WRP planperiode 2025-2030
Tekst van het document
Verstopte of kapotte kolken leiden tot wateroverlast, ongeacht de rioleringscapaciteit. We willen een onderhoudsniveau waarbij de voorzieningen goed blijven functioneren. De onderhoudsfrequenties zijn vermeld in het programma, hoofdstuk 8. Straatvegen Straatvegen dient meerdere doelen; schoonhouden van de publieke ruimte, verkeersveiligheid, inzameling afvalstoffen en voorkomen van storingen en extra onderhoud in de riolering. Het argument bij het laatste punt is dat niet verwijderd straatvuil kan leiden tot storingen en extra kosten voor de riolering. Bladval kan tevens zorgen voor verstoppingen van kolken en daardoor wateroverlast bij neerslag. Het vegen voorkomt dat er extra vuil in de kolken terechtkomt en daardoor zijn er minder verstoppingen en klachten. Om die reden wordt een deel van de veegkosten toegerekend aan de rioolheffing. Kwaliteits- en risicogestuurd reinigen en inspecteren Het doel van kwaliteits- en risicogestuurd inspecteren is het vergroten van de doelmatigheid van de inspectie. Het frequent inspecteren van bijna nieuwe riolen terwijl bekend is dat de schades zich pas na verloop van tijd ontwikkelen is niet doelmatig. Het frequenter inspecteren van riolen met een hoger risicoprofiel dan die met een lager risicoprofiel is bijvoorbeeld doelmatiger. De faalkans van deze riolen moet immers navenant lager zijn dan de riolen met het lagere risicoprofiel.
Bij herstart van deze vorm van inspecteren hebben we te maken met een aanloopfase. Zo zal in eerste instantie de aandacht uitgaan naar riolen zonder inspectie en riolen die langer dan de ingestelde 20 jaar geleden voor het laatst zijn geïnspecteerd. Is deze groep afgehandeld dan kan de nieuwe vorm van inspecteren worden ingevoerd. Het nieuwe inspecteren betekent dat de inspectie-interval kleiner wordt naarmate een riool slechter wordt. De inspectieplanning wordt elk jaar aangevuld met projecten of specifieke vragen die een actuele inspectie van de vrijvervalriolen verlangen.
3 maart 2025
BJ7107-WM-RP-241118-1337
26
Projectgerelateerd
7.7
Beschermen waterkwaliteit
Optimalisatiestudie, verminderen vuilemissie naar oppervlaktewater De gemeente Losser beschikt al meer dan 20 jaar over een monitoring- en besturingssysteem (MBS). Met het MBS worden meetgegevens van de riolering verzameld en regelwerken in de kernen Losser en Overdinkel bestuurd. Het MBS is met name ingericht om vuilemissie van de riolering naar het oppervlaktewater te beperken door middel van het beter benutten van de berging in de riolering. In 2024 is onderzoek uitgevoerd naar het functioneren van het MBS. De conclusie is dat dit systeem mede door alle aanpassingen in de loop van de tijd niet optimaal functioneert. Aanbevolen wordt om met gerichte metingen, bijvoorbeeld bij overstorten, meer inzicht te krijgen in het daadwerkelijk functioneren en op basis daarvan een concreet advies te kunnen geven over de benodigde aanpassingen aan het systeem. Met als doel, zo min mogelijk vuilemissie naar oppervlaktewater, wordt een optimalisatiestudie uit gevoerd waarin duidelijk wordt hoe het MBS aan te passen en wat de meerwaarde is van een randvoorziening bij de riooloverstort aan de Gildehauserweg. Plan van Aanpak ongerioleerde percelen In het buitengebied van de gemeente Losser liggen behoorlijk veel percelen die niet zijn aangesloten op het gemeentelijke rioolstelsel. De meesten daarvan hebben een IBA (Individuele Behandeling Afvalwater). Hoe de IBA’s functioneren is niet bekend.
Daarnaast zijn er nog enkele percelen waarvan niet bekend is wat er met het afvalwater gebeurt. Deze situatie vormt een potentieel risico op vervuiling van het oppervlakte- en grondwater, hetgeen directe gevolgen kan hebben voor de waterkwaliteit. De gemeente heeft dan ook besloten om samen met het waterschap en met de omgevingsdienst (ODT) beleid en een plan van aanpak op te stellen gericht op percelen die niet zijn aangesloten op het riool. Het doel is om een gestructureerde en doeltreffende aanpak te formuleren en de juiste financiële middelen te reserveren voor de afvalwaterverwerking van deze percelen, met als uiteindelijke doel de bescherming van de waterkwaliteit en de bevordering van een gezonde leefomgeving. Wat binnen deze projectscope zit is het sluiten van een samenwerkingsovereenkomst tussen het Waterschap en de gemeente Losser. Ook de oplevering van beleid voor ongerioleerde percelen en een uitvoeringsagenda, waarbij het ODT een adviserende en uitvoerende rol heeft, zit binnen de project scope. Wanneer besluitvorming heeft plaatsgevonden bij de verschillende partijen start implementatie. Het project eindigt op het moment dat alle percelen zijn voorzien van een adequate voorziening.
Kwaliteit afstromend hemelwater Ondanks dat hemelwater in principe schoon genoeg is om onbehandeld te lozen, beoordeelt de gemeente bij afkoppelinitiatieven of de verwachte kwaliteit van het afstromende hemelwater voldoende is met als doel om ongewenste verontreiniging van bodem-, grond- en/ of oppervlaktewater tegen te gaan. De ambitie is om ook hemelwater van/ bij bedrijven af te koppelen en, indien mogelijk, te hergebruiken of af te voeren naar oppervlaktewater. Bij twijfel over de waterkwaliteit van het afstromende hemelwater kan een extra voorziening (bijvoorbeeld bodempassage) voorgeschreven worden. Dit wordt in overleg met waterschap Vechtstromen (en Vitens, afhankelijk van de ligging) bepaald. Aandacht voor het voorkomen en verminderen van foutieve aansluitingen, zowel bij nieuwe ontwikkelingen als in bestaand gebied, blijft nodig.
3 maart 2025
BJ7107-WM-RP-241118-1337
27
Projectgerelateerd
7.8
Samenwerking met perceeleigenaren
Het anticiperen op klimaatverandering is een gezamenlijke opgave waarin iedereen zijn verantwoordelijkheid moet nemen. Dat gaat niet vanzelf; de gemeente ziet voor haarzelf een taak weggelegd om haar inwoners en het bedrijfsleven daarover te informeren, te enthousiasmeren en stimuleren. Dat doet de gemeente middels communicatie, participeren in acties en het introduceren van subsidieregelingen en (mede financieren van) pilots. Doel is: betrokken en actieve mensen in de gemeente Losser die zich bewust zijn van de effecten van wateroverlast, hitte en droogte op hun leefomgeving en die kennis hebben van welke maatregelen zij zelf kunnen treffen om de risico’s te beperken (steentje bijdragen), zoals het klimaatbestendig inrichten van hun eigen perceel. Een voorbeeld van informeren, enthousiasmeren en stimuleren is de gemeentelijke participatie in Groenblauw Twente (een initiatief van Twn), waarop inwoners het klimaatlabel van hun tuin kunnen bepalen en inspirerende voorbeelden gepresenteerd krijgen om hun tuin aan te pakken (zie: link1). De gemeente gaat een stimuleringsregeling uitwerken voor onder andere het vergroenen van de tuin, de aanschaf van een regenton of het afkoppelen van de regenpijp.
Eén van de acties waar Losser, net als veel andere gemeenten in Nederland, aan meedoet is het NK Tegelwippen, waarbij een ‘tegeltaxi’ ingezet wordt om de gewipte tegels op te halen en af te voeren. Ten aanzien van inzicht in en betrokkenheid bij de grondwaterstand (te hoog en te laag), heeft de gemeente de grondwaterstandmetingen digitaal ontsloten en beschikbaar gesteld voor haar inwoners en andere gebruikers, zie: link2. Daartoe zijn de peilbuizen (deels) voorzien van divers3 die semi-continue metingen verrichten. De divers worden periodiek uitgelezen.
1
https://groenblauwtwente.nl/ Twents Waternet - Actuele Grondwaterstanden: https://grondwater.webscada.nl/twentswaternet/ 3 Datalogger om (in dit geval) grondwaterstanden te meten en op te slaan 2
3 maart 2025
BJ7107-WM-RP-241118-1337
28
Projectgerelateerd
8
Programma
Het programma is de werkplanning voor het beheer en de investeringen in de planperiode.
8.1
Beheer en onderhoud
Het regulier beheer en onderhoud doen we op een niveau dat ‘voldoende’ is om de voorzieningen goed te laten functioneren, uitgezonderd incidentele storingen. Reiniging en inspectie Voorgesteld wordt om de huidige gemiddeld inspectielengte van 15 km a 20 km per jaar voor de komende jaren te handhaven, ook tijdens de jaren dat er wordt overgaan naar risico-gestuurd inspecteren. De inspectielengte bij alleen risico-gestuurd inspecteren (vanaf 2026-2027) zou theoretisch naar beneneden kunnen worden bijgesteld naar ca. 10 km per jaar. De resterende 5 km wordt gebruikt voor projecten of specifieke vragen. Door het toepassen van de risico gestuurde inspectiemethode in samenhang met de clustering kan de cyclus de komende planperiode nog wijzigen. Tabel 8-1: Reinigingsfrequenties. Voorzieningen
reinigingsfrequentie
kolken
normaal: 1x / jaar, kwetsbare locaties: 2x / jaar
riolen
conform methode Rasmariant samen met inspectie
wortelfrezen
naar noodzaak
stuwputten (mbs)
1x / jaar (bij onderhoud/inspectie)
wervelventielen
1x / jaar (bij onderhoud/inspectie)
olieafscheiders
1x / jaar (bij inspectie)
lamellenfilters
1x / jaar (bij inspectie)
slokop’s (wadi’s)
1x / jaar (bij onderhoud/inspectie)
zandvangput IT
2x / jaar
IT-leidingen
geperforeerd: 1x / 5 jaar, permeobuizen: 1x / 5 jaar
rioolgemalen
1x / jaar (bij onderhoud/inspectie)
pompunits
1x / jaar (bij inspectie)
bezinkbassins
automatisch (direct na lediging) en jaarlijks
Drainage
1x per 3 jaar
Lijngoten
2x / jaar
Tabel 8-2: Inspectiefrequenties. Voorzieningen
inspectiefrequentie
riolen
conform methode Rasmariant
riolen specifiek
circa 1 km per jaar (+reiniging)
stuwputten (mbs)
1x / jaar (bij onderhoud/reiniging)
wervelventielen
1x / jaar (bij onderhoud/reiniging)
olieafscheiders
1x / jaar (bij reiniging)
3 maart 2025
BJ7107-WM-RP-241118-1337
29
Projectgerelateerd
Voorzieningen
inspectiefrequentie
lamellenfilters
1x / jaar (bij reiniging)
slokop’s (wadi’s)
1x / jaar (bij onderhoud/reiniging)
rioolgemalen
1x / jaar (bij onderhoud/reiniging)
verdeelkasten
1x / jaar
elektr. installaties
1x / 5 jaar (extern, cf. NEN 3140)
pompunits
1x / jaar (bij reiniging)
bezinkbassins
1x / jaar
regenmeters
6x / jaar (incl. blad verwijderen), 1x / jaar kalibreren
drukriolering
controle regenwateraansluitingen op drukriool: 50 percelen per jaar
Onderhoud Het meest omvangrijke onderhoud zijn de renovaties en vervangingen. Deze staan in het investeringsplan. Daarnaast wordt ‘klein’ onderhoud gedaan, met name aan de mechanische onderdelen. De frequenties hiervan staan hieronder in Tabel 8-3. Tabel 8-3: Onderhoudfrequenties. Voorzieningen
onderhoud
schuiven (mbs)
1x / jaar (bij reiniging/inspectie)
rioolgemalen
1x / jaar (bij reiniging/inspectie)
bezinkbassins
1x / jaar (bij reiniging/inspectie)
luchtinblaasunits
1x / jaar (extern)
wadi’s
maaien: in afstemming met groenbeleid, vervangen leeflaag: 1x / 15 à 20 jaar
diversen
verhelpen storingen (bij meldingen)
8.2
Onderzoek
Zoals eerder in dit plan aangegeven is de komende planperiode onderzoek nodig om doelmatig invulling te geven aan de gemeentelijke zorgtaken. In Tabel 8-4 zijn de nu bekende onderzoeken opgenomen. Tabel 8-4: Geplande onderzoeken. Gepland onderzoek Subsidieregeling opstellen - Groene daken, Geveltuin, Afkoppelen Actualisatie rioleringsmodel, herberekening/toetsing huidig functioneren en stresstest Optimalisatiestudie gericht op beperken vuilemissie en verbeteren waterkwaliteit met name bij Gildehauserweg. Starten met extra monitoring, oa noodoverlaat Hoofdstraat. Opstellen incidentenbestrijdingsplan Onderzoek rioolvreemd water Plan van aanpak ongerioleerde percelen buitengebied Toetsing ontwateringssituatie op basis van data grondwatermeetnet Uitwerking oplossingsrichtingen voor urgente locatie wateroverlast nav 21 juli 2024
3 maart 2025
BJ7107-WM-RP-241118-1337
30
Projectgerelateerd
8.3
Investeringen
In de planperiode wordt veel geïnvesteerd in rioolvernieuwing, objectrenovatie, klimaat en afkoppelen. Het meeste gebeurt in combinatie-projecten, waarbij vervanging, klimaat en afkoppelen zijn samengevoegd. Die combinatieprojecten zijn weer onderdeel van het meerjarig investeringsprogramma (MIP: integraal meerjarig investerings- en onderhoudsprogramma openbare ruimte). Met het MIP zorgen we voor een integrale (gebieds)benadering. Samen met partners benutten we kansen en werken we aan de bredere strategische doelen van de gemeente. Daarbij zijn de investeringen voor de watertaken vaak het vliegwiel om de leefomgeving als geheel te verbeteren en duurzaamheidsdoelstellingen te realiseren. In de bijlagen staat een overzicht van alle projecten die in uitvoering zijn of in de komende jaren starten. De grootste en het meest in het oog springende zijn: ▪ Aanleg groenblauw; structuur Markebeek - van vijvers Nitertweg t/m Dinkel; ▪ Herinrichting centrum Losser fase 2 inclusief aanleg groenblauw structuur - Dorpsbeek Losser (Beken&Bleken van Losser). ▪ Aanpak kwetsbare locaties voor wateroverlast in Losser; ▪ Herinrichting Enschedesestraat Losser; ▪ Kwaliteitsimpuls Beuningen; ▪ Kwaliteitsimpuls Glane; ▪ Herinrichting Beatrixstraat en omgeving De Lutte; ▪ Gebiedsontwikkeling Vogelbuurt Losser.
In onderstaande tabel staan de investeringen waarmee rekening gehouden is in het kostendekkingsplan. Tabel 8-5: Investeringen. Investeringen Renovatie/vervanging
Gemiddelde kosten in € per jaar 2.790.000
Reparaties
170.000
Klimaatmaatregelen
310.000
Mechanische riolering
350.000
Groene berging
100.000
Afkoppelkansen
100.000
De werkelijke start- en eindjaren van de projecten zijn afhankelijk van het MIP, synergiekansen en aanvullende besluitvorming over de jaarlijkse programmabegrotingen. Voor subsidie, stimulering, publiekscampagne en participatie is jaarlijks € 90.000 geraamd.
3 maart 2025
BJ7107-WM-RP-241118-1337
31
Projectgerelateerd
9
Financiën
Dit hoofdstuk draait om de bekostiging van de gemeentelijke watertaken via de rioolheffing. Hier komt aan de orde welke financiële middelen nodig zijn om de in dit plan gestelde doelen met de beschreven strategie te kunnen realiseren. Doelen, strategie en benodigde middelen zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. In de Gemeentewet is bepaald dat de heffing maximaal kostendekkend mag zijn.
9.1
Wettelijk kader voor de rioolheffing.
De wettelijke basis voor de rioolheffing is opgenomen in artikel 228a van de Gemeentewet. De rioolheffing is een bestemmingsheffing. De inkomsten uit de rioolheffing zijn alleen beschikbaar voor uitgaven gerelateerd aan de gemeentelijke watertaken. De inkomsten uit de rioolheffing mogen wel aangevuld worden met inkomsten uit de algemene middelen. In fiscaal-juridische zin betekent dit dat de heffing een zuivere belasting is. Belangrijke aandachtspunten van de rioolheffing zijn: ▪ De opbrengsten zijn bestemd voor het doel waarvoor de heffing in het leven is geroepen: □ Huishoudelijk afvalwater (vuilwater) inzamelen en naar een zuiveringsinstallatie transporteren; □ Afvloeiend hemelwater inzamelen en verwerken, voor zover van de perceeleigenaar niet kan worden verwacht dat hij het zelf naar bodem of oppervlaktewater afvoert; □ Maatregelen nemen tegen structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand mits dit doelmatig is. ▪ De heffing mag niet hoger zijn dan de kosten die de gemeente voor dit doel maakt (maximaal 100% kostendekkend). Ook mag de gemeente de opbrengst niet aan andere zaken uitgeven; ▪ De vormgeving van de heffing moet een relatie hebben met de gemeentelijke watertaken. De gemeente treft de voorzieningen in het algemeen belang, maar zij moet de kosten wel op een aanvaardbare manier verdelen.
Dit houdt in dat er een zekere relatie moet zijn tussen het kostenverhaal via de rioolheffing en het belang dat de belastingplichtige heeft bij de voorzieningen (profijtbeginsel). De kaders van de begrotingsregels liggen vast in: ▪ Gemeentewet ▪ Wet verankering en bekostiging gemeentelijke watertaken ▪ Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) ▪ Notitie riolering commissie BBV ▪ Jurisprudentie (i.o.) Artikel 228a Gemeentewet: 1.
2. 3.
Onder de naam rioolheffing kan een belasting worden geheven ter bestrijding van de kosten die voor de gemeente verbonden zijn aan: a. de inzameling en het transport van huishoudelijk afvalwater en bedrijfsafvalwater, alsmede de zuivering van huishoudelijk afvalwater en b. de inzameling van afvloeiend hemelwater en de verwerking van het ingezamelde hemelwater, alsmede het treffen van maatregelen teneinde structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de aan de grond gegeven bestemming zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken. Ter zake van de kosten, bedoeld in het eerste lid, onderdelen a en b, kunnen twee afzonderlijke belastingen worden geheven. Onder de kosten, bedoeld in het eerste lid, wordt mede verstaan de omzetbelasting die als gevolg van de Wet op het BTW-compensatiefonds recht geeft op een bijdrage uit dat fonds.
3 maart 2025
BJ7107-WM-RP-241118-1337
32
Projectgerelateerd
9.2
Opbouw en verloop rioolheffing
In Figuur 9-1 is te zien hoe de rioolheffing zich ontwikkeld heeft van 2018 tot en met 2024. De stijging van de heffing is te verklaren door de gestegen kosten. De inflatie van 2018 tot en met 2024 bedraagt voor de CBS-index voor de GWW-sector 38%.
VERLOOP RIOOLHEFFING € 500 € 450 € 385
€ 400 € 341
€ 350 € 300
€ 462
€ 443
€ 310 € 261 € 250
€ 255
€ 264
2019
2020
€ 349
€ 342 € 278
€ 314
€ 292
€ 250 € 200 € 150 € 100 € 50 €2018
Werkelijk verloop
2021
2022
2023
2024
Prognose uit GRP 2018 (gecorrigeerd met CBS-index)
Figuur 9-1: Verloop rioolheffing 2018 - 2024.
De totale begrote inkomsten in 2025 uit de rioolheffing bedragen: €4.074.406,- met een rioolheffing van €365,88. De uitgaven zijn hoger, daarmee is het huidige tarief niet kostendekkend. Er wordt een onttrekking gedaan uit de voorziening om alle lasten te dekken. In de huidige systematiek wordt de eigenaar belast met een vast tarief van €365,88. Daarnaast wordt aan de grootverbruikers van drinkwater (>500m3/jaar) een extra heffing opgelegd. In de huidige situatie wordt circa 4% van de totale opbrengst van de rioolheffing opgehaald bij de grootverbruikers en 96% bij de eigenaren. Meer informatie staat in de gemeentelijke verordening. De onderverdeling van de kosten is weergegeven in onderstaande grafiek. De kapitaallasten zijn een groot deel van de jaarlijkse lasten. De investeringen worden volgens de vastgestelde methodiek deels geactiveerd en deels direct ten laste gebracht van de voorziening. In de toekomst zal de spaarcomponent toenemen, waardoor op termijn een steeds geringer deel van de investeringen geactiveerd hoeft te worden. Zo ontstaat op een geleidelijke wijze het zogenaamde ideaalcomplex en zal er in de toekomst geen rentecomponent meer zijn in de rioolheffing. De voorziening wordt gebruikt voor tariefegalisatie en voor de investeringen die voor een steeds groter deel direct worden bekostigd uit de opbrengsten van de rioolheffing van hetzelfde jaar.
3 maart 2025
BJ7107-WM-RP-241118-1337
33
Projectgerelateerd
9.3
Kostendekkingsberekening
Deze paragraaf geeft de doorrekening naar de benodigde rioolheffing om voldoende middelen te hebben voor het beheer en de geplande projecten. De gegevens en de keuzes van de voorgaande paragrafen komen hier bij elkaar en leiden tot de benodigde rioolheffing. Overhead 8% Personeelslasten 22%
Beheer en onderhoud 9%
BTW 10%
Dotatie aan voorziening voor investeringen 10%
Kapitaallasten 41%
Figuur 9-2: Verdeling kosten gemeentelijke watertaken gemeente Losser.
De rioolheffing is over een periode van 20 jaar berekend. Er is gekeken naar eventuele investeringspieken buiten deze periode (doordat veel riolen tegelijk aan het eind van hun levensduur komen). Er is een kostendekkende rioolheffing berekend over de periode tot 2044. Zowel de baten (tarief rioolheffing en aantal heffingseenheden) als een overzicht van alle lasten zijn in het berekeningsmodel gebracht. De lasten betreffen de lopende kapitaallasten, de exploitatiekosten (met onder andere doorberekening van personeelskosten), de beheer- en onderhoudskosten (zoals reiniging en inspectie), benodigde onderzoekskosten en investeringen. Zie bijlage A9 voor een overzicht van de exploitatiekosten. Uitgangspunt is dat het tarief 100% kostendekkend is en het vastgestelde beleid wordt gevolgd. Voor de rente wordt uitgegaan van 1,5%. De economische levensduur is 40 jaar voor klimaatmaatregelen, vrijverval riolering, persleidingen en het bouwkundige deel van gemalen. Voor het elektrisch/mechanische deel van pompen en gemalen is de economische levensduur 15 jaar. Er is in de berekening gerekend zonder inflatie-correctie. Bij de tariefstelling wordt dat jaarlijks bepaald. De komende jaren is het door de toenemende lasten noodzakelijk om het tarief jaarlijks te verhogen. De resultaten staan in onderstaande grafiek.
3 maart 2025
BJ7107-WM-RP-241118-1337
34
Projectgerelateerd
Figuur 9-3: Prognose tarief rioolheffing.
In de planperiode betekent dat: Tabel 9-1: Tarieven rioolheffing. Jaar
2025
2026
2027
2028
2029
2030
Aantal aansluitingen (rekeneenheden)
10.909
11.067
11.067
11.067
11.067
11.067
Tarief rioolheffing
€ 366
€ 388
€ 411
€ 432
€ 453
€ 476
Uitbreiding van de personele capaciteit met 1,0 fte zal éénmalig (maar structureel) een verhoging geven van de rioolheffing van circa € 9. Dat is nog niet opgenomen in bovenstaande grafiek en tabel.
3 maart 2025
BJ7107-WM-RP-241118-1337
35
Projectgerelateerd
Bijlagen
3 maart 2025
BJ7107-WM-RP-241118-1337
36
Projectgerelateerd
A1
Water en riolering in Losser
Deze bijlage bevat een overzicht van de aanwezige voorzieningen (infrastructuur).
A1.1
Plangebied
Dit WRP heeft betrekking op het gehele gemeentelijk grondgebied. Dit omvat de vijf kernen (Beuningen, De Lutte, Losser, Overdinkel en Glane) en het buitengebied.
A1.2
Grondwaterbeschermingsgebied
Ten oosten van de kern Losser ligt de drinkwaterwinning Enschede-Losser. Het bijbehorende grondwaterbeschermingsgebied strekt zich uit tot in de kern Losser. Binnen dit gebied is er extra aandacht om verontreiniging van het grondwater te voorkomen, concreet: ▪ is er extra aandacht voor een adequate uitvoering van het rioleringsbeheer; ▪ wordt voor de vuilwaterriolen uitgegaan van hogere inspectiefrequenties; ▪ wordt geen (regen)water op infiltratievoorzieningen aangesloten waarin schadelijke verontreinigingen kunnen zitten die bij infiltratie in het grondwater doordringen; ▪ wordt bij aanleg/vervanging van riolering de provincie en Vitens geconsulteerd.
Figuur 9-4: Grondwaterbeschermingsgebied.
Provincie Overijssel heeft samen met de gemeenten, waterschappen, Vitens en Rijkswaterstaat gebiedsdossiers opgesteld. Hierin zijn risico’s in kaart gebracht. Detailinformatie over de winning Enschede-Losser is te vinden in het gebiedsdossier Enschede-Losser. Maatregelen grondwaterbescherming Voor de gebiedsdossiers is onderzoek gedaan naar de risico’s van riolering voor de kwetsbare drinkwaterwinningen. De meest doelmatige maatregelen die in het onderzoek naar voren komen zijn: ▪ bij de rioolinspecties prioriteit geven aan riolen in/nabij het grondwaterbeschermingsgebied; ▪ adequaat uitvoeren van inspectie, toezicht en handhaving op aanleg, onderhoud en beheer van riolering en IBA’s; ▪ toepassen van de NEN 3650, waaronder dichtheidsbeproeving direct na aanleg; ▪ tijdige rioolvernieuwing (normaal beheer);
3 maart 2025
BJ7107-WM-RP-241118-1337
37
Projectgerelateerd
▪ bovengrondse hemelwaterafvoer zodat foute aansluitingen direct zichtbaar zijn; ▪ bij calamiteiten direct beschikbare informatie over de locaties waar regenwater infiltreert; ▪ opsporen en verhelpen foutaansluitingen in nieuwe afkoppelprojecten en in bestaande stelsels; ▪ monitoring bij inspectieputten; ▪ periodieke voorlichting over het juist gebruik van IBA’s; ▪ toezicht en handhaving op functioneren IBA’s (effluentcontrole). Bij een adequaat rioleringsbeheer worden de belangrijkste risico’s ondervangen en zijn geen aanvullende technische maatregelen nodig.
A1.3
Infrastructuur
Riolering is vrijwel onzichtbaar, maar is omvangrijk en vertegenwoordigt een groot kapitaal. De vervangingswaarde van de riolen is circa € 120 miljoen. Het spreekt voor zich dat dit kapitaal goed beheerd moet worden. In Losser ligt 181 kilometer vrijverval-riolering,165 kilometer persleidingen, 13 kilometer aan duikers en ruim 41 kilometer drainage. De infrastructuur omvat ook allerlei objecten zoals rioolgemalen, drukrioleringspompen, stuwputten, riooloverstorten, bergbezinkbassins, wadi’s en andere regenwatervoorzieningen. En er is een meet- en besturingssysteem voor automatische besturing van pompen en schuiven De riolering van Losser is over vier afvalwatersystemen verdeeld. Dit is weergegeven in afbeelding op het volgende blad. ▪ Het afvalwater van de kernen Losser en Overdinkel stroomt onder vrij verval naar de rwzi (zuivering) te Losser. Hier komt ook het afvalwater van Glane terecht, dat via een persleiding naar het rioolstelsel van Losser wordt gepompt. Na zuivering door de rwzi wordt het water geloosd op de Dinkel, bij de Ravenhorsterweg; ▪ Het afvalwater van De Lutte wordt verpompt naar de riolering van Oldenzaal; ▪ Het afvalwater van Beuningen wordt verpompt naar de rwzi in Denekamp; ▪ De riolering in Glanebeekhoek loost op het rioolstelsel van Glanerbrug (Gemeente Enschede) en komt uiteindelijk terecht bij de rwzi in Glanerbrug.
Het merendeel van het bebouwde gebied heeft gemengde riolering. Hiermee wordt afvalwater en regenwater door één buizenstelsel afgevoerd naar de rwzi. In het buitengebied ligt drukriolering, die alleen bedoeld is voor afvalwater. Nieuwere wijken zoals delen van de Saller en De Lutte Noord zijn voorzien van verbeterd gescheiden stelsels (VGS). Dit zijn stelsels met aparte buizen voor vuil water (dwa) en regenwater (rwa). De meest recente uitbreidingen hebben rioolstelsels die “duurzaam gescheiden” genoemd zouden kunnen worden. Hier wordt alleen vuil water ingezameld en naar de rwzi afgevoerd. Vrijwel al het regenwater wordt in het gebied zelf verwerkt, bijvoorbeeld door infiltratie in wadi’s. Bij herinrichtingen is vaak minder ruimte beschikbaar en zijn infiltratietransportriolen (IT-riolen) toegepast, waarbij de infiltratie ondergronds plaatsvindt.
3 maart 2025
BJ7107-WM-RP-241118-1337
38
Projectgerelateerd
Figuur 9-5: Riolen, gemalen en bergbezinkbassins.
In deze afbeelding staan de riolen, gemalen en bergbezinkbassins. De rode pijlen laten zien naar welke zuivering het water wordt afgevoerd.
3 maart 2025
BJ7107-WM-RP-241118-1337
39
Projectgerelateerd
A1.4
Omvang en aantallen
Tabel 9-2: Omvang en aantallen. Infrastructuur/objecten
Aantal
Eenheid
Vrijvervalriolen bebouwde kom
4020
Leidingen
147
km
Vrijvervalriolen buitengebied
658
Leidingen
34
km
Duikers
856
Leidingen
16
km
Drainage
913
Leidingen
41
km
Persleidingen / Drukriolering
1140
Leidingen
165
km
Volgeschuimd (buiten gebruik)
259
Leidingen
9,2
km
Straat en Trottoirkolken
8470
stuks
Inspectieputten
4298
stuks
Stuwputten met regelschuif
7
stuks
Stuwputten met wervelventiel
3
stuks
Koppelputten RWA-DWA
1
stuks
Lamellenfilters
1
stuks
Olieafscheiders
1
stuks
Hoofdgemalen ( 1 pomps)
12
stuks
Hoofdgemalen ( 2 pomps)
4
stuks
Opjaag gemalen (tussengemalen)
8
stuks
Tunnelgemalen
3
stuks
Drukrioolgemalen
578
stuks
Centrale verdeelkasten ( CVK`s)
36
stuks
Mechanische overstort
1
stuks
Overstorten gemengde riolering
10
stuks
Overstorten VGS
1
stuks
HWA uitlaten gescheiden stelsels
3
stuks
HWA uitlaten wadi`s / drainage
5
stuks
HWAuitlaten IT-stelsel
11
stuks
Bergbezinkbassins (primaire randvoorz.)
4
stuks
3950
m3
Bergbezinkleidingen (primaire randvoorz.)
1
stuks
750
m3
Randvoorzieningen secundair (gr.berging
1
stuks
2380
m3
3 maart 2025
Omvang
Eenheid
BJ7107-WM-RP-241118-1337
40
Projectgerelateerd
Infrastructuur/objecten
Aantal
Eenheid
Omvang
Eenheid
Slokop`s
235
stuks
Wadi`s
235
stuks
Infiltratievelden
1
stuks
Lomanskamp
Retentiesloot / waterberging
1
stuks
Smitsbreeweg
Regenmeters
2
stuks
Grondwaterpeilbuizen
39
stuks
A1.5
24152
m2
Externe overstorten
Tabel 9-3: Externe overstorten van gemengde rioolstelsels. Kern
Overstortnaam
Beuningen
Pastoor Bolscherstraat
Beuningen
Put
hoogte
breedte
Loost op
7909
25,03+
1,00 m
opp.water
Oude Dijk
35302
25,32+
1,00 m
Dinkel
De Lutte
Plechelmusstraat
7046
51,32+
2,00 m
bermsloot N735
De Lutte
De Visscherij
39,26+
2,00 m
bermsl.A1
Glane
Weerstraat
45
34,41+
0,87 m
Dinkel
Losser
Gildehauserweg
1180
32,02+
3,00 m
opp.water
Losser
Ravenhorsterweg
10027
32,40+
12,00 m
Dinkel
BBB
Losser
Smalmaatstraat
10041
32,71+
13,25 m
Dinkel
BBB
Overdinkel
Hoofdstraat
4450
32,75+
1,10 m
Dinkel
noodoverlaat
Overdinkel
Elferinksweg
6010
35,62+
1,45 m
opp.water
Overdinkel
Invalsweg
10038-4
32,40+
2,10 m
Dinkel
BBB
hoogte
breedte
Loost op
Opmerking
bermsloot
IT-overlaat
gr.berging
Opmerking
BBL
Tabel 9-4: Uitlaten/overstorten regenwaterstelsels. Kern
Naam
Beuningen
Oude Dijk (IT-riool)
55202
25,29+
1,00 m
Beuningen
Oude Dijk (IT-riool)
55203
25,00+
1,00 m
De Lutte
Smidthskaamp
7306
46,50+
2,00 m
Losser
De Pol
50170
33,51+
1,80 m
Losser
Wolshagen
6535
35,60+
1,50 m
-
vgs-overstort
Losser
Collendoorn
6542
35,58+
1,60 m
-
vgs-overstort
Losser
Lutterstraat
6565
35,04+
1,20 m
-
vgs-overstort
3 maart 2025
Put
39
IT-overlaat
42-0-0-1 (N735) vgs-overstort IT-overlaat
BJ7107-WM-RP-241118-1337
41
Projectgerelateerd
Kern
Naam
Losser
Oosterhof (40026)
Losser
hoogte
breedte
40026
35,61+
1,50 m
IT-overlaat
Oosterhof (40029)
40029
35,59+
1,00 m
IT-overlaat
Losser
Havenzatensingel (i)
50188
35,27+
0,60 m
IT-overlaat
Losser
Havenzatensingel (ii)
50192
35,30+
0,60 m
IT-overlaat
Losser
Oranjestraat
50057
32,84+
2,20 m
groene berging
Losser
Holsbreepad
5613
35,40+
1,50 m
vgs-overstort
Losser
Grimberge
40138
37,05+
1,40 m
IT-overlaat
Overdinkel
Dr. Ariënstraat
53120
35,22+
2,50 m
IT-overlaat
Overdinkel
Hoofdstraat (IT)
35,20+
2,00 m
IT-overlaat
3 maart 2025
Put
53047fic
Loost op
BJ7107-WM-RP-241118-1337
Opmerking
42
Projectgerelateerd
A1.6
Afgekoppelde gebieden
De kaartjes tonen de wijken en straten waar wegen, daken en/of verhardingen zijn afgekoppeld van de gemengde riolering voor de situatie in 2024 (zover bijgewerkt). Het regenwater dat van deze oppervlakken afstroomt wordt apart verwerkt, bijvoorbeeld door het te infiltreren in de bodem.
Figuur 9-6: De Lutte 2024.
3 maart 2025
BJ7107-WM-RP-241118-1337
43
Projectgerelateerd
Figuur 9-7: Beuningen 2024.
Figuur 9-8: Glane 2024.
3 maart 2025
BJ7107-WM-RP-241118-1337
44
Projectgerelateerd
Figuur 9-9: Overdinkel 2024.
3 maart 2025
BJ7107-WM-RP-241118-1337
45
Projectgerelateerd
Figuur 9-10: Losser 2024.
3 maart 2025
BJ7107-WM-RP-241118-1337
46
Projectgerelateerd
A2
Evaluatie GRP Losser 2018 – 2024
Uitvoering projecten De meeste maatregelen ter verbetering van de riolering, de waterhuishouding en de klimaatbestendigheid zijn onderdeel van combinatieprojecten die onderdeel zijn van het meerjarig investeringsprogramma (MIP). De belangrijkste projecten waar de afgelopen periode aan gewerkt is zijn: ▪ Kwaliteitsimpuls de Lutte; ▪ Centrumplan Losser; ▪ Beken en Bleken; ▪ Ontwikkeling De Muchte en herinrichting omliggende straten. Alhoewel de investeringen vanuit de watertaken binnen deze projecten vaak het vliegwiel zijn om de leefomgeving als geheel te verbeteren, is de consequentie van ‘het combineren’ ook dat rioolvervanging soms ook dat rioolvervanging te vroeg of te laat plaats vindt. Binnen de gemeente wordt gewerkt aan een betere integrale afstemming: het MIP 2.0. Van de vervangingsopgave van circa 9 km uit het vorige GRP is 43% (3,9 km) uitgevoerd en staat er nog 57% (5,1 km) in de planning. Een groot deel van deze vervangingsopgave is gekoppeld aan de MIPprogrammering, zoals Centrum Fase 2, Roofvogelbuurt en kwaliteitsimpuls Glane. Gezien de complexiteit van deze projecten is de doorlooptijd langer, waardoor de vervanging van de riolen nog niet uitgevoerd zijn. Door de vrij grootschalige herinrichtingen in Losser Centrum en De Lutte is de afkoppelambitie van 0,5 hectare per jaar ruimschoots gehaald.
De doelstelling om een inhaalslag te maken en per jaar 10% van de elektrische en mechanische objecten te renoveren is wel/niet gehaald. In de planperiode van 2018-2024 is wat betreft de mechanische riolering het volgende vernieuwd. ▪ 226 Pompen vernieuwd; ▪ 147 installaties vernieuwd (leidingwerken + kasten). Dit komt overeen met circa 5% per jaar, waarmee niet aan de doelstelling is voldaan. Oorzaken zitten heb met name in de personele capaciteit en de kostentoename van het renoveren. Beheer en onderhoud Hieronder zijn de ambities uit het vorig GRP weergegeven met daaronder de evaluatie bij dat punt: ▪ Op onderdelen gaan we de metingen, inspecties en gegevensbestanden verbeteren, gebruik makend van nieuwe ICT-mogelijkheden; □ De basis is nog steeds het bijhouden van het areaal in Riodesk Kikker. Nu we de koppeling aan het maken zijn met Rasmariant, kunnen we meer risico gestuurd gaan inspecteren en beheren. ▪ De frequentie van onderhoud stemmen we af op de noodzaak, zodanig dat we schade en slecht functioneren voorkomen; □ De output van Rasmariant vertalen naar een planning en programma en die afstemmen met de bredere opgaven. ▪ We gaan experimenteren met de monitoringtool om de realisatie van onze doelen te volgen. □ De monitoringstool Twents waternet is niet gebruikt. Te complex en niet geborgen in de organisatie structuur.
3 maart 2025
BJ7107-WM-RP-241118-1337
47
Projectgerelateerd
Tabel 9-5: Stand van zaken onderzoeken. Nr.
Onderzoek
Jaar
Stand van zaken 2024
1,2
inspecteren en ontwikkelen visie Zinker Dinkel in Hoofdstraat
2019
Inspectie heeft plaats gevonden. De kwaliteit is nog goed, voor alsnog geen aanleiding om hier in te grijpen. Vanuit meetplan de wens om de noodoverlaat te monitoren i.v.m. overstorten en mogelijk rioolvreemd water (terugloop bij hoge Dinkelstand).
3
groene berging overstort Gildehauserweg
2020
Dit moet nog nader uitgewerkt worden in combinatie met de monitoring van overstort Gilderhauserweg.
4
onderzoek zichtbaar maken Markebeek Smalmaatstraat
2020
Is opgenomen in de visie klimaatadaptieve zone Losser Zuid. Verdere uitwerking volgt.
5
onderzoek lozingspunt Markebeek – Wilgenkamp
2020
Is opgenomen in de visie klimaatadaptieve zone Losser Zuid. Verdere uitwerking volgt.
10
geotechnisch onderzoek stabiliteit Groene berging A1
2018
Is uitgevoerd inclusief beheer en onderhoudsplan.
14
afwatering De Lutte NW Peulkespad
2019
Is nader uitgewerkt in plan Hanhofweg
17
verbetering afwatering Bentheimerstraat
2019
Is onderdeel van Project Dorpsranden de Lutte. Project is afgerond. Laatste deel Bypass Luttermolenveld volgt nog.
18
optimalisatie vuilwaterstelsel Luttermolenveld
2020
BRP Luttermolenveld is opgesteld. Nadruk ligt op het realiseren van de Bypas Kroepsweg. Maatregelen in samenspraak met het waterschap.
20
opstellen calamiteitenplan / risico analyse
2021
Nog niet opgesteld. Dit moet nog gebeuren.
21
analyse rioolvreemd water, alle kernen
2020
Geen onderzoek naar gedaan. Dit heeft geen prioriteit gehad.
22
klimaat-stresstest, inclusief hoogtes en vervolgonderzoek;
2019
Stresstest is uitgevoerd. Heeft nu een vervolg in klimaatadaptatiestrategie.
23
ontwikkelen systeem voor bijhouden verhard oppervlak
2018-2022
Er is een verhardingenkaart opgesteld welke nu in het beheerpakket, GBI, staat. Een proces voor het actueel houden van de kaart ontbreekt nog. Dit moet nog worden geborgd in de organisatie.
-
Overwegen/opstellen hemelwaterverordening
2019
Is in 2022 vast gesteld.
-
Overwegen/opstellen aansluitverordening riolering
2019
Is in najaar 2024 opgestart.
Zorgtaak afvalwater Gemeente Losser heeft nog geen aansluitverordening. Het is daarom nu niet duidelijk waar de verantwoordelijkheid van de gemeente stopt of eindigt. In buitengebied bijvoorbeeld met pompputten en leidingen naar de woning. De verordening wordt in 2024/2025 opgesteld. Wat betreft rioolvreemd water binnen de kom: er is eerst een impact analyse nodig, alvorens je eventueel maatregelen kunt bepalen of treffen om dit tegen te gaan. Voor het buitengebied is het wenselijk om werk te maken van de foutieve aansluitingen. Er is een plan en budget nodig om regenwater van het drukriool af te krijgen. Het omgaan met afvalwater in het buitengebied is een aandachtspunt. Er zijn nog steeds een aantal percelen die niet zijn aangesloten op de riolering en waarvan niet bekend is wat voor voorziening ze wel hebben. Gemeente, waterschap en omgevingsdienst zijn bezig dit beter in beeld te krijgen. In het WRP moet goed omschreven worden wat we hiermee willen in het buitengebied. Dat geldt ook voor het aansluiten van hemelwater op drukriolering.
3 maart 2025
BJ7107-WM-RP-241118-1337
48
Projectgerelateerd
Zorgtaak hemelwater Gemeente Losser heeft sinds 2022 een hemelwaterverordening. Bij nieuwe ontwikkelingen verwijst de gemeente naar deze verordening waarin de eisen voor de te realiseren waterberging staan opgenomen. In Twents Waternet verband zijn gemeenten en waterschap in overleg over meer eenduidigheid ten aanzien van waterbergingseisen. In het GRP is een voorstel voor streefwaarden voor wateroverlast opgenomen. Alhoewel het principe hierachter wel correct is, blijkt de tabel niet makkelijk uitlegbaar. In het GRP is aangegeven dat dit voorstel in 2018/19 tijdens ronde 1 DPRA stresstest eventueel bijgesteld zou worden mede op basis van een risicodialoog. Dit is toen niet gebeurd, maar wordt nu binnen de klimaatadaptatiestrategie opgepakt. Gemeente Losser heeft geen subsidieregeling voor afkoppelen. Wel is het mogelijk een bijdrage te doen voor afkoppelen van particulieren bij projecten waar het riool wordt vervangen door gescheiden riolering. Vanuit klimaatadaptatie doelstellingen kan het wenselijk zijn dat er wel een subsidieregeling komt. Dit kan een bredere regeling zijn voor vergroening en infiltratie van hemelwater op eigen terrein. De regeling inclusief budget en voorwaarden moet nog opgesteld worden. Zorgtaak grondwater De afgelopen perioden zijn meer meldingen van grondwateroverlast bekend geworden bij de gemeente.
Dit heeft waarschijnlijk te maken met een extra natte periode. Gemeente Losser heeft een grondwatermeetnet. De meetdata is openbaar toegankelijk via een website. Er is behoefte aan een analyse van de meetdata om daarmee een goed zicht te krijgen op de grondwatersituatie. Daaruit blijkt ook of meetnetoptimalisatie nodig is. Bij sommige projecten worden projectpeilbuizen geplaatst. De gemeente heeft behoefte aan regels/uitgangspunten betreffende het al dan niet (tijdelijk) opnemen van projectpeilbuizen in het meetnet.
Financiën en organisatie Vanuit de beheerder is er behoefte ontstaan om de uitvoering en de taken welke nu bij het Servicebedrijf zijn belegd te evalueren vanuit de wens om flexibeler te zijn en taken ‘extern’ weg te kunnen zetten, wanneer het servicebedrijf zijn verplichtingen niet na kan komen. De stand van de voorziening is ruim 4 miljoen euro. Komende planperiode is er een duidelijk overzicht nodig van investeringen die ten laste komen van voorziening en welke investeringen worden geactiveerd. Er is behoefte aan duidelijker inzicht in kredieten. Er blijven nu ongebruikte kredieten staan en een wens is om met raamkredieten te werken. Een optie is om alle kredieten af te sluiten en een nieuw programma vast te stellen (ook met projecten waarvoor nu krediet beschikbaar is, maar nog niet is uitgevoerd). Doel daarvan is om meer overzicht te krijgen en met een ‘schone lei’ het nieuwe WRP te starten. De rente is lager dan 2 jaar geleden (nu 1,5%, was 2,5%). Dit heeft invloed op de hoogte van de kapitaallasten. Onder anderen daardoor is de heffing iets minder hard gestegen dan was berekend.
3 maart 2025
BJ7107-WM-RP-241118-1337
49
Projectgerelateerd
A3
Input Waterschap Vechtstromen t.b.v. WRP Losser
Waterschap Vechtstromen is nauw betrokken geweest bij het opstellen van Water en Rioleringsprogramma Losser en heeft in dat kader in oktober 2024 haar inbreng geleverd welke in deze bijlage is opgenomen: Aandachtspunten voor het Water- en Rioleringsprogramma van de gemeente Losser De gemeente Losser stelt een nieuw Water-Rioleringsprogramma op. Dit is onderdeel van het adaptatieplan dat de gemeente Losser aan het opstellen is. Alleen aandachtspunten die betrekking hebben op de waterketen en waterkwaliteit worden hieronder benoemd. Klimaat gerelateerde aandachtspunten zijn reeds ingebracht. Waterbeheerprogramma 2022-2027 Waterschap Vechtstromen heeft december 2021 het waterbeheerprogramma 2022-2027 vastgesteld. Het waterbeheerprogramma gaat in op alle aspecten van het watersysteem. Het schaft inzicht in de wijze waarop het waterschap omgaat met het water in het beheergebied. Onderdeel waterkwaliteit op orde Een goede waterkwaliteit, zowel ecologisch als chemisch, is een basisvoorwaarde voor een veilige, gezonde en aantrekkelijke leefomgeving. Schoon en ecologisch gezond water is belangrijk voor de landbouw, natuur en recreatie. Het waterschap is verantwoordelijk voor een goede waterkwaliteit in alle regionale oppervlaktewateren. Kader richtlijn water De KRW heeft als doel de kwaliteit van al het oppervlakte- en grondwater in Europa te waarborgen.
Om de doelen te halen zijn/worden inrichtingsmaatregelen doorgevoerd voor het verbeteren van de biologische kwaliteit van de wateren en verbeteringen aan de Rioolwaterzuiveringsinstallaties om de chemische kwaliteit te verbeteren. Daarnaast is het ook belangrijk te anticiperen op de nieuwe EU-richtlijn stedelijk afvalwater en de Landelijke visie, strategie en uitvoeringsagenda voor de waterketen richting 2050 (wordt ook vastgesteld door de VNG). De huidige kwaliteit van de Dinkel wordt weergegeven factsheet vanaf blz 66. Voor de RWZI Losser zijn in de nabije toekomst geen aanvullende maatregelen in het kader van de KRW nodig. Wel heeft het waterschap het voornemen streefwaarden op te stellen voor de effluentkwaliteit die strenger zijn dan de vergunning op basis van het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal). Dit in lijn met het ‘geen achteruitgang-principe’ van de KRW. Aandachtspunten voor de waterkwaliteit: ▪ Overstorten vanuit gemengde rioolstelsels moeten zoveel mogelijk voorkomen worden. Dit kan door het afkoppelen van verhard oppervlak. Met het afkoppelen van verhard oppervlak. Het waterschap moet in jaarlijkse factsheets de stand van zaken met betrekking tot het afgekoppelde oppervlak van de gemeenten doorgeven aan het ministerie. Verzoek is om dit jaarlijks bij te houden. (ook gegevens van afgelopen jaren zijn zinvol om te delen).
(specifiek kan de overstort achter de randvoorziening in Overdinkel genoemd worden); ▪ Het afkoppelen van hemelwater en het niet aankoppelen van hemelwater (gescheiden rioolstelsels) vraagt om goede afvoermogelijkheden van het hemelwater. Hierbij moet wel rekening gehouden worden met de kwaliteit van het afstromende hemelwater. Een paar foute aansluiting kan in kleine wateren zorgen voor veel verontreiniging.
3 maart 2025
BJ7107-WM-RP-241118-1337
50
Projectgerelateerd
▪
▪
▪ ▪ ▪ ▪
Het waterschap wil komende jaren met gemeenten en waterleidingbedrijven nadenken hoe we hier het beste mee kunnen omgaan. (zie ook artikel in H2O). Ook gaat het waterschap in afstemming met de gemeenten een handreiking opstellen om te voorkomen dat afgekoppeld hemelwater een negatieve invloed heeft op de waterkwaliteit; Individuele lozingen huishoudelijk afvalwater: Samen met de gemeente Losser willen we kijken naar de maatschappelijk beste sanitatie in het buitengebied. Hiervoor is reeds een voorzichtige start gemaakt en zullen we een samenwerkingsovereenkomst aangaan; Indirecte lozingen door bedrijven op het gemeentelijk rioolstelsel mogen niet voor achteruitgang zorgen van het zuiveringsrendement van de RWZI. Daarnaast wordt in samenwerking met de omgevingsdiensten ook gekeken naar of de indirecte lozingen voldoende getoetst is aan de KRW voor wat betreft eventuele doeloverschrijdingen in het ontvangende oppervlaktewater; Intreden van grondwater komt in delen van de gemeente Losser voor.
Door de hoge grondwaterstanden van afgelopen jaar heeft de RWZI Losser beduidend meer verdund afvalwater ontvangen; Optimaal afstemmen waterschapsgemaal, zuivering en gemeentelijke gemalen en bergingsbassin; Hernieuwen afspraken afname capaciteit en overname punten; De nieuwe EU-richtlijn Stedelijk Afvalwater geeft ook aan dat er een informatieplicht is over de kwaliteit van het stedelijk afvalwater, waaronder overstorten. Dit kan betekenen dat we (gezamenlijk) moeten gaan kijken hoe we dit gaan registreren.
Onderdeel klimaat ▪ Nieuwe verharding zowel in de bebouwde kom als in het buitengebied kan zorgen voor versnelde afvoer van hemelwater op het regionale watersysteem. Afwenteling moet voorkomen worden. Gestreefd wordt om samen met gemeenten te kijken naar de maatschappelijk beste oplossing. Dit proces loopt in samenwerking met de 2 samenwerkingsverbanden TWN en SNV; ▪ Zeer natte en zeer droge periodes wisselen elkaar af, dus periodes met hoge- en lage grondwaterstanden. Dit heeft effect op het stedelijk (afval)watersysteem. Onderdeel duurzaamheid De gemeente Losser heeft de energievoorziening van het zwembad Brilmansdennen voorzien van aquathermie. Vechtstromen levert hiervoor effluent en draagt op deze manier bij aan de energietransitie. Algemeen Complimenten aan de gemeente Losser voor het al publiceren van de rioleringsgegevens op de pdok! Ontwikkelperspectief Waterketen Vechtstromen heeft in feb ’23 het ontwikkelperspectief waterketen vastgesteld (RHDHV). Komende tijd (2025-2026) gaan we hier een ‘programmatische uitwerking’ aangeven. M.a.w. wat betekent het nu in de praktijk. Water en bodem sturend Voor nieuwe ontwikkelingen willen we nadrukkelijk wijzen op het belang van Water en bodem sturend. Dit is reeds ingebracht bij het algemene deel van het klimaatadaptatieplan. Nationale ketenvisie Momenteel wordt een nationale ketenvisie ontwikkeld.
De VNG heeft reeds aangegeven achter de visie te staan de Unie van waterschappen moet zich nog uitspreken. Naar verwachting wordt het in december in een overleg met de minister van IenW vastgesteld.
3 maart 2025
BJ7107-WM-RP-241118-1337
51
Projectgerelateerd
Binnen het WRP van Losser kunnen de lijnen uit deze visie benut worden om een ontwikkelrichting te schetsten. Daarmee zetten we ook al een stap richting werken in de geest van de EU-richtlijn stedelijk afvalwater. Hieronder een aantal aandachtspunten: ▪ De keten beschouwen als een circulair systeem. Hoe je het ook wendt of keert afvalwater is onderdeel van de grote waterkringloop. Dat lijkt een open deur, maar wordt wel steeds relevanter nu we merken dat de hoeveelheid bruikbaar zoetwater beperkt is en we moeten voorkomen dat we het steeds verder opladen met verontreinigingen waar we eigenlijk niet zo veel mee kunnen als we overall kosten van de keten (afvalwaterbehandeling en drinkwaterproductie) een beetje beheersbaar willen houden ▪
Daarmee ligt er vanuit het feit dat de gemeente een stukje van dat circulaire systeem beheren ook een stevige druk op de rioleringsbeheerder om mee te helpen de afvalwaterstroom naar de rwzi zo dik mogelijk te krijgen. Hoe minder grondwater, hemelwater in het systeem hoe hoger het zuiveringsrendement. Dat moet dan niet uitgelegd worden als ‘zij de lusten, wij de lasten’, maar als de collectieve opdracht aan de publieke beheerders van de keten om de maatschappelijke kosten binnen de perken te houden.
▪
Onderkennen dat er een kapitaalintensief systeem in de grond ligt wat je niet zomaar kunt veranderen is daarbij zinvol, maar tegelijk kun je aangeven dat bij iedere aanpassing of uitbreiding van het systeem de afweging kan worden gemaakt wat wijsheid is met het oog op de toekomstige opgaven. Wat is op de lange duur verstandig om waaraan te leggen. Beheerkosten zijn dan niet het enige afwegingscriterium. Zo komen we wellicht uit de lock in van grote inzamel- en transportsystemen en grote centrale zuiveringen. Losser doet al best goed bij voorbeeld met het nadenken over koppeling van de sanitatieopgave met de energieopgave. Dit moedigen we graag verder aan!
▪
In het verlengde daarvan ligt de aandacht voor hergebruik. Zeker in ons deel van de delta waar droogte op de lange duur een lastiger uitdaging is dan wateroverlast is maximaal inzetten op hergebruik in welke vorm dan ook. Dat kan van tweeleidingsystemen in nieuwbouw tot opwaarderen afvalwater tot proceswater. Eigenlijk zit hier ook weer de oproep in verscholen om in het gemeentelijke plan niet alleen in buizen en pompen te denken maar vanuit de waterknelpunten waar we mee van doen krijgen en hoe we daar toekomstgericht mee om kunnen gaan. Ter illustratie: ik kan mij voorstellen dat zich in Losser een bedrijf wil vestigen dat veel proceswater nodig heeft. Gemeente wil bedrijf graag binnenhalen, maar vergunningen daarvoor haken op de grondwateronttrekking. Als gemeente zou je al voor de uitgifte van bouwterrein kunnen anticiperen op bedrijven met een watervraag door daar in jouw ondergrondse infrastructuur rekening mee te houden (afvalwaterleiding naar rwzi en proceswaterleiding van rwzi naar bedrijventerrein, of een tweeleiding systeem op de industrielocatie met een mogelijkheid voor een decentrale opwerking van afvalwater tot proceswater)
▪
Tot slot heeft ook de gemeente mogelijkheden om bij te dragen aan minder belasting van het afvalwater met ZZS of stoffen die de werking van het systeem hinderen. Dat kan met campagnes, maar ook door als gemeente te bepleiten dat de omgevingsdienst in de werkzaamheden richting bedrijfsleven de aandacht voor afvalwaterlozingen op het afvalwatersysteem naar een hoger plan stuwt. Daar is landelijk nu veel aandacht voor ivm de KRW uitdaging, maar met de EU richtlijn stedelijk afvalwater zal dat zeker een werkveld zijn waar meer aandacht naar uitgaat. De gemeente heeft nu de mogelijkheid daarop voor te sorteren met dit WRP.
3 maart 2025
BJ7107-WM-RP-241118-1337
52
Projectgerelateerd
A4
Informatie voor bewoners
Uw gemeente zorgt voor het afvalwater, hemelwater en grondwater in het openbaar gebied. Als bewoner of perceeleigenaar moet u zorgen voor riolering en water op uw eigen terrein. Deze bijlage geeft u informatie over afvalwater, regenwater en grondwater en over de taakverdeling tussen de gemeente en u. ▪ Gemengde of gescheiden riolering; ▪ Huisaansluitingen; ▪ Afvalwater; ▪ Regenwater (hemelwater); ▪ Grondwater; ▪ Wateroverlast door regen; ▪ Uw tuin vergroenen; ▪ Help mee afkoppelen; ▪ Meer informatie.
A4.1
Gemengde of gescheiden riolering
Van oudsher is in Nederland veel gemengde riolering aangelegd. Hierbij komt het schone regenwater in dezelfde buis terecht als het vuile afvalwater.
Figuur 9-11: Gemengde riolering (bron: Paul Maas, Tilburg / stichting RIONED).
Gemengde riolering heeft enkele belangrijke nadelen. Als het hard regent raakt de riolering overbelast. Het gemengde water komt dan ongezuiverd in sloten en vijvers, of het water komt door de overvolle riolen op straat terecht. Daarnaast is het niet slim om het schone regenwater eerst met vuil water te mengen en daarna weer te zuiveren. Nieuwere woonwijken en bedrijventerreinen hebben vaak gescheiden riolering. Hierbij komt het schone regenwater in een aparte buis terecht, waarmee het naar het oppervlaktewater wordt afgevoerd.
Figuur 9-12: Gescheiden riolering (bron: Paul Maas, Tilburg / stichting RIONED).
3 maart 2025
BJ7107-WM-RP-241118-1337
53
Projectgerelateerd
Nog een stap verder is om het regenwater helemaal niet af te voeren, maar te gebruiken in uw tuin, of te infiltreren in de bodem. Hierbij zijn er geen regenwaterriolen nodig en het benadert de natuurlijke situatie. Afkoppelen De riolering functioneert beter als het regenwater van de gemengde riolering wordt gehaald. Dit noemen we afkoppelen. Het regenwater moet dan op een andere manier worden verwerkt, bijvoorbeeld door het te infiltreren in de bodem.
A4.2
Huisaansluitingen
De riolering is vanaf de perceelgrens in eigendom en beheer van de gemeente. Tot aan de erfgrens is de rioolaansluiting in eigendom en beheer van de perceeleigenaar. Op circa 0,5 meter van de erfgrens (aan de zijde van de woning, dus op het perceel) moet een ontstoppingsstuk zijn aangebracht. Als u een aansluitvergunning heeft, dan regelt die ook het exacte aanbiedpunt. Is uw riolering verstopt? Controleer eerst het ontstoppingsstuk. Als er water in het verstoppingsstuk blijft staan, dan kan de gemeente helpen om de verstopping te verhelpen. Als het ontstoppingsstuk niet vol water zit, dan ligt het probleem op het perceel of in de binnenhuisriolering. Regenpijpen zijn eigendom als het gebouw op de flexibele overgangsstuk pand en de riolering buiten zijn eigendom van de Werkzaamheden als gevolg verstopping in deze komen voor rekening van
van de perceeleigenaar, ook erfgrens staat. Ook het tussen de riolering binnen het (als bouwkundig onderdeel) perceeleigenaar. van verzakkingen en bouwkundige onderdelen de eigenaar van het pand.
Woningen en de riolering op algemene regels in het bouwwerken leefomgeving
de percelen moet voldoen aan omgevingsplan en het Besluit (Bbl).
Drainageleidingen en dompelpompjes lozen hun drainagewater op het regenwaterriool of op oppervlaktewater. Het aansluiten hiervan op het gemengde riool mag alleen indien er geen andere doelmatige manier van lozen mogelijk is. Particulieren en bedrijven dienen dit aan te tonen en vooraf toestemming te verkrijgen van de gemeente. Nieuwe aansluiting Voor een nieuwe of extra rioolaansluiting moet u een eigen bijdrage betalen. Voor informatie kunt u contact opnemen met de gemeente.
A4.3
Afvalwater
In bijna alle gevallen zorgt de gemeente voor het inzamelen en afvoer van het afvalwater, vanaf de perceelgrens. U moet zelf zorgen voor de riolering in uw woning en op uw perceel, waarmee u het afvalwater ‘aanbiedt’ op de perceelgrens. U moet het afvalwater gescheiden aanbieden, ofwel apart van het regenwater. De enige uitzondering zijn bestaande situaties met gemengde riolering. In die situaties mag u het afvalwater gemengd aanbieden, totdat in uw straat gescheiden riolering wordt aangelegd of u uw woning gaat her-/verbouwen.
3 maart 2025
BJ7107-WM-RP-241118-1337
54
Projectgerelateerd
Buitengebied In het buitengebied wordt het afvalwater meestal ingezameld door drukriolering. Daar waar dit niet doelmatig is, doordat de afstand tot de gemeentelijke riolering te groot is, moeten bewoners of eigenaren zelf voor het afvalwater zorgen. Met het oog op het voorkomen van verontreiniging van de bodem of het oppervlaktewater dient het afvalwater dan geleid te worden via een zuiveringsvoorziening. Meestal gebeurt dat met een IBA (Individuele Behandeling Afvalwater). De gemeentelijke regels die gelden zijn opgenomen in het omgevingsplan (artikel 22.148 en 22.149).
A4.4
Regenwater (hemelwater)
Waar het redelijkerwijs kan, moeten bewoners en bedrijven zelf voor het hemelwater (gaan) zorgen. Dit is (nog) niet overal mogelijk. Of de gemeente voor afvoer van het hemelwater zorgt, is afhankelijk van waar u woont, het bouwjaar van de verhardingen en bouwwerken en van het soort riolering. Er zijn 3 situaties: 1. De gemeente zorgt voor het regenwater, vanaf de perceelgrens; 2. U (bewoner / eigenaar) moet zelf al het hemelwater van uw perceel verwerken; 3. U (bewoner / eigenaar) moet zelf kleine buien verwerken en het eerste deel van grote buien. De piek van grote buien mag overlopen naar de openbare weg, mits de berging op eigen terrein groot genoeg is en goed werkt. In de toelichting op de volgende pagina staat wanneer deze situaties van toepassing zijn. In alle gevallen bent u zelf verantwoordelijk voor de voorzieningen op uw perceel en de riolering tot de erfgrens. Als de gemeente regenwater inzamelt, dan moet u dit gescheiden (apart van afvalwater) aanbieden op de perceelgrens. Net als bij afvalwater geldt er een uitzondering voor bestaande situaties met gemengde riolering. In die situaties mag u het regenwater gemengd aanbieden, totdat in uw straat gescheiden riolering wordt aangelegd of u uw woning gaat herbouwen.
Toelichting op de 3 situaties De gemeente heeft de plicht om vanaf de perceelgrens voor het hemelwater te zorgen, als het niet redelijk is dat u (bewoner of eigenaar) zelf het hemelwater in de bodem of naar het oppervlaktewater brengt. situatie 1 (regenwater afvoeren) Bij woningen in bebouwd gebied zorgt de gemeente voor hemelwater vanaf de perceelgrens.
Uitzonderingen: ▪ Woning-/appartementcomplexen waar bij aanleg een regenwaterberging op het perceel is gemaakt. Deze woningen vallen onder situatie 3 (alleen pieken). ▪ Afgekoppelde daken en verhardingen. Eenmaal afgekoppelde oppervlakken (al dan niet met subsidie) mogen niet meer op de riolering worden aangesloten. Ook deze vallen onder situatie 3. ▪ Nieuwe bouwwerken en verhardingen waarvan volgens de hemelwaterverordening geen regenwater (zonder berging) mag worden afgevoerd. ▪ Woningen in- en uitbreidingswijken die speciaal zijn ontworpen voor regenwaterverwerking op de percelen. Deze vallen onder situatie 3. Hier zijn de riolering of regenwatervoorzieningen in het openbaar gebied niet berekend op (al) het regenwater van de woonpercelen. situatie 2 (zelf verwerken) In het buitengebied, waar geen riolering voor regenwater ligt, moeten bewoners/eigenaren zelf het hemelwater verwerken. Regenwater mag niet op de drukriolering worden aangesloten, omdat de drukriolering dan overbelast wordt en pompstoringen optreden.
3 maart 2025
BJ7107-WM-RP-241118-1337
55
Projectgerelateerd
situatie 3 (alleen pieken afvoeren) Bij woningen met regenwaterberging en/of infiltratie op het perceel, mag alleen de piek van grote regenbuien naar de openbare weg worden afgevoerd (als de berging vol is). Voorwaarde is dat de berging voldoende groot is en goed functioneert. Vanuit de berging infiltreert het regenwater in de bodem of wordt vertraagd naar oppervlaktewater afgevoerd. Alleen bij zeer hevige regenval raakt de berging vol en mogen piekafvoeren naar de riolering of openbare weg worden afgevoerd. Dit moet meestal bovengronds gebeuren (afvoer over maaiveld). Als de openbare regenwatervoorzieningen bovengronds zijn (zoals goten), dan moet ook de overloop bovengronds zijn.
Aanbieden van regenwater op de perceelgrens Bij het aanbieden van regenwater moeten bewoners zorgen voor: ▪
afvoer op het eigen perceel, tot aan de perceelgrens;
▪
apart houden van hemelwater en afvalwater (uitgezonderd bestaande situaties); Het hemelwater mag niet gemengd worden met afvalwater. In geval van ondergrondse leidingen moeten hemelwater en afvalwater door aparte buizen worden aangevoerd. Er geldt een uitzondering voor bestaande gemengde afvoeren in gebieden met een gemengd rioolstelsel. Daar mag de gemengde aanvoer gehandhaafd blijven totdat (ooit in de toekomst) gescheiden riolering wordt aangelegd of verhardingen en daken afgekoppeld (moeten) worden;
▪
het schoon houden van het hemelwater; Het hemelwater mag niet verontreinigd raken. Dit betekent onder andere dat de verhardingen waarop het regenwater valt niet verontreinigd mag zijn met bijvoorbeeld schoonmaakmiddelen, olie, of onkruidbestrijdingsmiddelen.
A4.5
Grondwater
De gemeente neemt maatregelen tegen grondwateroverlast, als ▪ er structurele overlast is door de grondwaterstand, ▪ en die met maatregelen in openbaar gebied verholpen of verminderd worden ▪ en deze maatregelen doelmatig zijn. Natte kelders vallen hier buiten, omdat die een gevolg zijn van een ondeugdelijke constructie. De gemeente vindt overlast structureel als ▪ de overlast vrijwel elk jaar voorkomt, ▪ en gedurende langere tijd, d.w.z. meer dan 3 weken per jaar, ▪ en niet tijdelijk is, d.w.z. langer dan 4 jaar zal aanhouden, ▪ en stabiel of toenemend is. De gemeente vindt maatregelen doelmatig als deze: ▪ effectief zijn, d.w.z. dat de problemen aanzienlijk beperkt worden door de maatregelen, ▪ en efficiënt zijn, d.w.z. dat er geen goedkopere of effectievere alternatieven zijn, ▪ en de omvang van de problemen significant is, d.w.z. tenminste 3 percelen of meer dan 0,5 hectare, ▪ en de kosten van de maatregelen in verhouding staan met de nadelige gevolgen. Afvoer van grondwater Het nemen van maatregelen kan betekenen dat de gemeente het grondwater gaat afvoeren. In dat geval gelden dezelfde soort voorwaarden als bij regenwater: ▪ bewoners/eigenaren moeten zelf voor de (drainage)voorzieningen op eigen terrein zorgen;
3 maart 2025
BJ7107-WM-RP-241118-1337
56
Projectgerelateerd
▪ ▪
in geval van afvoer moet het overtollige grondwater op de erfgrens worden aangeboden, gescheiden van afvalwater. het overtollige grondwater mag niet verontreinigd zijn.
Heeft u last van grondwater? Vraag dan eerst in de buurt of bij meer woningen dezelfde problemen zijn. Als u de enige bent, controleer dan of uw riolering of waterleiding lek is. Als u grondwateroverlast heeft op uw eigen terrein, dan kunt u de volgende maatregelen nemen: ▪ goede ventilatie van uw woning is altijd nodig, zowel voor een gezonde leefomgeving als voor het voorkomen van vochtproblemen; ▪ waterhuishoudkundige maatregelen, bijvoorbeeld aanleg van drainage; ▪ bouwkundige maatregelen om bouwtechnische gebreken te verhelpen, bijvoorbeeld kelders die niet waterdicht zijn, lekke convectorputten of te diepe kruipruimtes; ▪ maatregelen als grondverbetering als er sprake is van een slechte structuur of doorlatendheid van de bodem. U kunt bij de gemeente terecht met uw vragen over het grondwater. Is er sprake van langdurige en structurele grondwateroverlast over een groter gebied? Dan zal de gemeente op zoek gaan naar de oorzaken en samen met de eigenaren en het waterschap overleggen wat de mogelijkheden zijn.