel aanpassingen gedaan in het bestaande aanbod.

Plan van aanpak GALA/Sportakkoord II – 2024-2026

Pagina 30 van 56

Z/23/033045 - D/23/114963

Samenwerkingspartners Jeugdgezondheidszorg, huisartsen, fysiotherapeuten, Ecsplore, Keigezond Limburg, Team Fit, samenwerkingspartners bij hoofdthema 1. Fasering – globaal – 2024, 2025, 2026 Voor HealthyLIFE gaat het in de komende jaren om verbreding en verdieping van het aanbod. In 2023 wordt door de drie gemeenten Maasgouw, Echt-Susteren en Roerdalen onderzocht hoe zij samen kunnen optrekken bij het aanbieden van Keigezond Limburg. 2024 wordt dan het startjaar waarna het aanbod doorontwikkeld wordt met name in relatie tot hoofdthema 1 van de Brede SPUK.

3.2.5.

Valpreventie

In het GALA is afgesproken dat 14% van alle thuiswonende 65-plussers een risico-inschatting krijgt en dat 3% van alle thuiswonende 65-plussers een erkende valpreventieve beweeginterventie volgt. In Maasgouw wonen op dit moment circa 6900 65-plussers. Doelen - Vanaf 65-plus realiseren inwoners zich dat zij door hun leeftijd een grotere kans hebben om te vallen. - Voor ouderen is het vanzelfsprekend om regelmatig te laten checken of zij een verhoogd valrisico hebben. - Aandacht voor valpreventie is voor ouderen even vanzelfsprekend als zwemles voor 5-jarigen. Resultaten - Informatie over valpreventie bereikt nagenoeg alle oudere Maasgouwers. - Ouderen weten dat het valrisico groter wordt naarmate je ouder wordt. - Jaarlijks nemen steeds meer ouderen in verschillende kernen deel aan voorlichtingsbijeenkomsten valpreventie. - Jaarlijks laten steeds grotere groepen ouderen zich screenen op valrisico. - Jaarlijks nemen minimaal 100 ouderen zonder onderliggend lijden deel aan een erkende cursus valpreventie van de gemeente. - Ouderen die deel hebben genomen aan de cursus valpreventie nemen sporten/bewegen op in hun leefstijl, bijvoorbeeld door gebruik te maken van structureel aanbod op dit gebied in de gemeente. - Ouderen weten waar ze op moeten letten om vallen te voorkomen en hebben hun huis, maar bijvoorbeeld ook hun fiets, daarop aangepast.

Impact op preventie en positieve gezondheid Ouderen die minder bang zijn om te vallen ervaren minder drempels om te sporten en te bewegen. Daarmee werken ze aan de fysieke pijler van positieve gezondheid. Door de manier waarop het aanbod wordt vormgegeven, draagt het ook bij aan het doorbreken van eventueel sociaal isolement. Ouderen vergroten ze hun netwerk en werken zo ook aan hun kwaliteit van leven. Ouderen ervaren meer regie over het eigen leven door toegenomen mobiliteit. Ziekenhuisopname/ zorg thuis als gevolg van een val verminderen.

Plan van aanpak GALA/Sportakkoord II – 2024-2026

Pagina 31 van 56

Z/23/033045 - D/23/114963

Impact op verkleinen gezondheidsverschillen Door het aanbod laagdrempelig en generiek vorm te geven worden ook ouderen in een achterstandssituatie bereikt. Wat gaan we ervoor doen? Welke doelgroepen Het aanbod richt zich met name op inwoners in de leeftijd 70-plus. Betrekken doelgroep bij de planvorming Bij de vormgeving van de keten en de inhoud van het aanbod wordt overlegd met de ouderenverenigingen in de gemeente. Schaalgrootte – wijk/kern, lokaal, regionaal Streven is om In elke kern een aanbod valpreventie te realiseren, zodat ouderen aan het aanbod in hun eigen dorp mee kunnen doen. Daarbij wordt – ten behoeve van de uitstroom naar regulier aanbod – samengewerkt met lokale aanbieders van sport en bewegen.

Activiteiten en interventies - Informatiebijeenkomsten en beweegdagen voor senioren - Fitheidstests – screening op valrisico - Doorverwijzing van inwoners met een hoog valrisico naar de professionele - door de zorgverzekeraar te vergoeden - interventies - Algemene valpreventietraining (voor mensen zonder extra risico) onder het motto “65 plus, valpreventie dus …” - Toeleiding doelgroep naar passend beweegaanbod in de gemeente - Waar nodig doorontwikkeling van het beweegaanbod zodat het zo goed mogelijk aansluit bij de behoeften en interesses van de doelgroep Samenwerkingspartners - Verenigde Zorgprofessionals Maasgouw - Huisartsen - Fysiotherapeuten - Welzijnswerk - Ouderenverenigingen Fasering – globaal – 2024, 2025, 2026 In 2023 zijn de voorbereidingen voor de ketenaanpak gestart samen met de Samenwerkende Zorgprofessionals Maasgouw waaraan (bijna) al onze fysiotherapeuten deelnemen. In dat kader wordt in het najaar ook met een pilot gestart in samenwerking met de ouderenverenigingen. 2024 is het startjaar voor de ketenaanpak waarna dit in 2025 en 2026 wordt doorontwikkeld. Aandachtspunten zijn: het bereiken van de ouderen met het grootste risico op gezondheidsachterstanden en de doorstroming naar bestaand aanbod, dan wel het borgen van een nieuwe leefstijl waar bewegen een vast onderdeel van is. N.B.

Naast Valpreventie zoals bedoeld in de ketenaanpak valpreventie lopen er in onze gemeente ook activiteiten in het kader van Doortrappen, een provinciaal project dat het veilig fietsen van ouderen wil bevorderen.

Plan van aanpak GALA/Sportakkoord II – 2024-2026

Pagina 32 van 56

Z/23/033045 - D/23/114963

3.2.6.

Leefomgeving

De inzet op gezonde leefomgeving valt samen met de invoering van de Omgevingswet. Op dit moment worden de eerste casco-omgevingsplannen gemaakt. Vanaf 2023 wordt er met name op ingezet het thema gezonde leefomgeving concreet te verankeren in deze omgevingsplannen. Daarbij wordt ook de verbinding gemaakt met onze Woonzorgvisie. Doelen Bij het inrichten van de leefomgeving worden integraal ingezet op: - klimaatadaptatie (koelteplekken – waterberging) - luchtkwaliteit - biodiversiteit - bewegen - spelen - ontmoeten En dat voor alle leeftijdscategorieën. Resultaten - Gezondheid en een sterke sociale basis krijgen een ‘smart’ vertaling in onze omgevingsplannen. - Er zijn meer activiteiten die het gebruik van voorzieningen in de openbare ruimte stimuleren. - Zoveel mogelijk inwoners wonen in een woonomgeving die uitnodigt om te bewegen en te ontmoeten. Impact op verkleinen gezondheidsverschillen Juist het generieke van de inzet op de leefomgeving maakt dat ook inwoners bereikt worden met de grootste kans op gezondheidsachterstanden. Wat gaan we ervoor doen? Welke doelgroepen Alle inwoners Betrekken doelgroep bij de planvorming Het betrekken van inwoners bij ingrepen in de openbare ruimte is sterk in de werkwijze van de gemeente verankerd. Met de nieuwe Omgevingswet zal dit nog beter worden vormgegeven. Belangrijk is daarbij alle doelgroepen te betrekken.

Het sociale en het fysieke domein werken hier steeds meer in samen. Schaalgrootte – wijk/kern, lokaal, regionaal Alle kernen van Maasgouw Activiteiten en interventies Het vertalen van het concept ‘gezonde leefomgeving’ naar omgevingsplannen waar ook de afdeling vergunningen mee kan werken, gaat de komende jaren veel tijd kosten. Daarnaast gaan we inzetten om het beter gebruik van de voorzieningen in de openbare ruimte door hier meer activiteiten te gaan organiseren. Daarbij wordt ook de verbinding gemaakt met hoofdthema 1, sport, bewegen en cultuur. Samenwerkingspartners Afdelingen fysiek domein en afdeling beheer openbare ruimte van de gemeente. GGD, welzijnswerk, scholen, sportverenigingen.

Plan van aanpak GALA/Sportakkoord II – 2024-2026

Pagina 33 van 56

Z/23/033045 - D/23/114963

Fasering – globaal – 2024, 2025, 2026 De komende jaren wordt vooral ingezet op de omgevingsplannen, omdat een goede borging van gezondheid in die omgevingsplannen de beste garantie is dat gezondheid ook na de looptijd van de Brede SPUK in het gemeentelijk beleid verankerd blijft. In 2024 gaan we verder mede in het kader van de Brede SPUK ons beleid voor beweeg-, speel- en ontmoetingsruimte herzien. Doel daarvan is om beter tegemoet te komen aan de behoeften van alle groepen inwoners om in de openbare ruimte veilig te kunnen spelen, bewegen en ontmoeten. Daarnaast wordt doorgegaan met JOGG en zullen meer activiteiten in de openbare ruimte georganiseerd worden. Hoe dit zich ontwikkelt, is afhankelijk van de uitkomsten van de PDCAcyclus.

3.2.7.

Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO) en Vroegsignalering alcoholproblematiek

In de gezondheidsmonitor van de GGD 2022 zijn de volgende cijfers te vinden. Bij 6% van de inwoners is sprake van overmatig alcoholgebruik en 9% valt onder de categorie ‘zware drinker’. In de laatste gezondheidsmonitor Jeugd en jongeren wordt gemeld dat 31% van onze jeugd de afgelopen vier weken alcohol heeft gedronken (Gezondheidsmonitor VO 2021). Van de vierdeklassers is dat 50%. Vanzelfsprekend heeft ook Maasgouw een Preventie- en Handhavingsplan Alcohol (2023-2026). Hierin wordt sterk de nadruk gelegd op voorlichting en preventie. Binnen het overleg JONG Maasgouw3 worden de verschillende voorlichtings- en preventieprogramma’s gecoördineerd en op elkaar afgestemd. Feit blijft dat het drinken van alcohol sterk verankerd is in de Nederlandse cultuur en zeker ook in die van Limburg. Er is dus werk aan de winkel. Doelen Overmatig alcoholgebruik wordt minder geaccepteerd bij volwassenen, maar zeker ook bij jongvolwassenen. De norm wordt breed gedragen dat kinderen voor hun 18de geen alcohol drinken. Resultaten - Er worden actief alternatieven voor alcoholconsumptie aangeboden in sportkantines, bij verenigingen en tijdens evenementen. - Er zijn gesprekken met ouders via scholen en sportverenigingen over het handhaven van NIX 18 en het tegengaan van overmatig alcoholgebruik. Daarbij gaat het gesprek ook over de informele ontmoetingsplekken voor jongeren (de drinkketen).

- Er wordt waar mogelijk extra gehandhaafd op alcoholgebruik door kinderen jonger dan 18 jaar. Impact op preventie en positieve gezondheid Inzet op dit thema werkt met name positief op de pijlers fysiek welbevinden en dagelijks leven van positieve gezondheid.

3

JONG Maasgouw is een overleg waarin verschillende organisaties voor jeugd en jongeren met elkaar samenwerken op het gebied van preventie, voorlichting en het versterken van de pedagogische basisinfrastructuur.

Plan van aanpak GALA/Sportakkoord II – 2024-2026

Pagina 34 van 56

Z/23/033045 - D/23/114963

Impact op verkleinen gezondheidsverschillen Bijzonder is in dit geval bij volwassenen dat juist hoger geschoolden meer alcohol drinken. In het voortgezet onderwijs is juist het alcoholgebruik onder VMBO-ers hoger dan onder leerlingen van het HAVO-VWO. Relevante documenten Preventie- en Handhavingsplan Alcohol 2023-2026 Wat gaan we ervoor doen? Welke doelgroepen Bezoekers van evenementen. Bezoekers sportkantines/verenigingen. Scholieren. Betrekken doelgroep bij de planvorming Via ons jongerenwerkers en de relaties die wij en zij onderhouden met het voortgezet onderwijs worden jongeren en hun ouders betrokken bij de aanpak. Wat volwassenen betreft, is alcoholgebruik een onderdeel van een algemene integrale benadering vanuit positieve gezondheid. Daarbij is er onder andere een link met andere onderdelen van het GALA/Brede SPUK, zoals mentale gezondheid en eenzaamheid. Schaalgrootte – wijk/kern, lokaal, regionaal Wat jeugd betreft, is dit een onderwerp dat een regionale aanpak vraagt. Wat onverlet laat dat het gesprek juist lokaal met ouders, scholen, sportaccommodaties en verenigingen gevoerd moet worden. Activiteiten en interventies Maasgouw kent al jaren een preventief aanbod voor jeugd en jongeren waar het gaat om alcoholen drugsgebruik.

De komende periode zal daarnaast extra ingezet worden op het voeren van gesprekken met ouders, op scholen en bij (sport-)verenigingen over het alcoholgebruik onder jongeren. Belangrijk wordt vooral het vormgeven van een regionale aanpak bij voorkeur op de schaal van Midden-Limburg. Onderzocht wordt of het mogelijk is om van deze regio een actieve NIX-18 regio te maken. Samenwerkingspartners Scholen voor voortgezet onderwijs Deelnemers aan JONG Maasgouw: - Welzijnswerk, waaronder jongerenwerk, JOGG, verenigingsondersteuning - HALT - Vincent van Gogh - Jeugdgezondheidszorg - Centrum voor Jeugd en Gezin Fasering – globaal – 2024, 2025, 2026 In eerste instantie zullen we ons vooral richten op het ontwikkelen van regionaal draagvlak voor het terugdringen van alcoholgebruik bij jongeren onder de 18 jaar. Daarnaast blijven onze bestaande lokale activiteiten uitvoeren en verdiepen.

Plan van aanpak GALA/Sportakkoord II – 2024-2026

Pagina 35 van 56

Z/23/033045 - D/23/114963

3.2.8.

Versterken sociale basis

Dat het noodzakelijk is een sterke sociale basis te hebben, leeft al vanaf de transitie van het sociale domein in 2015 bij gemeenten. Toch is juist veel energie gaan zitten in het toegankelijk houden van maatwerkvoorzieningen. Het GALA komt op een moment dat we als gemeente juist meer de focus op die sociale basis hebben. Daarom hebben we ons welzijnswerk opnieuw ingericht en daarom zijn we ook gestart met het programma toekomstbestendige zorg. Verder is ook hier de verbinding met de ontwikkeling van onze Woonzorgvisie belangrijk. Doelen Een sterke sociale basis is een kenmerk van vitale en veerkrachtige gemeenschappen. Doel is preventie, omkijken naar elkaar en lichte ondersteuning een vanzelfsprekende plek te geven in die sociale basis. Belangrijk is om daarin ook het gedachtegoed van positieve gezondheid te verankeren.

Resultaten Concreet wordt ingezet op een gedragen visie op de sociale basis en in ieder geval concrete acties op de volgende gebieden: - Versterken sociale samenhang in de kernen – dat begint met kennen en gekend worden - Versterken van netwerken voor burenhulp - Laagdrempelige toegankelijke plekken voor ontmoeten en meedoen - Doorontwikkelen en versterken verenigingsleven - Versterking en verbreding inzet van vrijwilligers Impact op verkleinen gezondheidsverschillen Belangrijk punt van aandacht is steeds dat juist die doelgroepen bereikt worden die de grootste kans hebben op gezondheidsachterstanden. Dit vraagt speciale aandacht op het gebied van communicatie. Inwoners moeten elkaar en de voorzieningen die er zijn eenvoudig weten te vinden en een zo laag mogelijke drempel ervaren om er gebruik van te maken. Dat vraagt erom dat we juist inzetten op het bereiken van die inwoners die niet digitaalvaardig zijn, niet taalvaardig, weinig geld hebben, eenzaam zijn. En dat zonder dat ze zich gestigmatiseerd voelen, want schaamte is de grootste drempel om mee te doen en aansluiting te zoeken. Wat gaan we ervoor doen? Welke doelgroepen Ook al zetten we er op in juist die inwoners te bereiken die de grootste kans hebben op gezondheidsachterstanden: we richten ons op alle inwoners. Alleen op die manier krijgen we de drempel om mee te doen omlaag.

Betrekken doelgroep bij de planvorming Zoals ook al aangegeven in hoofdstuk 2 spreken we regelmatig met verschillende groepen inwoners om te horen wat er bij hen leeft en wat er volgens hen nodig is. Schaalgrootte – wijk/kern, lokaal, regionaal Enerzijds zetten we op de schaal van de gemeente in op een aantal algemene acties en voorzieningen. Daarnaast spitsen we onze activiteiten toe op die plekken waar we weten dat er net iets meer mensen te vinden zijn met een kans op gezondheidsachterstanden, zoals Maasbracht. Ook zijn we alert op verschillende kansen die zich in onze kernen voordoen om de sociale basis te verstevigen door initiatieven van inwoners of bedrijven.

Plan van aanpak GALA/Sportakkoord II – 2024-2026

Pagina 36 van 56

Z/23/033045 - D/23/114963

Activiteiten en interventies Opstellen van een beleidsvisie. Zorgen dat mensen en organisaties elkaar weten te vinden. In 2023 starten we met de ontwikkeling van een multifunctioneel digitaal platform dat zowel kan dienen als sociale kaart, vrijwilligersvacaturebank, dienstenruilplek, agenda. De jaren daarop wordt dit steeds beter gevuld en in de markt gezet. Daarnaast organiseren we in verschillende kernen evenementen waarbij inwoners en organisaties zich kunnen presenteren en live kunnen netwerken. Ook gaan we inzetten op een betere ondersteuning van burenhulp initiatieven, waarbij ingezet gaat worden kwaliteitsborging, deskundigheidsbevordering, ondersteuning en waardering. Onderdeel zijn bijvoorbeeld informatiebijeenkomsten en trainingen positieve gezondheid voor inwoners in het algemeen en vrijwilligers in het bijzonder. Onder dit thema valt ook het ontwikkelen/creëren van laagdrempelige plekken voor ontmoeting en activiteiten. Er is een sterke overlap tussen deze activiteiten en alle andere thema’s van de Brede SPUK. Samenwerkingspartners Alle actoren in de sociale basis. Fasering – globaal – 2024, 2025, 2026 In 2023 wordt een aantal basisvoorzieningen getroffen zoals de start van het digitaal platform en de ondersteuning van burenhulpinitiatieven. In 2024 wordt in samenspraak met bestuurders en groepen inwoners een visiedocument sociale basis opgesteld.

Hieraan wordt een plan van aanpak plus fasering gekoppeld. Bestaande activiteiten zullen hier een onderdeel van vormen voor zover ze succesvol blijken. In de jaren daarna zal dit plan van aanpak uitgevoerd worden als onderdeel van de complete GALA-aanpak in de gemeente. En net als voor alle andere onderdelen geldt ook hier Plan-DoCheck-Act, oftewel een continu proces van planning, uitvoering, monitoring, evaluatie en bijstelling.

3.2.9.

Mantelzorg

Mantelzorg.nl meldt de volgende aantallen mantelzorgers in de gemeente Maasgouw: Mantelzorgers van 15 jaar en ouder 7505 inwoners 39% Mantelzorgers die langdurig zorgen 6445 inwoners 33% Mantelzorgers die langdurig en intensief zorgen 1230 inwoners 6% Mantelzorgers die zwaarbelast zijn 683 inwoners 3,5% Conclusie: mantelzorgen is normaal en het zal steeds normaler (moeten) worden. In de meest recente gezondheidsmonitor van de GGD wordt ondertussen ook gemeld dat 12% van onze inwoners geen potentiële mantelzorger heeft. Ook hier geldt hoe lager het opleidingsniveau hoe groter de kans dat iemand geen potentiële mantelzorger heeft. Ondertussen moeten we als gemeente constateren dat we maar een fractie van de mantelzorgers met ons huidige aanbod bereiken, c.q. in beeld hebben. Willen we ook in de toekomst mantelzorgers goed in het zadel houden dan zullen we meer moeten doen dan er nu gebeurt. Al enige tijd heeft Maasgouw met de buurgemeenten Echt-Susteren en

Plan van aanpak GALA/Sportakkoord II – 2024-2026

Pagina 37 van 56

Z/23/033045 - D/23/114963

Roerdalen een klankbordgroep van mantelzorgers. Daaruit zijn de volgende speerpunten naar voren gekomen: Respijtzorg die past bij de behoefte van zowel zorgvrager als zorgontvanger. Het verhaal kwijt kunnen en lotgenoten contact helpen om de mantelzorg vol te houden. Mantelzorgers moeten ook iets anders in hun leven kunnen doen dan mantelzorgen. Mantelzorgen wordt lichter als je het kan delen. Het zorglandschap is een doolhof waar je als mantelzorger makkelijk in kan verdwalen. Ondersteuning is hierbij nodig. Het moet eenvoudig worden om ook zonder dat het al direct aan de orde is een mantelzorgwoning te realiseren, een zogenaamde pre-mantelzorgwoning. Ook dit wordt vermoedelijk een onderdeel van onze Woonzorgvisie. Doelen Mantelzorgers hebben een ondersteunend sociaal netwerk en weten zich waar nodig gehoord en ondersteund door professionals. Resultaten - Mantelzorgers worden ondersteund door netwerkstructuren in de sociale basis. - Mantelzorgers ondersteunen elkaar, emotioneel en praktisch. - Mantelzorgers weten waar ze terecht kunnen voor informatie en advies. - Waar nodig kunnen mantelzorgers gebruik maken van bij hun behoefte passende respijtzorg. - Voor zover relevant wordt mantelzorg opgenomen in onze woonzorgvisie. Impact op verkleinen gezondheidsverschillen Extra aandacht is nodig voor die mantelzorgers die in sociaal isolement (dreigen te) komen.

Dat betekent een op dit punt proactieve houding bij zorgprofessionals, zoals wijkverpleging en sociaal wijkteam. En meer alertheid en kennis bij inwoners op de impact die mantelzorgen op iemands leven kan hebben. Maar ook het besef: mantelzorgen hoort er gewoon bij. Wat gaan we ervoor doen? Welke doelgroepen Alle inwoners zullen ervan doordrongen moeten raken dat mantelzorg (en burenhulp) bij het leven in onze dorpen hoort. En dat het makkelijker is als je het niet alleen doet. Daarnaast zullen we heel gericht moeten inzetten op het voorkomen van overbelasting van mantelzorgers en het ondersteunen van die mantelzorgers die al overbelast zijn. Betrekken doelgroep bij de planvorming Er bestaat al een klankbordgroep van mantelzorgers in MER4-verband. Daarnaast worden activiteiten in het kader van de Dag van de Mantelzorg gebruikt om met mantelzorgers in gesprek te komen. Tot slot zijn er regelmatig mantelzorgbijeenkomsten die in het teken staan van informatie en ontmoeting waarbij onderzocht wordt waar de behoeften van mantelzorgers liggen. Schaalgrootte – wijk/kern, lokaal, regionaal In MER-verband wordt in 2023 onderzocht of het door het bundelen van krachten en middelen mogelijk is om een volwaardig steunpunt voor mantelzorgers op te zetten. In ieder geval wordt

4

MER = een samenwerkingsverband van de gemeenten Maasgouw, Echt-Susteren en Roerdalen.

Plan van aanpak GALA/Sportakkoord II – 2024-2026

Pagina 38 van 56

Z/23/033045 - D/23/114963

mantelzorgondersteuning geboden door het sociaal wijkteam en organiseert de welzijnsorganisatie informatie- en ontmoetingsactiviteiten. Activiteiten en interventies - Individuele ondersteuning vanuit het sociaal wijkteam of – wellicht – een steunpunt mantelzorg. - Lotgenotengroepen van mantelzorgers. - Vier keer per jaar zijn er informatiebijeenkomsten met voor mantelzorgers relevante thema’s. - Er is een passend aanbod aan respijtzorg waarbij maatwerk geleverd kan worden (samenhang met IZA). En verder: in 2023 wordt nog onderzocht of een pilot gestart kan worden voor de specifieke doelgroep mensen met dementie en hun mantelzorgers. Professionals als Hulp bij Dementie geven aan dat er behoefte is aan activiteiten voor mensen met dementie en hun mantelzorgers, zowel samen als apart. Uit onderzoek blijkt dat beweegactiviteiten en lotgenotencontact bijdragen om langer zelfstandig te kunnen wonen. Samenwerkingspartners Welzijnswerk, aanbieders van thuiszorg, sociaal wijkteam Fasering – globaal – 2024, 2025, 2026 In 2023 wordt duidelijk of de MER-gemeenten in gaan zetten op een gezamenlijk steunpunt mantelzorg of dat we gaan inzetten op de verbetering van de mantelondersteuning per gemeente. Aandachtspunten zijn in ieder geval: - Respijtzorg - Mantelzorg als onderdeel van onze woon-zorg-visie - Aanwezigheid en vindbaarheid van advies en ondersteuning.

Ook hier geldt dat de aanpak op het thema mantelzorg uitgevoerd wordt als onderdeel van de complete GALA-aanpak in de gemeente. En net als voor alle andere onderdelen geldt ook hier Plan-Do-Check-Act, oftewel een continu proces van planning, uitvoering, monitoring, evaluatie en bijstelling.

3.2.10.

Eén tegen eenzaamheid

Al een aantal jaren heeft de gemeente Maasgouw zich aangesloten bij de Nationale Coalitie Eén tegen Eenzaamheid. Daarmee heeft ze zich gecommitteerd aan de vijf pijlers van de aanpak: bestuurlijk commitment, een sterk netwerk creëren, mensen met gevoelens van eenzaamheid zelf betrekken, aan een duurzame aanpak werken en monitoring en evaluatie organiseren. Het thema eenzaamheid is dan ook opgenomen in onze opdracht aan het welzijnswerk. Binnen het GALA/de Brede SPUK is dit onderdeel van een generieke aanpak. De relatie met de vele andere thema’s van dit plan van aanpak is immers evident. Gevoelens van eenzaamheid worden gemonitord door de GGD. In de Corona Gezondheidsmonitor Volwassenen en ouderen 2022 worden de volgende cijfers genoemd: 41% van de inwoners voelt zich matig tot (zeer) sterk eenzaam. Dat is minder dan in de regio (48) of landelijk (49). Eenzaamheid komt bij 65-74-jarigen en bij 75-plussers het vaakst voor. 29% is sociaal eenzaam en 26% is emotioneel eenzaam.

Plan van aanpak GALA/Sportakkoord II – 2024-2026

Pagina 39 van 56

Z/23/033045 - D/23/114963

Doelen - Inwoners van Maasgouw hebben een sterk sociaal netwerk. - Inwoners hebben meer kennis van verschillende vormen van eenzaamheid. - Inwoners hebben meer mogelijkheden om hun veerkracht te houden ook al zijn er situaties waarin zij zich eenzaam kunnen voelen. - Eenzaamheid is bespreekbaar. Resultaten Gevoelens van eenzaamheid zijn bespreekbaar. Inwoners voelen zich ondersteund als zij hun sociale eenzaamheid willen doorbreken. Impact op preventie en positieve gezondheid Een sociaal netwerk is een belangrijke voorwaarde voor veerkracht en gezondheid. Impact op verkleinen gezondheidsverschillen Sociaal kapitaal kan compenserend werken op verminderd kapitaal op andere domeinen. Wat gaan we ervoor doen? Welke doelgroepen De inzet is zowel gericht op jeugdigen als ouderen. Betrekken doelgroep bij de planvorming Via onze jongerenwerkers gaan we in gesprek met jongeren over eenzaamheid en andere onderwerpen van het GALA om zo met hen samen te onderzoeken wat helpend zou kunnen zijn. Ten aanzien van ouderen worden seniorenverenigingen bij de planvorming betrokken. Verder is de aanpak op het gebied van eenzaamheid een integraal onderdeel van onze totale aanpak om juist die groepen te bereiken die de grootste kans hebben op gezondheidsachterstanden. Schaalgrootte – wijk/kern, lokaal, regionaal Eenzaamheid komt in al onze kernen voor. Belangrijk is dus een generieke inzet.

Activiteiten en interventies Eenzaamheid is een aandachtspunt bij: - bestrijden van gezondheidsachterstanden - mentale gezondheid - welzijn-op-recept - en alle activiteiten die gericht zijn op meedoen Daarnaast wordt meegedaan aan alles wat hier landelijk op gebeurt, zoals de week van de eenzaamheid. Waar de kans zich voordoet worden informatiebijeenkomsten over eenzaamheid georganiseerd of wordt eenzaamheid meegenomen in de andere thema’s van dit plan van aanpak Brede SPUK. Samenwerkingspartners Alle partijen die bij de uitvoering van dit complete plan van aanpak betrokken zijn, zijn ook partner bij de aanpak eenzaamheid. Fasering – globaal – 2024, 2025, 2026 In 2023 is het onderwerp naar aanleiding van de doorontwikkeling van het welzijnswerk opnieuw op de kaart gezet. In de tweede helft van 2023 zullen er plannen ontwikkeld worden hoe dit – binnen de bestaande en nog te ontwikkelen activiteiten en voorzieningen – extra aandacht kan krijgen. Daarna volgt het de aanpak die voor dit hele plan van aanpak geldt: de cyclus van plan, do check, act.

Plan van aanpak GALA/Sportakkoord II – 2024-2026

Pagina 40 van 56

Z/23/033045 - D/23/114963

3.2.11.

Welzijn op recept

In Maasgouw vertalen we de werkwijze zoals bedoeld in Welzijn op Recept in het versterken van de samenwerking tussen huisartsen, POH GGZ en andere eerstelijns professionals enerzijds en het sociaal wijkteam van de gemeente anderzijds. Vanuit het perspectief van positieve gezondheid zorgen we er samen voor dat mensen met psychosociale klachten adequaat en duurzaam geholpen worden op meerdere leefgebieden. We sluiten aan bij de behoeften en mogelijkheden van individuele huisartsen. Vanuit het Sociaal Wijkteam worden medewerkers die gespecialiseerd zijn in individuele cliëntondersteuning en in de lokale sociale basis ingezet om samen met inwoners vanuit de visie van positieve gezondheid te verkennen hoe het algemeen welbevinden verbeterd kan worden. Ondersteunend is hierbij is een goed overzicht van de voorzieningen en activiteiten die beschikbaar zijn binnen de gemeente. (Zie ook paragraaf 3.2.8.) Doelen Optimale samenwerking tussen huisarts (en andere partijen in de 1e lijn), GGZ en sociaal domein van de gemeente om inwoners zo goed en zo efficiënt mogelijk te ondersteunen indien nodig. Resultaten - Het aantal huisartsen dat inwoners met een sociaal domein vraagstuk warm overdraagt aan de vertegenwoordigers van het sociaal wijkteam neemt jaarlijks toe.

- De medewerkers van het sociaal wijkteam verkennen samen met inwoners hun veerkracht, wat hun leven betekenisvol maakt en wat er voor nodig is om hun vermogen om met de uitdagingen van het leven om te gaan te vergroten. Het aantal inwoners dat hiervan gebruik maakt, neemt jaarlijks toe. - Inwoners maken na het gesprek met de medewerker van het sociaal wijkteam, eventueel met ondersteuning, jaarlijks steeds vaker gebruik van voorzieningen in de lokale sociale basis. Impact op verkleinen gezondheidsverschillen Huisartsen bereiken bijna alle inwoners. Dat brengt ze in een uitstekende uitgangspositie om gezondheidsachterstanden te signaleren. Welzijn-op-recept en de benadering van positieve gezondheid breidt daarbij hun handelingsrepertoire uit. Wat gaan we ervoor doen? Welke doelgroepen We richten ons op die huisartsen die mee willen doen. Eén van de succesfactoren van Welzijn op Recept is het draagvlak onder alle betrokken partijen om te investeren in een succesvolle samenwerking. Betrekken doelgroep bij de planvorming Met huisartsen wordt in gesprek gegaan hoe welzijn op recept wat hen betreft het beste vorm gegeven kan worden. Huisartsenorganisatie Meditta ondersteunt dit proces in de regio Zuid-Limburg en MiddenLimburg.

Wij proberen zoveel mogelijk bij de regionale werkwijze aan te sluiten waar dit schaalvoordelen oplevert voor alle betrokken partijen (bijvoorbeeld op het vlak van monitoring, effectieve wijzen van samenwerking en het betrekken van GGZ organisaties).

Plan van aanpak GALA/Sportakkoord II – 2024-2026

Pagina 41 van 56

Z/23/033045 - D/23/114963

Schaalgrootte – wijk/kern, lokaal, regionaal We starten dus op de schaalgrootte van de huisartsenpraktijk maar trekken op sommige vlakken ook op met de regio (denk aan monitoring, en het betrekken van de GGZ organisaties). Activiteiten en interventies - Gesprekken met huisartsen en Meditta - In positie brengen – ook inhoudelijk – van het sociaal wijkteam - Afstemming met regio en GGZ organisaties. - Maken van afspraken met huisartsen en sociaal wijkteam. - Ontwikkelen monitoring (in samenwerking met huisartsenorganisatie Meditta) om het effect van deze ketensamenwerking te onderzoeken. Samenwerkingspartners In eerste instantie: huisartsen, sociaal wijkteam, welzijnswerk, Meditta, Zorgverzekeraars en GGZ partners. Fasering – globaal – 2024, 2025, 2026 In 2023 zijn al in het kader van de doorontwikkeling van het sociaal wijkteam de eerste stappen genomen om de samenwerking met de huisartsen te verbeteren. Ook vindt in 2023 de verkenning voor samenwerking plaats met een eerste lokale huisarts en huisartsenorganisatie Meditta. Daarnaast worden met de organisaties MEE en Algemeen Maatschappelijk Werk, die onderdeel uit maken van het sociaal wijkteam, aanvullende afspraken gemaakt over de inzet van medewerkers in de rol van Welzijnscoach in de samenwerking met de huisarts.

In 2024 wordt dit verbreed richting een aanpak die gelijkwaardig is aan Welzijn op Recept, waarbij de werkwijze van Positieve gezondheid wordt gehanteerd. Gestart wordt met die huisartsen die het meest gemotiveerd zijn. Bij de betrokken leden van het sociaal wijkteam is al kennis aanwezig over de manier van werken vanuit Positieve gezondheid én over individuele cliëntondersteuning én over de lokale sociale basis. Indien nodig worden deze leden bijgeschoold op onderdelen van de werkwijze van Welzijn op recept. Werkenderwijs zal de methode zich doorontwikkelen. Door het delen van good practices is het streven dat uiteindelijk aan het eind van deze planperiode alle huisartsen de werkwijze hanteren. Qua structuur van de samenwerking, wijze van monitoring en wijze van samenwerking met de GGZ partners en de zorgverzekeraars wordt aangesloten bij de regionale samenwerking op dit thema.

Plan van aanpak GALA/Sportakkoord II – 2024-2026

Pagina 42 van 56

Z/23/033045 - D/23/114963

4.

Ondersteunende onderdelen kennis- en adviesfunctie GGD en Coördinatiekosten regionale aanpak preventie

Het gaat hier om de thema’s 14 en 15 van de Brede SPUK

4.1.

Thema 14: Versterking kennis- en adviesfunctie GGD

Om het welzijn van onze inwoners te bewaken, beschermen en bevorderen, is een van de primaire taken van de GGD het verzamelen van data en het bieden van inzicht in de gezondheidssituatie van de bevolking. De GGD adviseert daartoe over effectieve interventies ten behoeve van gezondheidsbevordering en -bescherming. Deze taken zijn vastgelegd in de Wet Publieke Gezondheid. De GGD Limburg-Noord verzamelt, duidt en verbindt data, zowel kwantitatief als kwalitatief. Deze informatie verzamelt de GGD Limburg-Noord via verschillende kanalen, waaronder de landelijke gezondheidsmonitors, de registraties van andere zorgverleners en de registraties van de verschillende interne afdelingen als jeugdgezondheidszorg en algemene gezondheidszorg. Hiermee biedt de GGD Limburg-Noord inzicht in de gezondheidssituatie van de inwoners in Noord- en Midden-Limburg.

4.1.1.

Kennis- en adviesfunctie GGD

Met een regionale kennisinfrastructuur beoogt de GGD Limburg-Noord de kennis- en adviesfunctie van de GGD te versterken. Daartoe wordt, naast de verschillende al bestaande monitors, vanaf september 2025 ook de Kind-monitor uitgevoerd. Door de uitbreiding van de monitoringsmogelijkheden kan er op groepsniveau geanalyseerd en geadviseerd worden. Hierdoor kan er gerichter op doelgroepen geadviseerd worden, onder meer waar het gaat om succesvolle (elementen van) interventies en samenwerkingen die bijdragen aan gezondheidsbevordering en de gezondheidsopgaven en ambities in de regio Limburg-Noord. Om een steviger kennis- en adviespartner te zijn voor gemeenten en gemeenten beter te ondersteunen bij lokale beleids- en gezondheidsdoelen, is de GGD Limburg-Noord ook gestart met het inrichten van GGD-teams. Deze GGD-teams informeren en adviseren gemeenten, op basis van integrale data, kennis en informatie op de voor hen grootste uitdagingen. Daarbij streeft de GGD Limburg-Noord naar betere afstemming aan de voorkant. Door samen met gemeenten de monitoring van gewenste thema’s en indicatoren helder te definiëren, ontstaat er meer duidelijkheid in de samenwerking en versterkt het de kennis- en adviesfunctie van de GGD.

4.1.2.

Regionale kennisinfrastructuur

Zowel de GGD Limburg-Noord als andere kennisinstellingen verzamelen en beschikken over forse kennis waar het gaat om zowel de gezondheid als gezondheidsuitdagingen van inwoners in Noord- en MiddenLimburg. Onder andere door samenwerking met RIVM is vergelijken met landelijke cijfers mogelijk. De beschikbare kennis wordt in de huidige inrichting aangeboden via het kennisplein en op lokaal en/of regionaal verzoek, voorzien van duiding en analyse. Met de inrichting van de regionale kennisinfrastructuur wordt het totaal aan beschikbare kennis van effectief gezondheidsbeleid gebundeld om versnippering te voorkomen. Ook worden landelijke, (sub)regionale en lokale lijnen korter en de toepasbaarheid van effectieve interventies, programma’s en samenwerkingen groter. Daar waar de GGD-teams verbinding in de regio zullen stimuleren, komt de GGD Limburg-Noord via de regionale kennisinfrastructuur ook meer in haar kracht te staan.

Plan van aanpak GALA/Sportakkoord II – 2024-2026

Pagina 43 van 56

Z/23/033045 - D/23/114963

Een voorbeeld van hoe de GGD Limburg-Noord kennis kan delen en inzichtelijk maken is de themategel GALA op het Kennisplein van de GGD. Daarin hebben de onderzoekers van de GGD Limburg-Noord de bestaande kennis uit allerlei bronnen gebundeld. De inhoud wordt in samenspraak met gemeenten bepaald en op basis van actualiteiten continu bijgewerkt.

4.2.

Thema 15: Coördinatiekosten regionale aanpak preventie

Voor een regionale aanpak preventie wordt zowel vanuit het gezondheidsdomein, het sociale domein en het zorgdomein samengewerkt. Het is niet duidelijk hoe de samenwerking tussen gemeenten, zorgverzekeraars, zorgpartijen en het sociale domein op regionaal geborgd gaat worden. Bestaande structuren en netwerken lijken vooralsnog ontoereikend om een dekkende infrastructuur te bieden voor de opdracht uit het GALA en IZA. Voor de GGD Limburg-Noord (en voor meerdere partners) is een regionale preventie-infrastructuur een belangrijke randvoorwaarde. Enerzijds om op regionaal niveau effectief te kunnen samenwerken en resultaten te bereiken. Anderzijds om een platform te hebben van waaruit innovatie, vernieuwing en samenwerking gefaciliteerd wordt.

4.2.1.

Coördinerende rol GGD

Naast coördinatie en regie op de regionale inrichting van de samenwerking in de regio Limburg-Noord, kan de GGD Limburg-Noord ook een coördinatie- en regierol nemen in met name de vijf ketenaanpakken. Op programmaonderdelen binnen Kansrijke Start en voor KeiGezond Limburg vervult de GGD op dit moment al deze beide rollen.

4.2.2.

Regionale preventie-infrastructuur

Gebaseerd op het regiobeeld van Noord- en Midden-Limburg kan via een regionale preventieinfrastructuur bovengemeentelijk samengewerkt worden. De uitdagingen die in het regiobeeld IZA benoemd zijn, zullen gezamenlijk opgepakt moeten worden. Vanuit haar publieke taak, de onafhankelijke positie en de bestaande rol en verantwoordelijkheid voor de publieke gezondheid heeft de GGD Limburg-Noord een rol als adviseur, aanjager en verbinder. De toekomstige regionale preventie-infrastructuur wordt versterkt door bundeling van domein overstijgende kennis en samenwerkingsmogelijkheden. Onder andere door vanuit de vijf ketenaanpakken de verbinding te zoeken en op regionale vraagstukken afstemming en efficiënte samenwerking te organiseren. De GGD Limburg-Noord wil daarin een verbinder zijn in het uitwerken van kansen naar concrete preventieplannen, zoals ook reeds benoemd in de visie 2030 van de GGD Limburg-Noord.

Plan van aanpak GALA/Sportakkoord II – 2024-2026

Pagina 44 van 56

Z/23/033045 - D/23/114963

5.

Monitoring en evaluatie

In hoofdstuk 1 zijn we ingegaan op de stand van zaken in de gemeente. Daarbij zijn vooral de data gebruikt zoals die door onze GGD zijn aangeleverd. De GGD heeft daarvoor op haar Kennisplein een aparte tegel ingericht. Maasgouw heeft echter ook haar eigen monitorgegevens waarin die van de GGD zijn opgenomen: de arrangementenmonitor. De data van zowel de GGD als de arrangementenmonitor vormen een belangrijke input om te bepalen of we met ons plan van aanpak werkelijk de doelen aan het behalen zijn die we beogen. Welke indicatoren voor de monitoring en evaluatie van ons plan van aanpak het meest relevant zijn, gaan we de komende maanden nog bepalen. Wel weten we dat naast data ook kwalitatieve gegevens van belang zijn. Naast verhalen gaat het hierbij om het steeds betrekken van inwoners bij de uitvoering en evaluatie. Dit is in het plan van aanpak al op meer plekken aan de orde geweest. Daarnaast zullen nog de volgende acties ondernomen worden: - Gedurende de looptijd van dit plan worden jaarlijks de monitor gegevens verzameld aan de hand van nog te ontwikkelen indicatoren. Deze worden aangevuld met een inhoudelijke rapportage per onderdeel en ervaringsverhalen. - In maart van elk jaar worden de uitkomsten van bovenstaande gedeeld met netwerkpartners en geïnteresseerde inwoners tijdens een werkconferentie.

- Tijdens de werkconferentie worden vervolgens de plannen gemaakt voor de daarop volgende periode. Uitvoeringsperioden lopen van september – september.

Plan van aanpak GALA/Sportakkoord II – 2024-2026

Pagina 45 van 56

Z/23/033045 - D/23/114963

6.

Verbinding onderdelen Brede SPUK en doelen GALA en Sportakkoord II

Hieronder is het overzicht ingevuld dat onderdeel is van het format plan van aanpak Brede SPUK. Bij het zetten van de vinkjes is het in wezen zo dat je bijna overal vinkjes kan zetten, behalve dan waar gesproken wordt over topsport: op dat punt doet de gemeente Maasgouw niet zoveel. Maar verder geldt: alles hangt met alles samen, zeker als positieve gezondheid je uitgangspunt is.

Plan van aanpak GALA/Sportakkoord II – 2024-2026

Pagina 46 van 56

Z/23/033045 - D/23/114963

7.

Toestemming gebruik informatie en ondertekening

7.1.

Toestemming voor het gebruik van informatie

De gemeente geeft toestemming voor gebruik van de informatie uit het plan van aanpak voor de evaluatie van de landelijke samenwerkingsafspraken en de monitoring en doorontwikkeling van landelijk beleid.

7.2. Ondertekening Naam wethouder:

Math Wilms

Datum van ondertekening:

18 september 2023

Handtekening:

Plan van aanpak GALA/Sportakkoord II – 2024-2026

Pagina 47 van 56

Z/23/033045 - D/23/114963

Bijlage

DATA GGD Limburg-Noord GALA Kennisdocument - 2023 Over Maasgouw Thema

Indicator

Sportakkoord

Bewegen 18+

Percentage Maasgouw 40%

Percentage Limburg Noord 45%

Nederland

13%

16%

16%

49%

52%

54%

63%

66%

?

38%

41%

?

69%

69%

70%

14%

16%

15%

20%

21%

22%

21%

24%

27%

7%

8%

10%

86%

84%

83%

73%

67%

65%

49%

52%

50%

47%

Voldoet aan beweegrichtlijn

Bewegen jongeren Beweegt dagelijks 1 uur

Sporten 18+ Doet iedere week aan sport

Combinatiefunctie

Lidmaatschap vereniging 18+ Is lid van een vereniging

Lidmaatschap sportvereniging 18+ Is lid van een sportvereniging

Gezondheidsverschillen

Ervaren gezondheid Ervaart de gezondheid als (zeer) goed

Kansrijke start

Vroeggeboorte of dysmaturiteit Is te vroeg of dysmatuur geboren

Mentale gezondheid

Psychische klachten 18+ Heeft psychische klachten

Psychische klachten jongeren Heeft psychische klachten

Risico angst/depressie 18+ Heeft een hoog risico op een angststoornis of depressie

Veerkracht 18+ Heeft een gemiddelde tot hoge veerkracht

Veerkracht jongeren Herstelt meestal snel na een moeilijke periode

Overgewicht en obesitas

Overgewicht 18+ Heeft overgewicht

Plan van aanpak GALA/Sportakkoord II – 2024-2026

Pagina 48 van 56

Z/23/033045 - D/23/114963

Overgewicht – Jeugd

12%

12%

12%

30%

31%

?

72%

76%

74%

85%

81%

?

73%

64%

?

15%

18%

?

Had overgewicht of obesitas bij laatste JGZ-meting (2-18 jaar)

Valpreventie

Valrisico 65+ Heeft verhoogdvalrisico

Spier- en botversterking 65+ Voldoet aan de richtlijn voor spier- en botversterking

Leefomgeving

Beweegvriendelijke buurt 18+ Vindt buurt voldoende aantrekkelijk om te bewegen

Plekken voor verkoeling 18+ Vindt koele plekken in de buurt voldoende

Geluidshinder 18-64 Ervaart ernstige geluidshinder

Luchtverontreiniging 18+

326 dagen

De luchtkwaliteit

Vroegtijdige sterfte door

voldoet nergens in

luchtverontreiniging in dagen

de regio (en bijna nergens in Nederland) aan de advieswaarden van de WHO.

Opgroeien in een kansrijke omgeving

Roken 18+

14%

16%

17%

4%

5%

7%

6%

7%

7%

31%

35%

29%

24%

26%

25%

74%

71%

?

22%

27%

?

18%

15%

13%

Rookt

Roken jongeren Rookt (klas 2 en klas 4)

Overmatig alcoholgebruik 18+ Drinkt overmatig

Alcoholgebruik jongeren Heeft in de afgelopen 4 weken alcohol gedronken (klas 2 en 4)

Sociale basis

Vrijwilligerswerk Doet vrijwilligerswerk

Ontmoetingsplekken 18+ Vindt dat er voldoende ontmoetingsplekken in de buurt zijn

Contact met buren 18-64 Heeft minder dan twee keer per maand contact met buren

Mantelzorg

Mantelzorg geven 18+ Is op dit moment (intensieve) mantelzorger

Plan van aanpak GALA/Sportakkoord II – 2024-2026

Pagina 49 van 56

Z/23/033045 - D/23/114963

Eenzaamheid

Eenzaamheid 18+

41%

48%

49%

28%

26%

30%

8%

8%

8%

Is eenzaam (matig tot zeer ernstig)

Eenzaamheid jongeren Voelde zich in voorgaande 4 weken soms tot heel vaak eenzaam (klas 2 en 4)

Welzijn op recept

Huisartsenbezoek 18+ Heeft 3 keer of meer contact gehad met de huisarts in afgelopen 2 maanden

Wijkprofielen – 18+ Maasbracht Opleidingsniveau

Maasbracht

Laag Midden Hoog Huishoudsamenstelling Eenpersoonshuishouden Thuiswonende kinderen ≤ 18 jaar Thuiswonende kinderen ≥ 18 jaar Eenoudergezin Geen thuiswonende kinderen Tevredenheid groen Voldoet aan beweegrichtlijn Rookt Zware drinker Ervaren gezondheid (zeer) goed Overgewicht Is kwetsbaar 65+ Matig tot hoog risico op een angststoornis of depressie Zeer gelukkig Matig tot ernstig eenzaam Doet vrijwilligerswerk Betaald werk (min. 1 uur per week)

Maasgouw 43% 33% 24%

33% 34% 34%

16% 21% 11% 4% 69% 7 46%

8 50%

18% 6% 74%

17% 7% 77%

57% 12% 53%

53% 8% 46%

43% 47%

46% 44%

23% 54%

28% 58%

Plan van aanpak GALA/Sportakkoord II – 2024-2026

Pagina 50 van 56

Z/23/033045 - D/23/114963

Linne Opleidingsniveau

Linne

Laag Midden Hoog Huishoudsamenstelling Eenpersoonshuishouden Thuiswonende kinderen ≤ 18 jaar Thuiswonende kinderen ≥ 18 jaar Eenoudergezin Geen thuiswonende kinderen Tevredenheid groen Rookt Voldoet aan beweegrichtlijn Zware drinker Ervaren gezondheid (zeer) goed Overgewicht Is kwetsbaar 65+ Matig tot hoog risico op een angststoornis of depressie Zeer gelukkig Matig tot ernstig eenzaam Doet vrijwilligerswerk Betaald werk (min. 1 uur per week)

Maasgouw 28% 36% 35%

33% 34% 34%

20% 25% 9% 4% 68% 8 17% 53%

8 17% 50%

11% 78%

7% 77%

57% 8% 45%

53% 8% 46%

53% 44%

46% 44%

33% 62%

28% 58%

N.B. In Linne heeft 19% van de inwoners boven de 18 jaar minimaal 1 beperking met horen, zien of mobiliteit. Gemiddeld voor Maasgouw is dat 16%.

Plan van aanpak GALA/Sportakkoord II – 2024-2026

Pagina 51 van 56

Z/23/033045 - D/23/114963

Ohé en Laak én Stevensweert Opleidingsniveau Ohé en Laak en Stevensweert

Laag Midden Hoog Huishoudsamenstelling Eenpersoonshuishouden Thuiswonende kinderen ≤ 18 jaar Thuiswonende kinderen ≥ 18 jaar Eenoudergezin Geen thuiswonende kinderen Tevredenheid groen Voldoet aan beweegrichtlijn Rookt Zware drinker Ervaren gezondheid (zeer) goed Overgewicht Is kwetsbaar 65+ Matig tot hoog risico op een angststoornis of depressie Zeer gelukkig Matig tot ernstig eenzaam Doet vrijwilligerswerk Betaald werk (min. 1 uur per week)

Maasgouw 31% 42% 27%

33% 34% 34%

15% 26% 8% -% 69% 8 46%

8 50%

17% -% 84%

17% 7% 77%

53% -% 41%

53% 8% 46%

51% 38%

46% 44%

16% 57%

28% 58%

N.B. In Ohé en Laak en Stevensweert is 6% van de inwoners de afgelopen twee maanden drie keer of meer naar de huisarts geweest. Dat is er minder dan gemiddeld in Maasgouw (8%).