---------- 132766-BIJLAGE 1 Plan van Aanpak GALAsportakkoord II

Plan van aanpak GALA/Sportakkoord II 2024-2026 GEZOND EN ACTIEF LEVEN IN MAASGOUW

Maasbracht, september 2023

Z/23/033045 - D/23/114963

Naam gemeente:

Maasgouw

Naam verantwoordelijk wethouder:

Math Wilms

Datum van versturen:

18 september 2023

Contactpersoon voor aanvullende informatie: Naam:

Miep Dam

E-mailadres:

m.dam@gemeentemaasgouw.nl

Telefoonnummer:

06 51 057 388

Plan van aanpak GALA/Sportakkoord II – 2024-2026

Pagina 1 van 56

Z/23/033045 - D/23/114963

Inhoudsopgave Inleiding .......................................................................................................................... 4 1.

Waar staat de gemeente .............................................................................................. 5 1.1.

Visie en uitgangspunten .......................................................................................... 5

1.2.

Stand van zaken .................................................................................................... 6

1.3.

Ontwikkelingen op verschillende beleidsterreinen waar dit plan van aanpak op doorborduurt .... 10

1.3.1.

Lokaal sportakkoord....................................................................................... 11

1.3.2.

Lokaal preventieakkoord ................................................................................. 11

1.3.3.

Opdracht Welzijnswerk ................................................................................... 12

1.3.4.

Het programma toekomstbestendige zorg ............................................................. 13

1.3.5.

Versterking basisvoorzieningen voor mensen met een psychische kwetsbaarheid .............. 14

1.4.

Gezondheidsverschillen in de gemeente ..................................................................... 14

1.5.

Opgaven op het gebied van sport, bewegen en cultuur ................................................... 15

1.6.

Opgaven op het gebied van gezondheid en sociale basis .................................................. 15

1.7.

Tot slot ............................................................................................................ 16

2.

Werkwijze ............................................................................................................. 17 2.1.

Samenhang, synergie en integraliteit (SPUK-regeling artikel 6.3. – lid1b en 1c3) .................... 17

2.2.

Met inwoners samen ............................................................................................. 18

3.

Aanpak voor de hoofdthema’s Sport, bewegen en cultuur en Gezondheid en sociale basis............. 19 3.1.

Sport, bewegen en cultuur ..................................................................................... 19

3.1.1.

Sportakkoord II ............................................................................................. 19

3.1.2.

Stimuleren deelname aan sport en cultuur in brede zin ............................................ 21

3.1.3.

Brede Regeling Combinatiefunctionarissen ........................................................... 22

3.2.

Gezondheid en sociale basis ................................................................................... 23

3.2.1.

Terugdringen van gezondheidsachterstanden......................................................... 23

3.2.2.

Kansrijke Start ............................................................................................. 25

3.2.3.

Mentale gezondheid ....................................................................................... 28

3.2.4.

Aanpak overgewicht en obesitas ........................................................................ 29

3.2.5.

Valpreventie ................................................................................................ 31

3.2.6.

Leefomgeving .............................................................................................. 33

3.2.7.

Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO) en Vroegsignalering alcoholproblematiek....... 34

3.2.8.

Versterken sociale basis .................................................................................. 36

3.2.9.

Mantelzorg .................................................................................................. 37

3.2.10.

Eén tegen eenzaamheid .................................................................................. 39

3.2.11.

Welzijn op recept ......................................................................................... 41

4.

Ondersteunende onderdelen kennis- en adviesfunctie GGD en Coördinatiekosten regionale aanpak preventie .............................................................................................................. 43 4.1.

Thema 14: Versterking kennis- en adviesfunctie GGD ..................................................... 43

4.1.1.

Kennis- en adviesfunctie GGD ........................................................................... 43

4.1.2.

Regionale kennisinfrastructuur .......................................................................... 43

Plan van aanpak GALA/Sportakkoord II – 2024-2026

Pagina 2 van 56

Z/23/033045 - D/23/114963

4.2.

Thema 15: Coördinatiekosten regionale aanpak preventie ............................................... 44

4.2.1.

Coördinerende rol GGD ................................................................................... 44

4.2.2.

Regionale preventie-infrastructuur ..................................................................... 44

5.

Monitoring en evaluatie ............................................................................................. 45

6.

Verbinding onderdelen Brede SPUK en doelen GALA en Sportakkoord II .................................... 46

7.

Toestemming gebruik informatie en ondertekening ............................................................ 47 7.1.

Toestemming voor het gebruik van informatie ............................................................. 47

7.2.

Ondertekening.................................................................................................... 47

Bijlage ......................................................................................................................... 48

Separate bijlagen: - Lokaal Gezondheidsbeleid Gemeente Maasgouw 2023-2026 - Lokaal Sportakkoord II – Herijking Lokaal Sportakkoord Gemeente Maasgouw

Plan van aanpak GALA/Sportakkoord II – 2024-2026

Pagina 3 van 56

Z/23/033045 - D/23/114963

Inleiding Voor u ligt het plan van aanpak ten behoeve van de Brede SPUK (specifieke uitkering) waarmee de gemeente Maasgouw uitvoering gaat geven aan het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) in haar gemeente. Aanleiding voor het schrijven van dit plan van aanpak is dat hiermee voldaan wordt aan de voorwaarden om in aanmerking te komen voor financiering vanuit de Brede SPUK. Het plan van aanpak is echter geschreven vanuit de behoefte aan een leidraad die ons kan helpen de komende jaren daadwerkelijk resultaten te behalen op de verschillende thema’s van het GALA. Belangrijk is om daarbij te vermelden dat de onderwerpen van het GALA over het algemeen niet nieuw zijn. Ze passen naadloos bij de ontwikkelingen die binnen onze gemeente al in gang zijn gezet. En geven hier een boost aan. In hoofdstuk 1 gaan we hier verder op in. Daarnaast sluit het GALA ook aan bij andere actuele ontwikkelingen zoals de hervormingsagenda jeugd en het programma Wonen Ondersteuning en Zorg voor Ouderen (WOZO). Ook bij deze ontwikkelingen gaat het om het realiseren van een sterke basis. Vanzelfsprekend is de uitvoering van dit plan van aanpak op bepaalde onderdelen nauw gelieerd aan het Integraal Zorgakkoord (IZA).

Dat is in ieder geval zo bij de vijf ketenaanpakken (Kansrijke Start, Valpreventie, Overgewicht en Obesitas bij volwassenen en kinderen en Welzijn op recept), maar ook op andere gebieden waar we de eerstelijnsgezondheidszorg steviger willen verbinden met het sociale domein, is de relatie met het IZA evident. Zoals het plan van aanpak doorbouwt op de ontwikkelingen die de afgelopen jaren al in onze gemeente zijn ingezet, bouwt het ook voort op de samenwerkingsrelaties die daarmee zijn ontstaan. We hebben gelukkig als gemeente vele partners die met ons willen werken aan een veerkrachtig en vitaal Maasgouw. Belangrijk is dat die allemaal de kans krijgen om hun bijdrage te leveren en dat we aandacht blijven geven aan het consolideren en uitbreiden van dit netwerk. Speciale partners zijn de ons omringende gemeenten. Met name met Echt-Susteren en Roerdalen kennen we een intensieve samenwerking, zoals rond ons gezamenlijke Servicecentrum MER. Dit voert voor deze drie gemeenten taken uit op het gebied van vergunningen, toezicht, handhaving, participatie, zorg en ondersteuning. Ook verzorgt het Servicecentrum MER de bedrijfsvoering voor de drie gemeenten. Daarnaast is er op meerdere punten een samenwerking met de andere gemeenten in Middel-Limburg: Roermond, Weert, Leudal en Nederweert.

Met Noord-Limburg werken we samen in de Veiligheidsregio en bijvoorbeeld op het gebied van Maatschappelijke Opvang en Beschermd wonen. En natuurlijk binnen het IZA. Voorliggend plan van aanpak is een ontwikkeldocument en zeker niet in beton gegoten. Vele partners zijn bij de uitvoering betrokken, veel moet nog geconcretiseerd worden en nieuwe ontwikkelingen kunnen zich voordoen. Bovendien gaan we ervan uit dat we al doende veel zullen leren waar we ook de ruimte voor willen pakken. Tenslotte zijn de opgaven groot en is op lang niet alle gebieden duidelijk wat werkt. Belangrijk is dus het proces van Plan-Do-Check-Act. In dit proces willen we zoveel mogelijk betrokkenen meenemen. Samen maken we Maasgouw.

Plan van aanpak GALA/Sportakkoord II – 2024-2026

Pagina 4 van 56

Z/23/033045 - D/23/114963

1.

Waar staat de gemeente

In dit hoofdstuk wordt het volgende behandeld: Stand van zaken met betrekking tot doelgroepen, wijken en beleidsterreinen gezondheid, sport, bewegen, cultuur en sociale basis (Regeling specifieke uitkering sport en bewegen, gezondheidsbevordering, cultuurparticipatie en de sociale basis 2023–2026, 6.3 lid 1a en 1e). We beginnen echter met het uiteenzetten van onze visie en uitgangspunten. Die vormen namelijk het fundament onder al onze acties.

1.1.

Visie en uitgangspunten

Al sinds 2018 is Positieve Gezondheid het denkraam van waaruit binnen Maasgouw gekeken wordt naar preventie, gezondheid en sociale basis. In verband daarmee is in de lokale gezondheidsnota de volgende doelstelling genoemd voor ons lokaal gezondheidsbeleid (zie paragraaf 1.2. en de separate bijlage bij dit plan van aanpak): Inwoners van Maasgouw hebben de mogelijkheid om zich – met elkaar – op alle pijlers van positieve gezondheid te ontwikkelen, zodat zij zoveel mogelijk de eigen regie kunnen voeren bij de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het leven.

Wat is Positieve Gezondheid? Kenmerkend voor dit door Machteld Huber ontwikkelde concept is dat gezondheid niet gedefinieerd wordt als de afwezigheid van ziekte, maar als het vermogen van mensen om met de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het leven om te gaan en daarbij zoveel mogelijk eigen regie te voeren. Daarbij onderscheidt positieve gezondheid zes pijlers: lichaamsfuncties, mentaal welbevinden, zingeving, kwaliteit van leven, meedoen en dagelijks functioneren. Op de volgende pagina vindt u het gespreksinstrument dat vanuit positieve gezondheid ontwikkeld is.

Plan van aanpak GALA/Sportakkoord II – 2024-2026

Pagina 5 van 56

Z/23/033045 - D/23/114963

Kenmerkend voor het denken vanuit positieve gezondheid is dat de pijlers niet los van elkaar kunnen worden gezien: ze hebben allemaal invloed op elkaar. Ook in de uitvoering van het GALA/de Brede SPUK is dat zichtbaar. Zie hiervoor ook hoofdstuk 2. In de lokale gezondheidsnota zijn hierbij de volgende uitgangspunten geformuleerd: 1. Het beleid is inclusief, dat wil zeggen dat het betrekking heeft op alle inwoners van Maasgouw, ongeacht leeftijd, nationaliteit, afkomst of andere specifieke kenmerken. 2. We streven naar samenwerking en gedeeld eigenaarschap van inwoners, gemeente, maatschappelijke organisaties, zorgprofessionals en ondernemers. 3. We gaan uit van de leefwereld van inwoners. We vertrekken vanuit hun behoeften, drijfveren en motivatie.

1.2.

Stand van zaken

In de lokale gezondheidsnota 2023-2026 zijn de volgende speerpunten opgenomen: 1. Versterken positieve gezondheid van inwoners die zich in een kwetsbare positie bevinden. 2. Positief gezond opgroeien en opvoeden in Maasgouw met extra aandacht voor de jeugd van 10 tot 23 jaar. 3. Het vergroten van weerbaarheid en veerkracht bij ouderen. 4. Het versterken van een positief gezonde leefomgeving. Op veel onderdelen overlappen deze speerpunten met de speerpunten van het GALA, t.w.: - Terugdringen gezondheidsachterstanden (waaronder Kansrijke Start) - Een gezonde fysieke leefomgeving die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten - Het versterken van (de verbinding met) de sociale basis - Een gezonde leefstijl

Plan van aanpak GALA/Sportakkoord II – 2024-2026

Pagina 6 van 56

Z/23/033045 - D/23/114963

- Versterking van de mentale weerbaarheid en mentale gezondheid - Vitaal ouder worden - Domeinoverstijgende inzet vanuit een regionale preventie-infrastructuur Alleen punt g van het GALA is echt nieuw. Met de gemeenten uit de regio’s Noord- en Midden-Limburg wordt onderzocht hoe dit vormgegeven kan worden. In de gezondheidsnota is een aantal data voor Maasgouw gepresenteerd wat betreft de vier speerpunten uit de nota. Deze zijn hieronder waar mogelijk geactualiseerd voor 2022.

Stand van zaken – inwoners in een kwetsbare positie Wat we weten uit onderzoek van de GGD Uit het de Gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen – 2022 wordt duidelijk dat mensen met een laag opleidingsniveau: 4. zich vaker ongezond voelen; 5. vaker minder regie hebben over hun eigen leven; 6. minder vaak een positieve psychische gezondheid ervaren; 7. vaker roken. En dat is zomaar een greep uit de aspecten waarop de gezondheidskloof te zien is. Verder valt op dat in dit onderzoek van 2022: 8. 21% van de volwassenen veel stress heeft ervaren in de afgelopen 4 weken; 9. 11% (bijna) nooit ervaart dat het leven zin heeft; 10. 36% minder dan tevreden of ontevreden is met het leven; 11. 4% zeer ernstig eenzaam is; 12. 11% moeite heeft met rondkomen. Kortom: inwoners in een kwetsbare positie is een uitermate diverse groep. Daarbij speelt in Maasgouw dat deze groep zich niet concentreert in een specifieke buurt of wijk. Wel is duidelijk: alles wat in Nederland speelt, speelt ook in Maasgouw.

Plan van aanpak GALA/Sportakkoord II – 2024-2026

Pagina 7 van 56

Z/23/033045 - D/23/114963

Stand van zaken – positief gezond opgroeien en opvoeden  Ten aanzien van de eerste duizend dagen Wat we weten uit onderzoek van de GGD De gegevens van de GGD ten aanzien van het jonge kind zijn te vinden in de bijlage die u achterin dit plan van aanpak kan vinden. Daaruit blijkt dat 14% van de kinderen in Maasgouw vroeg of dysmatuur geboren wordt.  Ten aanzien van jeugd vanaf 10 jaar Wat we weten uit onderzoek van de GGD Relevant is hier vooral de gezondheidsmonitor jeugd 2021. Dit is een extra onderzoek dat in verband met de coronacrisis is uitgevoerd onder 2de en 4de klassers in het voortgezet onderwijs. Op de verschillende pijlers van positieve gezondheid valt onder andere het volgende op: MIJN LICHAAM GEVOELENS EN GEDACHTEN

NU EN LATER LEKKER IN JE VEL ZITTEN

MEEDOEN DAGELIJKS LEVEN

Jongeren zijn tijdens corona minder gaan bewegen. 36% van de meisjes geeft aan psychische klachten te hebben. Bij jongens is dit 8%. Ook geven meisjes beduidend vaker aan meer last te hebben van stress. Zij geven ook aan dat hun veerkracht minder is (63% van de meisjes geeft aan snel te herstellen na een moeilijke periode tegenover 83% van de jongens). 8% van de ondervraagde jongeren geeft aan weinig vertrouwen te hebben in de toekomst. Meisjes geven aan zich minder gezond en gelukkig te voelen. 25% van de meisjes geeft aan (zeer) vaak gezondheidsklachten te ervaren. (tegenover 7% van de jongens) 65% van de meisjes geeft aan zich wel eens onveilig te voelen. (tegenover 34% van de jongens) 61% geeft aan veel sociale steun van vrienden te ervaren. 16% geeft aan te moeten opletten met geld – kan wel rondkomen. 18% geeft aan te maken te hebben met een scheiding van de ouders. 45% van de jongens geeft aan elke dag te gamen (tegenover 18% van de meisjes). Er is geen problematisch game-gedrag gerapporteerd. 26% van de 4de klassers heeft aangegeven de afgelopen vier weken dronken of aangeschoten te zijn geweest.

Plan van aanpak GALA/Sportakkoord II – 2024-2026

Pagina 8 van 56

Z/23/033045 - D/23/114963

Stand van zaken – veerkracht bij vergrijzing Wat we weten uit onderzoek van de GGD De laatste gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen stamt uit 2022. De coronacrisis was op dat moment een half jaar op streek. Bij de analyse van de gegevens op www.vrln.databank.nl vallen langs de pijlers van positieve gezondheid onder andere de volgende zaken op. LICHAAMSFUNCTIES

MENTAAL WELBEVINDEN

ZINGEVING

KWALITEIT VAN LEVEN

MEEDOEN

DAGELIJKS FUNCTIONEREN

62% van de ouderen (65+) geeft aan de eigen gezondheid als (zeer) goed te ervaren. Bij volwassenen tussen de 18 en de 64 jaar is dit 72%. 42% van de vrouwen geeft aan zich kwetsbaar te voelen tegenover 22% van de mannen. 30% van de 65+-ers heeft een verhoogd valrisico. Het risico op een angststoornis of depressie is bij volwassenen 47% en bij ouderen 44%. 49% van de volwassenen en 61% van de ouderen geven aan over een (zeer) hoge veerkracht te beschikken. Alleen op de indicator stress scoren volwassenen met 23% aanzienlijk gunstiger dan ouderen (5%). 56% van de ouderen geeft aan een boven gemiddelde positieve psychische gezondheid te ervaren tegenover 55% van de volwassenen tussen de 18 en de 64 jaar. Bij volwassenen tussen de 18 en de 64 jaar geeft 66% aan dagelijks te ervaren dat het leven zin heeft. Bij ouderen is dat 77%. 58% van de ouderen geeft aan zich gelukkig te voelen. Bij de andere volwassenen is dat 46%. Bij tevredenheid met het leven geeft 72% van de ouderen aan (zeer) tevreden te zijn met het leven. Bij de andere volwassenen is dat 61%. 28% van de ouderen en 22% van de overige volwassenen doet vrijwilligerswerk. Bij de 75+-ers is dit 21%. Gemiddeld is 18% van alle 18-plussers mantelzorger. 21% daarvan voelt zich overbelast. 67% van ouderen en 62% van de andere volwassenen tussen de 18 en 64 jaar is lid van een vereniging.

46% van de ouderen en 39% van de andere volwassenen voelt zich (weleens) eenzaam. 4% van de ouderen heeft moeite met rondkomen tegenover 15% van de overige volwassenen. 19% van de 65+-ers beschikt niet over een potentiële mantelzorger. In de leeftijd 18-64 is dat 7%.

Plan van aanpak GALA/Sportakkoord II – 2024-2026

Pagina 9 van 56

Z/23/033045 - D/23/114963

Stand van zaken – gezonde leefomgeving Wat we weten uit onderzoek van de GGD In de gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen 2020 van de GGD zijn ook vragen gesteld over hoe inwoners hun leefomgeving ervaren. Hieronder volgen de voornaamste uitkomsten, zoals ze ook in onze gezondheidsnota beschreven zijn. Tevredenheid met woning (rapportcijfer 6 of hoger) 94% Tevredenheid met buurt en omgeving (rapportcijfer 6 of hoger) 93% Voelt zich zelden of nooit onveilig in eigen buurt 94% Maakt zich zorgen om minimaal 1 gezondheidsrisico’s in woonomgeving 13% De zorgen over de woonomgeving gaan met name over drukke straten en hoogspanningslijnen. Opvallend is verder dat 38% van de respondenten klaagt over geurhinder, waarvan 9 % over ernstige geurhinder. De inwoners hechten veel waarde aan groen in de gemeente (95%). Daarbij geeft 77% aan dat ze vindt dat er voldoende groen is in de gemeente. Ontwikkelruimte zit verder nog bij plekken voor verkoeling (73% vindt dat die er voldoende zijn) en ontmoetingsplekken (74% vindt dat die er voldoende zijn).

Ten behoeve van de uitvoering van het GALA en de bijbehorende plannen van aanpak Brede SPUK van de verschillende gemeenten is de GGD bestaande en nieuwe gegevens aan het analyseren rond de thema’s van de Brede SPUK. Daaruit zijn ook de eerste wijkprofielen te distilleren. Daarnaast heeft Maasgouw haar eigen monitor voor het sociaal domein. Ook de gegevens die daarin te vinden zijn worden opnieuw – ook op wijkniveau – geanalyseerd. Een eerste neerslag van deze exercities is te vinden in de bijlage die u kunt vinden op de laatste pagina’s van dit plan van aanpak. Bij verschillende onderdelen van dit plan van aanpak worden nog aanvullende cijfers gepresenteerd.

1.3.

Ontwikkelingen op verschillende beleidsterreinen waar dit plan van aanpak op doorborduurt

De doelen van het GALA zijn niet nieuw. Al langer speelt de notie dat onze samenleving de uitdagingen die op ons afkomen alleen aankan als er sterk wordt ingezet op preventie en een sterke sociale basis. Er zijn dan ook – naast ons lokale gezondheidsbeleid – verschillende andere lokale ontwikkelingen te benoemen waarop het GALA/de brede SPUK aanhaakt: - Het lokale sportakkoord - Het lokale preventieakkoord - De recente aanbesteding van ons welzijnswerk - Het programma toekomstbestendige zorg - De versterking van basisvoorzieningen voor mensen met een psychische kwetsbaarheid Daarnaast zijn duidelijk verbindingen te zien met bijvoorbeeld de Global Goals (Maasgouw is een Global Goals gemeente) en met de Omgevingswet. Hieronder wordt een toelichting gegeven op de bovenste vijf ontwikkelingen. De Global Goals zijn meer de algemene paraplu waar ook het GALA onder valt. De Omgevingswet komt terug waar we het hebben over de acties die we willen ondernemen in het kader van punt 8 ‘leefomgeving’ van de Brede SPUK.

Plan van aanpak GALA/Sportakkoord II – 2024-2026

Pagina 10 van 56

Z/23/033045 - D/23/114963

Dit plan van aanpak voor de uitvoering van de Brede SPUK in Maasgouw is voor een deel een voortzetting en uitbreiding van datgene wat er tot op heden al in de gemeente is ontwikkeld. Tot slot. Deels gelijktijdig met de ontwikkeling van dit plan van aanpak Brede SPUK loopt de ontwikkeling van onze Woonzorgvisie in het kader van het programma WOZO (Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen) en het programma ‘Een thuis voor iedereen’. De verwachting is dat deze in het eerste kwartaal van 2024 door de raad zal worden vastgesteld. In onze Woonzorgvisie zal ook de verbinding met het GALA gemaakt worden.

1.3.1.

Lokaal sportakkoord

De gemeente Maasgouw kent sinds 2020 een sportakkoord. Onlangs is het Sportakkoord II tot stand gekomen, onder de titel ‘Herijking Lokaal Sportakkoord Gemeente Maasgouw’. Dat borduurt voort op Sportakkoord I, maar er zijn ook een paar belangrijke aanscherpingen gekomen. Waar het Sportakkoord I zich primair richtte op de versterking van onze sportverenigingen, richt het Sportakkoord II zich ook meer op de doelen van het GALA in het algemeen. Het gaat er daarbij om dat alle inwoners van Maasgouw de kans wordt geboden om te bewegen en te sporten aansluitend op hun behoeften en mogelijkheden. Belangrijk kernwaarden die daarbij gerealiseerd moeten zijn, zijn: gezondheid, veiligheid en laagdrempeligheid. De thema’s zoals die beschreven zijn bij de hoofdlijnen van het sportakkoord II (paragraaf 3.1.1.) vormen het uitgangspunt bij de planvorming en uitvoering met als doel te komen tot een gezondere leefomgeving met vitale sportaanbieders.

1.3.2.

Lokaal preventieakkoord

In het kader van het lokaal preventieakkoord functioneert een aantal werkgroepen die op verschillende thema’s activiteiten ontwikkelen. In 2023 is de verbreding vanuit het GALA/de Brede SPUK door deze groepen direct opgepakt. Werkgroep Kerngroep promotie gezonde leefstijl

Werkgroep fysieke pijler

Werkgroep mentale pijler – jeugd

Preventie-akkoord Wie zitten erin Activiteiten Fysiotherapeuten - Organiseren van evenementen rond de Sportschool pijlers van positieve gezondheid per kern Welzijnswerk - Deelnemen aan andere evenementen om de pijlers van positieve gezondheid te promoten Fysiotherapeuten - Pilots rond valpreventie en inrichting Sportschool lokale keten Welzijnswerk - Gecombineerde Leefstijl Interventie JOGG volwassenen - HealthyLIFE HealthyLIFE - Meer Bewegen voor Ouderen doorontwikkelen - Activiteiten rond een gezonde leefstijl voor kinderen (JOGG-aanpak) JOGG - Festival Plus voor jongeren organiseren CJG Sportschool Festiv Events Welzijnswerk

Plan van aanpak GALA/Sportakkoord II – 2024-2026

Pagina 11 van 56

Z/23/033045 - D/23/114963

Werkgroep mentale pijler – volwassenen

Samenwerking met het project versterking basisvoorzieningen voor mensen met een psychische kwetsbaarheid

-

Werkgroep bereik inwoners in een kwetsbare positie Ambassadeurs Positieve gezondheid

Welzijnswerk Sociaal Wijkteam De Zorggroep MEE Daelzicht Welzijnswerk/JOGG

-

-

1.3.3.

Anti-stigma campagne Theatervoorstelling over mentale kwetsbaarheid als startpunt voor een brede inzet op het omgaan met mentale uitdagingen Inrichten lotgenotencontact en groepswerk n.a.v. life events In gesprek komen met inwoners die de grootste kans hebben op gezondheidsachterstanden: hoe gaat het met hen en wat hebben ze nodig? Inspiratiebijeenkomsten bij vrijwilligersorganisaties Promoten van positieve gezondheid op basisscholen Aanbieden van verdiepingsbijeenkomsten

Opdracht Welzijnswerk

In 2022 is in Maasgouw het welzijnswerk opnieuw aanbesteed. Tot die tijd had Maasgouw een versnipperd welzijnsveld waarbij 6 verschillende organisaties 12 verschillende opdrachten uitvoerden. Met de komst van één organisatie die een groot deel van het welzijnswerk uitvoert, kan beter gewerkt worden aan een integrale aanpak en heeft de gemeente een uitvoeringspartner gevonden die met haar aan de lat staat voor een sterke sociale basisinfrastructuur. De volgende elementen maken onderdeel uit van de opdracht aan het welzijnswerk. Ten aanzien van Jeugd en Jongeren Vrijetijdsbesteding

Opvoed- en opgroeiondersteuning

Straatwerk

Doel Jeugd en jongeren maken gebruik van een rijk, gevarieerd aanbod aan vrijetijdsactiviteiten. Het aanbod bereikt in ieder geval de jeugd en jongeren die hier voor een rijke invulling van hun vrije tijd van afhankelijk zijn. Hierbij wordt uitgegaan van het bestaande aanbod en eigen initiatieven van jongeren zelf. Jeugd/jongeren en gezinnen worden ondersteund bij opgroeien en opvoeden en ontwikkelen een gezonde leefstijl. Speerpunten zijn op dit moment:  Gezonde leefstijl  Overgang van primair naar voortgezet onderwijs  Ondersteuning in de leeftijd 12-18 jaar  Burgerschapsvorming – maatschappelijke stage Jeugd en jongeren hebben in een goede plek in de openbare ruimte, waarbij er een positieve wisselwerking is met de rest van het dorp.

Plan van aanpak GALA/Sportakkoord II – 2024-2026

Pagina 12 van 56

Z/23/033045 - D/23/114963

Ten aanzien van Volwassenen en Ouderen Inclusieve ontmoetingsplekken

Actief burgerschap

Preventie en collectivisering

Opbouwwerk

1.3.4.

Doel Inwoners, en zeker zij die zich in een kwetsbare situatie bevinden, hebben binnen hun omgeving een plek waar zij anderen kunnen ontmoeten en activiteiten kunnen ontwikkelen. Dit gebeurt vanuit bestaande voorzieningen en in samenwerking met andere initiatieven op dit punt. Eerste stap voor de eerste vier jaar is het realiseren inclusieve ontmoetings-/activiteitenplekken zowel ten westen als ten oosten van de Maas. Inwoners die actief willen zijn, voelen zich hierin gesteund. Er is passende ondersteuning waar nodig bij een eigen initiatief én een passende match tussen vraag en aanbod van vrijwilligerswerk. Ook mensen in een kwetsbare situatie vinden een passende plek. Doel is dat mensen die zorg en/of ondersteuning nodig hebben die zo licht en thuisnabij mogelijk kunnen vinden. Met veel aandacht voor samenredzaamheid. Dit in samenwerking met het Sociaal Wijkteam. Speerpunten zijn op dit moment: 1. Mantelzorg 2. Laaggeletterdheid 3. Eenzaamheid 4. Bestrijding van armoede en schulden Kennen en gekend worden in de dorpen

Het programma toekomstbestendige zorg

Vanuit dezelfde noties van waaruit het GALA is ontstaan, is in onze gemeente in 2022 het programma toekomstbestendige zorg van start gegaan. Het programma startte destijds met 4 projecten: 1. Doorontwikkeling sociaal wijkteam. Daarbij is de vraagstelling: Wat is nodig om een gemakkelijk vindbaar en laagdrempelig toegankelijk Sociaal wijkteam te realiseren? Voor inwoners en voor professionals. Met als doel informatie, advies en ondersteuning bij het omgaan met de uitdagingen in het leven ( positieve gezondheid). 2. Herinrichting welzijnswerk – zie hierboven 1.2.3. 3. SOJ/POH jeugd. Daarbij is de vraagstelling: Hoe kunnen we als gemeente zo inspelen op vragen over opvoeden en opgroeien die onze huisartsen in hun praktijken tegenkomen, dat de beantwoording van deze vragen: o efficiënt en werkbaar is voor hulpverleners; o passend en tijdig is voor kinderen, jongeren en ouders; o de samenwerking van de huisartsen en andere hulpverleners versterkt. 4. Inrichting/doorontwikkeling van passende voorliggende voorzieningen voor mensen die nu gebruik zouden maken van begeleiding individueel en begeleiding groep. Daarbij is de vraagstelling: Hoe kunnen we onze samenleving samen met inwoners zo inrichten dat zoveel mogelijk mensen

Plan van aanpak GALA/Sportakkoord II – 2024-2026

Pagina 13 van 56

Z/23/033045 - D/23/114963

mee kunnen doen? Hierdoor wordt de groep die dit niet kan (en hierdoor gebruik moet maken van een indicatie begeleiding individueel of begeleiding groep vanuit de Wmo) steeds kleiner. In de loop der tijd zijn hier steeds meer projecten en ontwikkelingen bij aangehaakt. Denk aan de Lokale Inclusie Agenda, het accommodatiebeleid, lokaal jeugdbeleid, hervormingsagenda jeugd, de Woonzorgvisie, cliëntervaringsonderzoek WMO, communicatie met inwoners die de grootste kans hebben op gezondheidsachterstanden en recent het borgen van positieve gezondheid in onze nieuw op te zetten omgevingsplannen.

1.3.5.

Versterking basisvoorzieningen voor mensen met een psychische kwetsbaarheid

Vanaf 2021 hebben de gemeenten Maasgouw, Echt-Susteren en Roerdalen ingezet op het versterken van de basisvoorzieningen voor mensen met een psychische kwetsbaarheid. Na onderzoek is daarbij ingezet op de volgende speerpunten: Een anti-stigma campagne. Doel: Het doorbreken van de vooroordelen over (mensen met) psychische kwetsbaarheden. De campagne richt zich op drie doelgroepen: bestuurders/ambtenaren, professionals en inwoners. Lotgenotencontact. Doel: Het realiseren van een georganiseerde vorm van zelfhulp op vrijwillige basis waardoor de deelnemers emotionele steun ervaren en kennis kunnen delen. Het vervolgdoel is dat de deelnemers hun eigen sociale netwerk kunnen verbreden. Toegankelijkheid van algemene voorzieningen voor mensen met een psychische kwetsbaarheid. Doel: Verlagen van de drempel voor mensen met een psychische kwetsbaarheid om gebruik te maken van algemene voorzieningen. Voor mensen met een psychische kwetsbaarheid kan het namelijk een uitdaging zijn om aansluiting te vinden bij verenigingen en basisvoorzieningen. Daarom wordt ingezet op: o kennis bij de vrijwilligers en de professionals die binnen deze voorzieningen actief zijn; o het vergroten van een gastvrije uitstraling van de voorzieningen door de inzet van gastheren en vrouwen; o én op de verbreding van het palet aan activiteiten waar inwoners gebruik van kunnen maken.

1.4.

Gezondheidsverschillen in de gemeente

Zoals al gezegd: wanneer we het in Maasgouw hebben over gezondheid dan hebben we het over positieve gezondheid. Dat betekent dat we niet alleen kijken naar de lichamelijk en psychische gezondheid van onze inwoners, maar naar alle pijlers van positieve gezondheid, dus ook: zingeving, kwaliteit van leven, meedoen, dagelijks leven. Sport, bewegen en cultuur zijn daar een vanzelfsprekend onderdeel van. De gemeente Maasgouw is qua gezondheid ten opzichte van de rest van Noord-Limburg een zeer gemiddelde gemeente. En op een aantal gebieden steekt de gemeente zelfs enigszins gunstig af ten opzichte van de andere gemeenten. Er zijn geen tot weinig gebieden/wijken/kernen te vinden die negatief afsteken ten opzichte van het gemiddelde van de gemeente. En lichte uitzondering daarop vormt de kern Maasbracht, zoals de cijfers per kern in de bijlage laten zien. Enige extra nadruk op Maasbracht waar het gaat om ouderen in een kwetsbare positie, mentale gezondheid en eenzaamheid is daarmee te rechtvaardigen. Ook op de pijlers meedoen en fysieke gezondheid van positieve

Plan van aanpak GALA/Sportakkoord II – 2024-2026

Pagina 14 van 56

Z/23/033045 - D/23/114963

gezondheid valt in Maasbracht iets meer winst te behalen dan elders in de gemeente. En zoals we weten: alle pijlers grijpen op elkaar in. De verschillen met de andere kernen van Maasgouw zijn echter niet zo groot dat een exclusieve nadruk op Maasbracht te rechtvaardigen is. Ook in de andere kernen zijn er groepen inwoners met (het risico op) gezondheidsachterstanden: alles wat in het land speelt, speelt ook in elke kern van Maasgouw. Zie verder paragraaf 3.2.1.

1.5.

Opgaven op het gebied van sport, bewegen en cultuur

De sociale basis van Maasgouw heeft altijd gesteund op een rijk verenigingsleven. Zoals ook elders in het land loopt dat niet altijd meer naar wens. Het is moeilijker geworden om mensen te vinden die kaderfuncties willen vervullen en vrijwilligerswerk doen in zijn algemeenheid is ook minder vanzelfsprekend geworden. Sommige verenigingen kampen met dalende ledenaantallen. Terwijl ondertussen ook duidelijk is hoe belangrijk bewegen, meedoen en hobby’s uitoefenen is voor een gezond en actief leven. De opgave is enerzijds verenigingen te ondersteunen bij het zich aanpassen aan een veranderende tijdsgeest en anderzijds in te zetten op een algemeen toegankelijk aanbod op verschillende gebieden waar inwoners makkelijk en vrijblijvend aan mee kunnen doen. Een verbinding tussen beide vormen van vrijetijdsbesteding (bij een vereniging of meer vrijblijvend), een stevige inbedding in de sociaal basis en het waarborgen van lage drempels voor inwoners die een risico hebben op gezondheidsachterstanden zijn voorwaardelijk, wil het aanbod werkelijk leiden tot het verkleinen van gezondheidsverschillen.

1.6.

Opgaven op het gebied van gezondheid en sociale basis

De gemeente Maasgouw gaat binnen haar gezondheidsbeleid uit van positieve gezondheid. Bij het bepalen wat er nodig is om de gezondheid van onze inwoners te optimaliseren wordt naar alle zes de pijlers van Positieve gezondheid gekeken: fysiek, mentaal, zingeving, kwaliteit van leven, meedoen en dagelijks leven. Door in te zetten op het versterken van alle pijlers van positieve gezondheid vergroten we de veerkracht van onze inwoners zodat zij beter opgewassen zijn tegen de uitdagingen van het leven en daarbij zoveel mogelijk de eigen regie kunnen behouden. De opgaven op het gebied van sport, bewegen en cultuur zijn daarmee onderdeel van de opgaven op het gebied van gezondheid en sociale basis. Daarnaast zijn nog de volgende opgaven te noemen: 1. Het bereiken van en het bieden van een laagdrempelig ondersteuningsaanbod aan groepen inwoners in een kwetsbare positie. 2. Het ondersteunen van kinderen tussen de 10 en 23 jaar bij hun ontwikkeling op alle pijlers van positieve gezondheid. Aandachtspunten zijn hierbij: mentale gezondheid en meedoen. 3. Het faciliteren en ondersteunen van gezond en vitaal ouder worden in onze gemeente. 4. Het blijvend realiseren van een gezonde leefomgeving die uitnodigt tot ontmoeten en bewegen. Ad 1.

Behalve enigszins in Maasbracht kent de gemeente nauwelijks dorpen of wijken waar meer dan gemiddeld inwoners wonen met een kans op gezondheidsachterstanden. Dat maakt het lastig om deze inwoners in beeld te krijgen en te bereiken. Bovendien lopen inwoners niet met hun kwetsbaarheden te koop. Het bereiken en ondersteunen van deze groep is dus een uitdaging. Ad 2. Pubers en jongeren hebben in Maasgouw de afgelopen jaren bijna uitsluitend aandacht gekregen als ze overlast veroorzaakten. Maasgouw heeft geen school voor voortgezet onderwijs en de

Plan van aanpak GALA/Sportakkoord II – 2024-2026

Pagina 15 van 56

Z/23/033045 - D/23/114963

betreffende leerlingen gaan daarom naar scholen in de omliggende gemeenten: Echt-Susteren, Leudal en Roermond. Ondertussen is duidelijk dat er rond onze jeugd net zoveel zorgen zijn elders. Daarbij moet met name gedacht worden aan hun mentale gezondheid. Ander punt van aandacht is het positief betrekken van de jeugd bij de dorpsgemeenschappen. Ad 3. Gezonde en vitaal ouder worden, zo lang mogelijk thuis wonen van ouderen, het is al jarenlang een aandachtpunt. Maasgouw is een sterk vergrijzende gemeente en de uitdagingen die de komende jaren op ons afkomen zijn navenant. Vergrijzing en ontgroening leiden nu al tot krapte op de arbeidsmarkt en mantelzorgers worden zwaarder belast. En dan zijn er natuurlijk de kosten die vergrijzing met zich mee brengt. Speciaal aandachtspunt is dat met het verlies van mobiliteit bij het ouder worden en de verschraling van het voorzieningenniveau in de dorpen, ook de bereikbaarheid van voorzieningen onder druk komt te staan. Ad 4. Maasgouw mag zich verheugen op een mooie groene en waterrijke leefomgeving. Er is veel aandacht voor natuur en landschap. Maar er zijn ook zorgen over hitte en droogte, over wateroverlast, over afnemende biodiversiteit. Een goed antwoord hierop is voorwaardelijk voor de gezondheid van onze inwoners. Aan de andere kant gaat het om het creëren van een gezonde leefomgeving die uitdaagt om te bewegen en te ontmoeten.

Een omgeving die inwoners ondersteunt om een gezonde leefstijl te handhaven en/of te ontwikkelen. Voor meer informatie over bovenstaande verwijzen we naar de eerder genoemde nota Lokaal Gezondheidsbeleid 2023-2026.

1.7.

Tot slot

In hoofdstuk 3 waar we ingaan op onze aanpak op de hoofdthema’s Sport, bewegen en cultuur en Gezondheid en sociale basis, zullen we specifieker ingaan op de stand van zaken per SPUK-thema.

Plan van aanpak GALA/Sportakkoord II – 2024-2026

Pagina 16 van 56

Z/23/033045 - D/23/114963

2.

Werkwijze

Onze werkwijze bevat twee belangrijke elementen: - de manier waarop wij werken aan samenhang, synergie en integraliteit; - en de manier waarop met inwoners samenwerken bij planvorming en uitvoering.

2.1.

Samenhang, synergie en integraliteit (SPUK-regeling artikel 6.3. – lid1b en 1c3)

De verschillende thema’s van de Brede SPUK dragen bij aan verschillende pijlers van positieve gezondheid, meer nog: ze zijn vaak meer succesvol als ze dat doen. Een bekend voorbeeld komt wat dat betreft van het al jaren bestaande Meer Bewegen voor Ouderen. De groepen weten deelnemers nog het meest te binden door het kopje koffie achteraf waarbij het gesprek over van alles kan gaan. Bij onze uitvoering van het GALA/de Brede SPUK zijn we ons ervan bewust dat de verschillende thema’s allemaal bijdragen/ moeten bijdragen aan onze hoofddoelstelling: het vergroten van de kansen van onze inwoners zich te ontwikkelen op de verschillende pijlers van positieve gezondheid. Of een bepaald niveau op die pijler te consolideren. Daarmee werken we aan vitaliteit en veerkracht. Onderstaande tabel is illustratief voor hoe dat gezien kan worden. De kruisjes zijn enigszins willekeurig, want ongetwijfeld zal iedere individuele inwoner weer net andere kruisjes zetten.

Sportakkoord Combinatiefuncties Terugdringen gezondheidsachterstanden Kansrijke start Mentale gezondheid Aanpak overgewicht en obesitas Valpreventie Leefomgeving OKO & vroegsignalering alcoholproblematiek Versterken sociale basis Mantelzorg Eén tegen eenzaamheid Welzijn op recept F = Fysieke pijler KvL = Kwaliteit van leven

F X X X X X X X X X X

M = Mentale pijler Md = Meedoen

M

X X X X X X X X X X

Z X X X

X X X X

KvL X X X X X X X X X X

Md X X X X

DL

X X X

X X X X X X

X X X X

X X

X

Z = Zingeving DL = Dagelijks Leven

Aanpak Een integrale aanpak gaat niet vanzelf. En het is ook niet iedereen gegeven. Nodig zijn dus structuren die dit borgen. Maasgouw kiest ervoor om op ambtelijk niveau te werken met een accounthouder voor het hele GALA en op uitvoerend niveau met een programmacoördinator GALA. Waar de eerste op regionaal,

Plan van aanpak GALA/Sportakkoord II – 2024-2026

Pagina 17 van 56

Z/23/033045 - D/23/114963

ambtelijk en bestuurlijk niveau aanjager is voor een integrale domeinoverstijgende aanpak, is de ander dat in de uitvoering. Dat is onder andere van belang voor alle officiële ketenaanpakken. Maar aspecten van een ketenaanpak zijn in alle thema’s van de Brede SPUK terug te vinden. Altijd gaat het om het bereiken van de juiste mensen, altijd gaat het om dan te doen wat nodig is en altijd gaat het erom dat er structureel iets verbetert aan de positieve gezondheid van onze inwoners. Aan de andere kant moeten er resultaten bereikt worden en dat betekent focus en doen. Rond de verschillende thema’s van de Brede SPUK zijn dan ook werkgroepen actief. Een werkgroep kan daarbij op meerdere thema’s acteren. De accounthouder op ambtelijk niveau en de programmacoördinator op uitvoerend niveau zijn er verantwoordelijk voor om de werkgroepen aan elkaar te verbinden en ervoor te zorgen dat mensen niet langs elkaar heen gaan werken. Eens per jaar organiseren we een werkconferentie GALA Maasgouw waarin we met alle betrokkenen de resultaten van onze inzet delen, evalueren wat goed ging en wat beter moet en plannen maken voor het vervolg.

2.2.

Met inwoners samen

We weten als Maasgouw al heel lang dat al onze plannen - ondanks onze goede bedoelingen - snel de plank misslaan als we ze niet in samenspraak met inwoners ontwikkelen. Dat maakt het nog niet eenvoudig om hier vorm aan te geven. Juist de inwoners in de meest kwetsbare situaties zijn vaak voor een gemeente het moeilijkst te bereiken. Tot op heden ondernemen we op dit gebied de volgende acties: - We voeren gesprekken met sleutelfiguren, oftewel die inwoners en professionals waarvan we weten of hopen dat zij de doelgroep wel kennen. - We voeren overleg met verschillende inwonersorganisaties, zoals de dorpsraden, de burgerinitiatieven, de kinderraad, de adviesraad sociaal domein. - We sluiten aan bij De Keet van de gemeentelijke dorpscontactpersonen die regelmatig in diverse kernen te vinden is. - En we experimenteren met supermarktgesprekken waarbij we inwoners proberen te vangen bij de supermarkt om met hen in gesprek te komen over wat hen bezighoudt. Daarnaast bestaan er de algemene gemeentelijke communicatievoorzieningen zoals de website, het Maasgouw-panel, het huis-aan-huis-blad, informatieavonden, inwonersbrieven. Voor een deel gaat hier meer om zenden dan om het gesprek. In 2023 hebben we een communicatie-adviesbureau ingeschakeld om ons te adviseren hoe we nog beter met onze inwoners in contact kunnen komen. In het najaar verwachten we hun rapport.

Bij de bespreking van de verschillende thema’s van de Brede SPUK zullen we waar mogelijk verder op het betrekken van inwoners ingaan.

Plan van aanpak GALA/Sportakkoord II – 2024-2026

Pagina 18 van 56

Z/23/033045 - D/23/114963

3.

Aanpak voor de hoofdthema’s Sport, bewegen en cultuur en Gezondheid en sociale basis

Met het uitgaan van de principes van positieve gezondheid en een lokale gezondheidsnota die vanzelfsprekend uitvloeisel is van de landelijke gezondheidsnota is integraal werken een belangrijk speerpunt in de manier van werken van onze gemeente. Onderdelen van onze aanpak zullen dan ook altijd meerdere doelen dienen. Dat gezegd hebbende geven we hieronder voor elk van de onderdelen van de Brede SPUK aan welke doelen we nastreven, welke resultaten we verwachten, hoe we hier uitvoering aan gaan geven en welke partijen daarbij samenwerken. Daarna geven we apart aan hoe we hierin met verschillende partijen samenwerken en zorgen voor een integrale afstemming.

3.1.

Sport, bewegen en cultuur

Het belangrijkste doel is dat inwoners van alle leeftijden en gezindten kunnen meedoen aan activiteiten op het brede gebied van sport, bewegen en cultuur op een manier die bij hen past en aansluit bij hun behoeften. Zo kunnen zij zich ontwikkelen op verschillende pijlers van positieve gezondheid. De voornaamste zijn daarbij meedoen en fysiek welbevinden. Maar ook alle andere pijlers kunnen hierbij een rol spelen. Tenslotte grijpen de pijlers van positieve gezondheid op elkaar in. Vanuit het sportakkoord wordt sterk ingezet op verbreding en versterking van het aanbod voor die doelgroepen waarvan bekend is dat zij moeilijk te bereiken of vast te houden zijn: tieners, jong volwassenen, ouderen. Daarnaast wordt ingezet op het versterken van de organisaties en verenigingen die het aanbod verzorgen in de gemeente Maasgouw. Een belangrijke rol is hierbij weggelegd voor combinatiefunctionarissen. Zij leggen de verbinding tussen de verschillende doelgroepen, de thema’s van het GALA en de bestaande organisaties en activiteiten.

3.1.1.

Sportakkoord II

De komende vier jaar is onze doelstelling dat meer inwoners deelnemen aan sportactiviteiten zowel bij sportaanbieders als op openbare sportplekken. Daarom zetten we in op toekomstbestendige sportverenigingen, een groter bereik van inwoners en organisaties en een beweegvriendelijke openbare ruimte. Om deze ambities te realiseren krijgen de combinatiefunctionarissen een nog nadrukkelijker rol en zetten we actief in op samenwerking tussen diverse partners. Doelen -

-

-

Versterken van het fundament van de lokale sportsector, te weten de lokale sportaanbieders. Dat betekent dat we doorgaan met het investeren in onze verenigingen. Het gaat daarbij om het doorontwikkelen en borgen van een kwalitatief hoogwaardig aanbod dat voor brede groepen inwoners toegankelijk is en een veilige sportcultuur. Vergroten van het bereik van het Lokale Sportakkoord. Meer organisaties en inwoners zijn op de hoogte van het sportakkoord, weten wat het wil bereiken en welke mogelijkheden er zijn om hieraan bij te dragen.. De betekenis van sport wordt zichtbaar gemaakt en meer inwoners doen mee aan activiteiten. Via de website, nieuwsbrief en andere social media worden inwoners en organisaties geïnformeerd over de verschillende organisaties en activiteiten. Ook zetten we in op het verstevigen van de samenwerking met verschillende partners binnen het sociale

Plan van aanpak GALA/Sportakkoord II – 2024-2026

Pagina 19 van 56

Z/23/033045 - D/23/114963

domein met als doel om meer inwoners in beweging te brengen en het aanbod te verbeteren. Resultaten

-

Verenigingen worden geïnformeerd over maatschappelijke ontwikkelingen, kansen en weten regelgeving. - Bestuur en kader van verenigingen krijgen advies en ondersteuning bij diverse vraagstukken die bijdragen aan de ontwikkeling van sterke en vitale verenigingen. - Er worden activiteiten georganiseerd om inwoners in beweging te brengen en bekend te maken met de doelen van het Lokale Sportakkoord. - De toegankelijkheid van activiteiten en voorzieningen wordt verbeterd door het realiseren van de juiste randvoorwaarden waardoor drempels om mee te kunnen doen worden verlaagd. o Het online platform wordt geoptimaliseerd en de toegankelijkheid van het platform wordt verbeterd. o We zetten actief in op het leggen van verbindingen tussen sportaanbieders enerzijds en diverse andere maatschappelijke organisaties anderzijds. Daarbij wordt kennis over en het belang van sport onder de aandacht gebracht. o Meer specifiek gaat het erom dat professionals binnen het domein onderwijs en jeugd ouders wijzen op het belang van sport bij het gezond opgroeien van hun kinderen. o Er wordt nieuw aanbod opgezet om bepaalde doelgroepen die nu minder deelnemen, meer te laten bewegen of juist langer in beweging te houden.

Relevante documenten Lokaal sportakkoord II: Herijking Lokaal Sportakkoord Gemeente Maasgouw (zie separate bijlage) Wat gaan we ervoor doen? Welke doelgroepen - Kinderen in de leeftijd van 0 tot 4 jaar en van 5 tot 12 jaar - Jongeren in de leeftijd van 12 tot 18 jaar - Senioren (65+) Betrekken doelgroep bij de planvorming Hier zullen vooral sportaanbieders, welzijnswerk en andere organisaties een rol in spelen. Schaalgrootte – wijk/kern, lokaal, regionaal Dit is afhankelijk van het doel dat met de activiteiten beoogd wordt. Kennisdeling kent een gemeente-brede en eventueel regionale aanpak. Op activiteitenniveau kan het aanbod ook meer gericht zijn op de kernen. Activiteiten en interventies In de coördinatie van de uitvoering spelen de combinatiefunctionarissen een belangrijke rol, zowel in de afstemming met organisaties als in de uitvoering van een deel van de werkzaamheden.

Plan van aanpak GALA/Sportakkoord II – 2024-2026

Pagina 20 van 56

Z/23/033045 - D/23/114963

Samenwerkingspartners Partijen die hierbij samenwerken zijn fysiotherapiepraktijken, commerciële beweegaanbieders, centrum voor jeugd & gezin, scholen, zorg- en welzijnsorganisaties, sociaal wijkteam en verenigingen. Fasering – globaal – 2024, 2025, 2026 Doorlopend: activiteiten en bijeenkomsten organiseren, sportverenigingen ondersteunen, informatievoorziening via nieuwsbrieven, website etc. 2024: samenwerkingspartners betrekken bij de uitvoeringsplannen, plannen ontwikkelen en (deels) tot uitvoering brengen t.b.v. het in beweging brengen en houden van de diverse doelgroepen – verbinding leggen met gezonde leefomgeving. 2025 en 2026: uitvoeren en doorontwikkelen beweegaanbod voor diverse doelgroepen, ook in relatie tot gezonde leefomgeving.

3.1.2.

Stimuleren deelname aan sport en cultuur in brede zin

Doelen Via deelname aan sport- en cultuuractiviteiten werken inwoners aan verschillende pijlers van positieve gezondheid. In ieder geval werken ze aan de pijler meedoen. Resultaten - Basisschoolleerlingen maken naschools kennis met verschillende vormen van cultuur- en sportbeoefening. - 65+-ers worden gestimuleerd aan verschillende – deels ook voor hen nieuwe – vormen van sport- en cultuurbeoefening mee te doen. Impact op preventie en positieve gezondheid Voor basisschoolleerlingen betekent het meedoen, talentontwikkeling, ontwikkeling sociale vaardigheden, ontdekken waar je plezier in hebt. Voor 65+-ers gaat het om meedoen, maar ook om de kans om nieuwe kennis en vaardigheden op te doen wat een positieve invloed kan hebben op hun mentale gesteldheid. Impact op verkleinen gezondheidsverschillen Van belang is hier de bekendheid met en de toegankelijkheid van het aanbod. Alleen dan is er een kans dat de doelgroepen die we nu niet bereiken, gebruik gaan maken van het aanbod. Wat gaan we ervoor doen? Welke doelgroepen - Basisschoolleerlingen - 65+-ers Betrekken doelgroep bij de planvorming Het thema is onderdeel van onze lokaal educatieve agenda waar het gaat om basisschoolleerlingen. Belangrijke stakeholders zijn hierbij scholen, kinderopvang en welzijnswerk. Daarnaast worden via de basisscholen leerlingen zelf benaderd bij de planvorming.

Wat ouderen betreft wordt nu in eerste instantie samengewerkt met de diverse ouderenverenigingen van onze gemeente. Via hen worden ook de ouderen zelf betrokken bij het ontwikkelen van het aanbod.

Plan van aanpak GALA/Sportakkoord II – 2024-2026

Pagina 21 van 56

Z/23/033045 - D/23/114963

Schaalgrootte – wijk/kern, lokaal, regionaal Beide doelgroepen hebben een kleine actieradius. In eerste instantie wordt daarom gekeken naar het aanbod rond de school en in de kern waar de inwoners wonen. Bij ouderen wordt daarnaast ingezet op het vergroten van hun mobiliteit via alternatieve vervoerssystemen. Meer hierover is te vinden bij paragraaf 3.2.1. bij het terugdringen van gezondheidsachterstanden. Activiteiten en interventies Combinatiefunctionarissen in dienst van onze welzijnsorganisatie organiseren een breed scala aan activiteiten voor beide doelgroepen. Bij scholieren gaat het om een verbreding van het aanbod, waarbij sport en cultuur met elkaar in evenwicht zijn. Bij senioren kan daarbij gedacht worden aan Tai Chi, Yoga, Mindfulness, tuinieren, schilderen, et cetera. Dit onder andere door een betere inzet van het bestaande aanbod in de gemeente. Samenwerkingspartners Scholen, kinderopvang, verenigingen, sportschool, organisaties voor cultuureducatie. Fasering – globaal – 2024, 2025, 2026 2024 Start met breed naschools activiteitenaanbod met activiteiten op het gebied van sport en – deels – cultuur. Aanbod voor volwassenen en ouderen in beeld. Signaleren en analyseren van barrières om mee te doen. Ontwikkelen oplossingsrichtingen in samenspraak met de betreffende inwoners. 2025 Verdieping naschools activiteitenaanbod richting cultuur.

Ontwikkeling van aanbod voor volwassenen en ouderen in relatie tot gesignaleerde behoeften in samenspraak met de betreffende inwoners. 2026 Doorontwikkeling van het aanbod.

3.1.3.

Brede Regeling Combinatiefunctionarissen

Maasgouw kent al ruim 10 jaar de functie van combinatiefunctionarissen. Het begon met combinatiefunctionarissen sport en cultuur die vooral binnen het basisonderwijs werkten. Later kwamen er ook buurtsportcoaches, JOGG-regisseurs, een eenzaamheidscoördinator en een verenigingsondersteuner. Al deze functies zijn in de loop der tijd ondergebracht bij onze welzijnsorganisatie zodat er zoveel mogelijk integraal aan de verschillende opdrachten gewerkt kan worden. Een belangrijke ontwikkeling die we de komende jaren in gang gaan zetten, is dat de combinatiefunctionarissen niet meer ingezet worden als vakleerkrachten in het onderwijs, maar vooral in de naschoolse tijd en in het kader van de vrijetijdsbesteding voor al onze inwoners. Dit met de op opdracht om als verbindingsofficier te dienen tussen de verschillende organisaties die onderdeel zijn van de sociale basisinfrastructuur van Maasgouw én daarmee te stimuleren dat onze inwoners beter gebruik gaan maken van het aanbod dat er is in Maasgouw.

Plan van aanpak GALA/Sportakkoord II – 2024-2026

Pagina 22 van 56

Z/23/033045 - D/23/114963

Doelen waarvoor de combinatiefunctionarissen worden ingezet Het kenmerk van combinatiefunctionarissen is dat zij de verbinding maken tussen verschillende domeinen. Combinatiefunctionarissen zijn dan ook de verbindingsofficieren tussen de verschillende programma’s van de Brede SPUK. En binnen die thema’s het smeermiddel tussen de schakels van de verschillende ketens. Functies die combinatiefunctionarissen (gaan) bekleden We hebben al de volgende combinatiefuncties: - JOGG – regisseur die wordt ingezet op het brede vlak van positieve gezondheid - Verenigingsondersteuner – die een belangrijke coördinerende rol speelt bij de uitvoering van het sportakkoord - Combinatiefunctionaris Sport – jeugd - Combinatiefunctionaris Cultuur – jeugd - Buurtsportcoach – ingezet op gecombineerde leefstijlinterventie volwassenen Daarnaast wordt een combinatiefunctionaris ingezet als programmacoördinator voor de brede SPUK met daarbij een aanjagersrol voor de volgende programma’s: - Terugdringen van gezondheidsachterstanden - Mentale gezondheid - Leefomgeving - Versterken sociale basis - Mantelzorg - Eén tegen eenzaamheid - Welzijn op recept

3.2.

Gezondheid en sociale basis

Hieronder bespreken we één voor één de verschillende thema’s van de Brede SPUK die onder gezondheid en sociale basis vallen.

3.2.1. Terugdringen van gezondheidsachterstanden Zoals al gezegd, in Maasbracht hebben we de uitdaging dat de inwoners met de grootste gezondheidsachterstanden zich niet concentreren in bepaalde wijken en dorpen. Wij zullen ze moeten vinden op die plekken waarvan we weten dat die van belang zijn voor inwoners met weinig geld en/of weinig opleiding. Daarnaast vraagt het terugdringen van gezondheidsachterstanden binnen onze hele uitvoering van het GALA/de Brede SPUK een grote alertheid op de vraag of we met ons aanbod wel die doelgroepen bereiken die we willen bereiken. Dat betekent een extra inzet op communicatie die verder gaat dan een bericht in het huis-aan-huis-blaadje, facebook en onze websites. Een punt van onderzoek is of het mogelijk/wenselijk is om groepen inwoners te benaderen waarvan via afdeling burgerzaken bekend is dat zij een groter risico hebben op (het ontwikkelen van) gezondheidsachterstanden. Onze 18-jarigen bijvoorbeeld of onze 75-jarigen, de jonge gezinnen of iedereen die zijn partner verliest. Daarbij gaat het ook om het wegnemen van financiële, maatschappelijke en culturele drempels. Speciaal punt van aandacht is in onze gemeente mobiliteit. De Maas deelt de gemeente in tweeën en de OV-verbindingen tussen bepaalde kernen zijn slecht.

Het niet beschikken over eigen vervoer wordt daarmee een belangrijke risicofactor voor gezondheidsachterstanden in de zin van positieve

Plan van aanpak GALA/Sportakkoord II – 2024-2026

Pagina 23 van 56

Z/23/033045 - D/23/114963

gezondheid. Daarom bestaat er ook al enige jaren de Wensbus in Maasgouw. De mogelijkheden van dit vrijwilligersinitiatief zijn echter beperkt. Doelen Het doel is dat inwoners met de grootste kans op gezondheidsachterstanden de kans krijgen zich te ontwikkelen op die pijlers van positieve gezondheid die voor henzelf prioriteit hebben. We richten ons daarbij op die groepen inwoners waarvan wij weten dat zij een grote kans hebben op gezondheidsachterstanden. Resultaten De verschillende programma’s en activiteiten die in het kader van de Brede SPUK uitgevoerd worden, bereiken ook die inwoners die de grootste kans hebben op gezondheidsachterstanden. Door uit te gaan van positieve gezondheid en de eigen motivatie van inwoners weten met deze programma’s en activiteiten deze inwoners te boeien en te binden. Daarnaast wordt ingezet op de specifieke doelgroepen. In overleg met stakeholders wordt ingezet op: - Slechten van financiële drempels om mee te doen. - Gezond eten bij de voedselbank. We bieden interventies en activiteiten zoveel mogelijk in de eigen woonkern van onze inwoners aan. Waar nodig en mogelijk breiden we de huidige vervoersvoorzieningen uit voor zover dit tot onze mogelijkheden behoort.

Impact op verkleinen gezondheidsverschillen Door ons specifiek te richten op inwoners waarvan wij vermoeden dat zij een grotere kans hebben op gezondheidsachterstanden, zullen juist zij hun veerkracht vergroten. Wat gaan we ervoor doen? Welke doelgroepen In onze gemeente zijn dat met name de inwoners die weinig geld hebben. Zij zijn te vinden bij de MER SD1/ Werk&Inkomen, bij de voedselbank, bij de stichting Leergeld. Verder: bij de basisscholen in Maasbracht en bij de speciale school voor basisonderwijs Op de Tump. Een deel van de doelgroep is ook te vinden bij Vluchtelingenwerk. Betrekken doelgroep bij de planvorming Vanuit de verschillende betrokken organisaties wordt een klankbordgroep van gebruikers/cliënten ingericht, waaraan de plannen en ideeën die in het kader van het GALA in Maasgouw ontwikkeld worden - voor zover relevant voor de deelnemers - worden voorgelegd. Daarnaast zetten we ons in om met de doelgroep in contact te komen door gerichte acties in onze kernen, zoals het organiseren van wijkschouwen, huis-aan-huis gesprekken en koffiegesprekken op pleintjes en bij supermarkten. Schaalgrootte – wijk/kern, lokaal, regionaal Het startpunt bij dit thema is de relatie met sleutelfiguren, waarbij alle thema’s van de Brede SPUK op het netvlies moeten staan. Het gaat daarnaast om versterking eerstelijnsgezondheidszorg door een betere verbinding met het sociaal domein.

Gestart wordt met Maasbracht en Heel, dat wil zeggen de grotere kernen in Maasgouw op resp. de oostoever en de westoever van de Maas.

1

Het Servicecentrum MER behartigt de gemeenschappelijke en afzonderlijke belangen van de deelnemende gemeenten op de taakvelden Omgevingsdienst, Sociaal Domein en Bedrijfsvoering.

Plan van aanpak GALA/Sportakkoord II – 2024-2026

Pagina 24 van 56

Z/23/033045 - D/23/114963

Activiteiten en interventies - Sterke inzet op communicatie, b.v. alle geschreven tekst op A2 niveau. - Uitvoering communicatieplan gericht op deze doelgroep. - Versterking eerste lijn. - Wegnemen van financiële en andere drempels voor participatie. Samenwerkingspartners - MER SD - Sociaal Wijkteam - UWV - Eerstelijns gezondheidszorg - Welzijnswerk - Stichting Leergeld, Voedselbank, Kledingbank, Plangroep, Schuldhulpmaatje, AMW, MEE, CJG Fasering – globaal – 2024, 2025, 2026 In 2023 wordt een communicatieplan opgesteld dat zich onder andere richt op het vraagstuk van het bereik van de doelgroep met de grootste kans op gezondheidsachterstanden. Het gaat hierbij zowel om zenden en ontvangen, als om de dialoog. Doel is te komen tot de meest effectieve interventies. Dit communicatieplan wordt in de jaren daarop uitgevoerd en doorontwikkeld via een continue PDCA-cyclus. Daarnaast wordt concreet gewerkt aan het wegnemen van drempels om van bepaald aanbod gebruik te maken. Financiële drempels worden geslecht via het Volwassenenfonds. Tot slot: het bestrijden van gezondheidsachterstanden is het thema voor de hele aanpak GALA/Brede SPUK.