concept-kernvisie Hedel (werkdocument) (1)
Tekst van het document
Kernvisie Hedel Gemeente Maasdriel Concept 2.2 Werkdocument
colofon
projectnaam Kernvisie Hedel datum 26 september 2023 projectnummer P05797 opdrachtgever Gemeente Maasdriel BRO projectleider RT projectteam RvO TvG TN bron kaft BRO
Bosscheweg 107 5282 WV Boxtel +31 (0)411 850 400 info@bro.nl www.bro.nl
Inhoudsopgave 1
Inleiding
4
2
Koers
9
3
Ruimtelijk Kwaliteitskader
19
4 Uitvoeringsprogramma
44
1.1 1.2 1.3
2.1 2.2
3.1 3.2 3.3 3.4 3.5
Waarom een kernenvisie? De trots van Hedel Opbouw van de visie
Strategische uitgangspunten Ontwikkelingsrichting Hedel
Dijkzone en uiterwaarden Kernrand Centrum Woongebieden Werkgebieden
4 5 7
9 13
19 24 29 34 39
Kernvisie Hedel - Gemeente Maasdriel
3
1
Inleiding
Voor u ligt de kernvisie Hedel. Deze fraaie kern is gelegen in het open polderlandschap van de gemeente Maasdriel. Hedel maakt deel uit van de drie grootste kernen van de gemeente, met een verzorgende functie voor de andere kernen en de inwoners van het buitengebied.
1.1
Waarom een kernenvisie?
Maasdriel bruist van ambitie en er komen veel uitdagingen op de gemeente en haar inwoners af. Bijvoorbeeld op het gebied van woningbouw, voorzieningen, toerisme en recreatie. De drie kernen Ammerzoden, Hedel en Kerkdriel spelen een grote rol in het realiseren van die ambities en uitdagingen. Ze hebben een belangrijke functie voor het vitaal, leefbaar en aantrekkelijk houden van de gemeente Maasdriel als geheel. Om alle ontwikkelingen nu en in de toekomst in goede banen te leiden, zijn er voor de drie grote kernen kernenvisies gemaakt. Voor u ligt de kernvisie van Hedel. Op sommige onderdelen is deze hetzelfde als de andere twee visies, maar op de onderdelen die voor Hedel anders zijn dan de andere kernen is de visie toegesneden op deze kern. Het behouden van kwaliteit én voldoen aan de behoefte van de lokale gemeenschap is een belangrijk uitgangspunt voor deze visies. De onderwerpen in de kernenvisies worden vanuit de ruimtelijke en fysieke, en de sociale en maatschappelijke kant benaderd. Ammerzoden, Hedel en Kerkdriel hebben een groot aanbod van voorzieningen. Daar maken ook de kleinere, omliggende kernen gebruik van. Het is daarom belangrijk om het voorzieningenaanbod in de grotere kernen te behouden en te versterken.
Daarnaast streeft de gemeente in deze drie kernen de grootste groei na als het gaat om woningbouw en hebben de kernen door hun ligging een belangrijke rol om van Maasdriel de toeristische en recreatieve gemeente aan de Maas te maken die zij graag wil zijn. Deze kernenvisies
Kernvisie Hedel - Gemeente Maasdriel
Figuur 1: Overzichtskaart Ammerzoden, Hedel en Kerkdriel
4
beschrijven hoe de gemeente gericht aan de slag gaat met deze uiteenlopende doelen en ambities.
1.2
De trots van Hedel
Om te kunnen bouwen aan de toekomst is het belangrijk om te weten waar je trots op bent. Wat maakt Hedel de mooie plek om te wonen, werken en bezoeken? Wat moet behouden blijven richting de toekomst? Kortom, wat is de trots van Hedel? Hedel is van oudsher een echt handelsdorp, op het knooppunt van diverse routes (weg, spoor en water). De kern is een hoogtepunt van bewegingen en richtingen. Dat maakt Hedel ook nadrukkelijk anders dan Ammerzoden en Kerkdriel. Hedel is een aantrekkelijke woonkern voor mensen van buiten en er wonen veel forenzen. Ook telt Hedel meerdere grote regionale bedrijven. De kern is van oudsher al een plek om te handelen, rusten, verblijven en ontmoeten. De bevolking in Hedel is gemêleerd en daar zijn zij trots op. Ook is er een sterke samenhang tussen bewoners, wat terug te zien is in de vele initiatieven (zoals de paardenmarkt). Hedel is het infrastructurele kruispunt van Maasdriel, een knooppunt van routes. De kern is een hoogtepunt van bewegingen en richtingen. Hier komen de snelweg A2, de spoorlijn, de oude rijksweg en de N831 samen. Door de verbindingen met ‘s-Hertogenbosch is het dorp sterk gericht op de Brabantse stad. Die gunstige ligging zie je ook terug in de lokale economie. Hedel huisvest meerdere grote regionale bedrijven en er wonen veel forenzen.
De kern is van oudsher al een plek om te handelen, rusten, verblijven, ontmoeten en naar de kerk te gaan. Hedel is ontstaan op een hoge rivierduin aan de Maas/stroomrug. In de oorspronkelijke structuur is dit nog te herkennen aan het feit dat de oude straten gelegen zijn op de hogere delen van de stroomrug. Het dorp lag oorspronkelijk direct aan een Maasmeander. Door een bochtafsnijding
Kernvisie Hedel - Gemeente Maasdriel
Figuur 2: Overzichtskaart Hedel met deelgebieden
5
is de kern echter verder van de Maas af komen te liggen. In de overgebleven wateroppervlaktes van de oude stroomgeul zijn onder meer de jachthavens gesitueerd. Bij een van de jachthavens is een historisch achtkantig gemaal gelegen. Op deze plaats, bij het Gelre’s End, is de aanwezigheid van de Maas nog het meest merkbaar. Daarnaast liggen in en rond Hedel diverse wielen, ontstaan door dijkdoorbraken in het verleden.
geleidelijk over in agrarische bebouwing en open landschap. Daarbij worden bebouwingslinten afgewisseld met open gebieden. Met name de zuidwestrand van het dorp heeft in vergelijking met de rest een behoorlijk agrarisch karakter. Langs de Maasdijk is de bebouwing kleinschalig van karakter en minder compact gesitueerd. Veel van de hier gelegen woningen zijn dijkwoningen, waarvan de hoofdverdieping op kruinniveau van de dijk ligt.
Er is niet veel te herkennen van het oude dorp omdat de bebouwing in de Tweede Wereldoorlog bijna volledig is verwoest. De oorspronkelijke nederzetting lag rond de driehoek gevormd door de Voorstraat, Gasthuisstraat en Korenstraat en aan de Koningin Wilhelminastraat en Blankensteijn. Hier bevinden zich vandaag de dag ook nog steeds de meeste voorzieningen. De belangrijkste winkelvoorzieningen zijn geconcentreerd aan de Voorstraat, bestaande uit twee blokken winkels die haaks op elkaar staan. De overige voorzieningen, waaronder twee kerkgebouwen en andere maatschappelijke voorzieningen, liggen verspreid in de omgeving van het historische dorpsgebied. Het moderne en stenige centrumgebied met de vierkante blauwe klokkentoren (carillon) is nu beeldbepalend. In het centrum bevinden zich bovendien een drietal nieuwbouwcomplexen. Een stukje historie vind je bij de oude kasteelruïne. Hier bevindt zich ook een klein dierenpark, dat door bewoners graag wordt bezocht.
Ook de oude brug over de Maas is kenmerkend voor Hedel. De Oude Rijksweg vormt een grens tussen de westelijk gelegen centrum- en woongebieden en het gebied ten oosten van de weg, die gekenmerkt wordt door de aanwezigheid van de Nieuwe Wiel, de daaraan gelegen woningbouw en de sportvelden.
Het oorspronkelijke straatbeeld in de oude kern is voor een groot deel hersteld en bestaat uit een afwisseling van woonbebouwing, winkelpanden, (voormalige) agrarische bebouwing en bebouwing voor maatschappelijke doeleinden. Het oude raadhuis van Hedel is nu ingericht als museum. De bebouwing bestaat verder veelal uit vrijstaande of twee-onder-een-kap woningen van een of twee lagen met zadeldak of mansardekap. De detailleringen en het kleurgebruik zijn eveneens divers. Aan de zuid- en oostzijde van de kern gaat de bebouwde kom
Kernvisie Hedel - Gemeente Maasdriel
Ten noorden van de oorspronkelijke nederzetting vonden na de oorlog de grootste uitbreidingen met planmatig opgezette woongebieden plaats. Deze volgden vaak de historische verkaveling. Kenmerkend zijn de grote akkercomplexen, bouwlandcomplexen, die eindigen op -eng, -ing of -akker heten (zoals de Westenakkers). De uitbreidingswijken zijn eenzijdig van karakter en een duidelijke hoofdstructuur ontbreekt. In de woonwijken zijn weinig tot geen (maatschappelijke) voorzieningen aanwezig. Ten noorden van de historische kern is in de jaren ’30 een villabuurt aangelegd. Het betreft een kleinschalige woonbuurt die ingepast is in de bestaande dorpsstructuur. De bebouwing heeft monumentale waarde en is voor het dorp een unieke buurt met een karakteristieke opzet. Verder springt de wijk Baronie eruit vanwege de herkenbare architectuur, gekenmerkt door witte gevels geaccentueerd met pasteltinten met Victoriaanse elementen.
totstandkoming van het bedrijventerrein en de lokale herstructureringen. De huidige ruimtelijke structuur van het bedrijventerrein is grotendeels ingepast in de voormalige agrarische verkavelingsstructuur, waarbij op sommige plekken zelfs de voormalige afwateringssloten nog aanwezig zijn. Veel wegen kennen door de gefaseerde aanleg van het bedrijventerrein haakse bochten en/of hebben doodlopende gedeeltes. De op het bedrijventerrein aanwezige bebouwing varieert in omvang en intensiteit. Qua omvang komen grootschalige bedrijfshallen en kantoorpanden voor, naast kleinschalige kantoren en werkplaatsen (met bedrijfswoning). Langs de Veldweg bevinden zich vooral kleinere bedrijven met in bijna alle gevallen een bedrijfswoning. De bebouwing centraal op het bedrijventerrein is grootschaliger van opzet. Ten noorden van De Kampen bevindt zich het nieuwere bedrijventerrein De Kampen-Noord. Dit terrein kent een grootschalige opzet en moderne uitstraling. Het terrein wordt aan de oostzijde ontsloten via de Parallelweg langs de Oude Rijksweg. Op dit terrein bevinden zich voornamelijk grootschalige bedrijven in handel en logistiek.
In het lager gelegen open komgebied, ten noorden van de kern, ligt het bedrijventerrein De Kampen. Het bedrijventerrein vormt een van de entrees tot het dorp. Opvallend aan het terrein is de menging van wonen en bedrijvigheid. De Kampen kent geen duidelijke vooropgezette ruimtelijke hoofdstructuur. Dit is vooral een gevolg van de gefaseerde
6
1.3
Opbouw van de visie
De centrale uitgangspunten voor de kernenvisies komen uit de omgevingsvisie Bommelerwaard (OV), de Integrale Nota Samenleven en het Integraal Veiligheidsplan. In hoofdstuk 2 – Koers zijn deze weergegeven per thema. Vanuit de thematische uitgangspunten zijn per kern ambities geformuleerd voor de toekomst. Deze geven richting aan de aanpak van de belangrijkste opgaven in de kern. Dit gebeurt op basis van het lokale DNA, de identiteit, de opgaven en lokale behoeften. De rode draad komt voort vanuit de kernatlassen, het doorlopen proces (zie bijlage) en ambtelijke en bestuurlijke afstemmingen. Het kan zijn dat er tijdens het traject van de kernenvisies nieuwe ambities zijn ontstaan of dat er (lokale) afwijkingen zijn ten opzichte van de uitgangspunten OV. Over deze onderwerpen zal soms nadrukkelijk nog een beleidsafweging moeten plaatsvinden. Om de ambities te kunnen verwezenlijken is het van belang om enerzijds houvast te bieden, anderzijds ruimte te geven aan ontwikkelingen. Het Ruimtelijk Kwaliteitskader (RKK) in hoofdstuk 3 geeft aan de hand van ruimtelijke uitgangspunten, principes en inspiratiebeelden sturing aan de invulling van de opgaven. Tot slot geeft het uitvoeringsprogramma in hoofdstuk 4 een globaal overzicht van acties en interventies die bijdragen aan de ambities en passen binnen de regels van het RKK.
Dit biedt een goede leidraad om concreet aan de slag te gaan met de kernenvisies. In de bijlagen is nadere informatie opgenomen over het doorlopen planproces.
Figuur 3: Schematische opbouw van de visie
Kernvisie Hedel - Gemeente Maasdriel
7
Kernvisie Hedel - Gemeente Maasdriel
8
2
Koers
2.1
Strategische uitgangspunten
In de omgevingsvisie Bommelerwaard (OV), de Integrale Nota Samenleven en het Integraal Veiligheidsplan zijn al verschillende strategische keuzes gemaakt voor de kernen Ammerzoden, Hedel en Kerkdriel. Deze kernvisie bouwt daar op voort en zijn hiervan een uitwerking. Hierna zetten we de voor de kernenvisies relevante strategische uitgangspunten uit de omgevingsvisie Bommelerwaard thematisch op een rij. De uitgangspunten gelden voor alle drie de kernen en zijn geordend naar de volgende thema’s: • Klimaat, duurzaamheid en omgevingskwaliteit • Landbouw, economie en toerisme • Milieu, gezondheid en leefbaarheid • Wonen, welzijn en voorzieningen • Samenleven • Openbare orde en veiligheid 2.1.1
Klimaat, duurzaamheid en omgevingskwaliteit
•
Onze leefomgeving is zoveel mogelijk klimaatbestendig, circulair, groen, biodivers en natuurinclusief In de Bommelerwaard handelen we klimaatadaptief (in beleid en projecten), om in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust te zijn ingericht. We realiseren een klimaatbestendige inrichting van de openbare ruimte en geven daarbij als gemeente zelf het goede voorbeeld. Dit wil de gemeente bereiken door ruimte te geven aan groen en water bij nieuwe ontwikkelingen, maar ook door de verbetering van bestaande woonwijken. De gemeente gaat bij nieuwe plannen voor een waterneutrale inrichting, wat betekent dat de benodigde waterberging volledig wordt gecompenseerd. Bomen en groen zijn van grote betekenis in Maasdriel. De kernen hebben een groene identiteit. We gaan voor een eenduidige inrichting van
Kernvisie Hedel - Gemeente Maasdriel
de openbare ruimte en groenstructuur en zetten in op het behouden van het schaarse groen in naoorlogse woonbuurten. Variatie in planten en dierensoorten is van groot belang. Gemeente Maasdriel wil hiervoor ruimte bieden door natuurgebieden verder te ontwikkelen en deze gebieden onderling met elkaar te verbinden. Ook buiten de natuurgebieden is er aandacht voor versterking van de biodiversiteit, zoals langs oevers, bermen en randen van grasland en akkers, in het openbaar groen van de kernen, maar ook in particuliere tuinen en erven. Bij toekomstige ontwikkelingen wordt de biodiversiteit, natuur en/ of bestaand groen integraal meegenomen in de plannen. •
We willen onze landschappelijke en stedenbouwkundige kernkwaliteiten behouden en versterken Als gemeente streven we naar het behoud en ontwikkeling van de landschappelijke en stedenbouwkundige kernkwaliteiten van de Bommelerwaard. We hebben aandacht voor een samenhangend dorpsbeeld en de aanwezige relatie tussen de dorpskern en het omliggend landschap. Het streven is dat verschillende identiteiten en landschapstypen te herkennen zijn en blijven. De rivier de Maas wordt ingezet als identiteitsdrager door de verbinding tussen het dorp en de Maas te verbeteren. Speciale aandacht is nodig voor behoud en versterking van de cultuurhistorische en landschappelijke kwaliteit van de dijken, dijkbebouwing en karakteristieke dorpsgezichten aan de rivier en aan de landschappelijke overgangen naar de achterliggende gebieden. De gemeente gaat verrommeling en eenvormigheid van de landschappen tegen en wil dat kwaliteiten behouden blijven. Streven is ook behoud van de eigen identiteit van de verschillende kernen. Met groene buffers tussen de kernen voorkomt de gemeente dat kernen tegen elkaar aangroeien. Toekomstige initiatieven moeten bijdragen aan het behouden, versterken of ontwikkelen van de kernkwaliteiten en/of moeten knelpunten meenemen. Dit kan door het landschappelijk inpassen van nieuwe plannen en te investeren in landschapselementen.
•
We zijn een CO2-neutrale gemeente en richten onze leefomgeving daar op in In 2030 voldoet gemeente Maasdriel aan het Gelders Energie Akkoord en in 2050 aan het nationale klimaatakkoord. In 2050 wordt de energie die in de Bommelerwaard wordt verbruikt ook duurzaam opgewekt. Voor zonne-energie worden eerst bestaande mogelijkheden benut, zoals het plaatsen van zonnepanelen op daken en parkeerterreinen. Bij het realiseren van nieuwe woonwijken en bedrijventerreinen vormen duurzaam bouwen en een duurzame energievoorziening een uitgangspunt. Binnen de gemeente wordt ruimte geboden voor experimentele ontwikkelingen waar het gaat om het combineren van het opwekken van duurzame energie met andere functies. 2.1.2
Landbouw, economie en toerisme
• We willen bestaande werklocaties toekomstbestendig houden Daarbij streven we naar kwaliteitsverbetering, intensivering en profilering. Belangrijk is het juiste bedrijf op de juiste plek, vergroten van intensief gebruik optimaal gebruik van panden en kavels en het tegengaan van oneigenlijk/gewenst gebruik. Dat kan alleen samen met ondernemers. •
We stimuleren voornamelijk duurzame vormen van mobiliteit, waaronder OV, voet,- en fietsverkeer en elektrisch vervoer Een goede en veilige bereikbaarheid is van essentieel belang. Gemeente Maasdriel zet in op een optimaal bereikbare gemeente. De openbare ruimte wordt zo ingericht dat deze toegankelijk en verkeersveilig is voor iedereen. Dit betekent goede autoverbindingen en parkeergelegenheid, met meer ruimte voor fietsers en voetgangers in de openbare ruimte. In de kernen en linten worden de doorgaande verkeersstromen verminderd. De dijken behoeven extra aandacht in verband met de verkeersveiligheid.
9
•
Onze toeristische hotspots en recreatieve sector zijn aantrekkelijk en toegankelijk, en maken gebruik van kwaliteiten van de Bommelerwaard Het toerisme in de Bommelerwaard heeft een prachtige basis, maar het ontbreekt nu nog aan voldoende aanbod in dag- en verblijfsrecreatie. Met het ontbreken van voldoende aanbod in dagrecreatie is er ook in het bijzonder aandacht voor de kernen Ammerzoden, Hedel en Kerkdriel. Het voorzieningenniveau kan met de komst van extra toeristen in stand worden gehouden en/of verbeteren. Door het toevoegen van beleving, meer divers aanbod en het verbeteren van het fysieke kwaliteitsniveau wil de gemeente inwoners en toeristen langer vasthouden in de centra. • Benutten van het ‘vliegwiel-effect’ Bij de ontwikkeling van een nieuw bedrijventerrein willen we het vliefwiel-effect gebruiken om ook andere opgaven als de energietransitie, herstructurering van andere terreinen en parkmanagement (ook voor bedrijven van andere terreinen) mee te nemen. 2.1.3
Wonen, welzijn en voorzieningen
•
We hebben kwalitatief goede woningen voor alle doelgroepen in een goed woonklimaat/ Een kwantitatief en kwalitatief verantwoorde groei van woningaanbod. Centraal staat het behouden en versterken van een aantrekkelijk woonklimaat in de Bommelerwaard. De gemeente Maasdriel blijft een aantrekkelijke gemeente om in te wonen, te werken en te recreëren, door juist te profiteren van de ligging tussen stedelijke gebieden én de landschappelijke waarden van de Bommelerwaard. Daarbij wil de gemeente perspectief bieden op voldoende goede woningen voor huidige en toekomstige inwoners. Er moet meer variatie komen in de woningvoorraad. De focus ligt op betaalbare en compacte woningen (voor jong en oud). Hierin is ook aandacht voor het faciliteren van geclusterde woonvormen, gezamenlijke ontmoeting en mogelijkheid van zorg en
Kernvisie Hedel - Gemeente Maasdriel
ondersteuning. Nieuwbouw sluit aan op de woningbehoefte en autonome bevolkingsgroei van de kern. De nieuwbouw zorgt voor de realisatie van verschillende woningtypen en prijsklassen en geeft hiermee de huidige inwoners de mogelijkheid om binnen de gemeente invulling te geven aan hun veranderde woonwens. De nadruk ligt in beginsel op inbreiding (niet op uitbreiding), maar per situatie of kern maakt de gemeente hiervoor een afweging. •
We hebben voldoende bereikbare zorg-, welzijns- en overige voorzieningen, voor alle inwoners van onze gemeente / De kernen in onze gemeente zijn toekomstbestendige krachtige kernen. Het streven is een krachtige en vitale participatiesamenleving waarin inwoners zelfbewust en, indien nodig, samen met maatschappelijke organisaties en de gemeente regie voeren op het eigen bestaan. Streven is ook een inclusieve samenleving, waarin iedereen mee kan doen. Een groene omgeving met bereikbare voorzieningen (op loopafstand) en ruimte voor ontmoeting (zowel binnen als buiten). Met het oog op behoud en goede toegankelijkheid van voorzieningen ondersteunt de gemeente initiatieven voor verbreding van gebruik van voorzieningen en samenwerking tussen functies. Denk hierbij aan het organiseren van een goede aansluiting en bereikbaarheid van het voortgezet onderwijs en het bieden van een ondersteuningsstructuur voor kwetsbare inwoners met specifieke voorzieningen in de wijk. De gemeente hanteert hiervoor drie lagen: - Woonzorgzones geconcentreerd rondom verpleeghuiszorg; - Woonvormen gecombineerd met/dichtbij basisvoorzieningen; - Woonaanbod in alle kernen met eigen individuele aanbod van voorzieningen. Aandachtspunten zijn: (collectieve) vervoersmogelijkheden, informele versus formele zorgmogelijkheiden in de directe eigen omgeving, beschikbaarheid basisvoorzieningen in elke kern.
•
De centra van Kerkdriel, Hedel en Ammerzoden zijn toekomstbestendig en aantrekkelijk De centra hebben een aantrekkingskracht met een compact(er) kernwinkelgebied, een aantrekkelijke uitstraling, beleving, service en gastvrijheid. De focus ligt op kwaliteit in plaats van kwantiteit van de winkelgebieden. Een belangrijk onderdeel hiervan is het verbeteren van de fysieke toegankelijkheid van de openbare ruimte, zodat bijvoorbeeld voorzieningen en centra voor iedereen goed en veilig bereikbaar zijn. Het tegengaan van leegstand en verloedering is een prioriteit. Qua uitstraling krijgen de centrumgebieden een impuls (gezelligheid, sfeer en aandacht voor oude bebouwing, groen en uitstraling bedrijfsleven). De gemeente Maasdriel gaat samen voor een bloeiend centrum en richt zich op concentratie van de detailhandel in de centrumgebieden van Ammerzoden, Hedel en Kerkdriel. Nieuwe detailhandel buiten het centrum wordt niet toegestaan. 2.1.4
Milieu, gezondheid en leefbaarheid
•
We hebben een veilige, schone en gezonde leefomgeving, zowel boven als onder de grond De gemeente Maasdriel wil een gezond een veilige leefomgeving voor haar inwoners. Niet alleen nu, maar ook in de toekomst. Denk hierbij aan het scheiden van risicobronnen en gevoelige functies. Er is ook extra aandacht voor veiligheid in de doorontwikkeling van recreatie en toerisme en bij toename van evenementen en festivals. Voor het behoud van de goede milieukwaliteit in de Bommelerwaard hanteert de gemeente in principe de standaard wettelijke normen. •
De inrichting van onze leefomgeving stimuleert ontmoeting en een gezonde leefstijl De gemeente wil een gezonde leefomgeving en leefstijl voor alle inwoners van de Bommelerwaard. Gezondheid gaat over de woon- en werkomgeving, de gebouwen, de openbare ruimte, de lucht, de bodem, het water en mobiliteit. In een gezonde leefomgeving zijn voldoende
10
mogelijkheden om te bewegen, sporten en spelen, elkaar te ontmoeten, maar ook voldoende schone lucht en stilte. We zetten ons in voor het toekomstbestendig maken van (sport)verenigingen. We onderzoeken mogelijkheden voor de verdere ontwikkeling van (sport) accommodaties, waar mogelijk in combinatie met recreatieve voorzieningen. Herstructurering van bestaande woonwijken gaan we benutten voor kwalitatieve woonbehoeften en het verbeteren van de ruimtelijke kwaliteit (gebruiks-, belevings- en toekomstwaarde). De gemeente zorgt bij de (her)inrichting van de leefomgeving voor een goede milieukwaliteit, speelruimte, wandel/hardloopommetjes, goede (snelle) fietsverbindingen, aantrekkelijke ontmoetings- en verblijfsmogelijkheden en maatschappelijke voorzieningen voor jongeren en ouderen. De openbare ruimte en de voorzieningen in iedere kern worden afgestemd op de behoeften van de verschillende doelgroepen.
2.1.6 Openbare orde en veiligheid We willen dat onze inwoners veilig zijn en zich veilig voelen. Dit betekent dat we een afname van overlast en criminaliteit willen realiseren, én dat onze inwoners zich veilig voelen. Lokaal veiligheidsbeleid vraagt maatwerk, wat tot uiting komt in het kerngericht werken. Veiligheidsthema’s met prioriteit zijn drugsoverlast, sociale veiligheid, zorg- en veiligheid, ondermijnende criminaliteit en fysieke veiligheid.
2.1.5 Samenleven In de gemeente werken we toe naar een inclusieve inrichting van de openbare ruimte en voorzieningen. We hebben steeds meer oog voor onze kwetsbare inwoners en onze inwoners die wat meer ondersteuning nodig hebben om mee te kunnen doen in de maatschappij. We dragen zorg voor de al dan niet tijdelijke ondersteuning van inwoners in alle dorpskernen op het gebied van bestaanszekersheid, samenredzaamheid, meedoen, ontwikkeling en ondersteuning. Daarnaast zetten we in op de eigen regie van inwoners en krachtige kernen met ondersteuning waar nodig vanuit gemeente, zorgverleners en maatschappelijke organisaties. De focus ligt hierbij op de preventie, gezondheid/leefstijl en beweging.
Kernvisie Hedel - Gemeente Maasdriel
11
Figuur 4: Toekomstkaart Hedel
Kernvisie Hedel - Gemeente Maasdriel
12
2.2
Ontwikkelingsrichting Hedel
In 2035 is Hedel nog altijd een prettig dorp om te wonen, werken en te recreëren. Met genoeg woningen voor jong en oud. Het karakter als boerendorp is merkbaar in het dorp en dit komt tot uitdrukking in de openbare ruimte. De kwaliteiten van het dorp zijn beschermd en verder versterkt. Algemene trends en opgaven die een grote impact hebben op de kern zijn: • Gemeenten moeten steeds meer doen, met minder geld • Klimaatverandering • Huisvesting statushouders en spoedzoekers • Meer eenzamen, mensen met chronische aandoeningen en meer mentale druk • Afkalving van gesloten jeugdzorg. Steeds meer richting kleinschalig en moet landen over gemeenten • Verzorgingstehuizen en psychiatrische instellingen worden gesloten iedereen moet terecht ‘in de wijk’ • veroudering van bestaande bedrijventerreinen • Woningbouwopgave • terugtredende politie (en dus grotere rol voor gemeentelijke handhaving) Vanuit de thematische uitgangspunten van de omgevingsvisie zijn specifieke opgaven en doelstellingen geformuleerd die de ontwikkelingsrichting van Hedel bepalen, zoals de ontwikkeling van een nieuw bedrijventerrein, de clustering van maatschappelijke voorzieningen in De Woerd en de mogelijke verplaatsing van het zandbedrijf.
2.2.1
Veilig en Bereikbaar
• Verbeteren van de verkeersontsluiting Het streven voor Hedel is om de overlast door sluipverkeer en zwaar verkeer op lokale wegen tegen te gaan en te borgen dat de bereikbaarheid van bedrijven, winkels en voorzieningen in stand blijft. Infrastructurele aanpassingen zullen nodig zijn om lokale/nieuwe knelpunten als gevolg van de groei van de economie en nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen op te vangen. Een aantal potentiële woningbouwlocaties zouden leiden tot extra verkeer op de Voorstraat. Deze weg wordt nu als druk/onveilig ervaren. Aandachtspunt is dat met de toevoeging van extra verkeer dit gevoel verder toeneemt. We streven naar een duidelijke ontsluiting op het bedrijventerrein De Kampen en De Kampen Noord. Voor de overzichtelijkheid is het wenselijk om te onderzoeken of er verkeersmaatregelen hier nodig zijn. Bewegwijzering op alle toegangswegen kan mogelijk ook helpen. Wat betreft nieuwe fietsinfrastructuur zet de gemeente in op de realisatie van de snelle fietsroute ‘s-Hertogenbosch – Zaltbommel. Hierbij is er speciale aandacht voor de verkeersveiligheid waar fietsers en vrachtwagens van naastgelegen bedrijventerrein elkaar kruisen. We zetten in op fietsroutes die niet alleen langs de dorpen lopen, maar ook de kernen in. Hierover dient nog een beleidsafweging te worden gemaakt.
• Ruimte voor de voetganger en fietser Om Hedel ook voor voetgangers een fijne en veilige kern te maken zet gemeente in op het verbeteren van de toegankelijkheid voor voetgangers door toegankelijke routes (rolstoelvriendelijk) tussen de voorzieningen bij het Gelre’s End (of straks De Woerd) en het centrum te creëren (Langzaamverkeersverbinding Centrum- Korenstraat- Dijk).
Kernvisie Hedel - Gemeente Maasdriel
Ook het aanpassen van onveilige oversteekplaatsen op de Baronieweg, Blankensteijn en provinciale weg heeft de aandacht. Waar mogelijk kan in de toekomst de dijk aantrekkelijker worden gemaakt voor langzaam verkeer (bijv. fietssuggestiestroken). Op onze dijken volgen we een aanpak tegen de overlast van gemotoriseerd verkeer dat met hoge snelheden over de dijk rijdt. De gemeente overweegt als maatregel om de dijk autoluw te maken met (deels) een 30km/u regime en shared space-inrichting (Maasbandijk ter hoogte van nr. 16 als voorbeeld) als wandel- en fietsroute. Op deze manier kunnen recreatieve routes worden opgewaardeerd en overlast voorkomen. 2.2.2
Robuuste, Groene en Klimaatadaptieve Woonwijken
• Vergroenen van woonwijken Een klimaatbestendige en natuurinclusieve inrichting van de kern Hedel draagt bij aan gezondheid en leefbaarheid. Gemeente Maasdriel wil hiervoor zorgen door de biodiversiteit, natuur en groen integraal mee te nemen in nieuwe plannen. Het gaat dan in ieder geval om een kwaliteitsslag in de (biodiverse)inrichting van de openbare ruimte. Gemeente Maasdriel neemt de 3-30-300 regel hiervoor als uitgangspunt. Met deze vuistregel meet je drie dingen. Eerst of je vanuit elke woning drie bomen kunt zien. Dan of 30% van een wijk in de schaduw van een boom valt. En daarna of er vanuit elke woning op 300 meter afstand een verkoelend park of andere groene koele plek is. Maar de gemeente heeft ook de ambitie om bewoners op eigen terrein (particuliere tuinen en erven) te stimuleren om meer groen en water toe te voegen en daarmee bij te dragen aan een duurzame leefomgeving. De vervangingsopgave van het riool willen we benutten om het rioleringssysteem robuust en toekomstbestendig te maken en een bijdrage te leveren aan andere maatschappelijke opgaven, zoals het klimaatrobuust en verkeersveiliger maken en het vergroenen van de openbare
13
ruimte (werk met werk maken). Om wateroverlast te voorkomen worden locaties met herhaalde ervaren wateroverlast door extreme neerslag, onderzocht en indien mogelijk aangepakt met maatregelen. 2.2.3
Vitale, groene en klimaatadaptieve bedrijventerreinen
• Ontwikkeling nieuw bedrijventerrein benutten als kans Door de ontwikkeling van een nieuw bedrijventerrein ontstaat schuifruimte om groeiende en verplaatsende bedrijven uit Hedel een plek te bieden op een nieuwe locatie. De achterblijvende locaties komen dan weer beschikbaar voor nieuwe (kleinere) bedrijven. Dit kan ook een vliegwieleffect hebben met het oog op de energietransitie, herstructurering van andere terreinen, parkmanagement (ook voor bedrijven van andere terreinen). • Vergroening bedrijventerrein Voor de bedrijventerreinen in Hedel is een kwaliteitsslag beoogd. Het streven is een verbetering van de interne routing en meer ruimte voor groen. Herkenbare entrees bij het bedrijventerrein dragen ook bij aan deze kwaliteitsslag. Het gaat dan om vergroening van de openbare ruimte, maar nadrukkelijk ook op eigen kavels van bedrijven. • Duidelijke ontsluiting en entrees De gemeente streeft naar een duidelijke ontsluiting op het bedrijventerrein De Kampen en De Kampen Noord. Voor de overzichtelijkheid is het wenselijk om te onderzoeken of er verkeersmaatregelen hier nodig zijn. Bewegwijzering op alle toegangswegen kan mogelijk ook helpen. Daarbij hoort ook een duidelijk straatprofiel en een beter onderscheid tussen woon- en werkgebieden (met name aan de randzone).
Door gedeeltelijke transformatie op het bedrijventerrein De Kampen kan ruimte ontstaan voor verbetering: breder profiel, meer groen, vrij liggende fietspaden en minder doodlopende straten.
Kernvisie Hedel - Gemeente Maasdriel
• Tegengaan wateroverlast Op delen van het bedrijventerrein De Kampen (Kronenburg) wordt bij piekbuien wateroverlast ervaren. Opvang op eigen terreinen of nieuwe vormen van drainage kunnen mogelijk een oplossing bieden. Door overleg met Waterschap kan een passende oplossingsrichting gekozen worden. Het toevoegen van groen waar het kan, is ook een maatregel die hieraan zou kunnen bijdragen. Samen met de ondernemers aan de slag met klimaatbestendige inrichting bedrijventerrein (op eigen kavel en in de openbare ruimte) 2.2.4
Een passende woning voor iedereen
• Diversiteit aan woonmilieus De gemeente Maasdriel zet in op het realiseren van een diversiteit aan woonmilieus binnen de gemeente en daarmee binnen de kern Hedel, met woningen die inspelen op de kwalitatieve behoefte. Er is in Hedel extra aandacht voor het realiseren van betaalbare woningen, levensloopgeschikte woningen en zorgwoningen ten behoeve van doorstroming. Hierin is ook aandacht voor de huisvesting van specifieke doelgroepen. In deze opgave is het ook van belang om verhuisbewegingen op gang te brengen om een goede doorstroming te krijgen, bijvoorbeeld ouderen die niet meer passend wonen tijdig stimuleren om te verhuizen naar een geschikte woning, bij voorkeur binnen de wijk. • Geclusterde woningen voor senioren in en rondom het dorpshart Voor senioren is het van belang dat woningen zich nabij voorzieningen bevinden en levensloopbestendig (te maken) zijn. Dit maakt geclusterde woonvoorzieningen in en rondom het dorpshart een logische keuze. De focus ligt hierbij op het gebied tot 400 meter loopafstand van het centrum en/ of het maatschappelijk cluster gemeentehuis e.o. Aandachtspunten hierin zijn: (collectieve) vervoersmogelijkheden, informele en formele zorgmogelijkheden in de directe eigen omgeving, beschikbaarheid van basisvoorzieningen in elke kern.
• Inbreiding voor uitbreiding In Hedel is er met name behoefte aan sociale huurwoningen en koopwoningen onder de € 250.000,- en woningen tussen € 250.000,- en € 350.000,-. De ambitie is om op korte termijn 350 woningen in Hedel te ontwikkelen om te voorzien in de behoefte. Uitgaande van lopende en bekende plannen resteert na 2030 een opgave van 50 woningen t/m 2035 en 130 woningen t/m 2040. De nadruk bij woningbouwontwikkeling in Hedel ligt in beginsel op inbreiding (niet op uitbreiding), maar per situatie maakt de gemeente hiervoor een afweging. In Hedel wordt gekeken naar het realiseren van woningen binnen de kern en op potentiële transformatielocaties. In Hedel is uitbreiding van de woonfunctie binnen bestaand gebouwd gebied mogelijk. Een van de belangrijkste ontwikkellocaties is De Woerd, maar er zijn ook kansen in en rond het dorpscentrum wanneer de scholen mogelijk verplaatsen naar De Woerd. Inbreiding kan ook in combinatie met het vertrekken van bedrijven of maatschappelijke functies uit kernen en linten. Aansluitend aan de zuidwestzijde uitbreiden is afweegbaar, mits rekening gehouden wordt met de bestaande landschappelijke karakteristiek en wateraspecten en sprake kan zijn van een goed woon- en leefklimaat. Waar mogelijk heeft de gemeente een faciliterende rol bij woningsplitsingen en aanvragen voor woningomzettingen met als doel meer flexibiliteit en diversiteit.
14
2.2.5
Vitale en gezonde dorpen
• Verbinding De Woerd, centrum en bestaande woonwijken Bij een ontwikkeling van De Woerd is aandacht voor de verbinding met bestaande woonwijken het centrum. Zodat iedereen in Hedel deze nieuwe woonwijk met voorzieningen goed kan bereikbaar en vice versa, dat de nieuwe bewoners van De Woerd gemakkelijk naar het centrum kunnen. • Ruimte voor ontmoeting Een kwaliteitsslag in het dorpscentrum- en plein is nodig om een samenhangend, aantrekkelijk, groen, levendig en toekomstbestendig lokaal dorpshart te creëren met ruimte voor ontmoeting. Met meer ruimte voor de fietser en voetganger, waar de auto te gast is. Streven is een overdekte ontmoetingsplek voor de jeugd en senioren in Hedel. We zetten in op ondersteuning van een ontmoetingsplek per dorp. Daarbij is meer aandacht voor voorzieningen waar je kunt samen komen en je kunt ontplooien. Het is belangrijk dat er voor iedereen wat te doen is (meerdere partijen aanhaken). We zetten in op minimaal één jongerenplek in samenspraak met jongeren, jongerenwerk, politie en BOA’s. Variërend van een Whats Up plek tot een Stay Around plek. Een What’s Up plek is een kleinere plek voor 5 tot 10 jongeren die bij elkaar komen en bijpraten. Een Stay Around plek is een iets grotere plek voor 10 tot ca. 10 jongeren. Vaak gaat zo’n plek samen met goed ingerichte sportplekken.
Evenementen kunnen bijdragen aan ontmoeten en het verbinden van inwoners en ondernemers. We willen in de drie grote kernen per kern minimaal één geschikte locatie voor (kleine) evenementen. Indien er nog geen geschikte evenementenlocatie is, verkennen we samen met inwoners en ondernemers waar en hoe we een geschikte evenementenlocatie kunnen realiseren en welke investeringen van welke partijen hiervoor nodig zijn.
Kernvisie Hedel - Gemeente Maasdriel
• Pantoffelzones en –routes Bij de inrichting van de openbare ruimte is aandacht voor de steeds ouder wordende samenleving. Pantoffelzones rond belangrijke voorzieningen en gemeenschappelijke ruimtes zijn een uitkomst om Hedel ook in de toekomst goed bereikbaar en toegankelijk te houden, voor jong én oud. De pantoffelzones- en routes kennen zo min mogelijk hoogteverloop (drempels, stoepranden e.d.) en zijn gebruiksvriendelijk ingericht.
• Ondersteuning We streven naar een kleinschalige maatschappelijke opvang realiseren in één van de kernen. • • •
• Meedoen De gemeente draagt zorg voor de (tijdelijke) ondersteuning van inwoners in alle dorpskernen op het gebied van bestaanszekersheid, samenred-zaamheid, meedoen, ontwikkeling en ondersteuning. De focus ligt hierbij op de preventie, gezondheid/leefstijl en beweging. Dit doe we door: • Fysieke toegang voor inwoners voor het stellen van (hulp)vragen op het gebied van jeugd, Wmo en participatie op het adviesplein in het Gelre’s End in Hedel • We zetten in op de ontmoetingsfunctie van Gelre’s End, denk aan open eettafels, open inloopvoorzieningen en huiskamer in dorpshuis Gelre’s End. • We ondersteunen activiteiten van inwoners zelf en de maatschappelijke organisaties en vrijwilligersorganisaties via de subsidieregeling Goed Idee Doe Er Iets Mee en het uitvoeringsprogramma leefbaarheid. • We regelen/organiseren vervoer in het geval van leerlingenvervoer, vervoer naar gecontracteerd aanbod Wmo/jeugd en de vervoersindicatie voor de regiotaxi. • Sociale veiligheid We hebben blijvend aandacht voor de ervaren overlast rond het Kasteelplein, de parkeerplaats bij Gelre’s End en het sportcomplex.
•
• •
• • •
•
•
Gezondheid Ambitie uitplaatsen hinderlijke bedrijven kernen en linten (halen uit omgevingsvisie) We zetten in op behoud en ontwikkeling van voorzieningen die uitnodigen tot ontmoeten en bewegen, zowel in de openbare ruimte als binnen. De gemeente zet zich in voor het toekomstbestendig maken van (sport)verenigingen. De mogelijkheden worden onderzocht voor de verdere ontwikkeling van (sport) accommodaties, waar mogelijk in combinatie met recreatieve voorzieningen. Maatschappelijke voorzieningen Extra aandacht voor de verbinding (toegankelijkheid) tussen het centrum en ontmoetingsplekken (bijvoorbeeld dorpshuis en adviesplein Gelre’s End en andere maatschappelijke voorzieningen). Schoolgebouw(en) willen we meer benutten voor ontmoeten na schooltijd (meervoudig ruimtegebruik in tijd). We houden wonen en zorg gescheiden bij woonvormen voor bijzondere doelgroepen Faciliteren van tijdelijke woningen op plaatsen waar op korte termijn geen vaste woningbouw wordt voorzien, mits sprake is van een evenwichtige toedeling van functies aan locaties Als er bij toekomstige ontwikkelingen mogelijkheden zijn om diverse maatschappelijke functies samen te brengen in één gebouw, dan wordt hierop ingezet. In de openbare ruimte is er voldoende en veilige speelruimte.
Belangrijk is het blijven aanbieden van een gevarieerd en evenwichtig speelaanbod en de bewustwording van de bespeelbare openbare ruimte (informele speelruimte).
15
2.2.6
Levendig en aantrekkelijk centrum
• Dorpscentrum als verblijfsgebied Op dit moment wordt het dorpscentrum als onaantrekkelijk ervaren. Het winkelaanbod is op niveau, maar met name de uitstraling van het gebied is aan verbetering toe. Ook het drukke verkeer door het centrum draagt niet bij aan de beleving. Om het centrum aantrekkelijker te maken, wordt ingezet op het ontwikkelen van een verblijfsgebied en te komen tot een aantrekkelijk, groen en levendig lokaal dorpscentrum. Dat betekent meer ruimte voor ontmoeting en meer ruimte voor de fietser en voetganger, waar de auto te gast is. Ook het maken van duidelijke entrees (bijv. met materialisatie) draagt hieraan bij. En een centrum dat schoon, heel en veilig is en wordt gehouden in samenwerking met of door inwoners en ondernemers. Essentieel om samen met ondernemers en betrokkenen te kijken welke mogelijkheden er zijn voor Hedel om bij een eventueel vertrek van de scholen in het centrum de openbare ruimte her in te richten. • Samenhang tussen centrum en kasteelruïne Samenhang in centrum versterken door Kasteelruïne bij centrum te betrekken en in te richten als groene ontmoetingsplek. Openheid en verbinding tussen kasteelplein en Jumbo verbeteren bij herstructurering centrum bijvoorbeeld door thematische routes.
• Samenhang tussen centrum en ontmoetingsplekken Extra aandacht voor de verbinding tussen het centrum en ontmoetingsplekken (bijvoorbeeld dorpshuis Gelre’s End en andere maatschappelijke voorzieningen). • Diversiteit in functies en voorzieningen Specifiek voor Hedel geldt dat het gewenst is om de diversiteit in functies in het gebied te vergroten. De gemeente zet in op branches die nog niet in het gebied aanwezig zijn, zoals mode en horeca. De uitstraling
Kernvisie Hedel - Gemeente Maasdriel
van het gebied moet vervolgens aansluiten bij de gewenste beleving. Detailhandel wordt zoveel mogelijk in de centra geconcentreerd. Huidige detailhandel buiten het centrum wordt gerespecteerd, maar uitbreiding wordt met terughoudendheid bekeken. Daarnaast neemt de gemeente bij bestemmingsplanherzieningen, daar waar mogelijk (en zonder planschade), niet in gebruik zijnde detailhandelsbestemmingen weg. Nieuwe detailhandel buiten het centrum wordt niet toegestaan. Uitgangspunt met betrekking tot bed & breakfasts in het centrum is dat deze voorstelbaar zijn bij woningen, zolang deze niet de ruimte innemen van een winkel of horeca met gevelfunctie . 2.2.7
Identiteit
• Sterke dorpsranden en entrees Hedel is van oudsher een echt handelsdorp, op het knooppunt van diverse routes (weg, spoor en water). De kern is een hoogtepunt van bewegingen en richtingen. De dorpsranden en entrees doen op dit moment geen recht aan de identiteit van Hedel. Het is daarom belangrijk om de uitstraling van de dorpsranden en entrees te versterken met aandacht voor de identiteit van het handelsdorp Hedel. Ook het versterken van de identiteit van Hedel als ‘Keukenhof van de Bommelerwaard’ is een gedachte. Hierover dient nog een beleidsafweging te worden gemaakt. • Zachte randen en groene inprikkers Belangrijk voor het dorp is een zorgvuldige inrichting met ‘zachte’ randen en geleidelijke groene overgangen bij bedrijventerreinen en recreatiegebieden. Het doortrekken van boomstructuren die van algemeen belang zijn voor de gehele gemeente draagt hieraan bij. Vanaf de westgrens van Hedel is het wenselijk dat groene lijnen het dorp insteken die de hoofdstructuur van het Hedels woongebied versterken. Ook het ontwikkelen van een landgoedzone aan de westgrens van Hedel waar recreatiemogelijkheden gerealiseerd kunnen worden draagt bij aan een
geleidelijke overgang biedt tussen het dorpsgebied en de open kom. Hierover dient nog een beleidsafweging te worden gemaakt. • Vrijmaken van de oeverwallen Specifiek voor Hedel geldt dat de gemeente streeft naar het vrijmaken van de oeverwallen van grootschalige bedrijven voor glastuinbouw en paddenstoelenteelt. Deze bedrijven kunnen verplaatsen naar gebieden die zijn aangeduid al herstructureringsgebied glastuinbouw of afweegbaar gebied voor glastuinbouw 2.2.8
Beleefbaar landschap en uiterwaarden
• Versterken landschapskwaliteiten In Hedel is het versterken van de ruimtelijke structuur en de eigen identiteit van de oeverwallen is wenselijk. Hierbij is behoud van karakteristieke landschaps-, ontginnings- en bewoningspatronen (verkavelingen, wegenstructuren, bebouwing, etc.) van belang. Daarbij is het behouden en vergroten de herkenbaarheid van cultuurhistorisch waardevolle elementen en groenrode ‘parels’ in relatie tot de landschappelijke context (vluchtheuvels, dellen, woerden, historische bebouwing, forten, molens, kastelen en eendenkooien) het uitgangspunt. Met name de (zuid)westgrens van Hedel is een aandachtspunt bij de versterking van de ruimtelijke structuur en identiteit van de oeverwallen De (historische) dijken binnen de gemeente Maasdriel, met name buiten de kernen, zijn belangrijke identiteit- en structuurdragers. Vanuit dit oogpunt dient op een goede wijze met de waardevolle kenmerken van deze dijken om te worden gegaan. • Recreatief medegebruik van het landschap versterken (extensief) Om het landschap en de uiterwaarden beleefbaar te maken, zet Hedel in op het versterken van het recreatief medegebruik van het landschap. Bij extensief recreatief medegebruik is sprake van vormen van natuurvriendelijke recreatie die in hoofdzaak gericht is op natuur- en
16
landschapsbeleving. Denk in Hedel aan natuurbeleving voor kinderen en het onder de aandacht brengen van bestaande recreatieve routes. Ook nieuwe klompenpaden, wandel en struinroutes en fietspaden in de zone tussen Well, Ammerzoden en Hedel (specifiek het gebied rond Gelre’s End/de Hedelse Benedenwaard) versterken de beleefbaarheid van het landschap. • Recreatief (door)ontwikkelen Gelre’s End Er liggen kansen om recreatiegebied Gelre’s End (Soepkom) te ontwikkelen als lokaal, recreatief strandbad (inclusief verbeteren waterkwaliteit). Ook de verbinding met het centrum is aan verbetering toe. Er liggen kansen om fiets- en wandelroutes, activiteiten en voorzieningen te ontplooien en bestaande routes beter onder de aandacht te brengen. • (Recreatief) ontwikkelen van dijkzone/uiterwaarden Rivierfront Hedel is een afweegbaar gebied voor transformatie naar recreatie in combinatie met wonen (Masterplan Maas). Functioneel ligt de focus op het versterken van waterrecreatie, horeca aan de dijk, et cetera. Hierin behoort het faciliteren van nieuwe kleinschalige verblijfsrecreatie (B&B, boetiekhotel en of camperplaatsen / minicamping) langs de Maas behoort tot de mogelijkheden.
Ook liggen er in dit gebied kansen voor: • het op termijn verplaatsen van het zandoverslagbedrijf • het inzetten op het recreatief potentieel van de havens: Meer profileren, inzetten op pauzevoorzieningen voor recreanten en de algehele uitstraling verbeteren.
het verbeteren van de ecologische waarden, samen met omwonenden. 2.2.9
Verbonden met Water
• Zicht vanaf de dijk op de Maas In Hedel versterken doorzichten naar rivierenlandschap de beleefbaarheid van het water. De dijk slibt echter steeds verder dicht. Door toevoeging van bebouwing, erfafscheiding en beplanting wordt het aantal doorzichten richting het landschap steeds kleiner. Hiermee ontstaat het risico dat een belangrijke karakteristiek van de dijk steeds verder verloren gaat. Het is daarom belangrijk dat het behoud van bestaande doorzichten geborgd wordt en het creëren van nieuwe doorzichten gestimuleerd wordt. En dat op een goede wijze wordt omgegaan met de waardevolle kenmerken van de historische dijk (identiteit- en structuurdrager) bij nieuwe ontwikkelingen. We zetten ons in om het recreatief potentieel van de havens (meer profileren, inzetten op pauzevoorzieningen voor recreanten en uitstraling) te verbeteren.
Qua natuurontwikkeling in de uiterwaarden ligt de nadruk op: • Het gefaseerd afzetten van houtopstand bij de Dronkewaardswiel, het tegengaan van verlanding, het versterken van de oeverlijnen, het herstellen van de kweldam en het versterken van de verbinding met de dijk. • Bij de Nieuwe Wiel ligt de nadruk op het accentueren van de grote kwelkom, het versterken van de beleving aan de zuidwestkant en
Kernvisie Hedel - Gemeente Maasdriel
17
Kernvisie Hedel - Gemeente Maasdriel
18
3
Ruimtelijk Kwaliteitskader
3.1
Dijkzone en uiterwaarden
Om de ambities uit hoofdstuk 2 te kunnen waarmaken is het belangrijk om enerzijds houvast te bieden voor de waarden van de kern en anderzijds ruimte te geven aan ontwikkelingen. De opgaven en doelstellingen voor Hedel staan niet op zichzelf. Er bestaan veel onderlinge verbanden en ook is er overlap. In een gebied of ruimtelijke structuur spelen er vaak verschillende opgaven. Het is daarom van belang om de opgaven in een gebied in samenhang te bekijken. Voor Ammerzoden zijn de volgende ruimtelijke eenheden gehanteerd: • Dijkzone en uiterwaarden • Kernrand • Centrum • Woongebieden • Werkgebieden Per ruimtelijke eenheid (deelgebied) geeft het RKK aan welke opgaven en doelstellingen (hoofdstuk 2) in samenhang kunnen worden bezien en welke onderlinge koppelingen er kunnen worden gemaakt. Deze zijn verwerkt in de ruimtelijke uitgangspunten, principes en inspiratiebeelden. De ruimtelijke uitgangspunten zijn kaderstellend (en hard), zodat kernkwaliteiten behouden of versterkt worden. Hierbij zijn een aantal uitwerkingen (richtlijnen of ideeën) gegeven, die op kernachtige wijze de essentie verbeelden en omschrijven. Zo’n uitwerking vraagt nog om een concrete toepassing en doorvertaling in een daadwerkelijk ontwerp/plan. In het RKK zijn hiervoor inspiratiebeelden opgenomen ter illustratie.
Kernvisie Hedel - Gemeente Maasdriel
Ruimtelijke uitgangspunten 1. De dijk is en blijft herkenbaar als een doorlopend en onderscheidend element in het landschap. 2. Cultuurhistorische waarden zoals de wielen en de dijk worden beschermd en benut bij nieuwe ontwikkelingen. 3. Nieuwe initiatieven doen geen afbreuk aan de Lintbebouwing, de uiterwaarden en natuurgebieden (bijzondere welstandsgebieden niveau 2). Waar mogelijk worden deze versterkt. 4. Versterken recreatief gebruik en beleving van de dijk en uiterwaarden (o.a. met de inrichting van de openbare ruimte) 5. Behouden en versterken natuurwaarden Benedenwaarden, Bovenwaard en Gelders Natuurnetwerk (NNN) binnen én buitendijks (o.a. uiterwaarden, wielen, Benedenwaard en Bovenwaard). 6. Behouden of versterken functie waterveiligheid.
Figuur 5: Situatiekaart dijkzone en uiterwaarden
Ruimtelijk DNA De dijk langs Hedel kent een ander karakter dan langs Ammerzoden. Alleen het centrumgebied rijkt tot aan de dijk, waarbij grotendeels tot over de dijk heen is gebouwd. Hierdoor is de dijk rondom het centrumgebied niet duidelijk herkenbaar. De dijk is hier het dichtst bij de Maas gelegen, op andere plekken is de afstand tussen de dijk en de Maas (de uiterwaarden) vrij groot. Buiten het centrumgebied is de dijk wel goed herkenbaar. Ten westen van het centrum is er een afwisseling van bebouwing en open plekken langs de dijk (binnendijks) Aan de oostzijde wordt de dijk meerdere keren onderbroken door grootschalige infrastructuur: Oude Rijksweg, spoor en verderop de A2. Op tussenliggende delen vormt de dijk een duidelijk overgang van het dorp naar de onbebouwde uiterwaarden.
19
Ruimtelijke principes 1. De dijk is en blijft herkenbaar als een doorlopend en onderscheidend element in het landschap. • Bestaande zichtvelden naar de Maas en uiterwaarden (beleefbaarheid van het water) waarborgen. • Herkenbaarheid van de dijk als harde grens versterken: de dijk vrijhouden van nieuwe beplanting en bebouwing, zo blijft de dijk een onderscheidende entiteit. • Vrijhouden van zichtlijnen vanuit de dijk naar de wielen (Nieuwe Wiel, Het Werdje, Dronkaardswiel), de kerktorens, zicht op Den Bosch en de Treurenburg. • Creëren en stimuleren van nieuwe doorzichten aan de dijkzone. • Verrommeling van de Molendijk - met onder meer schuren en opslag – tegengaan en weghalen van functies die niet bijdragen aan de ruimtelijke beleving indien mogelijk. 2. Cultuurhistorische waarden zoals de wielen en de dijk worden beschermd en benut bij nieuwe ontwikkelingen. • Bij de Dronkaardswiel ligt de nadruk op het gefaseerd afzetten van houtopstand, het tegengaan van verlanding, het versterken van de oeverlijnen, het herstellen van de kweldam en het versterken van de verbinding met de dijk. • Bij de Nieuwe Wiel ligt de nadruk op het accentueren van de grote kwelkom, het versterken van de beleving aan de zuidwestkant en het verbeteren van de ecologische waarden, samen met omwonenden.
• Met name de (zuid)westgrens van Hedel is een aandachtspunt bij de versterking van de ruimtelijke structuur en identiteit van de oeverwallen. • Behoud van Maas-Lelyprofiel met bakenbomen aan het water • Verbeteren van de (digitale) beleving van cultuurhistorische elementen langs de dijk (bijv. met historische foto’s, informatieborden, qr-code of materialisatie).
Kernvisie Hedel - Gemeente Maasdriel
Figuur 6: Ruimtelijke principes voor uitgangspunten 1 t/m 3 (deels 4)
20
3. Nieuwe initiatieven doen geen afbreuk aan de Lintbebouwing, de uiterwaarden en natuurgebieden (bijzondere welstandsgebieden niveau 2). Waar mogelijk worden deze versterkt. • Het afwisselend beeld vanaf de dijk behouden en versterken. Variatie in brede open zichtvelden naar de Maas is nodig, afgewisseld met een ruimtelijke versmalling van de dijk door clusters dijkbebouwing en beplanting. 4. Versterken recreatief gebruik en beleving van de dijk en uiterwaarden (o.a. met de inrichting van de openbare ruimte) • Recreatieve verbinding voor voetgangers en fietsers tussen historisch centrum (kasteel, kerk, e.o.), winkelgebied (Voorstraat) en Gelre’s End/haven/dijk/uiterwaarden via inrichting openbare ruimte mogelijk maken. • Dijk, uiterwaarden en Maas ter hoogte van centrumgebied beleefbaar maken: • Goede doorzichten maken vanaf Molenstraat naar uiterwaarden en Maas. • Kwaliteitsslag Gelre’s End, zowel bebouwing als het parkeerterrein; sterkere relatie centrum-dijk-uiterwaarden. • Mogelijke verplaatsing van zandbedrijf biedt kans voor recreatieve ontwikkeling, bijvoorbeeld door relatie met het water te versterken. • Verblijfskwaliteit rondom Gelre’s End aan de dijk verhogen. • Aantrekkelijke dorpsentree ter hoogte van Jacht Club Hedel met een goede loopverbinding naar het centrum creëren .
• Struinpaden vanaf Hoogendoornlaantje en Molenstraat/Gelre’s End naar de uiterwaarden Benedenwaarden aanleggen. • Dijk accentueren in de openbare ruimte, bijv. in type bestrating. • Het autoluw maken van dijk met (deels) 30km/u regime en shared space-inrichting als wandel- en fietsroute tussen Well en Ammerzoden en Hedel is een belangrijke beleidsafweging. • Dijk voorzien van een verblijfskarakter en een aantal verblijfsplekken (rust- en informatiepunten met hoogwaardige materialisering
Kernvisie Hedel - Gemeente Maasdriel
Figuur 7: Ruimtelijke principes voor uitgangspunt 4
21
•
•
•
zoals gebakken klinkers of natuursteen, zitplekken en groen), zoals bij Gelre’s End en Jacht Club Hedel. Auto is te gast op de dijk. Recreatief extensief medegebruik van het landschap versterken met klompen- en struinpaden in de uiterwaarden tussen Hedel, Ammerzoden en Kerkdriel. Specifiek het gebied rond Gelre’s End/ de Hedelse Benedenwaard. Deze struinpaden zijn verbonden met Hoogendoornlaantje en Molenstraat/Gelre’s End. Fietsvriendelijke aantakking snelfietsroute naar Den Bosch (Oude Rijksweg). Herinrichting dorpsentree fietsknooppunt 97/Jacht Club Hedel (zie paragraaf centrum). Bestaande routes zichtbaarder maken en toegankelijkheid verbeteren.
5. Behouden en versterken natuurwaarden Benedenwaarden, Bovenwaard en Gelders Natuurnetwerk (NNN) binnen én buitendijks (o.a. uiterwaarden, wielen, Benedenwaard en Bovenwaard). • Natuurlijke begrazing en beheer. • Kleinschaliger landschappelijke inrichting van uiterwaarden door de aanplant van beplantingen. • Laag struweel op perceelsgrenzen. • Poelen toevoegen in de uiterwaarden. • Van landbouw naar natuurontwikkeling, of natuurinclusieve landbouw. • De dijk heeft een groene bloemrijke grasbekleding met ecologische waarden 6. Behouden of versterken functie waterveiligheid. • Ruimte houden voor dijkversterkingen op het dijktraject Well-Rossum.
Figuur 8: Ruimtelijke principes voor uitgangspunten 5 t/m 6
Kernvisie Hedel - Gemeente Maasdriel
22
Inspiratiebeelden
Figuur 9: Verblijfskwaliteit bij de dijk en relatie met het water
Figuur 12: Beleving cultuurhistorische elementen
1
Bron: Esters Heem
Kernvisie Hedel - Gemeente Maasdriel
Figuur 10: Struinpaden door uiterwaarden
Figuur 11: Versterken natuurwaarden in uiterwaarden
Figuur 13: 30km/u-inrichting dijk (auto te gast)
Figuur 14: De dijk herkenbaar en open zicht naar de uiterwaarden
2
Bron: Natuurmonumenten
23
3.2
Kernrand
Ruimtelijk DNA De kernrand van Hedel kent een minder herkenbare en versnipperde structuur. Aan de oostzijde wordt de dorpskern begrensd door de in 2009 ontwikkelde randweg. Deze weg vormt een harde rand met het buitengebied en zou hierin dus een kwaliteitsslag verdienen.
Ruimtelijke uitgangspunten 1. Versterken van de uitstraling van de dorpsranden van Hedel. 2. Noord(west)rand van de kern als ‘groene geledingszone’ inrichten. 3. Verbeteren bestaande overgangen van landelijk naar dorpsgebied met aandacht voor een samenhangend dorpsbeeld en de aanwezige relatie tussen de dorpskern en het omliggend landschap. 4. Versterken landschappelijke structuur in de oeverwallen. 5. Versterken herkenbaarheid en uitstraling van de dorpsentrees, met name het accentueren van oude linten. 6. Kenmerkende en beeldbepalende bebouwing langs de historische linten aan de dorpsranden beschermen en zichtbaar houden. 7. Barrièrewerking Oude Rijksweg verminderen. 8. De aanwezige natuur(waarden) in de dorpsrand behouden en waar mogelijk versterken in combinatie met ecologische, recreatieve en klimaatbestendige inrichting voor o.a. waterberging.
Figuur 15: Situatiekaart kernrand
Kernvisie Hedel - Gemeente Maasdriel
24
1. Versterken van de uitstraling van de dorpsranden van Hedel 2. Noord(west)rand van de kern als ‘groene geledingszone’ inrichten3. 3. Verbeteren bestaande overgangen van landelijk naar dorpsgebied met aandacht voor een samenhangend dorpsbeeld en de aanwezige relatie tussen de dorpskern en het omliggend landschap. 4. Versterken landschappelijke structuur in de oeverwallen. • Aan de west- en noordzijde van de kern kan de overgang naar het buitengebied worden verzacht, bijvoorbeeld door het toevoegen van groen en bomen langs de randweg (N831). • Het toevoegen van laanbeplanting draagt bij aan de landschappelijke inpassing van het stedelijk gebied aan de westkant van Hedel. • Aan de noordzijde vormen de grootschalige bedrijven voor een harde overgang naar het omliggende (van oorsprong kleinschalig) landschap. Door het toevoegen van landschapselementen kan de overgang worden verzacht en daarnaast het kleinschalig cultuurlandschap worden hersteld. Goed voorbeeld is het landschapspark langs Vos Trucksparts (Broekheuvelsestraat). • De westgrens van Hedel kan ontwikkeld worden als een landgoedzone waar recreatiemogelijkheden gerealiseerd kunnen worden. • Zorg voor een mooie landschappelijke overgang naar de komgebieden (noordrand), waarin de landschappelijke gradiënt van droog naar nat herkenbaar wordt gemaakt.
• Versterk de groene rafelige dorpsranden met een afwisseling van kleine rode ontwikkelingen en groene gebieden. • Bouw voort op de organisch gegroeide opzet van het oeverwallen-landschap (oost- en westranden) met slingerende wegen en onregelmatige verkaveling. • Behoud en terugbrengen van doorzichten naar komgebieden en uiterwaarden. • Waar mogelijk herstellen van oorspronkelijke doorzichten en structuren die door stedenbouwkundige uitbreidingen teniet zijn gedaan. • Behoud van verspreid aanwezige kwaliteiten (hoogstamboomgaarden en open percelen) en gebruik van beplanting (wegbeplanting en gebiedseigen beplanting).
Kernvisie Hedel - Gemeente Maasdriel
Figuur 16:
Ruimtelijke principes voor uitgangspunten 1 t/m 7
25
•
•
•
Met name de (zuid)westgrens van Hedel is een aandachtspunt bij de versterking van de ruimtelijke structuur en identiteit van de oeverwallen. Versterk hier de kleinschaligheid en afwisseling door aanleg en beheer van groene landschapselementen zoals lanen, singels, boomgaarden, erfbeplantingen en bosschages. Mocht Hedel op termijn uitbreiden aan de zuidwestrand moet dit goed landschappelijk ingepast worden: • Landschappelijke structuren en bomenlanen behouden. • Boerderijlinten herkenbaar houden als onderscheidende entiteiten. Boerenerven herkenbaar houden als onderscheidende entiteiten met een voldoende groenbuffer tussen de dorpen zodat de dorpen niet aan elkaar groeien.
5. Versterken herkenbaarheid en uitstraling van de dorpsentrees, met name het accentueren van oude linten. 6. Kenmerkende en beeldbepalende bebouwing langs de historische linten aan de dorpsranden beschermen en zichtbaar houden. • Zichtbaar maken van de waaier van stroomruggen in de openbare ruimte. Waaiervormige structuur zijn de routes, die een eenduidig beeld vormen vanaf de rand van de kern tot in de kern. • Groene herkenbare inrichting van de dorpsentrees, eventueel gecombineerd met een monument of ander icoon dat de identiteit van Hedel uitstraalt. Bijvoorbeeld een verwijzing naar ‘handelsdorp’. • Vrijhouden van zicht op monumenten. • De kruisingen met oude linten verdienen hierin speciale aandacht. • Door het gebruik van een afwijkende boomsoort of andere ruimtelijke markering wordt de entree benadrukt i.c.m. veilige oversteekplaatsen over de Baronieweg.