Voorjaarsnota 2025-2029
Tekst van het document
Voorjaarsnota
2025-2029
Inhoudsopgave Inhoudsopgave.....................................................................................................................2 1. Inleiding ............................................................................................................................3 2. Geactualiseerd financieel perspectief 2025-2029...........................................................5 3. Middelenkader ................................................................................................................ 10 Voorjaarsnota rijk ................................................................................................................. 12 4. Programma 'Onmeunig mooi Losser' ........................................................................... 14 4.1. Toekomstbestendig ontwikkelen in het brede sociaal domein........................................ 14 4.2. Toekomstbestendig wonen, leven en werken ................................................................ 27 4.3. Toekomstbestendig buitengebied .................................................................................. 38 4.4. Bijdragen aan een beter klimaat .................................................................................... 43 5.
Programma wendbare en betrouwbare organisatie, transparant openbaar bestuur ................................................................................................................................ 48 5.1. Opgave Wendbare organisatie, transparant bestuur ..................................................... 48 6. Investeringen .................................................................................................................. 57 7. Creëren van budgettaire ruimte .................................................................................... 58
2
1. Inleiding Voor u ligt de Voorjaarsnota 2025-2029 van de gemeente Losser. Hierin geven we inzicht in de begrotingsuitvoering over 2025, het financieel perspectief voor de komende 4 jaren en de nieuwe beleidsvoornemens. De Voorjaarsnota is de basis voor de Gemeentebegroting 2026. Bij het tot stand komen van deze Voorjaarsnota hebben we de volgende uitgangspunten gehanteerd: • De laatste jaarschijf (2029) is structureel sluitend; • We ramen reëel en scherp; • Naast de gekozen koers worden alleen extra lasten geaccepteerd als deze onvermijdelijk zijn (wettelijk of autonoom beleid); • De basis is op orde: de dienstverlening aan onze inwoners moet goed zijn; • We investeren in en voor onze (kwetsbare) inwoners Door deze uitgangspunten te hanteren, willen we de verzwaring van de begroting beperken. Om de financiële opgave voor de toekomst niet onnodig groter te maken dan deze al is. Eén van de oorzaken van de verzwaarde financiële opgave betreft de bijstelling inflatie. Gezien de hoge inflatie hebben we de budgetten stevig moeten indexeren, dit was onvermijdelijk. Gemeenten worden hierin helaas onvoldoende gecompenseerd door een hogere uitkering van het Rijk. We weten dat we op allerlei vlakken voor grote uitdagingen staan. Naast de gevolgen van het ravijnjaar vanaf 2026 heeft het rijk besloten om de tweede tranche van de herijking van het gemeentefonds door te voeren.
Voor de gemeente Losser betekent dit een aanzienlijke daling van het budget dat we van het rijk ontvangen. Voorjaarsnota Rijk biedt slechts gedeeltelijke compensatie voor onze hogere uitgaven In de Voorjaarsnota van het Rijk zijn extra middelen vrijgemaakt voor zowel compensatie van het ravijnjaar als voor de kosten van de jeugdzorg. Het gaat echter slechts om een gedeeltelijke compensatie. En specifiek voor de jeugdzorg ook nog maar tot en met de jaarschijf 2027. Dat geeft weliswaar wat lucht in ons middelenkader, maar we moeten nu wel de tering naar de nering zetten. Ondanks deze lastige financiële situatie bouwen we verder aan een Onmeunig mooi Losser. In deze Voorjaarsnota schetsen we hoe we dat willen doen. We blijven investeren in de Losserse samenleving Hoewel de financiën onder druk staan, zetten we investeringen die zijn aangekondigd door. Denk daarbij aan de verbouwing van de Aloysiusschool in Losser en aan de voorbereidingen voor een nieuwe sporthal in de Lutte. Aanvullend investeren we juist dáár in onze samenleving, waar onze inwoners dat het hardst nodig hebben. Zo houden we met extra geld voor jeugdzorg en Wmo ons bestaande beleid overeind, ook als we daarvoor te weinig geld van het Rijk krijgen. Daarnaast investeren we in onze medewerkers die werkzaam zijn bij beschut werk.
Ruimte houden voor de toekomst Als college vinden we het belangrijk om ook in de toekomst nog mogelijkheden te houden voor investeringen en nieuwe ontwikkelingen; we willen nog wel wat 'vet op de botten houden'. Daarom willen we extra budgettaire ruimte creëren die we zullen verwerken in de Gemeentebegroting 2026. We vinden het belangrijk dat we kunnen blijven investeren in onze inwoners en dat het geld daar naar toe gaat waar het nodig is.
3
Financiën De Voorjaarsnota die voorligt is, als resultaat van de gemaakte keuzes en aannames, in de jaarschijf 2029 structureel sluitend. Daarmee is deze Voorjaarsnota de basis voor de in het najaar van 2025 op te stellen Gemeentebegroting 2026. En we voldoen zo aan de voorwaarden die de Provincie Overijssel aan ons stelt in het kader van het Financieel Toezicht. In de Gemeentebegroting 2025 hebben we er al voor gekozen om voor incidentele kosten een deel van de algemene reserve in te zetten. Met een weerstandsratio van ruim 10 was hiervoor ook voldoende ruimte. Behoeften vanuit de samenleving en het werken vanuit de gemeentebrede opgaven waren hierbij leidend. We kijken nu naar onze eigen organisatie om bij te dragen aan de reductie van kosten, we zoeken nog meer de verbinding met partners in het maatschappelijk veld en we doen een beroep op inwoners en ondernemers. Met de keuzes die we in deze Voorjaarsnota maken - en in relatie tot de achterblijvende rijksmiddelen - zien we dat de weerstandsratio op termijn onder druk komt te staan. Om ook in de toekomst ruimte te houden voor investeringen en nieuwe ontwikkelingen wenst het college wel “vet op de botten” te houden. Om dit te realiseren zijn aanvullende maatregelen daarom noodzakelijk. Daarbij kijken we breed naar onze begroting. En we kijken we vanuit de opgaven waar bijsturing nodig is.
In de Gemeentebegroting zullen we de opbrengst van dit proces nader uitwerken. Leeswijzer •
• •
• •
4
In hoofdstuk 2 treft u het geactualiseerde meerjarenperspectief 2026-2029 aan. Als uitgangspunt is het meerjarenperspectief uit de Gemeentebegroting 2025 genomen. Vervolgens zijn de financiële consequenties verwerkt van de voorstellen die wij in deze Voorjaarsnota aan de raad doen. Hoofdstuk 2 is de financiële samenvatting van de voorliggende Voorjaarsnota. Hoofdstuk 3 gaat gedetailleerder in op de financiële ontwikkelingen, die effect hebben op het middelenkader. In de hoofdstukken 4 en 5 geven wij voor de begrotingsprogramma’s ‘Onmeunig mooi Losser’ respectievelijk ‘Wendbare organisatie en transparant bestuur’ in het onderdeel Bestuursrapportage de voortgang van de doelen op onze opgaven in 2025 weer, inclusief eventuele financiële bijstellingen. In het onderdeel Kadernota staan onze ambities voor de periode 2026 - 2029, vanuit het perspectief van onze opgaven. Daarna schetsen wij per begrotingsprogramma onze concrete voorstellen, voorzien van de financiële consequenties. In hoofdstuk 6 treft u alle investeringen aan, voor een volledig overzicht. Hoofdstuk 7 geeft een eerste opzet voor het creëren van budgettaire ruimte.
2. Geactualiseerd financieel perspectief 2025-2029 In dit hoofdstuk geven we de financiële hoofdlijn van de voorliggende nota. Op voorhand merken we het volgende op. Eind mei/begin juni 2025 valt de meicirculaire van het rijk op de mat. Waar dat kan hebben we in deze Voorjaarsnota een inschatting van de financiële effecten gemaakt, onder meer voor ontwikkelingen uit de Voorjaarsnota van het Rijk. De inschattingen in deze Voorjaarsnota hebben dan ook een voorlopig karakter. Op de gebruikelijke wijze informeren we de raad over genoemde circulaires over het gemeentefonds. In het vervolg van dit hoofdstuk presenteren we achtereenvolgens (een min-teken in de hierna volgende tabellen betekent dat sprake is van een negatief bedrag): A) Meerjarenperspectief 2025 t/m 2029. Uitgaande van het meerjarenperspectief uit de begroting 2025, het geactualiseerde middelenkader en enkele voorstellen om het middelenkader te verruimen. Zie voor toelichting hoofdstuk 3. Tabel 2.1: geactualiseerd middelenkader Bedragen x € 1.000 Onderdeel
2025
2026
2027
2028
2029
Totaal middelenkader
€ -3.191
€ -5.026
€ -393
€ 609
€ 1.882
Mutaties middelenkader 2025
€ 2.619
€ 866
€ -748
€ -1.616
€ -1.959
Nieuw middelenkader
€ -572
€ -4.160
€ -1.142
€ -1.007
€ -77
Waarvan structureel
€ 1.959
€ -1.039
€ -1.305
€ -1.220
€ -276
B) Middelenkader na verwerking aangedragen voorstellen VJN2025 Tabel 2.2: middelenkader na categorieën ‘moeten’, 'handhaven niveau', 'financiële begrotingsuitvoering', 'wensen' en 'investeringen'. Bedragen x € 1.000 Onderdeel
2025
2026
2027
2028
2029
Nieuw middelenkader
€ -572
€ -4.160
€ -1.142
€ -1.007
€ -77
Ontwikkelingen Voorjaarsnota
€ 500
€ 2.121
€ 2.381
€ 2.420
€ 2.828
Middelenkader na Voorjaarsnota
€ -72
€ -2.040
€ 1.239
€ 1.413
€ 2.751
Voorstellen categorie 'moeten', structureel
€ -1.730
€ -1.974
€ -1.578
€ -1.635
€ -1.442
Voorstellen categorie 'moeten', incidenteel
€ -226
€ -342
€ -240
€ -65
€0
Voorstellen 'niveau handhaven', structureel
€ -211
€ -641
€ -706
€ -726
€ -786
Voorstellen 'niveau handhaven',
€ -415
€ -125
€0
€0
€0
5
incidenteel Voorstellen 'niveau ambitie', structureel
€0
€0
€0
€0
€0
Voorstellen 'niveau ambitie', incidenteel
€0
€0
€0
€0
€0
Voorstellen kapitaallasten investeringen
€0
€ -14
€ -14
€ -14
€ -14
Totaal mutaties aangeleverd VJN2025
€ -2.582
€ -3.096
€ -2.538
€ -2.440
€ -2.242
Nieuw middelenkader
€ -2.654
€ -5.135
€ -1.299
€ -1.027
€ 509
Waarvan structureel
€ 518
€ -1.547
€ -1.222
€ -1.175
€ 310
Meerjarig verloop weerstandsvermogen en weerstandsratio Na verwerking van de mutaties uit de voorstellen voor de VJN2025 laat het bijgestelde middelenkader voor de jaren 2026-2027 een negatief saldo zien. Alleen de jaarschijven 2025 en 2029 sluit positief. De negatieve resultaten moeten we dekken door aanwending van de algemene reserve. In totaal moeten we op basis van de mutaties uit de VJN2025 een bedrag van ongeveer € 4,3 mln. extra uit de algemene reserve halen. De gemeenteraad heeft aangegeven dat de minimaal wenselijke ratio weerstandsvermogen tussen de 1,4 en 2,0 ligt. In onderstaande tabel schetsen we het bijgestelde verloop van weerstandsvermogen en weerstandsratio voor de komende jaren. Hieruit blijkt dat de weerstandsratio in 2029 met een ratio van 3,3 boven de minimumnorm van 1,4 uitkomt. Gelet op de ontwikkelingen en risico's die we nu in beeld hebben en de behoefte van het huidige college om vet op de botten te houden voor de komende jaren werken we aan een maatregelenpakket om het weerstandsvermogen bij de Gemeentebegroting 2026 nog meer robuust te maken. We kijken daarom naar aanvullende maatregelen. Bedragen x € 1.000 Meerjarig verloop Weerstandsvermogen
2025
2026
2027
2028
2029
Stand jaarrekening 2024
€ 19.618
€ 17.469
€ 12.236
€ 10.744
€ 9.511
€ 537
€ -109
€ -905
€ -1.636
€ -1.373
Nieuwe stand
€ 20.155
€ 17.360
€ 11.331
€ 9.109
€ 8.138
Benodigd weerstandsvermogen
€ 2.433
€ 2.433
€ 2.433
€ 2.433
€ 2.433
Weerstandsratio na VJN2025
8,3
7,1
4,7
3,7
3,3
Mutaties VJN2025
6
C) Middelenkader na verwerking voorstellen. Zie voor een toelichting de hoofdstukken 4 en 5. Voor het ondersteunen van de keuzes rond de prioritering van de middelen schetsen we in onderstaande tabellen het verloop van het resultaat na verwerking van de verschillende rubrieken uit de voorstellen. Tabel 2.3: middelenkader na verwerking mutaties 'moeten' Bedragen x € 1.000 Onderdeel
2026
2027
2028
2029
€ -72
€ -2.040
€ 1.239
€ 1.413
€ 2.751
Voorstellen categorie 'moeten', structureel
€ -1.730
€ -1.974
€ -1.578
€ -1.635
€ -1.442
Voorstellen categorie 'moeten', incidenteel
€ -226
€ -342
€ -240
€ -65
€0
€ -2.028
€ -4.355
€ -579
€ -287
€ 1.309
€ 729
€ -892
€ -502
€ -435
€ 1.110
Nieuw middelenkader na Voorjaarsnota rijk
Nieuw middelenkader na 'moeten' Waarvan structureel
2025
Tabel 2.4: middelenkader na verwerking mutaties 'niveau handhaven' Bedragen x € 1.000 Onderdeel
2025
2026
Nieuw middelenkader na 'moeten'
€ -2.028
€ -4.355
€ -579
€ -287
€ 1.309
Voorstellen categorie 'niveau handhaven', structureel
€ -211
€ -641
€ -706
€ -726
€ -786
Voorstellen categorie 'niveau handhaven', incidenteel
€ -415
€ -125
€0
€0
€0
€ -2.654
€ -5.121
€ -1.285
€ -1.013
€ 523
€ 518
€ -1.533
€ -1.208
€ -1.162
€ 324
Nieuw middelenkader na 'niveau handhaven' Waarvan structureel
7
2027
2028
2029
Tabel 2.5: middelenkader na verwerking mutaties 'niveau ambitie' We zien vooralsnog te weinig ruimte in het meerjarenperspectief om de ambities in de prioritering mee te nemen. Daarom staan de scenario's bij voorstellen "niveau ambitie" op nul. Bedragen x € 1.000
Onderdeel
2025
2026
2027
2028
Nieuw middelenkader na 'handhaven'
€ -2.654
€ -5.121
€ -1.285
€ -1.013
€ 523
Voorstellen categorie 'niveau ambitie', structureel
€0
€0
€0
€0
€0
Voorstellen categorie 'niveau ambitie', incidenteel
€0
€0
€0
€0
€0
€ -2.654
€ -5.121
€ -1.285
€ -1.013
€ 523
€ 518
€ -1.533
€ -1.208
€ -1.162
€ 324
Nieuw middelenkader na 'niveau ambitie' Waarvan structureel
2029
Tabel 2.6: middelenkader na verwerking mutaties 'kapitaallasten investeringen' Bedragen x € 1.000 Onderdeel
2025
2026
2027
2028
Nieuw middelenkader na 'niveau ambitie'
€ -2.654
€ -5.121
€ -1.285
€ -1.013
€ 523
€0
€ -14
€ -14
€ -14
€ -14
€ -2.654
€ -5.135
€ -1.299
€ -1.027
€ 509
€ 518
€ -1.547
€ -1.222
€ -1.175
€ 310
Voorstellen categorie 'kapitaallasten investeringen', structureel Nieuw middelenkader na 'kapitaallasten investeringen' Waarvan structureel
2029
Structureel en incidenteel saldo Het is wenselijk dat structurele lasten eveneens zijn voorzien van een structurele dekking. Vandaar dat de regel ‘Waarvan structureel’ van belang is. Een positief saldo betekent dat voor de komende jaren een structureel positief begrotingssaldo wordt voorzien. Dat is tevens het belangrijkste criterium voor het provinciaal toezicht. We streven naar een structureel sluitend meerjarenperspectief. In onderstaande tabel vatten we dit nog een keer samen.
8
Tabel 2.7: Uiteindelijk incidenteel en structureel saldo Bedragen x € 1.000 Onderdeel
2025
2026
2027
2028
Saldo (+ = positief)
€ -2.654
€ -5.135
€ -1.299
€ -1.027
€ 509
Waarvan structureel
€ 518
€ -1.547
€ -1.222
€ -1.175
€ 310
Waarvan incidenteel
€ -3.172
€ -3.588
€ -77
€ 148
€ 199
9
2029
3. Middelenkader In dit hoofdstuk geven we inzicht in het middelenkader voor de periode 2025-2029. Tabel 3.1 Financieel middelenkader (min teken betekent nadeel) De basis voor actualisatie van het middelenkader is het saldo van de Gemeentebegroting 2025 (GB25) en het meerjarenbeeld 2026-2028, zoals ook toegelicht is op pagina 7 van de GB25. De jaarschijf 2029 is nieuw ten opzichte van de Gemeentebegroting 2025: uitgangspunt voor deze jaarschijf is het begrotingssaldo 2028. Bedragen x € 1.000 A:
Financieel middelenkader
2025
2026
2027
2028
2029
0
Resultaat GB 2025
€ -3.191
€ -5.026
€ -393
€ 609
€ 1.882
1
Algemene uitkering
€ -14
€ 69
€ -348
€ -664
€ -732
2
Actualisatie kapitaallasten
€ 863
€ 300
€ 300
€ 300
€ 600
3
Loon- en prijsindex 2025-2029
€9
€ -621
€ -1.038
€ -1.793
€ -2.371
Verv. vac. strategisch adviseur org.ont.
€0
€ 124
€ 124
€ 124
€ 124
4
Loon/prijscompensatie verbonden partijen
€ 184
€ -103
€ -103
€ -103
€ -103
5
Actualisatie winstneming grondexploitatie
€ 99
€3
€ 10
€8
€0
6
Actualisatie Vpb grondexploitaties
€ -48
€ -31
€ -18
€ -12
€ -1
7
Extra dividend Twence
€ 125
€ 125
€ 125
€ 125
€ 125
8
Stelpost legesopbrengst
€0
€ 200
€ 200
€ 200
€ 200
9
Actualisatie reserves
€ 1.400
€ 800
€0
€ 200
€ 200
Totaal Middelenkader
€ -572
€ -4.160
€ -1.142
€ -1.007
€ -77
Waarvan structureel
€ 1.959
€ -1.039
€ -1.305
€ -1.220
€ -276
Waarvan incidenteel
€ -2.532
€ -3.121
€ 163
€ 213
€ 199
Toelichting financieel middelenkader Resultaat Gemeentebegroting 2025 Uitgangspunt voor actualisatie van het middelenkader is het resultaat zoals opgenomen in de in november 2024 door de Raad vastgestelde Gemeentebegroting 2025 (GB25). 1. Algemene uitkering De meicirculaire 2024 is de basis geweest voor het opstellen van de GB25. In de actualisatie van het middelenkader zijn de effecten van de september- en decembercirculaire 2024 verwerkt. De financiële gevolgen voor het middelenkader zijn beperkt. Uw raad is via raadsinformatiebrieven al over deze circulaires geïnformeerd.
10
Tweede tranche herijking Gemeentefonds Er lopen nog verschillende onderzoeken naar de herijking van het gemeentefonds. De resultaten van die onderzoeken zijn (nog steeds) niet bekend. Toch heeft het kabinet besloten om verder te gaan met de tweede tranche van de herijking. Dit betekent voor Losser een flink nadeel voor de algemene uitkering. Hiermee houden we in dit middelenkader rekening. 2. Actualisatie kapitaallasten Op basis van de restantkredietenlijst in de Gemeenterekening 2024 hebben we de kapitaallasten geactualiseerd voor 2025. Dit leidt in 2025 tot een voordelig resultaat op de afschrijvingen van ruim € 1,1 mln. In de begroting is al rekening gehouden met een voordeel van € 0,3 mln. We werken aan een betere planning van investeringen. We verwachten dat we door een betere planning en daarmee ook een betere raming van rente en afschrijving een structureel voordeel in de begroting kunnen realiseren van € 0,3 mln. 3. Loon- en prijsindex 2025-2029 Vanaf 2025 is de verwachte stijging van de budgetten door loon- en prijsstijgingen centraal op een stelpost geraamd. We hebben de loon- en prijsindex geactualiseerd. Hieronder valt ook de actualisatie van de lonen en de Dienstverleningsovereenkomst met Enschede (DVO). In de actualisatie van de lonen is rekening gehouden met de nieuwe CAO. De vacature van strategisch adviseur organisatieontwikkeling vullen we niet in. 4.
loon/prijscompensatie verbonden partijen De bijdrage aan de verbonden partijen en gemeenschappelijke regelingen baseren we op de conceptbegrotingen. Deze zijn in de loop van april binnengekomen en moeten nog voor zienswijzen aan de gemeenteraad worden voorgelegd. Het in het middelenkader opgenomen bedrag is het bedrag dat we aanvullend op de reguliere loon- en prijscompensatie (opgenomen onder punt 3.) kwijt zijn. Daarnaast levert het voordelig rekeningresultaat 2024 van verschillende verbonden partijen een incidenteel voordeel op van bijna € 0,2 mln. 5. Actualisatie winstneming grondexploitatie De grondexploitaties zijn in de Jaarrekening 2024 geactualiseerd. Dat leidt voor de komende jaren ook tot een gewijzigde winstprognose. Van de winst wordt 50% toegevoegd aan de reserve, de rest valt vrij in het resultaat en is hier in het middelenkader verwerkt. 6. Actualisatie Vpb grondexploitaties De Vpb vloeit vooral voort uit (de winst op) het grondbedrijf. De raming voor de te betalen Vpb is geactualiseerd, het resultaat is hier in het middelenkader verwerkt. 7. Extra dividend Twence Na een lang en zorgvuldig proces is eind 2024 besloten om extra aandelen Twence te kopen. We ontvangen hiervoor extra dividend. 8.
Stelpost legesopbrengst In de inleiding hebben we al geconstateerd dat we in aanloop naar het opstellen van de GB26 extra maatregelen gaan treffen om het financieel kader meer robuust te maken. Zo zien we dat de kostendekkendheid van de leges in het fysieke domein met 26% (zie tabel kostendekkendheid in JR2024) laag is, ook in vergelijking met andere gemeenten. We zien
11
hier nadrukkelijk een opdracht in, en nemen daarvoor nu al taakstellend € 200.000 per jaar in het perspectief op. 9. Vrijval reserve duurzaamheid, sociaal domein en overige reserves Vanwege onzekerheid omtrent rijksmiddelen hebben we in de GB25 incidentele middelen opgenomen voor duurzaamheid. Hiermee voeden we de reserve duurzaamheid. De reserve omvat inmiddels € 1,6 mln. en daar komt de komende jaren nog € 2 mln. bij. In de Voorjaarsnota van het rijk is aangekondigd dat de rijksmiddelen gecontinueerd worden tot en met 2030. Daarmee kan in ieder geval de geraamde dotatie aan de reserve duurzaamheid van € 800.000 vervallen. In 2025 voegen we € 1 mln. toe aan de reserve Sociaal Domein. De reserve is bedoeld om de pilots binnen het Sociaal Domein te bekostigen. Hier maken we nu een pas op de plaats en voegen € 300.000 minder aan deze reserve toe. Daarmee is nog steeds de voortgang van de pilots voor 2025 en 2026 geborgd. Wij merken daarbij nog op dat het Rijk naar aanleiding van het rapport van de commissie van Ark heeft toegezegd om gemeenten de tekorten op de jeugdzorg over 2023 en 2024 te compenseren. Wij verwachten dat dat in de septembercirculaire van dit jaar wordt verwerkt. In dat geval gebruiken wij een deel van deze middelen om de reserve Sociaal Domein weer aan te vullen. We hebben ook al aangegeven dat het weerstandsvermogen onder druk staat.
We gaan daarom nog eens kritisch naar onze (bestemmings)reserves kijken en verwachten daar in ieder geval een voordeel van € 300.000 uit te halen. Dit bedrag is als taakstellend in het perspectief verwerkt.
Voorjaarsnota Rijk Eind april heeft het Rijk de besluitvorming afgerond over de Voorjaarsnota. De effecten hiervan zien we terug in de meicirculaire 2025. De meicirculaire wordt in principe pas verwerkt in de GB26. Maar gelet op de impact van een aantal besluiten én de samenhang met ontwikkelingen met een structureel financieel effect (voor jeugd) is er net als vorig jaar voor gekozen om nu al te anticiperen op een aantal ontwikkelingen. Hieronder schetsen we deze ontwikkelingen, het financieel effect en de gevolgen voor het middelenkader. Bedragen x € 1.000 B:
Ontwikkelingen uit Voorjaarsnota
1
VJN2025 algemene mutaties
2
VJN2025 mutaties Jeugd
2
2025
2026
2027
2028
2029
€0
€ 991
€ 1.011
€ 1.028
€ 1.050
€ 500
€ 1.600
€ 1.500
€ -200
€ -200
Stelpost Jeugd
€0
€ -288
€ -320
€ 1.100
€ 1.100
2
Vervallen stelpost extra middelen jeugd (uit GB25)
€0
€ -459
€ -375
€ -375
€ -304
2
Bijstelling indexatie Jeugd (agv Voorjaarsnota
€0
€ 202
€ 416
€ 642
€ 882
3
Vrijval stelpost rijk middelen Wmo
€0
€ 75
€ 150
€ 225
€ 300
Totaal
€ 500
€ 2.121
€ 2.381
€ 2.420
€ 2.828
Waarvan structureel
€ 500
€ 2.121
€ 2.381
€ 2.420
€ 2.828
Waarvan incidenteel
€0
€0
€0
€0
€0
12
Bedragen x € 1.000 C:
Beschikbare ruimte voor Ontwikkelingen (A+B)
2026
2027
2028
2029
€ -72
€ -2.040
€ 1.239
€ 1.413
€ 2.751
Waarvan structureel
€ 2.459
€ 1.082
€ 1.076
€ 1.200
€ 2.552
Waarvan incidenteel
€ -2.532
€ -3.121
€ 163
€ 213
€ 199
Totaal
2025
Toelichting ontwikkelingen Voorjaarsnota rijk: 1. Algemene mutaties De VNG is lang in gesprek geweest met het rijk over de gevolgen van het ravijnjaar. Het is alom bekend dat door een gewijzigde systematiek van de algemene uitkering gemeenten geconfronteerd worden met een flinke daling van de uitkering in 2026. In Losser gaat het om een daling van € 2 mln. tot € 3 mln. structureel. In de Voorjaarsnota heeft het rijk besloten hiervan een deel te compenseren. Het gaat dan om ongeveer €1 mln. extra. 2. Opvolging rapport Van Ark In februari is een tweede rapport van de deskundigencommissie (commissie van Ark) over de stand van de hervormingsagenda Jeugd verschenen. De VNG heeft dit rapport en daarmee ook alle conclusies en aanbevelingen "van kaft tot kaft" omarmd. Een belangrijke conclusie waaraan het rijk niet voorbij kon gaan: gemeenten ontvangen structureel te weinig middelen voor de jeugdzorg. De compensatie van het rijk in de voorjaarsnota blijft echter flink achter bij de uitkomsten van het rapport "van Ark". In 2026 en 2027 ontvangen we extra geld, maar een deel hiervan was al gereserveerd (en door ons ook geraamd) en daarmee een sigaar uit eigen doos. Ook heeft het rijk alleen gekeken naar de periode tot 2028. Wat daarna gebeurt is ongewis.
En waar wij in de berekening van de loon- en prijscompensatie, in lijn met de aanbevelingen van de deskundigencommissie, nog uitgingen van een hogere index voor jeugdzorg, daar heeft het rijk gekozen om dat niet te doen. In lijn met de keuze van het rijk (onder het motto "geen knaken, geen taken) hebben we de indexering in lijn gebracht met de vergoeding van het rijk. Dat levert een oplopen extra voordeel tot bijna € 0,9 mln. in 2029 op. We nemen daarbij een risico, maar gaan er van uit dat als bij een volgend rapport van de deskundigencommissie blijkt dat de middelen weer tekort schieten er alsnog compensatie komt. Overigens is in de Voorjaarsnota van het rijk niets gezegd over compensatie voor de tekorten over de jaren 2023 en 2024. Voor Losser gaat dat om ongeveer € 1.3 mln. Hier verwachten we in de septembercirculaire meer duidelijkheid over. 3. Extra middelen Wmo Vorig jaar leek het er al op dat het gemeenten gecompenseerd zouden worden voor de stijgende kosten van de Wmo door vergrijzing. De middelen waren wel gereserveerd, maar stonden bij het rijk op een stelpost. Volgens het toezichtskader van de provincie mochten deze middelen daarom niet in de GB25 worden geraamd. Nu worden deze middelen alsnog aan de algemene uitkering toegevoegd.
13
4. Programma 'Onmeunig mooi Losser' 4.1. Toekomstbestendig ontwikkelen in het brede sociaal domein
Het sociaal domein blijft volop in beweging. De opgaven zijn complex en raken tal van levensgebieden: van opvoeding tot zorg, van bestaanszekerheid tot participatie, van jeugdhulp tot inburgering. In deze voorjaarsnota bieden we opnieuw een integraal overzicht van dit brede domein. Daarmee brengen we samenhang aan en geven we richting aan keuzes die bijdragen aan een inclusieve, gezonde en veerkrachtige samenleving. De maatschappelijke dynamiek blijft groot en de druk op het sociaal domein neemt niet af. Tegelijkertijd is de financiële ruimte beperkt. Dat vraagt om scherpe keuzes, waarbij we inzetten op maatregelen die aansluiten bij onze beleidskoers en voortkomen uit autonome ontwikkelingen – veelal ingegeven door landelijke wet- en regelgeving of maatschappelijke verplichtingen. Binnen die context sturen we nadrukkelijk op samenhang, effectiviteit en toekomstbestendigheid. We richten ons onverminderd op onze vier centrale doelen: het versterken van bestaanszekerheid, het bevorderen van gelijke kansen, het ondersteunen van een veilige en betrokken samenleving, en het vergroten van de vitaliteit van onze inwoners. Dat vraagt om domeinoverstijgend werken en een preventieve benadering: problemen voorkomen waar het kan, ingrijpen waar het moet. Met meer aandacht voor het sociaal-economische fundament en met structurele verbindingen naar het fysieke domein.
We zetten stappen in de realisatie van structurele opvanglocaties voor Oekraïense ontheemden en asielzoekers, waarbij we efficiënt gebruikmaken van rijksmiddelen. Binnen Werk en Inkomen zien we lichte financiële voordelen door bijstellingen in de verwachte uitkeringsaantallen (BUIG en BBZ). Tegelijkertijd vragen ontwikkelingen zoals de vernieuwing van beschut werk – inclusief huisvesting en overdracht – om gerichte investeringen. Ook wordt gewerkt aan de inrichting van een lokaal inlooppunt van het Werkcentrum Twente. De uitvoering van de Wet inburgering staat onder druk, doordat incidentele rijksmiddelen eindigen.
14
Met de verwachtte afschaffing van het abonnementstarief en de invoering van de inkomensafhankelijke bijdrage, vanuit een ophanden zijnde wetswijziging in de Wmo, verwachten we een daling van indicaties van huishoudelijke ondersteuning. Tegelijkertijd zien we stijgende kosten voor vervoer, hulpmiddelen en stijgende tarieven in de huishoudelijke hulp. Dit vraagt om herijking van het budget en een realistische planning. Tot slot staan we in de jeugdhulp voor de uitdaging om stijgende zorgzwaarte en complexiteit te combineren met passende ondersteuning. De inzet van verklarende analyses en uitbreiding van de gemeentelijke toegang geven invulling aan de regionale afspraken binnen de Hervormingsagenda Jeugd. Ook investeren we in de beschikbaarheid van tijdelijke woonplekken voor jeugdigen in crisissituaties. In deze voorjaarsnota maken we inzichtelijk hoe we met beperkte extra middelen toch gericht en zorgvuldig blijven werken aan een sociaal domein dat mensgericht, wendbaar en toekomstgericht is ingericht. De maatschappelijke opgaven dwingen ons tot scherpte – niet alleen financieel, maar ook beleidsmatig. Dat doen we samen, met oog voor samenhang, en altijd vanuit de overtuiging dat het beter kan wanneer we domeinen verbinden en menselijk blijven kijken.
4.1.1 Bestuursrapportage Inhoudelijke begrotingsuitvoering 2025
15
Doel A: De bestaanszekerheid voor alle inwoners is gewaarborgd. Resultaat 2025
Kleurcodering Toelichting
a. Er is een goede samenwerkingspartner gevonden voor de uitvoering van beschut werk waarmee langdurige afspraken zijn gemaakt. De financiële impact wordt meegenomen in de voorjaarsnota van 2025. b. We dienen bij het Rijk een plan in (2025) voor de versterking van de sociale infrastructuur sociale ontwikkelbedrijven om zo in aanmerking te komen voor extra middelen c. In 2025 starten we het project Simpel Switchen. In deze pilot is het makkelijker om vanuit de uitkering te gaan werken en weer terug te gaan als werken toch (even) niet lukt.
d. De inzet van loonkostensubsidie (LKS) is ten opzichte van 2024 met 10% gegroeid.
Ondanks de extra inzet van een accountmanager en inzet op uitstroom merken we dat problematiek van de doelgroep toeneemt. Hierdoor is de uitstroom naar betaald werk lastiger.
e. Een Regionaal Werkcentrum (RWC) is ingericht. De huidige uitvoeringsorganisaties Werkplein Twente, Leerwerkloket, RMT en Twents Fonds voor Vakmanschap gaan hier in op. f. We bieden budgetcoaching aan, zowel curatief als preventief. We leren inwoners vaardigheden aan om schuldenvrij te worden en te blijven. We voeren de regie in de schuldhulpketen. g. We helpen 5-10 jongeren met behulp van het Jongeren Perspectief Fonds op weg naar een schuldenvrije toekomst.
h. We communiceren actief over het aanbod van de minimaregelingen. Inwoners kennen de weg naar de regelingen. De aanvraag voor een regeling is zo eenvoudig mogelijk ingericht. Het gebruik van de regelingen is toegenomen.
i. We behalen de taakstelling voor het huisvesten van statushouders (ca. 50), van Oekraïners (178) en de Spreidingswet (130).
16
De taakstelling voor de opvang van Oekraïense ontheemden halen wij. Door de verlenging van Dinkeloord geldt nagenoeg hetzelfde voor de taakstelling voor de Spreidingswet (asiel). De taakstelling statushouders loopt achter, door een tekort aan woningen en/of andere opvangmogelijkheden.
Prestatie-indicatoren Omschrijving
2022 2023 2024 2025 Toelichting
Aantal uitkeringen per einde van het jaar
269
279
275
275
70
71
71
78
Bron: Dashboard sociaal domein Personen met loonkostensubsidie Bron: Dashboard sociaal domein Deelname Jongeren Perspectief Fonds
10
Bron: Voortgangsrapportage
Doel B: (Jonge) inwoners ervaren gelijke kansen in opgroeien en ontwikkelen Resultaat 2025 a. 31 december 2025 werken we volledig middels de nieuwe inkoopmodellen jeugdhulp en Wmo welke regionaal zijn ingekocht. Hierdoor blijft de ondersteuning vanuit onze visie zo licht en dichtbij als mogelijk en zo zwaar als nodig toegankelijk voor onze inwoners. b. We hebben het gebruik van algemene voorzieningen meetbaar in beeld gebracht. Zo maken we de verschuiving van geïndiceerde zorg naar een algemene voorziening zichtbaar. c. We bieden ter vaststelling, de gemeenteraad, een integrale visie op onderwijs en educatie aan. Het daarvan afgeleide uitvoeringsprogramma wordt voortvarend opgepakt. d. We breiden het naschoolse aanbod verder uit en bieden zonodig ieder kind een taalklas aan. e. We experimenteren en ontwikkelen nieuwe effectieve pilots, methoden en/of werkwijzen, zodat er een efficiëntere inzet van middelen en budgetten is en de kwaliteit van zorg verbetert (door ondersteuning zo dichtbij en licht als mogelijk). We zetten direct in op integraal afgewogen landelijke, regionale en lokale ontwikkelingen.
17
Kleurcodering Toelichting
f. We zorgen er voor dat binnen 2 jaar een structurele en effectieve vorm van ondersteuning en/of jeugdhulp is georganiseerd op de twee zorgintensieve scholen (NOT-verband) die is ingebed in de bestaande werkwijze.
Prestatie-indicatoren Omschrijving
2022 2023 2024 2025 Toelichting
Aantal jeugdigen met jeugdhulp per einde jaar
320
375
300
300
282
343
300
300
Bron: Dashboard sociaal domein Aantal jeugdigen met ambulante zorg per einde van het jaar Bron: Dashboard sociaal domein
Doel C: Inwoners ervaren een inclusieve, betrokken en veilige samenleving. Resultaat 2025 a. In het uitvoeringsprogramma "Samen voor een Sterker Overdinkel" gaan we samen met inwoners en organisaties uit Overdinkel aan de slag op het gebied van bestaanszekerheid, ondernemen, veiligheid en gezondheid. b. Voor de MKB toegankelijke route worden bedrijven bezocht door een lokale verkenner om ze te certificeren. In het dorp Losser bezoekt de verkenner minimaal 10 ondernemers/winkeliers en in de Lutte minimaal 8. c. De ervaringsdeskundigengroep is minimaal vier keer bij elkaar geweest en faciliteren we in haar adviserende en ondersteunde rol. d. Wij organiseren doorlopend en gedurende de inclusie-week vraaggerichte activiteiten, gericht op het versterken van de inclusieve samenleving. e. Samen met de ervaringsdeskundigengroep maken we het Jaarplan Inclusie 2025. f. Inclusie vormt een integraal onderdeel van
18
Kleurcodering Toelichting
onze beleids- en besluitvorming. g. Drank- en middelengebruik onder jongeren (18-23 jaar) is afgenomen in vergelijking met voorgaande jaren. h. Inwoners van Losser zijn weerbaarder tegen ondermijnende criminaliteit en cybercrime. i. Dorpsondersteuners zijn actief in minimaal 2 dorpskernen.
Prestatie-indicatoren Omschrijving
2021 2023 2025
% jongeren dat de laatste 4 weken dronken of aangeschoten is geweest
17%
27% <=25%
% jongeren dat de laatste 4 weken wiet of hasj gebruikt
3%
2%
Toelichting
<=2%
Doel D: Een samenleving waarin inwoners vitaal kunnen opgroeien en ouder worden. Resultaat 2025
Kleurcodering Toelichting
a. We gaan het label dementievriendelijke gemeente behalen. b. De ketenaanpak (gewichts- en) gezondheidsproblematiek is neergezet. Met de projecten Kinderen naar Gezond Gewicht (KnGG) en Volwassenen naar Gezond Gewicht (VnGG) worden oorzaken en gevolgen van (gewichts- en) gezondheidsproblematiek aangepakt voor een duurzaam resultaat. c. Met het project "Samen indiceren" helpen we de oudere inwoner van Losser eerder door intensievere samenwerking tussen zorgprofessional en integraal consulent, waarbij we efficiënt gebruik maken van de expertise van de zorgprofessional. d. We bieden de raad een beleidsdocument aan waarin specifieke doelen en actieplannen zijn opgenomen om de gezondheid van de inwoners in Losser te verbeteren. Dit document bevat maatregelen zoals het bevorderen van gezonde voeding, het stimuleren van lichaamsbeweging, en het verbeteren van de mentale gezondheid door middel van lokale initiatieven en samenwerking met onze partners.
19
Dit jaar starten we met het in kaart brengen van het vervolg van alle activiteiten op het gebied van gezondheid die nu onder de brede Spuk GALA vallen die t/m 2026 loopt. Dit is in de aanloop naar de voorjaarsnota 2026.
e. Er is een uitvoeringsplan woonzorgvisie. f. We voeren pilots uit om cultuur toegankelijker te maken
Prestatie-indicatoren Omschrijving
2022 2023 2024 2025 Toelichting
Aantal inwoners met dagbesteding per einde van het jaar
112
94
100
90
Aantal inwoners met huishoudelijk hulp per eind van het jaar
744
595
770
650
4.1.2 Kadernota Voorstellen in de categorie ‘moeten’ Bedragen x € 1.000 Onderwerp
Soort
Dit jaar
Meerjarenperspectief/Begroting
2025
2026
2027
2028
2029
Doel A: De bestaanszekerheid voor alle inwoners is gewaarborgd. S1
Ambtshalve toekenning Individuele Inkomenstoeslag (IIT)
Materieel
S2
Actualisatie uitkeringen
Materieel
S3
BBZ dienstverlening en uitvoering
S4 S5
S6
PM
PM
PM
PM
€ -322
€ -278
€ -263
€ -117
€ -115
Materieel
€ -41
€ -41
€ -41
€ -41
€ -41
Inzet externe expertise
Personeel
€ 100
Frictiekosten huisvesting
Materieel
PM
Frictiekosten overgang HR taken en inzet nieuwe aanbieder
Personeel
€ 100
Exploitatie Wsw werken in Losser
Personeel
€ -397
€ -671
€ -761
€ -956
PM
€ -366
Doel B: (Jong) inwoners ervaren gelijke kansen in opgroeien en ontwikkelen. S7
Budget geïndiceerde jeugdhulp
Materieel
€ 1.481
€ 1.481
€ 1.481
€ 1.481
€ 1.481
S8
Leerlingenvervoer
Materieel
€ 340
€ 340
€ 170
€ 170
€ 170
PM
PM
Doel C: Inwoners ervaren een inclusieve, betrokken en veilige omgeving. S9
20
Inrichten locaties voor asiel en opvang Oekraïense
Materieel
PM
PM
ontheemden Doel D: Een samenleving waarin inwoners vitaal kunnen opgroeien en ouder worden. S10
Vervoersvoorzieningen Wmo
Materieel
€ 73
€ 73
€ 73
€ 73
€ 73
S11
Woonvoorzieningen Wmo
Materieel
€ 100
€ 100
€ 100
€ 100
€ 100
S12
Rolstoelen Wmo
Materieel
€ 160
€ 160
€ 160
€ 160
€ 160
S13
Huishoudelijke hulp
Materieel
€ 60
€ 158
€ 158
€ 158
€ 158
S14
Vergoeding Tennisvereniging Losser
Materieel
€ 20
S15
Afschaffen abonnementstarief Wmo
Materieel
PM
PM
PM
PM
PM
€ 1.673
€ 1.627
€ 1.167
€ 1.223
€ 1.030
Totaal
S1 Ambtshalve toekenning Individuele Inkomenstoeslag (IIT) Voor de uitvoering van de motie 'ambtshalve toekenning individuele inkomenstoeslag' is structureel budget nodig. Binnen de huidige begroting zit ruimte om verhoging op te vangen (+/- 35.000). De uitvoering van deze motie valt samen met een aankomende wetswijziging, waarbij ambtshalve toekenning van de IIT bij wet geregeld is. Deze wijziging treedt in op 1 januari 2026. In aanloop naar deze wijziging onderzoeken we welke inwoners binnen ons huidige uitkeringsbestand recht hebben op deze regeling. Daarvoor hanteren we in eerste instantie het beschikbare budget, omdat vooraf niet goed in te schatten is of er aanvullend budget noodzakelijk is. S2 Actualisatie uitkeringen Er heeft een actualisatie plaatsgevonden van de verwachte BUIG-uitkering op basis van de laatst ontvangen beschikking. Dit is meerjarig geactualiseerd. De BUIG-uitkering kan in de toekomst mogelijk naar beneden worden bijgesteld. Tevens heeft er een actualisatie plaatsgevonden van het verwachte aantal inkomensregelingen/uitkeringen. Dit leidt uiteindelijk per saldo tot een voordeel. S3 BBZ dienstverlening en uitvoering Het aantal aanvragen voor inkomensondersteuning (BBZ) bij het ROZ blijft al een aantal jaar beperkt. Daarom heeft een bijstelling (verlaging) plaatsgevonden van het verwachte aantal aanvragen. Ook hier is sprake van een voordeel.
S4 Inzet externe expertise Het verlengen van extra capaciteit en de inzet van externe expertise is noodzakelijk om een nieuwe uitvoerder voor beschut werk te contracteren. S5 Frictiekosten huisvesting Incidenteel budget is benodigd voor eenmalige frictiekosten voor de huisvesting van beschut werk. Het pand waar nu beschut werk wordt uitgevoerd heeft achterstallig onderhoud en heeft een upgrade nodig. De kosten zijn nu nog niet helemaal inzichtelijk, maar zullen in ieder geval met de gemeente Oldenzaal worden gedeeld. S5 Frictiekosten overgang HR taken en inzet nieuwe aanbieder Incidenteel is budget nodig voor de overgang van HR taken naar een andere uitvoerder en voor eenmalige investeringen voor de dienstverlening van beschut werk. S6 Exploitatie WSW werken in Losser Op basis van de verwachte bezetting van WIL heeft een actualisatie plaatsgevonden op
21
budgetten. Dit voordeel betreft de verwerking van het personeel dat met pensioen gaat. Deze aframing van budget dient in samenhang gezien te worden met voorstel O18 personele bezetting Servicebedrijf. S7 Budget geïndiceerde jeugdhulp Voor ongeveer € 800.000 kan dit nadeel worden verklaard door het structurele effect van te lage loon- en prijscompensatie in 2024 (zie ook toelichting in de financiële rapportage 2024). Daarnaast zien we nog steeds dat de aard, ernst en complexiteit van de zorgvragen toeneemt. Hierdoor zien we onder andere een hogere inzet van ambulante ondersteuning ter voorkoming van uithuisplaatsing. De inzet van ambulante ondersteuning is niet altijd financieel voordeliger op korte termijn. De verwachting is dat op lange termijn we een inverdieneffect krijgen door de inzet van ambulante ondersteuning ter voorkoming van uithuisplaatsingen. Daarnaast is er in eind 2024 een piek in inzet van het Landelijk Transitie Arrangement vanuit de gecertificeerde instellingen. Deze zware en specialistische zorgbehoefte van jongeren en/of hun gezin, vaak door complexe problemen, zorgt voor hogere uitgaven. Zie ook de toelichting in de risicoparagraaf. S8 Leerlingenvervoer De nieuwe aanbesteding van het leerlingen (en wmo) vervoer heeft al geleid tot hogere kosten door de nieuwe indexatie. Dit valt (veel) hoger uit dan waar we in de begroting 2024/2025 rekening mee houden.
Deels hebben we het budget hiervoor al wel verhoogd. Maar ook de wijze van berekening van de kosten is aangepast. We betalen nu in plaats van per uur per kilometer. Deze wijziging valt nadelig voor de gemeente Losser uit. Dit leidt tot een stijging van de kosten met € 340.000. Met extra maatregelen willen we deze stijging vanaf de jaarschijf 2027 terugbrengen tot € 170.000. S9 Inrichten locaties voor asiel en opvang Oekraïense ontheemden Om structurele locaties in te kunnen richten is budget noodzakelijk. Omdat iedere doelgroep binnen het Programma Asiel & Integratie afzonderlijke regelingen kent is het voornemen om tactisch gebruik te maken van een combinatie van deze regelingen, zodat we zo efficiënt mogelijk gebruik maken van rijksregelingen. Het uitgangspunt is dat de kosten volledig door de rijksvergoeding worden gedekt. Er wordt gewerkt aan een businesscase en vooralsnog gaan we ervanuit dat de door de gemeente gemaakte kosten worden vergoed door het rijk. S10 Vervoersvoorzieningen Wmo Door de nieuwe aanbesteding zijn de kosten van het Wmo- vervoer harder gestegen dan de loon- en prijsindexatie. Met een deel van deze stijging is in de begroting al rekening gehouden, maar het budget is niet toereikend om de voor 2025 verwachte kosten te dekken.
S11 Woonvoorzieningen Wmo Mede door de krappe woningmarkt zien we de laatste jaren een stijging van de kosten van dure woningaanpassingen, al zitten daar grote schommelingen in. Vooralsnog gaan we er van uit dat een groot deel van de kostenstijging toch een incidenteel karakter heeft, maar structurele verhoging van het budget is ons inziens noodzakelijk. S12 Rolstoelen Wmo De kosten van de rolstoelen zijn in het verleden niet goed gefactureerd. Nabetalingen over eerdere jaren hebben in 2024 tot flinke extra kosten geleid. Ook was er geen goed beeld van de werkelijke (structurele) kosten. Nu is dat beeld er wel. Het budget blijkt € 160.000 te laag. S13 Huishoudelijke hulp De tarieven voor huishoudelijke hulp zijn in 2024 iets harder gestegen dan de inflatie, waardoor het budget niet toereikend is. Een bijraming van structureel € 60.000 is
22
noodzakelijk. Vanaf 2026 moeten we bovendien rekening houden met nieuwe afspraken die ook tot een extra kostenstijging leiden. We houden rekening met structureel € 98.000 extra. S14 Vergoeding Tennisvereniging Losser Aan tennisvereniging SV Losser is een vergoeding verschuldigd van € 50.000. Voor € 30.000 komt dit uit bestaand budget. De resterende € 20.000 komt uit reserves, en moet omwille van rechtmatigheid in de begroting worden verwerkt. Het college heeft hierover al een besluit genomen. S15 Afschaffen abonnementstarief Wmo Vanaf 2027 mogen gemeenten weer een eigen bijdrage naar inkomen vragen voor de Wmo. Daarmee wordt de oude situatie hersteld. Dit heeft, zo is de ervaring, een remmende werking op het gebruik van met name de Huishoudelijke hulp, en dus lagere kosten. De vraag is of en hoe het rijk dit gaat verrekenen in de algemene uitkering. Door deze onzekerheid op dit moment verwachten wij geen wijziging in het huidige budget. Daarnaast leidt de invoering van het abonnementstarief tot hogere inkomsten. Onzekere factor in deze hoe het rijk dit verrekend met de algemene uitkering. Voorstellen in de categorie ‘handhaven huidig niveau' Bedragen x € 1.000 Onderwerp
Soort
Dit jaar
Meerjarenperspectief/ Begroting
2025
2026
2027
2028
2029
Doel B: (Jong) inwoners ervaren gelijke kansen in opgroeien en ontwikkelen. S16
Verklarende analyse 0,5 fte (schaal 9) (structureel)
Personeel
S17
Afspraken inkoop externe verwijzers 2 fte (schaal 9)
Materieel Personeel
Doel D: Een samenleving waarin inwoners vitaal kunnen opgroeien en ouder worden. S18
Scootmobielpool
Materieel
€ 25
€ 25
€ 25
€ 25
€ 25
S19
Schoonmaakkosten sportfaciliteiten, doorberekenen aan gebruiker
Materieel
€ 100
€ 100
€ 100
€ 100
€ 100
€ -100
€ -100
€ -100
€ -100
€ -100
€ 25
€ 25
€ 25
€ 25
€ 25
Totaal
S16 Verklarende analyse De Hervormingsagenda Jeugd en regionale afspraken inkoop jeugdhulp stellen een verklarende analyse verplicht. Zonder verklarende analyse mag er regionaal niet worden aangemeld bij het coördinatiepunt wonen en verblijf en dit punt hebben we nodig voor een snelle en passende plaatsing van een jeugdige. De verklarende analyse betreft een systematische methode die laat zien welke factoren hierop van invloed zijn en hoe die met elkaar samenhangen. Het leidt tot een verklaring van de problematiek, en waardoor deze is ontstaan, voortduurt, versterkt of vermindert. Dit zorgt voor effectievere hulp inzet en minder escalatie van problemen. De verklarende analyse is daarnaast in de regio verplicht gesteld bij jeugdigen waarbij een uithuisplaatsing dreigt. In de toekomst wordt geadviseerd de verklarende analyse ook toe te passen bij casuïstiek waarbij eerder ingezette hulp niet effectief is gebleken, verschillende vraagstukken tegelijk spelen, sprake is van co-morbiditeit en gedrag niet goed te plaatsen is. De inzet van een verklarende analyse leidt tot beter
23
passende hulp en het voorkomen van een uithuisplaatsing, wat niet inhoudt dat het een financiële besparing oplevert. Het uitvoeren van deze methode betekent dat het onderzoek naar de gehele situatie van jeugdigen en diens gezin aanzienlijk meer tijd kost. Voorgesteld wordt om op dit moment geen budget aan te vragen, maar eerst ervaringen op te doen. De komende maanden benutten we om de verdere ontwikkeling en consequenties in kaart te brengen, gemeente brede mogelijkheden te verkennen, en -indien nodig- bij de Gemeentebegroting 2026 aanvullend budget aan te vragen. S17 Afspraken inkoop externe verwijzers In de regionale vastgestelde inkoopdocumenten die in begin 2024 zijn vastgesteld is opgenomen dat aanbieder bij een medische verwijzing eerder 'aan moeten kloppen' bij de gemeentelijke toegang. Contractueel is in het najaar van 2024 vastgelegd dat jeugdhulpaanbieders die behandeling bieden, de toegang moeten betrekken bij behandelingen die langer duren dan een bepaalde periode. Uiteraard kan dit ook in een eerder stadium door verwijzingen meteen bij melding bij de huisarts op te laten pakken door onze integraal consulenten, echter vraagt dit gelijke aangevraagde formatie.
We gaan ervanuit dat het gefaseerd naar ons toe komt en we in ieder geval bij 50 % van de externe verwijzingen volledig onderzoek zullen moeten doen naar de ondersteuningsvraag van de jeugdige en diens gezin en regie moeten voeren. Dit is wettelijk en in onze verordening zo geregeld. Dit maakt dat de situatie geheel in kaart gebracht wordt. Daarbij wordt niet alleen gekeken of de geïndiceerde zorg (die door de wettelijk verwijzer is ingezet) passend is. Maar er wordt ook gekeken welke mogelijkheden er voorliggend zijn of waar de consulent zelf ondersteuning kan bieden. Op deze manier werken we volgens onze lokale visie ‘zo licht en dichtbij als mogelijk en zo zwaar als nodig’. Voorgesteld wordt om op dit moment geen budget aan te vragen, maar eerst ervaringen op te doen. De komende maanden benutten we om de verdere ontwikkeling en consequenties in kaart te brengen, gemeente brede mogelijkheden te verkennen, en -indien nodig- bij de Gemeentebegroting 2026 aanvullend budget aan te vragen. S18 Scootmobielpool Het servicebedrijf voert de scootmobielpool uit. Dat is een succes. Maar daardoor komt de bedrijfsvoering van het servicebedrijf in de problemen. Tot nu toe werd voor het werk geen vergoeding verstrekt. Door dat nu goed te regelen kan het Servicebedrijf bij extra werk voor de scootmobielpool extra personeel inhuren.
S19 Schoonmaakkosten sportfaciliteiten, doorberekenen aan gebruiker Voor het schoonmaken van de gemeentelijke sportlocaties zijn contracten afgesloten. Deze nu bekende kosten zijn nog niet in de begroting opgenomen. Er wordt nog beoordeeld wat de mogelijkheden zijn om (een deel van) deze kosten door te belasten aan de huurders. Hierin wordt dan minimaal de indexering in meegenomen.
24
Voorstellen in de categorie 'wensen' Bedragen x € 1.000 Onderwerp
Soort
Dit jaar
Meerjarenperspectief/ Begroting
2025
2026
2027
2028
2029
Doel A: De bestaanszekerheid voor alle inwoners is gewaarborgd. S20
Motie "Werk moet lonen"
Materieel
S21
Aanpak lage basisvaardigheden
Materieel
S22
Extra kosten uitvoering beschut werk
Materieel
S23
Wet School naar duurzaam werk
Materieel
PM
PM
PM
PM
€0
€0
Doel B: (Jong) inwoners ervaren gelijke kansen in opgroeien en ontwikkelen. S24
Jongeren activiteiten centrum
Materieel
Doel C: Inwoners ervaren een inclusieve, betrokken en veilige omgeving. S25
Budget uitvoering Wet Inburgering
Materieel
S26
Buurtbemiddeling
Materieel
Doel D: Een samenleving waarin inwoners vitaal kunnen opgroeien en ouder worden. S27
Werkbudget cultuur
Materieel Totaal
€0
€0
€0
S20 Motie "Werk moet lonen" Het college heeft op 11 februari 2025 een toezegging gedaan aan de gemeenteraad om uitvoering te geven aan deze motie. Voor de uitvoering is structureel budget nodig. Op dit moment is nog niet duidelijk om welk bedrag dit gaat, daarvoor is aanvullend onderzoek noodzakelijk. Daarnaast volgt per 1 januari 2026 een wetwijziging waarin een deel van de motie is verwerkt. De wetswijziging wordt stapsgewijs uitgevoerd over 2026 en 2027. Het Rijk stelt aanvullende middelen ter beschikking voor de uitvoering van de aangepaste wetgeving. De hoogte van deze middelen is nog niet bekend gemaakt. S21 Aanpak lage basisvaardigheden Voor veel mensen is goed kunnen lezen, schrijven, rekenen en omgaan met de computer niet vanzelfsprekend. Mensen die niet goed mee kunnen doen in de samenleving zijn maatschappelijk kwetsbaarder, omdat ze minder zelfredzaam zijn. Inzetten op basisvaardigheden heeft een preventieve werking. Dit jaar starten we met een traject om inzichtelijk te maken wat we in Losser al doen en wat we beter kunnen doen. We worden hierbij kosteloos ondersteunt door een adviseur van Stichting Lezen en Schrijven. Hierdoor is er op dit moment nog geen extra budget nodig. S22 Extra kosten beschut werk Om continuïteit in beschut werk en begeleiding te waarborgen is gekozen voor samenwerking met publieke partners binnen de regio.
De gemeenten Losser en Oldenzaal willen vanaf 1 januari 2026 samenwerken met de Twentse werkontwikkelbedrijven SWB en DCW. S23 Wet School naar duurzaam werk Vanuit Twentse Belofte wordt hier regionaal heel veel mee gedaan. Hierdoor is de impact
25
voor de gemeente Losser voor de uitvoering van deze wet waarschijnlijk budget neutraal. Budget vanuit het Rijk wordt via centrum gemeente Enschede verdeeld. S24 Jongeren activiteiten centrum Het Jongeren Activiteiten Centrum, gevestigd in de oude kantine van voetbalvereniging AJC ‘96 op het sportpark Brilmansdennen, biedt een plek waar jongeren uit de gemeente Losser elkaar kunnen ontmoeten, interesses kunnen ontdekken en vaardigheden opdoen. De focus ligt hierbij op talentontwikkeling (Talent House), activering van jongeren, het bevorderen van een inclusieve werkwijze en werken vanuit co-creatie. Een groot aantal jongeren neemt deel aan de verschillende activiteiten. Hierbij wordt o.a. nauw samengewerkt met het Twents Carmelcollege en sportverenigingen. Er bestaat de wens om de Talent House activiteiten verder te verbreden en hierbij relaties leggen met lokale bedrijven en verenigingen. Er is aan Fundament gevraagd mee te denken over mogelijkheden om het Jongeren Activiteiten Centrum binnen de bestaande middelen duurzaam in stand te houden. S25 Budget uitvoering Wet Inburgering Voor de uitvoering van de Wet Inburgering hebben we de afgelopen jaren incidentele middelen ontvangen. Een aantal regelingen eindigt. Om het huidige niveau van dienstverlening te kunnen handhaven is structureel budget noodzakelijk. Er sprake is van een kleine reserve Wet Inburgering.
Deze reserve zal voor jaarschijf 2025 benut worden. Indien het Rijk geen structurele middelen ter beschikking stelt voor 2026 en daarna, zullen er keuzes gemaakt moeten worden met betrekking tot de uitvoering van de Wet inburgering. S26 Buurtbemiddeling Buurtbemiddeling biedt de inwoners van Losser een handvat bij conflicten, waardoor zij zelf hun leefsituatie kunnen beïnvloeden. De gemeente Losser heeft als streven deze mogelijkheid gratis aan te bieden om bij te dragen aan goede leefbare wijken en buurten. Uit de evaluaties van de afgelopen jaren blijkt dat de inzet van buurtbemiddeling positief wordt beoordeeld en bijdraagt aan een veilige woonomgeving en een versterking van de leefbaarheid in de wijken. Er is aan Fundament gevraagd mee te denken over mogelijkheden om buurtbemiddeling binnen de bestaande middelen duurzaam in stand te houden. S27 Werkbudget cultuur Door samenwerking proberen we cultuur in Losser toegankelijk te houden voor iedereen. We werken toe naar een actualisatie (nieuwe) cultuurvisie en uitvoeringsagenda, die richting geven aan de toekomst van cultuur in onze gemeente. We investeren in samenwerking, kennisdeling en deskundigheidsbevordering, met als doel een sterke, zelfstandige en verbonden culturele sector. Dit doen we via bestaand budget. Investeringen opgave toekomstbestendig ontwikkelen in het brede sociaal domein Bedragen x € 1.000 nr
opgave
S28 Sociaal Domein
omschrijving
soort
2025
Diverse investeringen voor de Brilmansdennen i.v.m. nieuwe lessen, activiteiten en automatisering.
nieuw
€ 21
2026
2027 2028 2029
S28 Diverse investeringen voor de Brilmansdennen i.v.m. nieuwe lessen, activiteiten en automatisering Dit betreft o.a. de aanschaf van discoverlichting, les- en spelmateriaal, implementatie software 'Roosterplanning' en aanschaf Lilian wateranalyse t.b.v. zwemwatermetingen.
26
4.2. Toekomstbestendig wonen, leven en werken
“Net als de opgave voor het sociaal domein is de opgave Wonen en leven omvangrijk. De opgave richt zich op alle vraagstukken in de fysieke leefomgeving. Die vraagstukken hangen vaak samen met woningbouw, leefomgeving & maatschappelijke voorzieningen, economie & werkgelegenheid en bereikbaarheid. Dat zijn vraagstukken welke een directe relatie hebben met de opgaven voor het sociaal domein, rondom klimaat en voor het landelijk gebied. De focus binnen de opgave is er gericht op het in samenhang ontwikkelen en uitvoeren van taken om de samenleving het best te dienen. In voorgaande jaren zijn veel ontwikkelingen binnen deze opgave opgestart of voortgezet. De voornaamste uitdaging is in 2025 deze ontwikkelingen voortvarend verder te brengen. Daarbij ligt de focus op prioritaire thema’s als betaalbare en passende woningbouw (inclusief actief grondbeleid), het stimuleren van ondernemerschap met revitalisering - en zo nodig uitbreiding - van bedrijventerreinen, het borgen van toekomstbestendige lokale afvalinzameling als ook het stimuleren van mobiliteitsmogelijkheden: 2025 vraagt om voortvarende uitvoering van in gang gezette en nieuwe initiatieven.”
27
4.2.1 Bestuursrapportage Inhoudelijke begrotingsuitvoering 2025
Toekomstbestendig wonen en leven (integrale aanpak) Resultaat 2025
Kleurcodering Toelichting
a. De 'Groeiambitie' is concreet gemaakt. We zetten in op een onderbouwing en evenwichtige afweging van de geambieerde groei. Het Volkshuisvestingsprogramma 2025 dient om te komen tot een kwantitatief en kwalitatief goed woningaanbod. Daarnaast hebben we nog andere opgaven en ambities die vaak ook een ruimtelijke claim leggen. Daarom gaan we, aanvullend op de woningbouwprogrammering, de samenhang met de andere opgaven en ambities uitwerken: op welke wijze kan het woningbouwprogramma deze ambities versterken en waar kiezen we voor wonen en waar voor andere functies. Om deze effecten zichtbaar te maken, maken we gebruik van een 'dashboard' in samenhang met een 'lokatieverkenner'. Hiermee hebben we de handvatten om samen het gesprek aan te gaan. b. Het Volkshuisvestingsprogramma is vastgesteld. Hierbij is onder andere de 'Groeiambitie', de geactualiseerde woningbouwopgave en de woonzorgvraag betrokken.
28
Afhankelijk van de start in het tweede kwartaal kan het programma in Q4 of Q1 2026 aangeboden worden voor vaststelling.
c. In 2025 zijn er circa 100 woningen toegevoegd aan de woningvoorraad (opgeleverd) en de juridische plancapaciteit is vergroot met 150 tot 200 woningen.
Hiervoor zijn we afhankelijk van de snelheid van (start) realisatie en oplevering van woningen. De voortgang ligt voorlopig in lijn van verwacht resultaat
d. In 2024 is het instrumentarium ter bevordering van de doorstroming en toegankelijkheid van de bestaande woningvoorraad verkend. Hieruit zijn in 2025 het beleidskader voor woningsplitsing en kavelsplitsing uitgewerkt en is in regionaal verband een urgentieverordening opgesteld.
De Twentse gemeenten en provincie Overijssel hebben met elkaar afgesproken om tot een regionaal afgestemde urgentieverordening te komen ter voorbereiding op de Wet versterking regie volkshuisvesting. De vaststelling van een regionaal afgestemde urgentieverordening wordt niet eerder dan begin 2026 verwacht, vanwege de benodigde tijd in het proces om de verordening gereed te hebben en besluitvorming te laten plaatsvinden. De huidige urgentieverordening gemeente Losser vervalt na 16 juli 2025 van rechtswege. Ter overbrugging tot vaststelling van een regionaal afgestemde urgentieverordening heeft de gemeenteraad op 10 juni 2025 de huidige Urgentieverordening opnieuw en ongewijzigd vastgesteld. Deze ongewijzigde urgentieverordening zal op 17 juli 2025 in werking treden.
e. De meerjarige prestatieafspraken met Domijn, SHBL en Woonzorg Nederland zijn geactualiseerd voor 2026. f. De herijking van de Woondeal is in 2025 afgerond. g. In het kader van de gebiedsgerichte aanpak van de Vogelbuurt, is een pilotonderzoek gestart naar mogelijkheden om de bestaande woningvoorraad te verduurzamen. Dit wordt uitgevoerd onder regie van de opgave 'Bijdragen aan een beter klimaat', doch draagt bij aan de doelstelling 'passende en betaalbare huisvesting' omdat energielasten een steeds groter deel uitmaken van de totale woonlasten.
Prestatie-indicatoren De ontwikkeling van het aantal geregistreerde woningen in Losser geeft een algemene indicatie over de voortgang van de woningbouwopgave.
29
Prestatie 2025 Omschrijving
2025
Aantal woningen toegevoegd aan de woningvoorraad (opgeleverd)
100
Toelichting
Doel B1: Omgevingskwaliteit; een kwalitatief hoogwaardige, aantrekkelijke, gezonde, veilige en klimaat- robuuste woon- en leefomgeving met voldoende en bereikbare voorzieningen. Resultaat 2025 a. In 2025 is het gebied "kern Losser" uitgewerkt als onderdeel van de gefaseerde gebiedsgerichte uitwerking van het Omgevingsplan Losser.
30
Kleurcodering Toelichting De uitwerking van het genoemde gebied is gaande. Alleen zal het plan niet vastgesteld gaan worden in 2025. Dit vanwege capaciteitsgebrek binnen het taakveld Ruimtelijke Ontwikkeling.
b. Ten aanzien van het integraal veiligheidsprogramma worden in 2025 de volgende resultaten beoogd: - Er is een nieuw integraal veiligheidsbeleid met bijbehorende uitvoeringsplannen opgesteld. - Binnen de beleidskader vindt 100% Bibob toetsing plaats. - Ondermijning is bestreden door middel van integrale en gerichte interventies naar aanleiding van signalen en het twee keer per jaar uitvoeren van integrale controles gericht op de aanpak van ondermijning. - De bewustwording en weerbaarheid van zowel de organisatie als de inwoners van de gemeente Losser tegen ondermijning is vergroot. Dit door middel van het geven van presentaties aan medewerkers over het herkennen van signalen en het thema ondermijning ieder kwartaal bij inwoners onder de aandacht brengen via weekblad De Week van Losser en sociale media. c. Het Kulturhus Glane is gerealiseerd en wordt geëxploiteerd door en voor inwoners van Glane. d. Het bouwproces voor het ‘Dorpshuis/Mariaschool Beuningen’ is gestart (onder voorbehoud van voortgang van het proces van vergunningverlening). e. In 2025 heeft de raad een besluit genomen over de realisatiefase met betrekking tot de herinvulling van de Aloysiuslocatie. f. Het onderzoek naar de haalbaarheid en betaalbaarheid van het voorkeursscenario voor de nieuwe sporthal in De Lutte is afgerond en besluitvorming daarover heeft plaatsgevonden. g.