Memorandum inkomensregelingen - maart 2022

Norm 5 5.a 5.b

De raad ontvangt periodiek volledige en eenduidige informatie. De uitvoering wordt gedegen geëvalueerd en besluiten over toekomstig ‘beleid en uitvoering’ worden op goede gronden genomen.

De raad van Maasdriel krijgt jaarlijks ter informatie het ‘Jaarverslag Centrumregeling Zorgproducten Bommelerwaard’ aangeboden, met dien verstande dat in 2020 (over het jaar 2019) geen verslag is opgesteld. In 2020 moest de aandacht – zo begreep de Rekenkamercommissie van een ambtelijk medewerker – worden gewerkt aan een herinrichting van de onderliggende werkprocessen. Enkele maanden terug is het Jaarverslag over 2020 vastgesteld door het college van Maasdriel en aan de raad gezonden. De Rekenkamercommissie vindt dit verslag duidelijk informatiever dan de verslagen over 2017 en 2018. In het Jaarverslag 2020 wordt verwezen naar de ‘Centrumregeling zorgproducten’. Daarin is kort gezegd geregeld dat de gemeente Maasdriel op het terrein in kwestie ook taken uitvoert voor de gemeente Zaltbommel. Het valt op dat de Centrumregeling niet in het recent vastgestelde document ‘Minimabeleid Bommelerwaard 2021-2024’ wordt genoemd.

Rekenkamercommissie Maasdriel Onderzoek – lokale inkomensregelingen 1 maart 2022 Blad 26 van totaal 29

De kern van het Jaarverslag vormen weer de vier minimaregelingen, zoals ook genoemd in het beleidsdocument: bijzondere bijstand, individuele inkomenstoeslag, regeling maatschappelijke participatie en de collectieve zorgverzekering. Ook hier worden de studietoeslag en kwijtschelding lokale belastingen niet genoemd. Wel wordt kort aandacht besteed aan statushouders (paragraaf 4 en 5). In het Jaarverslag is bij paragraaf 3 informatie toegevoegd over schuldhulpverlening. In paragraaf 5 van het jaarverslag 2020 staat dat ten onrechte dat een lening, verstrekt als inrichtingskrediet, ‘binnen 36 maanden moet worden terugbetaald’. Dat moet 60 maanden zijn. Verder is niet vermeld dat het deel dat – uitgaande vande wijze van aflossen die eerder in dit memorandum is genoemd – na die termijn niet is terugbetaald wordt kwijtgescholden, en dus een kostenpost is voor de gemeente. De Rekenkamercommissie ziet in het jaarverslag 2020 meerdere cijfers die (zouden moeten) aangeven welk bereik de verschillende regelingen in 2020 hebben gekend (soms in vergelijking met eerdere jaren). De bedoelde cijfers:   

betreffen de gemeenten Maasdriel en Zaltbommel samen zijn niet gerelateerd aan (mogelijk) gestelde ambities geven geen beeld van de financiële consequenties van de diverse regelingen.

De Rekenkamercommissie heeft getracht zelf een samenvattend overzicht met aantallen en bedragen inzake de gemeente Maasdriel te maken, dat is opgenomen op het blad hierna. Het overzicht is hooguit indicatief, omdat op veel elementen moest worden ‘gezocht’ naar redelijkerwijs betrouwbare cijfers. Daarnaast ontbreekt een cruciaal gegeven, in casu de lasten voor de gemeente Maasdriel van de collectieve zorgverzekering (in 2020). Het overzicht laat zien dat de diverse lokale inkomensregelingen de gemeente Maasdriel per jaar grofweg € 500.000 kosten. Daarin is een uiterst beperkt bedrag aan kwijtgescholden lokale belastingen opgenomen, waarvan de Rekenkamercommissie zich ernstig afvraagt of het (bij benadering) correct kan zijn.

De Rekenkamercommissie heeft het beeld dat de raad jaarlijks min of meer stilzwijgend instemt met het continueren van de diverse regelingen. Het jaarverslag 2020 stond (uitsluitend) op de lijst van ingekomen stukken voor de raadsvergadering van 14 oktober 2021. De commissie ziet geen evaluatie per regeling, geen toelichting op door de gemeente gemaakte en wel of niet te continueren keuzes, geen vergelijkingen met cijfers uit het land en evenmin ‘narratieve rapportages’ van of via betrokkenen uit de doelgroepen (die een jaarverslag als dit veel sprekender zouden kunnen maken).

Rekenkamercommissie Maasdriel Onderzoek – lokale inkomensregelingen 1 maart 2022 Blad 27 van totaal 29

De uitvoering van de verschillende lokale inkomensregelingen kost de gemeente Maasdriel dus (minimaal, ruwweg) € 500.000 per jaar, een bedrag dat zonder eenduidig gestelde ambities wordt ingezet. Bij die indicatieve € 500.000 moet vanzelfsprekend nog worden meegerekend dat voor de uitvoering een substantieel volume aan ambtelijke capaciteit nodig is. Het is de Rekenkamercommissie niet gelukt dat volume (zelfs bij grove benadering) te kwantificeren. 5.a De raad krijgt jaarlijks informatie, maar die is volledig noch eenduidig. 5.b Bij gebrek aan informatie over (1) (2) (3)

realisatie versus ambities het presteren van Maasdriel in vergelijking met een aantal referentie-gemeenten de financiële gevolgen (per regeling en in totaal)

berusten besluiten over de lokale inkomensregelingen vooral op algemene uitgangspunten, samen te vatten onder de noemer ‘Maasdriel wil iets doen voor inwoners met weinig inkomen’.

Antwoorden op de onderzoeksvragen De Rekenkamercommissie geeft hieronder – zoals aangekondigd en uiteraard volgend uit de diverse in deze paragraaf gemaakte aantekeningen – antwoorden op de gestelde onderzoeksvragen. Als volgt: 

Is er sprake van (relatief) recent vastgesteld of herbevestigd lokaal inkomensbeleid? Ja, dat is er.



Zo ja, hoe moet dat beleid inhoudelijk worden beoordeeld, ook in relatie tot het beleid in enkele referentiegemeenten? Het beleid is voor de Rekenkamercommissie in de kern herkenbaar.



In welke regeling of regelingen is dat beleid geoperationaliseerd? Zie de totaal negen door de Rekenkamercommissie onderscheiden voorzieningen.



Hoeveel beroep (absoluut en relatief, waar aan de orde gespecificeerd naar deel-doelgroepen) wordt er op die regeling of regelingen gedaan, en hoe moet dat volume worden beoordeeld in vergelijking met de situatie in die referentie-gemeenten? Deze vraag heeft zich slechts zeer beperkt laten beantwoorden. Zie het Jaarverslag 2020 van de Centrumregeling en zie de door de Rekenkamercommissie samengestelde tabel.

Rekenkamercommissie Maasdriel Onderzoek – lokale inkomensregelingen 1 maart 2022 Blad 28 van totaal 29



Op welke manier(en) wordt of worden de vigerende regeling(en) onder de aandacht van de doelgroep(en) gebracht? Wordt er (bijkomende) moeite gedaan voor het bereiken van laaggeletterden, statushouders (en/of anderen die het Nederlands niet of beperkt beheersen) en inwoners met geen of minder digitale vaardigheden? Zie de eerder in dit memorandum opgenomen antwoorden.



Hoe wordt het lokale inkomensbeleid, waarin de inkomensregeling(en) een belangrijk instrument vormen, periodiek ambtelijk en bestuurlijk geëvalueerd, en wat wordt over de uitkomsten van die periodieke evaluatie met de raad gedeeld? Zie bij norm 5 hierboven – dat gebeurt dus heel beperkt en vooral impliciet.

Rekenkamercommissie Maasdriel Onderzoek – lokale inkomensregelingen 1 maart 2022 Blad 29 van totaal 29

IV

Ter afsluiting – aanbevelingen

Lokale inkomensregelingen leggen mogelijk geen heel groot beslag op publieke middelen, terwijl iedereen aanvoelt dat er veel goeds mee wordt bewerkstelligd voor inwoners met een beperkt inkomen. Dat geldt ook in Maasdriel, en dat maakt het inherent complex om door de raad te maken afwegingen en keuzes scherp en gebaseerd op feiten te houden. Juist tegen deze achtergrond doet – of herhaalt – de Rekenkamercommissie een aantal aanbevelingen, zoals die zijn voortgekomen uit het uitgevoerde onderzoek. Als altijd doet de commissie die aan de raad, die kan besluiten om de aanbevelingen wel, niet of aangepast te vertalen in verzoeken of opdrachten aan het college. Als volgt: 1.

Hanteer een eenduidige definitie voor wat wordt gezien als ‘lokale inkomensregeling’. Op basis daarvan kan een heldere afbakening plaatsvinden, als basis voor beleid, ambities, regelgeving, lasten, uitvoering, rapportages en periodieke evaluatie. De Rekenkamercommissie heeft voor de beoogde definitie een voorstel gedaan (zie eerder in dit memorandum).

2.

Maak de diverse regelingen inherent en onderling consistent. Verwoord geen ‘onmogelijke’ ambtelijke uitvoeringseisen, die alleen maar maken dat het risico op onrechtmatig handelen groot is. Bezie met prioriteit wat moet worden gedaan met de regeling die het mogelijk maakt om lokale belastingen kwijtgescholden te krijgen.

3.

Onderzoek op korte termijn de mogelijkheid van het eenmalig (jaarlijks) vaststellen van de inkomens- en vermogenspositie van een inwoner die voor de toepassing van één of meer inkomensregelingen in aanmerking wil komen. Denk daarbij vooral niet in belemmeringen.

4.

Beperk, in samenhang met de vorige aanbeveling, het aantal en de diepgang van de diverse privacygevoelige informatie die een inwoner bij een aanvraag moet aanleveren – en regel vooral dat die informatie niet op meer plaatsen wordt verwerkt dan strikt noodzakelijk is (in de visie van de Rekenkamercommissie betreft dat in de nabije toekomst nog slechts één plaats).

5.

Voer binnen enkele maanden een grondige privacyscan uit bij alle partijen waarbij, in het kader van de uitvoering van één of meer regelingen, persoonlijke informatie van inwoners van de gemeente Maasdriel is of wordt verwerkt. Weet dat een dergelijke scan in de meeste gevallen snel en zonder veel moeite kan plaatsvinden.

6.

Kom tot meer informatierijke (jaarlijkse) rapportages over de resultaten en de kosten van de diverse lokale inkomensregelingen, vanzelfsprekend (ook) voor alleen Maasdriel. Besluit jaarlijks (mede) op basis van die rapportages over eventuele aanpassingen in het gevoerde beleid.

**

Rekenkamercommissie Maasdriel Onderzoek – lokale inkomensregelingen 1 maart 2022 Bijlagen

Bijlage 1

Bestuurlijke reactie

Rekenkamercommissie

Uw brief van

Team

Uw kenmerk

Telefoonnummer

Ons kenmerk 267728

Kerkdriel

Maatschappelijke Ontwikkeling 14 0418 10 februari 2022

Verzenddatum

Onderwerp

Bestuurlijke reactie op Onderzoek lokale inkomensregelingen Maasdriel

Geachte Rekenkamercommissie Maasdriel,

Op 5 januari jl. heeft het college het Onderzoek lokale inkomensregelingen Maasdriel ontvangen. Met veel belangstelling hebben wij kennis genomen van dit onderzoek. In deze brief geven we u een inhoudelijke reactie op het onderzoek. Hieronder reageren wij op een aantal van uw bevindingen uit hoofdstuk 3 van het memorandum. •

U stelt dat de gezamenlijke uitvoering van de lokale inkomensregelingen lastig af te bakenen is, onder andere voor iemand die gebruik maakt van de regelingen. Wij kunnen deze opmerking niet goed duiden en zijn benieuwd welk onderzoek aan uw stelling ten grondslag ligt.

•

U geeft aan dat de Rekenkamer eenduidige, cijfermatige ambities mist in het minimabeleid. In onze beleidsnota’s nemen wij geen financiële paragraaf op. Uw opmerking vinden wij zeker een goede suggestie met betrekking tot onze rapportages en willen wij graag overnemen om zaken inzichtelijker te maken.

•

U stelt dat de aangehaalde uitgangspunten uit de beleidsregels in de praktijk niet toepasbaar zijn en dat de regelgeving uit Maasdriel sterk moet worden verhelderd en vereenvoudigd. Bij de aanpassing van de beleidsregels in 2020 hebben wij onze maatschappelijke partners (o.a. Stichting Kompas, Humanitas, Vluchtelingenwerk, Welzijn Bommelerwaard) en adviesraden (Participatieraad Maasdriel en Cliëntenraad Sociaal Domein Bommelerwaard) betrokken. Mede op basis van hun inbreng zijn de huidige beleidsregels vastgesteld. Daarnaast zijn onze professionals die de regelingen uitvoeren gewend om met juridische regelingen zoals deze beleidsregels te werken.

Bijlagen -

Een afschrift van dit document is ook verstuurd aan -

•

U vraagt zich af of iedere aanvraag voor een inkomensregeling met dezelfde meetlat wordt beoordeeld en de toets der rechtmatigheid kan doorstaan. Rechtmatigheid is een primair uitgangspunt van ons minimabeleid en bij geconstateerde onrechtmatigheid zal het college meteen actie ondernemen. Echter, het college constateert dat u deze suggestieve vraag stelt maar dit aspect niet heeft onderzocht. Hierdoor ontstaat een zweem van onrechtmatigheid die u verder niet onderbouwt, hetgeen het college betreurt.

•

U pleit voor een periodieke en volledige toetsing op de omgang met alle persoonsgegevens van belanghebbenden bij alle lokale inkomensregelingen (dus niet enkel die worden uitgevoerd door Maasdriel maar ook door Werkzaak, BSR en het bureau BS&F). Allereerst merken wij op dat bureau BS&F slechts adviseert over de collectieve zorgverzekering voor minima en geen persoonsgegevens kan inzien. Daarnaast is de omgang met persoonsgegevens en het voldoen aan de privacy wetten de verantwoordelijkheid van Werkzaak en BSR zelf. Dit geldt ook voor de interne controles die hierop plaatsvinden en voor de goedkeurende controleverklaring. Onze privacy officer heeft dit bevestigd. Deze controle ligt niet bij de gemeente Maasdriel.

Hieronder gaan we puntsgewijs in op uw aanbevelingen. 1. Hanteer een eenduidige definitie voor wat wordt gezien als ‘lokale inkomensregeling’. Op basis daarvan kan een heldere afbakening plaatsvinden, als basis voor beleid, ambities, regelgeving, lasten, uitvoering, rapportages en periodieke evaluatie. De Rekenkamercommissie heeft voor de beoogde definitie een voorstel gedaan (zie eerder in dit memorandum). Wij kunnen ons vinden in deze aanbeveling. Bij de vaststelling van nieuw beleid zullen we uw voorstel meenemen en onderzoeken wat een passende definitie is van een lokale inkomensregeling. 2. Maak de diverse regelingen inherent en onderling consistent. Verwoord geen ‘onmogelijke’ ambtelijke uitvoeringseisen, die alleen maar maken dat het risico op onrechtmatig handelen groot is. Bezie met prioriteit wat moet worden gedaan met de regeling die het mogelijk maakt om lokale belastingen kwijtgescholden te krijgen. De uitvoering ervaart geen ‘onmogelijke uitvoeringseisen’. We zullen onderzoek doen naar de regeling die het mogelijk maakt om lokale belastingen kwijt te schelden. 3. Onderzoek op korte termijn de mogelijkheid van het eenmalig (jaarlijks) vaststellen van de inkomens- en vermogenspositie van een inwoner die voor de toepassing van één of meer inkomensregelingen in aanmerking wil komen. Denk daarbij vooral niet in belemmeringen. Uw aanbeveling is een heel mooi streven.

Wij willen onze inwoners hierin graag ondersteunen en zullen daarom onderzoeken welke mogelijkheden er zijn.

Pagina 2 van 3

4. Beperk, in samenhang met de vorige aanbeveling, het aantal en de diepgang van de diverse privacygevoelige informatie die een inwoner bij een aanvraag moet aanleveren – en regel vooral dat die informatie niet op meer plaatsen wordt verwerkt dan strikt noodzakelijk is (in de visie van de Rekenkamercommissie betreft dat in de nabije toekomst nog slechts één plaats). We vinden deze aanbeveling interessant en gaan onderzoeken hoe we onze interne procedures kunnen stroomlijnen en daardoor onze inwoners beter kunnen ontzorgen. Wellicht kunnen Werkzaak en BSR hierbij aansluiten. 5. Voer binnen enkele maanden een grondige privacy scan uit bij alle partijen waarbij, in het kader van de uitvoering van één of meer regelingen, persoonlijke informatie van inwoners van de gemeente Maasdriel is of wordt verwerkt. Weet dat een dergelijke scan in de meeste gevallen snel en zonder veel moeite kan plaatsvinden. We danken u voor deze aanbeveling. Het is altijd goed om hiervoor aandacht te hebben. Uw opmerking is wel erg algemeen en de aanleiding voor deze privacy scan is ons niet duidelijk. Daarnaast beveelt u aan deze scan ook uit te voeren bij andere partijen. We vermoeden dat u het hier heeft over Werkzaak en BSR. Hierbij willen we nog opmerken dat deze partijen beschikken over hun eigen privacybeleid, functionarissen gegevensbescherming, gouvernance etc.

Op basis van uw aanbeveling gaan we bij deze partijen na of het onderwerp voldoende onder de aandacht is. 6. Kom tot meer informatierijke (jaarlijkse) rapportages over de resultaten en de kosten van de diverse lokale inkomensregelingen, vanzelfsprekend (ook) voor alleen Maasdriel. Besluit jaarlijks (mede) op basis van die rapportages over eventuele aanpassingen in het gevoerde beleid. Hiermee zijn we bezig. We hebben werkprocessen in het systeem opnieuw ingericht. We bieden halfjaarlijks een rapportage over het hele sociale domein aan de raad aan. Wij maken jaarlijks een jaarverslag over de Centrumregeling Bommelerwaard waarvan schuldhulpverlening en de inkomensregelingen deel uitmaken. We nemen uw aanbeveling ter harte en zullen die verwerken in het jaarverslag over 2021. Het is ons opgevallen in uw onderzoek dat wij op een aantal onderdelen de Participatiewet anders lezen. Wij blijven van mening dat de wet- en regelgeving op basis waarvan wij het minimabeleid uitvoeren minder ruimte biedt dan u suggereert. Desondanks zullen wij in de komende periode onderzoeken op welke wijze wij onze inwoners beter kunnen ontzorgen. Met vriendelijke groet, Het college van burgemeester en wethouders

De gemeentesecretaris G.T. Wildeman

De burgemeester H. van Kooten

Pagina 3 van 3

Rekenkamercommissie Maasdriel Onderzoek – lokale inkomensregelingen 1 maart 2022 Bijlagen

Bijlage 2

Nawoord Rekenkamercommissie

De Rekenkamercommissie zegt het college dank voor de uitgebreide bestuurlijke reactie. De Rekenkamercommissie stelt met genoegen vast dat het college de kern van de in het memorandum opgenomen aanbevelingen onderschrijft, en neemt aan dat het college die aanbevelingen bij eerste gelegenheid in concrete acties omzet – ook als de (nieuwe) raad wat doorlooptijd nodig heeft voordat het voorliggende memorandum in één of meer commissie- of raadsbijeenkomsten kan worden besproken. Het college en de Rekenkamercommissie kijken, zo blijkt uit de bestuurlijke reactie, tegelijk op enkele punten iets anders naar de materie. Dat vindt de commissie alleen maar goed: laat die verschillen maar scherp worden, en laat het bestuurlijke debat vooral over die verschillen gaan – dat is per definitie bevorderlijk voor de kwaliteit van de uitkomsten ervan. En uiteraard: als de Rekenkamercommissie een specifiek punt niet (volledig) correct zou hebben gezien en/of een inhoudelijke bocht iets te kort zou hebben genomen, dan zal Hordijk dat vanzelfsprekend erkennen. Vooralsnog geeft de bestuurlijke reactie, waar het gaat om de hierboven bedoelde verschillen, de commissie aanleiding tot de volgende aantekeningen: 

Grillige afbakening. De Rekenkamercommissie verwijt de gemeente Maasdriel niets, maar wijst op de werkelijk enorme hoeveelheid landelijke en lokale struiken, grassen, heidesoorten en bomen die samen het bos der inkomensregelingen vormen. Voor wie daar haar of zijn weg (snel) in kan vinden, uiteraard inclusief de interpretatie en toepassing van een schier onmogelijke stroom aan geregeld net verschillende voorwaarden en uitvoeringsbepalingen, maakt de commissie een diepe buiging. De Rekenkamercommissie wijst in het memorandum op een aantal punten en mogelijke oplossingen die het spreekwoordelijke bos voor een inwoner van Maasdriel zonder veel moeite ietsje minder ondoorgrondelijk kunnen maken – niets meer, maar zeker ook niets minder



Niet-toepasbare beleidsregels. De Rekenkamercommissie denkt – en haalt voldoende voorbeelden aan om te weten waar het proces daartoe kan beginnen – dat de vigerende lokale regelgeving in ieders belang aanzienlijk kan worden vereenvoudigd. Ondanks of dankzij onze op elementen

Rekenkamercommissie Maasdriel Onderzoek – lokale inkomensregelingen 1 maart 2022 Bijlagen

andere ‘lezing’ van specifieke bepalingen in de Participatiewet: less is in deze context per definitie more. Niet alleen inhoudelijk, ook qua bereik en te hanteren ambities, alsmede waar het gaat om de borging van een rechtmatige uitvoering van de diverse regelingen waarvan in Maasdriel gebruik kan worden gemaakt 

Rechtmatigheid. De Rekenkamercommissie draait het graag om: de ambtelijk medewerker die het lukt om bij alle inkomensregelingen alle gestelde voorwaarden altijd – dus in alle dossiers – onverkort eenduidig te volgen, ook als die voorwaarden onduidelijk zijn, niet-consistent zijn, per dossier een aantal uren analyse van een wettekst vergen en/of ruimte overlaten voor persoonlijke interpretatie, wordt door de commissie onmiddellijk voorgedragen als ambtenaar van de eeuw. Flauw? Nee, dit is heel serieus bedoeld: de Rekenkamercommissie stelt vast dat de grillige wet- en regelgeving de gemeente Maasdriel ambtelijk en bestuurlijk kwetsbaar maakt, en vindt het van groot belang die kwetsbaarheid waar mogelijk weg te nemen, of minimaal flink te beperken. Het zou de commissie verbazen als het college hier anders over denkt



Toets op omgang met persoonsgegevens. De Rekenkamercommissie wil (ook) op dit punt de gemeente Maasdriel behoeden voor een verwijt dat de gemeente zou kunnen worden gemaakt als niet periodiek actief wordt vastgesteld dat de omgang met uiterst privacygevoelige gegevens van inwoners, die zich melden voor de toepassing van een inkomensregeling waarvoor de gemeente verantwoordelijk is, bij alle daarbij betrokken partners volledig op orde is. Bij die partners behoren, anders dan het college stelt, beslist ook het bureau BS&F (zie de tekst op blad 17 van dit memorandum), Werkzaak en de BSR.

**

Frank Hordijk

Frank Hordijk 2022.03.01 21:27:43 +01'00'