concept-kernvisie Ammerzoden (werkdocument) (1)
Tekst van het document
Kernvisie Ammerzoden Gemeente Maasdriel Concept 2.2 Werkdocument
colofon
projectnaam Kernvisie Ammerzoden datum 26 september 2023 projectnummer P05797 opdrachtgever Gemeente Maasdriel BRO projectleider RT projectteam RvO TvG TN bron kaft BRO
Bosscheweg 107 5282 WV Boxtel +31 (0)411 850 400 info@bro.nl www.bro.nl
Inhoudsopgave 1
Inleiding
4
2
Koers
9
3
Ruimtelijk Kwaliteitskader
19
4 Uitvoeringsprogramma
44
1.1 1.2 1.3
2.1 2.2
3.1 3.2 3.3 3.4 3.5
Waarom een kernenvisie? De trots van Ammerzoden Opbouw van de visie
Strategische uitgangspunten Ontwikkelingsrichting Ammerzoden
Dijkzone en uiterwaarden Maasarm en kernrand Centrum Woongebieden Werkgebieden
4 5 7
9 13
19 24 29 34 39
Kernvisie Ammerzoden - Gemeente Maasdriel
3
1
Inleiding
Voor u ligt de kernvisie Ammerzoden. Deze fraaie kern is gelegen in het open polderlandschap van de gemeente Maasdriel. Ammerzoden maakt deel uit van de drie grootste kernen van de gemeente, met een verzorgende functie voor de andere kernen en de inwoners van het buitengebied.
1.1
Waarom een kernenvisie?
Maasdriel bruist van ambitie en er komen veel uitdagingen op de gemeente en haar inwoners af. Bijvoorbeeld op het gebied van woningbouw, voorzieningen, toerisme en recreatie. De drie kernen Ammerzoden, Hedel en Kerkdriel spelen een grote rol in het realiseren van die ambities en uitdagingen. Ze hebben een belangrijke functie voor het vitaal, leefbaar en aantrekkelijk houden van de gemeente Maasdriel als geheel. Om alle ontwikkelingen nu en in de toekomst in goede banen te leiden, zijn er voor de drie grote kernen kernenvisies gemaakt. Voor u ligt de kernvisie van Ammerzoden. Op sommige onderdelen is deze hetzelfde als de andere twee visies, maar op de onderdelen die voor Ammerzoden anders zijn dan de andere kernen is de visie toegesneden op deze kern. Het behouden van kwaliteit én voldoen aan de behoefte van de lokale gemeenschap is een belangrijk uitgangspunt voor deze visies. De onderwerpen in de kernenvisies worden vanuit de ruimtelijke en fysieke, en de sociale en maatschappelijke kant benaderd. Ammerzoden, Hedel en Kerkdriel hebben een groot aanbod van voorzieningen. Daar maken ook de kleinere, omliggende kernen gebruik van. Het is daarom belangrijk om het voorzieningenaanbod in de grotere kernen te behouden en te versterken.
Daarnaast streeft de gemeente in deze drie kernen de grootste groei na als het gaat om woningbouw en hebben de kernen door hun ligging een belangrijke rol om van Maasdriel de toeristische en recreatieve
Figuur 1: Overzichtskaart Ammerzoden, Hedel en Kerkdriel
Kernvisie Ammerzoden - Gemeente Maasdriel
4
gemeente aan de Maas te maken die zij graag wil zijn. Deze kernenvisies beschrijven hoe de gemeente gericht aan de slag gaat met deze uiteenlopende doelen en ambities.
1.2
De trots van Ammerzoden
Om te kunnen bouwen aan de toekomst is het belangrijk om te weten waar je trots op bent. Wat maakt Ammerzoden de mooie plek om te wonen, werken en bezoeken? Wat moet behouden blijven richting de toekomst? Kortom, wat is de trots van Ammerzoden? Ammerzoden is een groen, landelijk en van oorsprong Brabants boerendorp. Ammerzoden heeft een dorps, gezellig en landelijk karakter. Het dorp wordt omringd door een bijzonder landschap. Zo is de oude maasmeander in Ammerzoden van bovenaf duidelijk zichtbaar evenals twee ‘wielen’. Ook voor recreanten heeft Ammerzoden genoeg te bieden, zoals het middeleeuwse kasteel Ammersoyen. Mensen wonen graag in Ammerzoden en er heerst een ‘ons kent ons’ gevoel. Het landschap rond Ammerzoden is door de eeuwen heen sterk beïnvloed door de waterloop van de Maas. Nadat men de meander van de Maas bij Ammerzoden (de Ammer) had afgesloten is De Ammer grotendeels verland. Tot de dag van vandaag is de oude maasmeander van bovenaf nog duidelijk zichtbaar in het landschap, onder andere door de Meersloot die de oude Maasbedding volgt. De bebouwing van Ammerzoden heeft zich geconcentreerd binnen de contour van de maasmeander. Aan de noordoostzijde van de Meersloot ligt Wordragen. Dit buurtschap is opgebouwd uit een rij kunstmatig opgeworpen woonheuvels: woerden.
Deze ophogingen van erven (terpachtige ontwikkeling) was het gevolg van de grote regelmaat aan dijkdoorbraken. Het bijzondere landschap rond Ammerzoden biedt een oase van natuur en rust, dat met name te beleven is in de uiterwaarden langs de Maas. In de omgeving zijn twee ‘wielen’ zichtbaar in het landschap: de wielen
Figuur 2: Overzichtskaart Ammerzoden met deelgebieden
Kernvisie Ammerzoden - Gemeente Maasdriel
5
bij het Slot van Well en het wiel van Teskes. Dat zijn overgebleven meertjes na een dijkdoorbraak. De dijken werden veelal na een doorbraak om het wiel aangelegd, waardoor de dijken een sterk slingerend verloop kregen. De dijk vormt nu dan ook de begrenzing van de uiterwaarden. Een versmalling van het profiel op de dijk vormt de informele entree van het dorp. Langs de verschillende dijkstructuren is nog veel typerende dijkbebouwing aanwezig. Het dorp heeft verder twee ontsluitingswegen. De Bernseweg, die overgaat in de Haarstraat, is de hoofontsluitingsweg van het dorp. Daarnaast is er een ontsluiting vanaf bedrijventerrein Uilecoten richting de Achterdijk. De dorpskern van Ammerzoden zelf heeft een welvarende, agrarische uitstraling. Met name de oostrand kent een authentiek, agrarisch karakter. De meeste hedendaagse agrarische bedrijvigheid is te vinden aan de noordzijde van het dorp. De bewoners van Ammerzoden vinden hun dorpskern heel sfeervol. De traditionele (agrarische) bebouwing is ruim opgezet en geeft de kern een dorps karakter. De oude linten en het gebied rondom het kasteel bestaan uit kenmerkende statige bebouwing, hoogwaardige architectuur en vooral vrijstaande panden met beperkte omliggende open ruimte. Kenmerkend cultuurhistorische element is uiteraard Kasteel Ammersoyen, een Middeleeuwse waterburcht aan de rand van het dorp.
De natuurlijke omgeving en cultuurhistorie in het dorp trekken zeker ook bezoekers van buiten het dorp.
vrijstaande woningen meer gelijkvormig zijn. De uitbreiding van de jaren ‘80 heeft een uniform beeld met veel groen op straat en voornamelijk vrijstaande woningen en rijtjeswoningen. De vrijstaande woningen aan de dorpsrand, onderaan de dijk, verschijnen vanaf de jaren ’90. Het is een afwisselend geheel van grote boerderijen met loodsen, rijtjeswoningen en vrijstaande woningen met uitzicht op de polder. De meeste bedrijvigheid concentreert zich op de lokale bedrijventerrein Uilecoten en Bernseweg. Opvallend is dat Ammerzoden voor een kleine kern toch relatief grootschalige bedrijven huisvest. Met name de Bernseweg heeft een industrieel karakter. De Uilecoten kenmerkt zich door kleinschaligheid van de bebouwing, gesitueerd rondom een ontsluitende lus-structuur. Hier ligt de bebouwing overwegend voor op de kavel aan de weg in één rooilijn. Ammerzoden huisvest verder relatief veel voorzieningen voor haar inwoners. De belangrijkste winkelvoorzieningen zijn geconcentreerd in de oude kern en het moderne winkelgebied De Haar. Maatschappelijke voorzieningen zijn ook in de oude kern en aan de Hogesteeg (kerk, onderwijs, zorg) gevestigd. De (sport) clubs- en verenigingen zijn geclusterd aan de Heiligenweg en naast het bedrijventerrein Uilecoten.
Voorbeelden van voorzieningen in Ammerzoden zijn het Zonnelied (zorginstelling), dorpshuis de Weesboom, een fietscrossbaan en handboogvereniging.
De historische kern van Ammerzoden is door de jaren heen aan de westkant uitgebreid met drie grootschalige nieuwbouwwijken. De eerste dorpsuitbreidingen vonden plaats langs de oude linten. De woningen zijn qua typologie vergelijkbaar, vaak met een verdieping en schuin dak. De openbare ruimte hier heeft vrij weinig groen. De uitbreiding vanaf de jaren ’60 bestaat uit twee-onder-een-kapwoningen in de buurten en vrijstaande huizen aan de dorpsrand. Beiden kennen een ruime opzet, maar hebben vrij weinig openbaar groen. De wijken met tweeonder-een-kapwoningen hebben een vrij afwisselend beeld terwijl de
Kernvisie Ammerzoden - Gemeente Maasdriel
6
1.3
Opbouw van de visie
De centrale uitgangspunten voor de kernenvisies komen uit de omgevingsvisie Bommelerwaard (OV), de Integrale Nota Samenleven en het Integraal Veiligheidsplan. In hoofdstuk 2 – Koers zijn deze weergegeven per thema. Vanuit de thematische uitgangspunten zijn per kern ambities geformuleerd voor de toekomst. Deze geven richting aan de aanpak van de belangrijkste opgaven in de kern. Dit gebeurt op basis van het lokale DNA, de identiteit, de opgaven en lokale behoeften. De rode draad komt voort vanuit de kernatlassen, het doorlopen proces (zie bijlage) en ambtelijke en bestuurlijke afstemmingen. Het kan zijn dat er tijdens het traject van de kernenvisies nieuwe ambities zijn ontstaan of dat er (lokale) afwijkingen zijn ten opzichte van de uitgangspunten OV. Over deze onderwerpen zal soms nadrukkelijk nog een beleidsafweging moeten plaatsvinden. Om de ambities te kunnen verwezenlijken is het van belang om enerzijds houvast te bieden, anderzijds ruimte te geven aan ontwikkelingen. Het Ruimtelijk Kwaliteitskader (RKK) in hoofdstuk 3 geeft aan de hand van ruimtelijke uitgangspunten, principes en inspiratiebeelden sturing aan de invulling van de opgaven. Tot slot geeft het uitvoeringsprogramma in hoofdstuk 4 een globaal overzicht van acties en interventies die bijdragen aan de ambities en passen binnen de regels van het RKK.
Dit biedt een goede leidraad om concreet aan de slag te gaan met de kernenvisies. In de bijlagen is nadere informatie opgenomen over het doorlopen planproces.
Figuur 3: Schematische opbouw van de visie
Kernvisie Ammerzoden - Gemeente Maasdriel
7
Kernvisie Ammerzoden - Gemeente Maasdriel
8
2
Koers
2.1
Strategische uitgangspunten
In de omgevingsvisie Bommelerwaard (OV), de Integrale Nota Samenleven en het Integraal Veiligheidsplan zijn al verschillende strategische keuzes gemaakt voor de kernen Ammerzoden, Hedel en Kerkdriel. Deze kernvisie bouwt daar op voort en zijn hiervan een uitwerking. Hierna zetten we de voor de kernenvisies relevante strategische uitgangspunten uit de omgevingsvisie Bommelerwaard thematisch op een rij. De uitgangspunten gelden voor alle drie de kernen en zijn geordend naar de volgende thema’s: • Klimaat, duurzaamheid en omgevingskwaliteit • Landbouw, economie en toerisme • Milieu, gezondheid en leefbaarheid • Wonen, welzijn en voorzieningen • Samenleven • Openbare orde en veiligheid 2.1.1
Klimaat, duurzaamheid en omgevingskwaliteit
•
Onze leefomgeving is zoveel mogelijk klimaatbestendig, circulair, groen, biodivers en natuurinclusief In de Bommelerwaard handelen we klimaatadaptief (in beleid en projecten), om in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust te zijn ingericht. We realiseren een klimaatbestendige inrichting van de openbare ruimte en geven daarbij als gemeente zelf het goede voorbeeld. Dit wil de gemeente bereiken door ruimte te geven aan groen en water bij nieuwe ontwikkelingen, maar ook door de verbetering van bestaande woonwijken. De gemeente gaat bij nieuwe plannen voor een waterneutrale inrichting, wat betekent dat de benodigde waterberging volledig wordt gecompenseerd. Bomen en groen zijn van grote betekenis in Maasdriel. De kernen hebben een groene identiteit. We gaan voor een eenduidige inrichting van
de openbare ruimte en groenstructuur en zetten in op het behouden van het schaarse groen in naoorlogse woonbuurten. Variatie in planten en dierensoorten is van groot belang. Gemeente Maasdriel wil hiervoor ruimte bieden door natuurgebieden verder te ontwikkelen en deze gebieden onderling met elkaar te verbinden. Ook buiten de natuurgebieden is er aandacht voor versterking van de biodiversiteit, zoals langs oevers, bermen en randen van grasland en akkers, in het openbaar groen van de kernen, maar ook in particuliere tuinen en erven. Bij toekomstige ontwikkelingen wordt de biodiversiteit, natuur en/ of bestaand groen integraal meegenomen in de plannen. We willen onze landschappelijke en stedenbouwkundige kernkwaliteiten behouden en versterken Als gemeente streven we naar het behoud en ontwikkeling van de landschappelijke en stedenbouwkundige kernkwaliteiten van de Bommelerwaard. We hebben aandacht voor een samenhangend dorpsbeeld en de aanwezige relatie tussen de dorpskern en het omliggend landschap. Het streven is dat verschillende identiteiten en landschapstypen te herkennen zijn en blijven. De rivier de Maas wordt ingezet als identiteitsdrager door de verbinding tussen het dorp en de Maas te verbeteren.
Speciale aandacht is nodig voor behoud en versterking van de cultuurhistorische en landschappelijke kwaliteit van de dijken, dijkbebouwing en karakteristieke dorpsgezichten aan de rivier en aan de landschappelijke overgangen naar de achterliggende gebieden.
•
We zijn een CO2-neutrale gemeente en richten onze leefomgeving daar op in In 2030 voldoet gemeente Maasdriel aan het Gelders Energie Akkoord en in 2050 aan het nationale klimaatakkoord. In 2050 wordt de energie die in de Bommelerwaard wordt verbruikt ook duurzaam opgewekt. Voor zonne-energie worden eerst bestaande mogelijkheden benut, zoals het plaatsen van zonnepanelen op daken en parkeerterreinen. Bij het realiseren van nieuwe woonwijken en bedrijventerreinen vormen duurzaam bouwen en een duurzame energievoorziening een uitgangspunt. Binnen de gemeente wordt ruimte geboden voor experimentele ontwikkelingen waar het gaat om het combineren van het opwekken van duurzame energie met andere functies.
•
De gemeente gaat verrommeling en eenvormigheid van de landschappen tegen en wil dat kwaliteiten behouden blijven. Streven is ook behoud van de eigen identiteit van de verschillende kernen. Met groene buffers tussen de kernen voorkomt de gemeente dat kernen tegen elkaar aangroeien. Toekomstige initiatieven moeten bijdragen aan het behouden, versterken of ontwikkelen van de kernkwaliteiten en/of moeten knelpunten meenemen. Dit kan door het landschappelijk inpassen van nieuwe plannen en te investeren in landschapselementen.
Kernvisie Ammerzoden - Gemeente Maasdriel
2.1.2
Landbouw, economie en toerisme
• We willen bestaande werklocaties toekomstbestendig houden Daarbij streven we naar kwaliteitsverbetering, intensivering en profilering. Belangrijk is het juiste bedrijf op de juiste plek, vergroten van intensief gebruik optimaal gebruik van panden en kavels en het tegengaan van oneigenlijk/gewenst gebruik. Dat kan alleen samen met ondernemers. •
We stimuleren voornamelijk duurzame vormen van mobiliteit, waaronder OV, voet,- en fietsverkeer en elektrisch vervoer Een goede en veilige bereikbaarheid is van essentieel belang. Gemeente Maasdriel zet in op een optimaal bereikbare gemeente. De openbare ruimte wordt zo ingericht dat deze toegankelijk en verkeersveilig is voor iedereen. Dit betekent goede autoverbindingen en parkeergelegenheid, met meer ruimte voor fietsers en voetgangers in de openbare ruimte. In de kernen en linten worden de doorgaande verkeersstromen verminderd. De dijken behoeven extra aandacht in verband met de verkeersveiligheid.
9
•
Onze toeristische hotspots en recreatieve sector zijn aantrekkelijk en toegankelijk, en maken gebruik van kwaliteiten van de Bommelerwaard Het toerisme in de Bommelerwaard heeft een prachtige basis, maar het ontbreekt nu nog aan voldoende aanbod in dag- en verblijfsrecreatie. Met het ontbreken van voldoende aanbod in dagrecreatie is er ook in het bijzonder aandacht voor de kernen Ammerzoden, Hedel en Kerkdriel. Het voorzieningenniveau kan met de komst van extra toeristen in stand worden gehouden en/of verbeteren. Door het toevoegen van beleving, meer divers aanbod en het verbeteren van het fysieke kwaliteitsniveau wil de gemeente inwoners en toeristen langer vasthouden in de centra. • Benutten van het ‘vliegwiel-effect’ Bij de ontwikkeling van een nieuw bedrijventerrein willen we het vliefwiel-effect gebruiken om ook andere opgaven als de energietransitie, herstructurering van andere terreinen en parkmanagement (ook voor bedrijven van andere terreinen) mee te nemen. 2.1.3 •
Wonen, welzijn en voorzieningen
We hebben kwalitatief goede woningen voor alle doelgroepen in een goed woonklimaat/ Een kwantitatief en kwalitatief verantwoorde groei van woningaanbod. Centraal staat het behouden en versterken van een aantrekkelijk woonklimaat in de Bommelerwaard. De gemeente Maasdriel blijft een aantrekkelijke gemeente om in te wonen, te werken en te recreëren, door juist te profiteren van de ligging tussen stedelijke gebieden én de landschappelijke waarden van de Bommelerwaard. Daarbij wil de gemeente perspectief bieden op voldoende goede woningen voor huidige en toekomstige inwoners. Er moet meer variatie komen in de woningvoorraad. De focus ligt op betaalbare en compacte woningen (voor jong en oud). Hierin is ook aandacht voor het faciliteren van geclusterde woonvormen, gezamenlijke ontmoeting en mogelijkheid van zorg en
ondersteuning. Nieuwbouw sluit aan op de woningbehoefte en autonome bevolkingsgroei van de kern. De nieuwbouw zorgt voor de realisatie van verschillende woningtypen en prijsklassen en geeft hiermee de huidige inwoners de mogelijkheid om binnen de gemeente invulling te geven aan hun veranderde woonwens. De nadruk ligt in beginsel op inbreiding (niet op uitbreiding), maar per situatie of kern maakt de gemeente hiervoor een afweging. •
We hebben voldoende bereikbare zorg-, welzijns- en overige voorzieningen, voor alle inwoners van onze gemeente / De kernen in onze gemeente zijn toekomstbestendige krachtige kernen. Het streven is een krachtige en vitale participatiesamenleving waarin inwoners zelfbewust en, indien nodig, samen met maatschappelijke organisaties en de gemeente regie voeren op het eigen bestaan. Streven is ook een inclusieve samenleving, waarin iedereen mee kan doen. Een groene omgeving met bereikbare voorzieningen (op loopafstand) en ruimte voor ontmoeting (zowel binnen als buiten). Met het oog op behoud en goede toegankelijkheid van voorzieningen ondersteunt de gemeente initiatieven voor verbreding van gebruik van voorzieningen en samenwerking tussen functies. Denk hierbij aan het organiseren van een goede aansluiting en bereikbaarheid van het voortgezet onderwijs en het bieden van een ondersteuningsstructuur voor kwetsbare inwoners met specifieke voorzieningen in de wijk. De gemeente hanteert hiervoor drie lagen: - Woonzorgzones geconcentreerd rondom verpleeghuiszorg; - Woonvormen gecombineerd met/dichtbij basisvoorzieningen; - Woonaanbod in alle kernen met eigen individuele aanbod van voorzieningen. Aandachtspunten zijn: (collectieve) vervoersmogelijkheden, informele versus formele zorgmogelijkheiden in de directe eigen omgeving, beschikbaarheid basisvoorzieningen in elke kern.
Kernvisie Ammerzoden - Gemeente Maasdriel
•
De centra van Kerkdriel, Hedel en Ammerzoden zijn toekomstbestendig en aantrekkelijk De centra hebben een aantrekkingskracht met een compact(er) kernwinkelgebied, een aantrekkelijke uitstraling, beleving, service en gastvrijheid. De focus ligt op kwaliteit in plaats van kwantiteit van de winkelgebieden. Een belangrijk onderdeel hiervan is het verbeteren van de fysieke toegankelijkheid van de openbare ruimte, zodat bijvoorbeeld voorzieningen en centra voor iedereen goed en veilig bereikbaar zijn. Het tegengaan van leegstand en verloedering is een prioriteit. Qua uitstraling krijgen de centrumgebieden een impuls (gezelligheid, sfeer en aandacht voor oude bebouwing, groen en uitstraling bedrijfsleven). De gemeente Maasdriel gaat samen voor een bloeiend centrum en richt zich op concentratie van de detailhandel in de centrumgebieden van Ammerzoden, Hedel en Kerkdriel. Nieuwe detailhandel buiten het centrum wordt niet toegestaan. 2.1.4
Milieu, gezondheid en leefbaarheid
•
We hebben een veilige, schone en gezonde leefomgeving, zowel boven als onder de grond De gemeente Maasdriel wil een gezond een veilige leefomgeving voor haar inwoners. Niet alleen nu, maar ook in de toekomst. Denk hierbij aan het scheiden van risicobronnen en gevoelige functies. Er is ook extra aandacht voor veiligheid in de doorontwikkeling van recreatie en toerisme en bij toename van evenementen en festivals. Voor het behoud van de goede milieukwaliteit in de Bommelerwaard hanteert de gemeente in principe de standaard wettelijke normen. •
De inrichting van onze leefomgeving stimuleert ontmoeting en een gezonde leefstijl De gemeente wil een gezonde leefomgeving en leefstijl voor alle inwoners van de Bommelerwaard. Gezondheid gaat over de woon- en werkomgeving, de gebouwen, de openbare ruimte, de lucht, de bodem, het water en mobiliteit. In een gezonde leefomgeving zijn voldoende
10
mogelijkheden om te bewegen, sporten en spelen, elkaar te ontmoeten, maar ook voldoende schone lucht en stilte. We zetten ons in voor het toekomstbestendig maken van (sport)verenigingen. We onderzoeken mogelijkheden voor de verdere ontwikkeling van (sport) accommodaties, waar mogelijk in combinatie met recreatieve voorzieningen. Herstructurering van bestaande woonwijken gaan we benutten voor kwalitatieve woonbehoeften en het verbeteren van de ruimtelijke kwaliteit (gebruiks-, belevings- en toekomstwaarde). De gemeente zorgt bij de (her)inrichting van de leefomgeving voor een goede milieukwaliteit, speelruimte, wandel/hardloopommetjes, goede (snelle) fietsverbindingen, aantrekkelijke ontmoetings- en verblijfsmogelijkheden en maatschappelijke voorzieningen voor jongeren en ouderen. De openbare ruimte en de voorzieningen in iedere kern worden afgestemd op de behoeften van de verschillende doelgroepen.
2.1.6 Openbare orde en veiligheid We willen dat onze inwoners veilig zijn en zich veilig voelen. Dit betekent dat we een afname van overlast en criminaliteit willen realiseren, én dat onze inwoners zich veilig voelen. Lokaal veiligheidsbeleid vraagt maatwerk, wat tot uiting komt in het kerngericht werken. Veiligheidsthema’s met prioriteit zijn drugsoverlast, sociale veiligheid, zorg- en veiligheid, ondermijnende criminaliteit en fysieke veiligheid.
2.1.5 Samenleven In de gemeente werken we toe naar een inclusieve inrichting van de openbare ruimte en voorzieningen. We hebben steeds meer oog voor onze kwetsbare inwoners en onze inwoners die wat meer ondersteuning nodig hebben om mee te kunnen doen in de maatschappij. We dragen zorg voor de al dan niet tijdelijke ondersteuning van inwoners in alle dorpskernen op het gebied van bestaanszekersheid, samenredzaamheid, meedoen, ontwikkeling en ondersteuning. Daarnaast zetten we in op de eigen regie van inwoners en krachtige kernen met ondersteuning waar nodig vanuit gemeente, zorgverleners en maatschappelijke organisaties. De focus ligt hierbij op de preventie, gezondheid/leefstijl en beweging.
Kernvisie Ammerzoden - Gemeente Maasdriel
11
Figuur 4: Toekomstkaart Ammerzoden
Kernvisie Ammerzoden - Gemeente Maasdriel
12
2.2
Ontwikkelingsrichting Ammerzoden
In 2035 is Ammerzoden nog altijd een prettig dorp om te wonen, werken en te recreëren. Met genoeg woningen voor jong en oud. Het karakter als boerendorp is merkbaar in het dorp en dit komt tot uitdrukking in de openbare ruimte. De kwaliteiten van het dorp zijn beschermd en verder versterkt. Algemene trends en opgaven die een grote impact hebben op de kern zijn: • Gemeenten moeten steeds meer doen, met minder geld • Klimaatverandering • Huisvesting statushouders en spoedzoekers • Meer eenzamen, mensen met chronische aandoeningen en meer mentale druk • Afkalving van gesloten jeugdzorg. Steeds meer richting kleinschalig en moet landen over gemeenten • Verzorgingstehuizen en psychiatrische instellingen worden gesloten iedereen moet terecht ‘in de wijk’ • veroudering van bestaande bedrijventerreinen • Woningbouwopgave • terugtredende politie (en dus grotere rol voor gemeentelijke handhaving) Vanuit de thematische uitgangspunten van de omgevingsvisie zijn specifieke opgaven en doelstellingen geformuleerd die de ontwikkelingsrichting van Ammerzoden bepalen, zoals de ontwikkeling van een nieuw bedrijventerrein en de herinrichting van De Haar.
2.2.1
Veilig en Bereikbaar
• Verbeteren van de verkeersontsluiting Er is de afgelopen jaren veel aandacht geweest voor de auto, wat betekent dat de positie van de auto in Ammerzoden erg goed is. Toch ligt ook hier een streven om de verkeersontsluiting van het dorp te verbeteren en er daarmee voor te zorgen dat de verkeerssituatie veiliger wordt. Er is specifiek aandacht nodig voor de verkeerssituatie en parkeersituatie in het centrum en voor de verkeersintensiteit op de Haarstraat. We streven naar een duidelijke ontsluiting op het bedrijventerrein Uilecoten. Voor de overzichtelijkheid is het wenselijk om te onderzoeken of er verkeersmaatregelen nodig zijn. Voor de leefbaarheid in het dorp zijn nieuwe grootschalige ontwikkelingen na realisatie van het huidige woningbouwprogramma (m.n. aan de westkant van het dorp) onwenselijk in verband met de verwachte toename van verkeer op Haarstraat. Infrastructurele aanpassingen zullen nodig zijn om lokale/nieuwe knelpunten als gevolg van de groei van de economie en nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen op te vangen in Ammerzoden • Ruimte voor de voetganger en fietser Een gezonde leefomgeving is een omgeving met voldoende mogelijkheden om te bewegen, sporten en spelen. Om dit te bevorderen, streeft de gemeente Maasdriel in Ammerzoden naar meer ruimte voor de voetganger en fietser.
Aanpassingen zijn nodig van onveilige oversteekplaatsen op de Haarstraat, en ook zal de toegankelijkheid van het centrum voor voetgangers moeten worden verbeterd: bestrating, verlichting en voldoende overzicht.
30km/u regime en shared space-inrichting (Maasbandijk ter hoogte van nr. 16 als voorbeeld) als wandel- en fietsroute. Op deze manier kunnen recreatieve routes worden opgewaardeerd en overlast voorkomen. 2.2.2
Robuuste, Groene en Klimaatadaptieve Woonwijken
• Vergroenen van woonwijken Een klimaatbestendige en natuurinclusieve inrichting van de kern Ammerzoden draagt bij aan gezondheid en leefbaarheid. Gemeente Maasdriel wil hiervoor zorgen door de biodiversiteit, natuur en groen integraal mee te nemen in nieuwe plannen. Het gaat dan in ieder geval om een kwaliteitsslag in de (biodiverse)inrichting van de openbare ruimte. Gemeente Maasdriel neemt de 3-30-300 regel hiervoor als uitgangspunt. Met deze vuistregel meet je drie dingen. Eerst of je vanuit elke woning drie bomen kunt zien. Dan of 30% van een wijk in de schaduw van een boom valt. En daarna of er vanuit elke woning op 300 meter afstand een verkoelend park of andere groene koele plek is. Maar de gemeente heeft ook de ambitie om bewoners op eigen terrein (particuliere tuinen en erven) te stimuleren om meer groen en water toe te voegen en daarmee bij te dragen aan een duurzame leefomgeving. De vervangingsopgave van het riool willen we benutten om het rioleringssysteem robuust en toekomstbestendig te maken en een bijdrage te leveren aan andere maatschappelijke opgaven, zoals het klimaatrobuust en verkeersveiliger maken en het vergroenen van de openbare ruimte (werk met werk maken). Om wateroverlast te voorkomen worden locaties met herhaalde ervaren wateroverlast door extreme neerslag, onderzocht en indien mogelijk aangepakt met maatregelen.
Op onze dijken volgen we een aanpak tegen de overlast van gemotoriseerd verkeer dat met hoge snelheden over de dijk rijdt. De gemeente overweegt als maatregel om de dijk autoluw te maken met (deels) een
Kernvisie Ammerzoden - Gemeente Maasdriel
13
2.2.3
Vitale, groene en klimaatadaptieve bedrijventerreinen
• Kwaliteitsslag bedrijventerrein Voor de bedrijventerreinen in Ammerzoden is een kwaliteitsslag beoogd. Het streven is een verbetering van de interne routing en meer ruimte voor groen. Samen met ondernemers wordt ingezet op toekomstbestendig bedrijventerreinen Uilecoten. Herstructurering/revitalisering is daar wellicht voor nodig. Herkenbare entrees bij het bedrijventerrein dragen ook bij aan deze kwaliteitsslag. • Benutten (agrarisch) gebied tussen Bernseweg en Uilecoten Ammerzoden kent twee bedrijventerreinen: Uilecoten en Bernseweg. Tussen de beide terreinen ligt een (deels) open diffuus gebied met een onduidelijke inrichting. Kansen voor dit gebied liggen er voor kleinschalige, ambachtelijke bedrijvigheid (bedrijventerreinen kunnen naar elkaar toegroeien) of een combinatie van wonen en werken en groen/ blauw. 2.2.4
Een passende woning voor iedereen
• Diversiteit aan woonmilieus De gemeente Maasdriel zet in op het realiseren van een diversiteit aan woonmilieus binnen de gemeente en daarmee binnen de kern Ammerzoden, met woningen die inspelen op de kwalitatieve behoefte. Er is in Ammerzoden extra aandacht voor het realiseren van betaalbare woningen, levensloopgeschikte woningen en zorgwoningen ten behoeve van doorstroming. Hierin is ook aandacht voor de huisvesting van specifieke doelgroepen. In deze opgave is het ook van belang om verhuisbewegingen op gang te brengen om een goede doorstroming te krijgen, bijvoorbeeld ouderen die niet meer passend wonen tijdig stimuleren om te verhuizen naar een geschikte woning, bij voorkeur binnen de wijk. • Geclusterde woningen voor senioren in en rondom het dorpshart Voor senioren is het van belang dat woningen zich nabij voorzieningen bevinden en levensloopbestendig (te maken) zijn. Dit maakt geclusterde
woonvoorzieningen in en rondom het dorpshart een logische keuze. De focus ligt hierbij op het gebied tot 400 meter loopafstand van het centrum en/ of het maatschappelijk cluster ‘t Zonnelied. Aandachtspunten hierin zijn: (collectieve) vervoersmogelijkheden, informele en formele zorgmogelijkheden in de directe eigen omgeving, beschikbaarheid van basisvoorzieningen in elke kern. Waar mogelijk gaat de gemeente experimenteren met ‘gespikkeld wonen’. Het mengen van verschillende woonvormen zoals ouderen en studenten om het ontmoeten en elkaar helpen te bevorderen. Bescheiden hoogbouw zou hieraan bij kunnen dragen. Hierover dient nog een beleidsafweging te worden gemaakt. • Inbreiding voor uitbreiding Er ligt een opgave om circa 140 woningen te bouwen in het cluster Ammerzoden om aan de woningbehoefte te kunnen voldoen tot 2030 en te zorgen voor een evenwichtige bevolkingsopbouw. Er is met name behoefte aan sociale huurwoningen. Uitgaande een eerste raming van lopende en bekende plannen resteert na 2030 een opgave van 20 woningen t/m 2035 en 40 woningen t/m 2040. Gelet op de beperkte woningbehoefte van Ammerzoden, de andschappelijke karakteristieken van de omgeving en de nog beschikbare potentiële woningbouwlocaties binnen de bebouwde kom is inbreiding het uitgangspunt in Ammerzoden. Daar ligt de focus de komende jaren.
In Ammerzoden wordt gekeken naar het realiseren van woningen binnen de kern en op potentiële transformatielocaties. Inbreiding kan ook in combinatie met het vertrekken van bedrijven of maatschappelijke functies uit kernen en linten. Voorwaarde voor ontwikkelingen aan de noord- en zuid(oost)rand is dat de (agrarische) bedrijfsactiviteiten worden beëindigd, dan wel afgeschermd. Uitbreiding aan de oostkant binnen de wro-zone-bebouwd gebied (na 2030) zou als alternatief scenario kunnen worden gezien als geen verkeersplossing is gevonden voor de westkant/Haarstraat.
Kernvisie Ammerzoden - Gemeente Maasdriel
Hierover dient nog een beleidsafweging te worden gemaakt. In dat geval heeft het verkeerskundig de voorkeur boven ontwikkelen in west of noord. Waar mogelijk heeft de gemeente een faciliterende rol bij woningsplitsingen en aanvragen voor woningomzettingen met als doel meer flexibiliteit en diversiteit. 2.2.5
Vitale en gezonde dorpen
•
Multifunctionele inzetbaarheid en clustering van maatschappelijke voorzieningen Het behouden van deze sociaal-maatschappelijk voorzieningen (o.a. onderwijs, zorg, cultuur en ontmoeten) is essentieel in het kader van de leefbaarheid. Het vergroot de aantrekkelijkheid van Ammerzoden als woonkern. Bovendien hebben sociaal-maatschappelijke voorzieningen een belangrijke ontmoetingsfunctie. De gemeente zet zich in voor het toekomstbestendig maken van (sport) verenigingen. De mogelijkheden worden onderzocht voor de verdere ontwikkeling van (sport) accommodaties, waar mogelijk in combinatie met recreatieve voorzieningen. • Ruimte voor ontmoeting Een kwaliteitsslag in het dorpscentrum- en plein is nodig om een samenhangend, aantrekkelijk, groen, levendig en toekomstbestendig lokaal dorpshart te creëren met ruimte voor ontmoeting. We zetten in op ondersteuning van een ontmoetingsplek per dorp. Daarbij is meer aandacht voor voorzieningen waar je kunt samen komen en je kunt ontplooien. Het is belangrijk dat er voor iedereen wat te doen is (meerdere partijen aanhaken). We zetten in op minimaal één jongerenplek in samenspraak met jongeren, jongerenwerk, politie en BOA’s. Variërend van een Whats Up plek
14
tot een Stay Around plek. Een What’s Up plek is een kleinere plek voor 5 tot 10 jongeren die bij elkaar komen en bijpraten. Een Stay Around plek is een iets grotere plek voor 10 tot ca. 10 jongeren. Vaak gaat zo’n plek samen met goed ingerichte sportplekken. Evenementen kunnen bijdragen aan ontmoeten en het verbinden van inwoners en ondernemers. We willen in de drie grote kernen per kern minimaal één geschikte locatie voor (kleine) evenementen. Indien er nog geen geschikte evenementenlocatie is, verkennen we samen met inwoners en ondernemers waar en hoe we een geschikte evenementenlocatie kunnen realiseren en welke investeringen van welke partijen hiervoor nodig zijn. • Pantoffelzones en –routes Bij de inrichting van de openbare ruimte is aandacht voor de steeds ouder wordende samenleving. Pantoffelzones rond belangrijke voorzieningen en gemeenschappelijke ruimtes zijn een uitkomst om Ammerzoden ook in de toekomst goed bereikbaar en toegankelijk te houden, voor jong én oud. De pantoffelzones- en routes kennen zo min mogelijk hoogteverloop (drempels, stoepranden e.d.) en zijn gebruiksvriendelijk ingericht.
•
• • •
• • •
• • •
• Meedoen De gemeente draagt zorg voor de (tijdelijke) ondersteuning van inwoners in alle dorpskernen op het gebied van bestaanszekersheid, samenredzaamheid, meedoen, ontwikkeling en ondersteuning. De focus ligt hierbij op de preventie, gezondheid/leefstijl en beweging. Dit doe we door: • Fysieke toegang voor inwoners voor het stellen van (hulp)vragen op het gebied van jeugd, Wmo en participatie op het adviesplein in het Gelre’s End in Hedel. • Faciliteren en stimuleren van activiteiten via de subsidieregeling Goed Idee Doe Er Iets Mee en het uitvoeringsprogramma leefbaarheid.
•
• •
•
Regelen/organiseren van vervoer in het geval van leerlingenvervoer, vervoer naar gecontracteerd aanbod Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) jeugd en de vervoersindicatie voor de regiotaxi. Ondersteuning We streven naar een kleinschalige maatschappelijke opvang realiseren in één van de kernen. Inzetten op woningen voor jongeren met een (lichte) begeleidingsbehoefte bij het zelfstandig wonen in de Lindeboom en doen ervaring op met begeleiding vanuit het jongerenwerk. Gezondheid Ambitie uitplaatsen hinderlijke bedrijven kernen en linten (halen uit omgevingsvisie) We zetten in op behoud en ontwikkeling van voorzieningen die uitnodigen tot ontmoeten en bewegen, zowel in de openbare ruimte als binnen. Maatschappelijke voorzieningen (proactief) Faciliteren van locaties voor preventieve zorg GGZ, Jeugd en Wmo We houden wonen en zorg gescheiden bij woonvormen voor bijzondere doelgroepen Faciliteren van tijdelijke woningen op plaatsen waar op korte termijn geen vaste woningbouw wordt voorzien, mits sprake is van een evenwichtige toedeling van functies aan locaties Schoolgebouw(en) willen we meer benutten voor ontmoeten na schooltijd (meervoudig ruimtegebruik in tijd). Als er bij toekomstige ontwikkelingen mogelijkheden zijn om diverse maatschappelijke functies samen te brengen in één gebouw, dan wordt hierop ingezet. In de openbare ruimte is er voldoende en veilige speelruimte.
Belangrijk is het blijven aanbieden van een gevarieerd en evenwichtig speelaanbod en de bewustwording van de bespeelbare openbare
Kernvisie Ammerzoden - Gemeente Maasdriel
•
ruimte (informele speelruimte). We zette in op het eigentijds maken van bestaande speeltuintjes Indien gewenst faciliteren toekomstbestendige (her)invulling van de Heilige Wilibrordus Kerk.
2.2.6
Levendig en aantrekkelijk centrum
• Een sterk en herkenbaar dorpshart Op dit moment wordt het dorpscentrum (De Haar) en dorpsplein (Heerlijkheid en Sint-Willibrorduskerk) als onaantrekkelijk ervaren. Het winkelaanbod is op niveau, maar met name de uitstraling van het gebied is aan verbetering toe. Om het centrum aantrekkelijker te maken, wordt ingezet op het ontwikkelen van een compact, samenhangend, groen, levendig en toekomstbestendig dorpshart. Dat betekent meer ruimte voor ontmoeting en meer ruimte voor de fietser en voetganger, waar de auto te gast is. De Haar en de Heerlijkheid worden hiervoor goed met elkaar verbonden, met ieder een eigen functie: winkelen (De Haar) en ontmoeten (Heerlijkheid). In het kader van een wijziging van het Omgevingsplan Maasdriel kan overwogen worden meer te sturen op een compact centrum (bijv. met een uitsterfconstructie buiten het centrum en een uitnodigende regeling in het centrum). Ook is het streven om meer uniformiteit in het centrum te krijgen. Bijvoorbeeld door duidelijke entrees te creëren, groen toe te voegen en/ of in de materiaalkeuze rekening te houden met de afbakening van het centrum. En een centrum dat schoon, heel en veilig is en wordt gehouden in samenwerking met of door inwoners en ondernemers. De parkeerplaats bij De Haar is gevoelig voor hittestress en wateroverlast.
We streven ernaar om het plein aantrekkelijker en toekomstbestendig te maken met behoud van de parkeerplaatsen. De huidige locatie van het buurthuis De Weesboom is de verbindende
15
schakel tussen De Haar en de Voorstraat. We streven ernaar om deze delen van het centrum meer met elkaar te verbinden. 2.2.7
Identiteit
• Groene randen en geleidelijke overgangen Ammerzoden is een groen, landelijk en van oorsprong Brabants boerendorp. De verbinding met het groene landschap bepaalt het karakter van het dorp. De dorpsranden en entrees doen op dit moment geen recht aan de identiteit van Ammerzoden. Het is daarom belangrijk om de uitstraling van de dorpsranden en entrees te versterken met aandacht voor de identiteit van het dorp. Belangrijk is een zorgvuldige inrichting met ‘zachte’ randen en geleidelijke groene overgangen bij bedrijventerreinen en recreatiegebieden. Het doortrekken van boomstructuren die van algemeen belang zijn voor de gehele gemeente draagt hieraan bij. Een voorbeeld hiervan zijn de ‘groene geledingzones’, enkele zones tussen de kernen en het landschap. De versterking van het groene karakter van de dorpsmantels, hier en daar met accenten waarneembaar vanaf de (rijks)wegen, is gewenst. De groene geledingszones hebben als ondergeschikte functie het fungeren als landschappelijke of ecologische verbinding tussen de agrarische gebieden of natuurgebieden, waar mogelijk gecombineerd met recreatief medegebruik. Uitgangspunt bij realisatie is een breedte van ca. 200 meter. Er moet worden aangesloten op de openheid van het landschap en het meer kleinschalige karakter van de hier voorkomende landschapselementen.
Bij de ontwikkeling van de zones kan worden geput uit het scala aan beplantingsvormen dat kenmerkend is voor dit gebied. • Verbinding tussen Kasteel Ammersoyen – dorpshart – uiterwaarden Om de recreatieve kwaliteiten van Ammerzoden te versterken, pakken we de kansen in het verbeteren van de verbinding tussen het kasteel, het dorpshart en de uiterwaarden (Oude Veerhuis). Zo weten recreanten
op de dijk het centrum goed te vinden. En bezoekers van het kasteel kunnen gemakkelijk ook de uiterwaarden bezoeken. Zo versterken de belangrijkste parels van Ammerzoden elkaar. Het ontwikkelen van meer dag- en/of verblijfsrecreatie bij Kasteel Ammersoyen is daarbij een wens. 2.2.8
Beleefbaar landschap en uiterwaarden
• Versterken landschapskwaliteiten In Ammerzoden is het versterken van de ruimtelijke structuur en de eigen identiteit van de oeverwallen wenselijk. Hierbij is behoud van karakteristieke landschaps-, ontginnings- en bewoningspatronen (verkavelingen, wegenstructuren, bebouwing, etc.) van belang. Het behouden en vergroten de herkenbaarheid van cultuurhistorisch waardevolle elementen en groenrode ‘parels’ in relatie tot de landschappelijke context (vluchtheuvels, dellen, woerden, historische bebouwing, forten, molens, kastelen en eendenkooien) is hierin het uitgangspunt. De (historische) dijken binnen de gemeente Maasdriel, met name buiten de kernen, zijn belangrijke identiteit- en structuurdragers. Vanuit dit oogpunt dient op een goede wijze met de waardevolle kenmerken van deze dijken om te worden gegaan. • Recreatief medegebruik van het landschap versterken (extensief) Om het landschap en de uiterwaarden beleefbaar te maken, zet Ammerzoden in op het versterken van het recreatief medegebruik van het landschap in de zone tussen Well en Ammerzoden en Hedel. Bij extensief recreatief medegebruik is sprake van vormen van natuurvriendelijke recreatie die in hoofdzaak gericht is op natuur- en landschapsbeleving. Denk aan klompenpaden, wandel- en struinroutes en fietspaden.
Het autoluw maken van dijk met (deels) 30km/u regime en shared space-inrichting als wandel- en fietsroute tussen Well en Ammerzoden en Hedel is hierin een belangrijke beleidsafweging. Ook in de omgeving van de Maasmeander liggen kansen om dit gebied recreatie (door) te
Kernvisie Ammerzoden - Gemeente Maasdriel
ontwikkelen. Er liggen kansen om fiets- en wandelroutes, activiteiten en voorzieningen te ontplooien. • Ontwikkelen van dijkzone/uiterwaarden Er liggen kansen om fiets- en wandelroutes, activiteiten en voorzieningen te ontplooien. Denk aan het versterken van waterrecreatie, horeca aan de dijk, pontjes naar de overkant, et cetera. Bij de wielen bij het Slot van Well ligt de nadruk op het terugbrengen van open water en het benutten van de oeverlijn, het accentueren van de restgeul Maasloop, het natuurlijk inrichten van buitendijks land en versterken van de verbinding met de dijk. In de dorpsrand van Ammerzoden benadrukken we de opbouw van het landschap door het accentueren van de ronde meandervorm uit de oude Maasloop. Wellicht zijn er kansen voor het vergraven/uitgraven van de maasmeander en het terugbrengen van (zichtbaar) water. Hierdoor voorkomen we ook dat de kernrandzone (afgesneden Maasmeander) dichtslibt met bebouwing. 2.2.9 Verbonden met Water In Ammerzoden versterken doorzichten naar het rivierenlandschap de beleefbaarheid van het water. De dijk slibt echter steeds verder dicht. Door toevoegingen van bebouwing, erfafscheidingen en beplanting wordt het aantal doorzichten richting het landschap steeds kleiner. Het is daarom belangrijk dat het behoud van bestaande doorzichten geborgd wordt en het creëren van nieuwe doorzichten gestimuleerd wordt.
En dat op een goede wijze wordt omgegaan met de waardevolle kenmerken van de historische dijk (identiteit- en structuurdrager) bij nieuwe ontwikkelingen. We zetten ons in voor een verbinding met de overkant van de Maas (met bijvoorbeeld pontjes). Specifiek voor Ammerzoden is er potentie om de voormalige veerverbinding met Heusden weer te herstellen (particulier/commerciële verbinding.
16
Kernvisie Ammerzoden - Gemeente Maasdriel
17
3
Ruimtelijk Kwaliteitskader
3.1
Dijkzone en uiterwaarden
Om de ambities uit hoofdstuk 2 te kunnen waarmaken is het belangrijk om enerzijds houvast te bieden voor de waarden van de kern en anderzijds ruimte te geven aan ontwikkelingen. De opgaven en doelstellingen voor Ammerzoden staan niet op zichzelf. Er bestaan veel onderlinge verbanden en ook is er overlap. In een gebied of ruimtelijke structuur spelen er vaak verschillende opgaven. Het is daarom van belang om de opgaven in een gebied in samenhang te bekijken. Voor Ammerzoden zijn de volgende ruimtelijke eenheden gehanteerd: • Dijkzone en uiterwaarden • Maasarm en kernrand • Centrum • Woongebieden • Werkgebieden Per ruimtelijke eenheid (deelgebied) geeft het RKK aan welke opgaven en doelstellingen (hoofdstuk 2) in samenhang kunnen worden bezien en welke onderlinge koppelingen er kunnen worden gemaakt. Deze zijn verwerkt in de ruimtelijke uitgangspunten, principes en inspiratiebeelden. De ruimtelijke uitgangspunten zijn kaderstellend (en hard), zodat kernkwaliteiten behouden of versterkt worden. Hierbij zijn een aantal uitwerkingen (richtlijnen of ideeën) gegeven, die op kernachtige wijze de essentie verbeelden en omschrijven. Zo’n uitwerking vraagt nog om een concrete toepassing en doorvertaling in een daadwerkelijk ontwerp/plan. In het RKK zijn hiervoor inspiratiebeelden opgenomen ter illustratie.
Ruimtelijke uitgangspunten 1. De dijk is en blijft herkenbaar als een doorlopend en onderscheidend element in het landschap. 2. Cultuurhistorische waarden zoals de twee wielen, de dijk en Slot Well worden beschermd en benut bij nieuwe ontwikkelingen. 3. Nieuwe initiatieven doen geen afbreuk aan de Lintbebouwing, de uiterwaarden en natuurgebieden (bijzondere welstandsgebieden niveau 2). Waar mogelijk worden deze versterkt. 4. Versterk recreatief gebruik en de beleving van de dijk en uiterwaarden. 5. Aanleggen recreatieve verbinding voor voetgangers en fietsers tussen Kasteel Ammersoyen, dorpscentrum en haven/ dijk/uiterwaarden. 6. Behouden en versterken natuurwaarden Wellsche Waard, Rietwaard en Gelders Natuurnetwerk (EHS) binnen én buitendijks (o.a. uiterwaarden, wielen, kasteel Ammersoyen). 7. Behouden en versterken waterveiligheid.
Figuur 5: Situatiekaart Dijkzone en uiterwaarden
Ruimtelijk DNA Het dorp Ammerzoden strekt zich vrijwel volledig uit langs de dijk. De dijk vormt een duidelijke grens tussen het dorp en de uiterwaarden. De dijk is herkenbaar. Bebouwing komt tot aan de dijk, op een aantal punten op de dijk, maar (met uitzondering van de haven) niet over de dijk heen. Hierdoor zijn de uiterwaarden vrij gaaf gebleven. De dijk vormt een sterke cultuurhistorische structuurdrager langs Ammerzoden waaraan landschappelijke en cultuurhistorische elementen zijn gelegen. Denk aan de twee wielen en kastelen.
Kernvisie Ammerzoden - Gemeente Maasdriel
18
Ruimtelijke principes 1. De dijk is en blijft herkenbaar als een doorlopend en onderscheidend element in het landschap • De dijk slibt steeds verder dicht. Het is daarom belangrijk dat het behoud van bestaande doorzichten en zichtvelden geborgd wordt en het creëren van nieuwe doorzichten gestimuleerd. Dit kan door het verwijderen van bestaande functies en objecten die niet bijdragen aan de ruimtelijke kwaliteit en beleving. • De dijk vrijhouden van nieuwe beplanting en bebouwing, zo blijft de dijk een onderscheidende entiteit. • Geen nieuwe bebouwing, (tijdelijke) objecten en beplanting aan de buitenzijde van de dijk en in de uiterwaarden toestaan. • Vrijhouden van zichtlijnen vanuit de dijk naar Slot Well, wielen (aan Horenkamp en Maasdijk/Langedijkstraat) en de kerktoren. 2. Cultuurhistorische waarden zoals de twee wielen, de dijk en Slot Well worden beschermd en benut bij nieuwe ontwikkelingen • Bij de wielen bij het Slot van Well ligt de nadruk op het terugbrengen van open water en het benutten van de oeverlijn, het accentueren van de restgeul Maasloop, het natuurlijk inrichten van buitendijks land en versterken van de verbinding met de dijk. • Behoud van Maas-Lelyprofiel met baakbomen aan het water.
• Bij het Wiel van Teskes ligt de nadruk op tegengaan van verlanding, het accentueren van relicten Maaskronkel, de natuurlijke inrichting als moeraszone en het benadrukken van de inlaagdijk. • Verbeteren van de (digitale) beleving van cultuurhistorische elementen langs de dijk (bijv. met historische foto’s, informatieborden, qr-code of materialisatie).
Figuur 6: Ruimtelijke principes voor uitgangspunten 1 t/m 3
Kernvisie Ammerzoden - Gemeente Maasdriel
19
3. Nieuwe initiatieven doen geen afbreuk aan de Lintbebouwing, de uiterwaarden en natuurgebieden (bijzondere welstandsgebieden niveau 2). Waar mogelijk worden deze versterkt • Het afwisselend beeld vanaf de dijk behouden en versterken. Variatie in brede open zichtvelden naar de Maas is nodig, afgewisseld met een ruimtelijke versmalling van de dijk door clusters dijkbebouwing en beplanting. 4. Versterk recreatief gebruik en de beleving van de dijk en uiterwaarden • Dijk voorzien van een verblijfskarakter en een aantal verblijfsplekken (rust- en informatiepunten met hoogwaardige materialisering zoals gebakken klinkers of natuursteen, zitplekken en groen). Auto is te gast op de dijk. • Recreatief extensief medegebruik van het landschap mogelijk maken door klompen- en struinpaden in de uiterwaarden tussen Well en Ammerzoden en Hedel. 5. Aanleggen recreatieve verbinding voor voetgangers en fietsers tussen Kasteel Ammersoyen, dorpscentrum en haven/dijk/uiterwaarden • Loop- en fietsverbinding maken tussen verblijfsgebieden: Kasteel Ammersoyen – dorpscentrum – haven/dijk/uiterwaarden (zie ook 3.3). • Verblijfsplek (met hoogwaardige materialisering zoals gebakken klinkers of natuursteen, zitplekken en groen) aan de haven/dijk vanaf Voorstraat.
Figuur 7: Ruimtelijke principes voor uitgangspunten 4 en 5
Kernvisie Ammerzoden - Gemeente Maasdriel
20
6. Behouden en versterken natuurwaarden Wellsche Waard, Rietwaard en Gelders Natuurnetwerk (EHS) binnen én buitendijks (o.a. uiterwaarden, wielen, kasteel Ammersoyen) • Natuurlijk begrazing en beheer in de uiterwaarden. • Kleinschaliger landschappelijke inrichting van uiterwaarden door de aanplant van beplantingen. • Laag struweel op perceelsgrenzen. • Poelen toevoegen in de uiterwaarden. • Van landbouw naar natuurontwikkeling, of natuurinclusieve landbouw. • De dijk voorzien van een groene bloemrijke grasbekleding met ecologische waarden 7. Behouden en versterken waterveiligheid • Ruimte houden voor dijkversterkingen op het dijktraject Well-Rossum.
Figuur 8: Ruimtelijke principes voor uitgangspunten 6 en 7
Kernvisie Ammerzoden - Gemeente Maasdriel
21
Inspiratiebeelden
Figuur 9: Verblijfskwaliteit bij de dijk en relatie met het water
Figuur 12: Beleving cultuurhistorische elementen
1
Bron: Esters Heem
Figuur 10: Struinpaden door uiterwaarden
Figuur 11: Versterken natuurwaarden in uiterwaarden
Figuur 13: 30km/u-inrichting dijk (auto te gast)
Figuur 14: De dijk herkenbaar en open zicht naar de uiterwaarden
Kernvisie Ammerzoden - Gemeente Maasdriel
2
Bron: Natuurmonumenten
22
3.2
Maasarm en kernrand
Ruimtelijk DNA De dorpskern wordt sterk omsloten door de oude maasarm. Deze oude Maasloop is herkenbaar door de waaiervorm die nog altijd zichtbaar is. De randen van de maasarm worden versterkt door de groene bosschages en bomenlanen met daar tussenin open ruimtes met een agrarische functie. Binnen de twee randen hebben percelen voornamelijk een haakse structuur, begeleid door enkele boomlanen met recreatieve- en verbindende functies. De niet-agrarische percelen binnen de maasarm worden verder aangevuld met bedrijfsmatige bebouwingsobjecten die haaks op de lanen staan gericht. Parralel aan de rondgaande groenstructuren liggen versnipperde recreatieve verbindingen zoals het Fazantenpad en het Eendenpad.
Figuur 15: Situatiekaart Maasarm en kernrand
Kernvisie Ammerzoden - Gemeente Maasdriel
Ruimtelijke uitgangspunten 1. Beschermen ronde kavelstructuur in verlaten maasarm/ maasmeander: deze is zeer karakteristiek en geomorfologisch en aardkundig waardevol (GEA-object). Voorkomen dat de kernrandzone dichtslibt met bebouwing. 2. Oude maasloop als ‘groene geledingszone’ inrichten, conform omgevingsvisie. 3. Versterken landschappelijke structuur in de oeverwallen. 4. Verbeteren bestaande overgangen van landelijk naar dorpsgebied met aandacht voor een samenhangend dorpsbeeld en de aanwezige relatie tussen de dorpskern en het omliggend landschap. 5. Aanplant van houtwallen rondom agrarische erven en bebouwing stimuleren. 6. Beschermen Slot Well en Kasteel Ammersoyen met de open ruimte daaromheen. 7. Kenmerkende en beeldbepalende bebouwing langs de maasarm en kernrand beschermen en zichtbaar houden vanuit de omgeving. 8. Recreatieve routes in de maasarm versterken. 9. De aanwezige natuur(waarden) in de maasarm behouden en waar mogelijk versterken in combinatie met een klimaatbestendige inrichting. 10. Nieuwbouw sluit in maat, schaal en beeldkwaliteit aan op bestaande bebouwing.
23
1. Beschermen ronde kavelstructuur in verlaten maasarm/ maasmeander: deze is zeer karakteristiek en geomorfologisch en aardkundig waardevol (GEA-object). Voorkomen dat de kernrandzone dichtslibt met bebouwing. 2. Oude maasloop als ‘groene geledingszone’ inrichten, conform omgevingsvisie. • De groene randen van de maasarm (laanbeplantingen en bosschages langs o.a. de Meersloot, Heust, Wordragensestraat, Achterstraat, Hoge Heiligenweg, Onderwaard) aanhelen en versterken. • De open velden in het midden vrijhouden van bebouwing voor de beleving van de maasarm als landschappelijke eenheid. • In de dorpsrand van Ammerzoden de opbouw van het landschap benadrukken door het accentueren van de ronde vorm uit de oude Maasloop. Dat kan door het vergraven/uitgraven van de maasmeander en het terugbrengen van (zichtbaar) water.
• • • •
Vrijhouden van karakteristieke doorkijken naar het landschap. Behoud en terugbrengen van doorzichten naar komgebieden en uiterwaarden. Vrijhouden van zicht op monumenten. Waar mogelijk herstellen van oorspronkelijke doorzichten en structuren die door stedenbouwkundige uitbreidingen teniet zijn gedaan.
•
•
Zorg voor een mooie landschappelijke overgang naar de komgebieden, waarin de landschappelijke gradiënt van droog naar nat herkenbaar wordt gemaakt. Versterk de groene rafelige dorpsranden met een afwisseling van kleine rode ontwikkelingen en groen gebieden.
3. Versterken landschappelijke structuur in de oeverwallen. • Behoud van verspreid aanwezige kwaliteiten (hoogstamboomgaarden en open percelen) en gebruik van beplanting (wegbeplanting en erfbeplanting). • Versterk de kleinschaligheid en afwisseling van het landschap door aanleg en beheer van groene landschapselementen zoals lanen, singels, boomgaarden, erfbeplantingen en bosschages. • Bouw voort op de organisch gegroeide opzet van het landschap met slingerende wegen en onregelmatige verkaveling. • Weghalen van storende bebouwing/oude kassen op kwetsbare plekken waar openheid gewenst is, zoals het open middengebied. 4. Verbeteren bestaande overgangen van landelijk naar dorpsgebied met aandacht voor een samenhangend dorpsbeeld en de aanwezige relatie tussen de dorpskern en het omliggend landschap. • Vergroenen van de dorpslinten en verbindingen met het buitengebied: Bernseweg, Uilecotenweg, Zandweg en Heiligenweg. Ook • Herkenbaar maken van deze routes als groene entrees (kern).
Figuur 16:
Kernvisie Ammerzoden - Gemeente Maasdriel
Ruimtelijke principes voor uitgangspunten 1 t/m 5
24
5. Aanplant van houtwallen rondom agrarische erven en bebouwing stimuleren. • Groen inpakken van grote agrarische gebouwen en boerenerven met houtwallen en/of struweel voor een minder rommelig aanzicht en het benadrukken van de open velden. 8. Recreatieve routes in de maasarm versterken. • Recreatieve doorontwikkeling van de verbindingen langs de maasarm met onder andere Slot Well, kasteel Ammersoyen en landschapsrelicten door de ‘missing links’ af te maken: • Verbinding wandelroute Fazantenpad met Eendenpad langs Meersloot. • Verbinding wandelroute tussen Eendenpad en Kasteel Ammersoyen afmaken en verbeteren. • Verbeteren paden en voorzieningen: duidelijkere routing en betere toegankelijkheid van de bestaande paden met halfverharding.
Figuur 17:
Kernvisie Ammerzoden - Gemeente Maasdriel
Ruimtelijke principes voor uitgangspunten 6 t/m 8
25
9. De aanwezige natuur(waarden) in de maasarm behouden en waar mogelijk versterken in combinatie met een klimaatbestendige inrichting. • De open velden in het midden vrijhouden van bebouwing en inzetten op natuurontwikkeling, waterberging en/ of natuurinclusieve landbouw. • Meersloot verbreden, accentueren extra groen aanplanten (natuurvriendelijker inrichten).
Figuur 18:
Kernvisie Ammerzoden - Gemeente Maasdriel
Ruimtelijke principes voor uitgangspunt 9
26
Inspiratiebeelden
Figuur 19: Houtwallen rondom erven
Figuur 20: Afwisseling van open en gesloten: kleinschalig landschap
Figuur 21:
Figuur 22: Natuurontwikkeling met waterberging
Figuur 23:
Figuur 24: Beschermen zicht en openheid rondom kastelen
Kernvisie Ammerzoden - Gemeente Maasdriel
Meersloot verbreden i.c.m. struinpaden
Bosranden en lanen met struinpaden
27
3.3
Centrum
Ruimtelijk DNA Het centrum van Ammerzoden vormt de belangrijkste ontmoetingsplek van het dorp. Sint-Willibrorduskerk en omgeving vormt het dorpshart waar de cultuurhistorische, maatschappelijke en ontmoetingsfuncties samenkomen. De oude stedenbouwkundige structuur met dorpslinten is nog goed herkenbaar. De historische lintbebouwing hieraan vormen de belangrijkste ruimtelijke kwaliteit van het centrum. De linten Haarstraat-Amerstraat en Voorstraat-Meester la Grostraat betreffen de belangrijkste cultuurhistorische, ruimtelijke en sociaal-economische structuurdragers van het dorp. Later is hier De Haar als winkelgebied bijgekomen. Opvallend is dat de openbare ruimte van het centrum sterk is verouderd en niet toekomstbestendig is. Hier liggen dan ook de grootste opgaven voor de komende jaren.
Figuur 25: Situatiekaart centrum
Kernvisie Ammerzoden - Gemeente Maasdriel
Ruimtelijke uitgangspunten 1. De stedenbouwkundige structuur rond de Sint-Willibrorduskerk en de historische dorpslinten is waardevol en dient behouden te blijven. 2. De oude kern van Ammerzoden (Maasdorpskern) is een zeer waardevol welstandsgebied (niveau 1) en dient te worden beschermd. Dat geldt ook voor individuele monumenten. Behouden van de cultuurhistorische waarde van de historische dorpskern en van de monumenten. 3. Faciliteren toekomstbestendige (her)invulling van de Heilige Wilibrordus Kerk. 4. (Markante) historische gebouwen (<1945) in de dorpskern en aan de dorpslinten worden beschermd en behouden. 5. Nieuwbouw sluit in maat, schaal en beeldkwaliteit aan op bestaande bebouwing. 6. Ruimtelijk onderscheid tussen de deelgebieden (met name historische dorpshart en het nieuwe winkelgebied) is een kwaliteit en is een uitgangspunt voor verdere ontwikkelingen. 7. Versterken verblijfskarakter en dorpse uitstraling van het centrum met meer ruimte voor fietsers, voetgangers en groen (klimaatadaptatie en biodiversiteit). 8. Verbeteren verkeersveiligheid voor fietsers en voetgangers. 9. Fietsvriendelijke dorpslinten Hogesteeg-Haarstraat. 10. Recreatieve verbinding voor voetgangers en fietsers vanaf dorpscentrum naar Kasteel Ammersoyen en haven/dijk/ uiterwaarden. 11. De waterrijke omgeving door ligging aan de Maas is een belangrijk onderdeel van de identiteit.
De verbinding tussen het water en het centrum dient verder te worden versterkt.
28
5. Nieuwbouw sluit in maat, schaal en beeldkwaliteit aan op bestaande bebouwing. Beeldbepalende gebouwen aan de dorpslinten zijn panden die in samenhang beeldbepalend zijn voor het behoud van het cultuurhistorische (kleinschalige) dorpskarakter van het centrumgebied. Deze samenhang wordt bepaald door onder meer de onderstaande kenmerken. Nieuwbouw dient hierop aan te sluiten. • Oriëntatie met levendige plinten aan de dorpslinten en pleinen • Overwegend 1 tot 2 bouwlagen met kap • Verspringende rooilijnen • Individuele uiterlijk van gevels/architectuur dient leesbaar te zijn • Verticale geleding • Traditionele kapvormen, zoals zadelkap, schildkap, tentkap, mansardekap of wolfskap (een asymmetrische variant is ook mogelijk) • Pandsgewijze wisselende nok- en goothoogte • Traditionele en natuurlijke materialen zoals gemêleerde baksteen, hout, riet en gebakken dakpannen of vergelijkbaar duurzaam • Materiaaleigen kleuren gebruiken zoals baksteen of hout • Detaillering aanbrengen t.b.v. de verfijning en ter versterking van het dorpskarakter, gebruik bestaande sculpturale gevels in het centrum als inspiratie
•
•
•
Kruispunten Hogesteeg- Kerkstraat en Haarstraat- De Haar vormgeven als centrumentrees met een groene inrichting en versmallingen voor autoverkeer. De parkeerplaats bij De Haar is gevoelig voor hittestress en wateroverlast. Plein aantrekkelijker en toekomstbestendig inrichten met groen en met behoud van de parkeerplaatsen. Openbare ruimte rondom De Heerlijkheid en De Haar inrichten als pantoffelzone. Hierover dient nog een beleidsafweging te worden gemaakt.