Visie en investeringsagenda Toekomstbestendige bedrijventerreinen gemeente Losser

Visie en investeringsagenda toekomstbestendige bedrijventerreinen Gemeente Losser 14 mei 2025

2

Visie en investeringsagenda toekomstbestendige bedrijventerreinen

Inhoudsopgave 1.

2.

3.

4.

Inleiding

3

1.1 1.2 1.3

Aanleiding Leeswijzer Proces

3 4 4

Uitgangssituatie

5

2.1 2.2 2.3

5 7 11

Algemeen beeld en perspectief Trends en ontwikkelingen Belangrijkste opgaven voor de komende jaren

Visie

14

3.1 3.2

14 17

Stip op de horizon, waar staan de terreinen in 2040? Investeringsgerichte houding en aanpak

Investeringsagenda

19

4.1 4.2

19 22

Overzicht acties Nadere toelichting acties

Bijlage 1 Participatie Verslag participatie De Zoeker Esch – De Pol Verslag participatie De Lutte-Zuid, Essenweg, Luttermolenweg, Dorp en Elferinkseweg

30 30 34

Visie en investeringsagenda toekomstbestendige bedrijventerreinen

1. Inleiding 1.1 Aanleiding Bedrijventerreinen vertegenwoordigen een belangrijke economische en maatschappelijke waarde Bedrijventerreinen zijn belangrijke gebieden bij het werken aan een leefbaar, toekomstgericht en ondernemend Losser. De bedrijventerreinen vertegenwoordigen een belangrijke economische waarde: ze bieden ruimte aan lokale ondernemers, bedrijven die innoveren en een bijdrage leveren aan activiteiten in het dorp en creëren werkgelegenheid. Het is dan ook van groot belang om op de bestaande bedrijventerreinen te blijven investeren in de randvoorwaarden voor ondernemers om hier te blijven ondernemen. Dat wil zeggen investeren in schone, hele en veilige bedrijventerreinen en een goede organisatie, maar ook investeren in voldoende ruimte voor ondernemers om zich in Losser te vestigen en ook fysiek te kunnen groeien. Daarnaast is het van belang om de juiste voorwaarden te creëren voor ondernemers om mee te gaan in de circulaire transitie, digitalisering, de energietransitie en robotisering. Dat zijn immers allemaal ontwikkelingen die voor lokale ondernemers van groot belang zijn om ook op langere termijn te kunnen blijven concurreren. Bovendien kunnen bedrijventerreinen een grote bijdrage leveren aan de circulaire en duurzame doelstellingen van de gemeente.

Het zijn plekken waar maatschappelijke én economische winst kan worden geboekt door het verduurzamen van de energievoorziening, het verlagen van hittestress, verbeterde waterhuishouding, het verhogen van de biodiversiteit door vergroening en door het benutten van (elkaars) reststromen en voorkomen van afval. We weten bovendien dat duurzame, groene bedrijventerreinen een positief effect hebben op de gezondheid van werknemers, het aantrekken van talent, de concurrentiekracht van bedrijven, vastgoedwaarde en financierbaarheid van ondernemingen. Banken en andere financiers voeren immers steeds strengere duurzaamheidsstresstesten uit bij het verstrekken van leningen. Een visie en investeringsagenda om werk te maken van toekomstbestendige bedrijventerreinen De bedrijventerreinen staan in Losser dan ook prominent op de politieke en beleidsagenda. Actueel zijn onder meer het toekomstbestendig houden van de bestaande bedrijventerreinen in de gemeente Losser alsook het beter benutten van de bedrijventerreinen. In de zomer van 2022 heeft de raad van Losser het college in een motie opgedragen om de latente behoefte en de mogelijkheden voor nieuwe locaties van kleinschalige bedrijventerreinen alsmede de uitbreiding en/of revitalisering van bestaande bedrijventerreinen binnen de gemeente te onderzoeken, om daarmee ook in de toekomstige behoefte te kunnen voorzien.

In 2023 heeft Stec Groep dit onderzoek in opdracht van de gemeente uitgevoerd. Nu de gemeente een goed beeld heeft van de huidige situatie en de mogelijkheden op de bedrijventerreinen, heeft zij samen met de ondernemers op de bedrijventerreinen gewerkt aan een visie en investeringsagenda om de bedrijventerreinen toekomstbestendig te maken. De gemeente wil een stip op de horizon neerzetten, aangevuld met een concreet perspectief om op korte termijn aan de slag te gaan. Daar zijn de ondernemers in de gemeente Losser immers bij gebaat!

3

Visie en investeringsagenda toekomstbestendige bedrijventerreinen

1.2 Leeswijzer Voorliggende visie en investeringsagenda is opgebouwd in drie delen. Allereerst wordt in hoofdstuk 2 de uitgangspositie van de bedrijventerreinen in de gemeente Losser beschreven: hoe functioneren de terreinen op dit moment, welke trends en ontwikkelingen hebben hier invloed op, wat gaat er goed en welke opgaven liggen er voor de komende jaren om te blijven werken aan een goed ondernemersklimaat? Vervolgens formuleren we in hoofdstuk 3 onze visie voor de bedrijventerreinen. We beschrijven wat we verstaan onder toekomstbestendige bedrijventerreinen in Losser, welk ambitieniveau we nastreven, waarom dat belangrijk is en bovenal wat het de ondernemer oplevert. Tot slot koppelen we in hoofdstuk 4 concrete acties aan de beschreven ambities. Het is een investeringsagenda die toeziet op de komende vijf jaar: hoe zet de gemeente de schouders onder deze ambities, en wat verwacht zij daarbij van andere stakeholders?

Uitgangssituatie

Visie

Investeringsagenda

1.3 Proces De uitgangssituatie zoals beschreven in hoofdstuk 2 en de keuzes richting de visie zoals beschreven in het daaropvolgende hoofdstuk zijn gebaseerd op de analyses uit het onderzoek ‘Toekomstbestendige en goed benutte bedrijventerreinen’ van Stec Groep (2023) en de ideeën en andere inbreng van (vertegenwoordigers van) Losserse ondernemers gedurende het opstellen van deze visie. Vanuit de gemeente is het opstellen van deze visie en investeringsagenda begeleid door een projectgroep waarin meerdere disciplines – verkeer, ruimtelijke ordening, duurzaamheid, veiligheid en economie – betrokken waren. Voor de totstandkoming van de visie is ook een participatietraject met verschillende stakeholders doorlopen, hierover meer in Bijlage 1.

4

Visie en investeringsagenda toekomstbestendige bedrijventerreinen

2. Uitgangssituatie We beschrijven welke uitgangssituatie er geldt voor de bedrijventerreinen in de gemeente Losser: hoe functioneren de terreinen op dit moment, wat gaat er goed en welke opgaven liggen er voor de komende jaren om te blijven werken aan een goed ondernemersklimaat?

2.1 Algemeen beeld en perspectief De gemeente telt zes bedrijventerreinen, waarvan drie zich bevinden in de kern De Lutte, twee in de kern Losser en één in Overdinkel. Vijf van deze terreinen zijn relatief klein, elk slechts enkele hectares groot, en hebben maar een beperkt aantal bedrijven en banen. Deze kleinschalige bedrijventerreinen bieden ruimte aan voornamelijk lokale bedrijven.

Figuur 1: Bedrijventerreinen in Losser

Bron: IBIS (2024), CBS (2025). Bewerking Stec Groep (2025).

De bedrijventerreinen huisvesten 8% van de bedrijven en 22% van de banen in de gemeente Op de huidige bedrijventerreinen zijn 184 bedrijven gevestigd. Ongeveer 8% van de bedrijven in de gemeente Losser is daarmee gevestigd op een van de bedrijventerreinen. De bedrijven zorgen voor circa 1.890 banen en daarmee voor circa 22% van de totale werkgelegenheid binnen de gemeente. Dat percentage ligt iets onder het landelijke gemiddelde, wat laat zien dat er nog ruimte is voor ontwikkeling. Bij elkaar omvatten de bedrijventerreinen ongeveer 46 hectare netto. Dat is ongeveer 0,5% van het totale oppervlak van gemeente Losser. Het grootste bedrijventerrein

5

6

Visie en investeringsagenda toekomstbestendige bedrijventerreinen

van de gemeente bevindt zich in Losser, namelijk De Zoeker Esch - De Pol, aan de zuidkant van het dorp. Op dit terrein zijn diverse bedrijven gevestigd, variërend van midden- en kleinbedrijven tot grote, bekende bedrijven zoals Johma en Van Heek Textiles. Dit bedrijventerrein biedt het grootste aantal banen en bedrijven van de gemeente.

Tabel 1: Ruimtelijk-economisch belang bedrijventerreinen gemeente Losser

184 bedrijfsvestigingen

1.890 banen

49,15 hectare netto

Circa 8% van het totaal aantal bedrijfsvestigingen

Circa 22% van de totale werkgelegenheid

Circa 0,5% van de totale oppervlakte

Bron: IBIS (2024), BIRO (2024). Bewerking Stec Groep (2025).

In tabel 2 wordt per bedrijventerrein het netto uitgegeven oppervlakte, het aantal vestigingen en de werkgelegenheid weergegeven.

Tabel 2: Feiten en cijfers bedrijventerreinen gemeente Losser Bedrijventerrein

Netto uitgegeven oppervlakte (ha)

Aantal bedrijven

Aantal banen

Zoeker Esch - De Pol

36,2

1.680

125

De Lutte-Zuid

1,2

72

21

Essenweg

1,5

22

9

Luttermolenweg

3,9

46

10

Dorp

1,6

50

11

Elferinkseweg

1,7

18

8

Totaal

46

1.890

184

Bron: IBIS (2024), BIRO (2024). Bewerking Stec Groep (2025).

In 2023 heeft Stec Groep onderzoek uitgevoerd naar het functioneren, de opgaven en de kansen op de bedrijventerreinen in de gemeente. In het onderzoek is nader bekeken (1) wat de maatschappelijke en economische meerwaarde van de bedrijventerreinen is en (2) in hoeverre de ruimte op de bedrijventerreinen beter benut kan worden ten behoeve van economische activiteit. Economisch en maatschappelijk sterk, qua klimaat, energie en ruimte is er winst te behalen De terreinen zijn in het onderzoek ‘Toekomstbestendige en goed benutte bedrijventerreinen’ van Stec Groep (2023) beoordeeld op vier onderwerpen die iets zeggen over enerzijds de maatschappelijke en economische meerwaarde van de bedrijventerreinen en anderzijds de toekomstbestendigheid van de bedrijventerrein. In figuur 2 is dit perspectief op de bedrijventerreinen schematisch weergegeven. Met dit perspectief is vanuit een moderne bril naar de bedrijventerreinen gekeken: welke waarde hebben zij voor de lokale economie en ondernemers, maar ook wat dragen deze gebieden bij (en wat kunnen zij bijdragen) aan de maatschappelijke opgaven waar we als gemeente voor staan?

Visie en investeringsagenda toekomstbestendige bedrijventerreinen

Figuur 2: Perspectief op de (meer)waarde van bedrijventerreinen

Bron: Stec Groep (2024)

Uit het onderzoek wordt over het algemeen duidelijk dat de bedrijventerreinen op dit moment economisch goed functioneren. De bedrijventerreinen bieden een plek aan hardwerkende en betrokken ondernemers en de economische groei ligt in lijn met het regionaal gemiddelde. Daarmee ligt er een solide basis voor de toekomst. Tegelijkertijd zien we dat de omvang van de investeringen in innovatie relatief achterblijft ten opzichte van opzichte van de rest van de regio. Daar kunnen ondernemers mogelijk in ondersteund worden en/of de ondernemers kunnen beter met elkaar optrekken. De grootste uitdagingen liggen echter op het vlak van duurzaamheid, energie, ruimte en veiligheid. We vatten kort de belangrijkste bevindingen en opgaven samen in de volgende paragraaf. Voor meer toelichting en uitleg over bijvoorbeeld de methode en de scores per terrein kunt u het rapport ‘Toekomstbestendige en goed benutte bedrijventerreinen’ van Stec Groep (2023) aan de gemeente raadplegen.

2.2 Trends en ontwikkelingen De grote economische en maatschappelijke transities van deze tijd hebben een grote invloed op bedrijven, hoe bedrijven hun ruimte gebruiken en daarmee op bedrijventerreinen. We zoomen in deze paragraaf in op de drie meest relevante – en sterk samenhangende – technologischmaatschappelijke megatrends, waarvan we de grootste (ruimtelijke) effecten verwachten in de komende jaren 1: • •

1

Circulaire economie Energie & klimaat

Zie ook ons whitepaper: https://stec.nl/ruimte-voor-bedrijventerreinen-topprioriteit-voor-next-economy/

7

Visie en investeringsagenda toekomstbestendige bedrijventerreinen

•

Digitalisering

Figuur 3: Drie next economy-megatrends met sterke samenhang en impact op bedrijventerreinen

Bron: Stec Groep, 2025. Zie ook ons whitepaper.

Circulaire economie Het doorlopen van de transitie van een lineaire economie naar een circulaire economie is noodzakelijk voor het voort blijven bestaan van een bedrijf. Bedrijven staan niet meer voor de keuze óf ze de transitie willen doorlopen maar hóe ze dit gaan doen. Door de Rijksoverheid is er namelijk een nationale doelstelling geformuleerd van een 100% circulaire economie in 2050, en 50% minder gebruik van primaire abiotische grondstoffen (mineralen, metalen en fossiel) in 2030. Daarbij is er nog een flinke weg te gaan. Uit onderzoek van PBL (ICER 2021) blijkt dat we niet op koers liggen voor het behalen van deze doelstellingen en blijkt slechts 6% van de bedrijven in Nederland circulair te werken. Het merendeel van de bedrijven richt zich nog slechts op (down)recycling 2 of claimt zijn product of dienst nog te voorbarig als circulair 3. Om flinke stappen te zetten in circulariteit moeten bedrijven en de samenleving als geheel hoger gaan opereren op de ‘Trap tegen troep’ 4. Al met al staat de circulaire economie nog in de kinderschoenen, al zien we een duidelijke toename in het aantal circulaire activiteiten, businessmodellen en pioniers op bedrijventerreinen de afgelopen paar jaar. Deze transitie naar een meer circulaire bedrijfsvoering heeft impact op de ruimtevraag, maar bijvoorbeeld ook op welk type bedrijf zich graag op een bedrijventerrein wil vestigen.

De drie meest relevante voor de gemeente Losser zijn: • Bestaande bedrijven zullen nieuwe activiteiten en productielijnen opzetten en hebben meer ruimte nodig voor het verzamelen, tussentijds opslaan en hoogwaardig scheiden van secundaire materiaalstromen. Op dit moment is de circulaire activiteit op de 2

Denk aan sloopafval van de bouw dat als fundering onder de weg komt in plaats van in nieuwe huizen. Zie Trouw: https://www.trouw.nl/economie/ondernemers-verkopen-hun-product-vaak-ten-onrechte-alscirculair~bea8411a/ 4 Zie voor meer informatie: https://duurzaamheid.nl/artikelen/trap-tegen-troep-r-ladder-voor-dummies/. De trap tegen troep is gebaseerd op de R-ladder die onder meer door de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) en het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) gebruikt wordt. De trap geeft op een begrijpelijke wijze en in ‘gewone mensen taal’ weer wat er precies moet gebeuren in de strijd tegen afval en voor de transitie naar een circulaire economie. 3

8

Visie en investeringsagenda toekomstbestendige bedrijventerreinen

•

•

bedrijventerreinen in de gemeente nog beperkt. Het merendeel van de bedrijven is tot op heden actief in het (down)recyclen van grondstoffen, bijvoorbeeld door het inzamelen van oud ijzer. Tot 2030/2035 is er vooral vraag naar plekken om te experimenteren en op te schalen van bewezen circulaire toepassingen, daarna is er steeds meer ruimte nodig voor volledige circulaire productie en logistiek. Steeds meer concentratie van circulaire ruimtevraag gaat plaatsvinden op plekken met een kwalitatief onderscheidend profiel. Denk aan plekken waar stromen (grondstoffen, reststromen, warmte, water), maar ook kennis en innovatie makkelijk kunnen worden uitgewisseld. Circulaire bedrijven werken steeds meer cross-sectoraal samen rond een specifiek thema, product of plek met een unieke locatiekwaliteit en hoge milieuruimte.

Digitalisering Robotisering en automatisering nemen de laatste jaren sterk toe in de grote bedrijventerreinsectoren industrie, bouw en logistiek. De krappe arbeidsmarkt geeft daarbij een extra boost. Door investeringen in machines en robots kunnen bedrijven de productie vaak opschroeven zonder extra ‘handjes’. Tegelijkertijd ontstaat nieuwe werkgelegenheid voor technische vakmensen, ICT’ers en programmeurs. We zien tot nu toe dat dit leidt tot meer ruimtevraag op bedrijventerreinen. Onderstaande ontwikkelingen zijn voor de gemeente Losser het meest relevant: • We verwachten de komende jaren een sterke groei van robotisering en automatisering in de industrie, logistiek en bouw. Gezien het industriële profiel van De Zoeker Esch - De Pol is het aannemelijk dat dat gevolgen zal hebben voor (het ruimtegebruik op) het terrein. Logistiek en bouw kennen bijvoorbeeld nog een lage robotdichtheid in Nederland, terwijl er een enorm potentieel is. Bovendien is een krappe arbeidsmarkt een belangrijke versneller van deze trend. • Toenemende robotisering leidt tot verdere schaalvergroting en productiegroei en leidt zeker de komende vijf tot tien jaar tot een toenemende ruimtevraag. Op langere termijn verwachten we dat er juist minder uitbreidingsruimte nodig is.

Na robotisering kunnen bedrijven immers efficiënter de ruimte benutten, bijvoorbeeld door de hoogte in te gaan (mits planologisch mogelijk). Dit verhoogt de effectiviteit per kubieke meter in een pand en daarmee ook de effectiviteit per vierkante meter. Een landelijk bekend voorbeeld van een bedrijf dat robotisering al op grote schaal toepast in Losser is Johma; het bedrijf heeft haar magazijn in Losser volledig weten te automatiseren. • Een groeiende groep bedrijven overweegt én besluit daadwerkelijk om een deel van hun productieketen terug te halen naar Nederland/Europa of dichterbij te organiseren om zo kosten en leveringsrisico’s te reduceren 5. Dit is vooral interessant voor producten die door automatisering en robotisering beter, sneller en goedkoper in Nederland gemaakt kunnen worden, activiteiten waarvoor sterk wordt gesteund op theoretischer opgeleid technisch personeel en voor kritieke componenten en producten. Ten opzichte van de totale markt gaat het echter om relatief kleine volumes en is reshoring een ingrijpende keuze die niet zomaar gerealiseerd is. Het grootste effect verwachten we door het aanhouden van grotere voorraadbuffers en spreiding van toeleveranciers door bedrijven. Energie & klimaat Het kabinet heeft het klimaatdoel verder aangescherpt: in 2030 moet sprake zijn van tenminste 55% CO2-uitstootreductie 6.

Na 2030 wordt ingezet op verdere reductie, oplopend tot 80% in 2040. De industrie speelt een belangrijke rol in het behalen van de doelstellingen. De overstap van fossiele naar duurzame grondstoffen is belangrijk om het vestigingsklimaat voor bedrijven te 5

Zie bijvoorbeeld: https://eenvandaag.avrotros.nl/item/niet-langer-afhankelijk-van-china-bedrijven-willen-doorcoronacrisis-productie-terug-naar-nederland-halen/ en https://www.consultancy.nl/nieuws/39555/merendeelbedrijven-wil-azie-productie-terughalen-naar-europa en https://www.re-shoring.nl/nieuws/coronacrisis-is-niet-dereden-om-productie-naar-nederland-te-halen 6 In lijn met het “Fit for 55”-pakket door de Europese Unie (EU).

9

Visie en investeringsagenda toekomstbestendige bedrijventerreinen

versterken. Uiteindelijk hebben de energietransitie en klimaatadaptatie over de volle breedte van het bedrijfsleven en bedrijventerreinen impact. Onderstaand zetten we de drie meest relevante ontwikkelingen binnen deze trend voor de gemeente Losser uiteen: • Flinke groei bij het MKB dat werk haalt uit de energie- en klimaatdoelstellingen. Zo groeien bestaande en nieuwe installatiebedrijven die zich richten op zonnepanelen, windturbines, warmtepompen, isolatie, airco’s, laadpalen, etc. Een belangrijke kanttekening is dat het nog altijd toenemende tekort aan vakmensen een grote beperking is van het groeipotentieel. • Komst van nieuwe activiteiten op bedrijventerreinen, zoals waterstof- en/of batterijfabrieken en noodzakelijke ruimte voor de duurzame energie-infrastructuur. Denk hierbij aan de realisatie van nieuwe onderstations (110/150 kV), waarvoor regelmatig bedrijventerreinen in beeld zijn, maar bijvoorbeeld ook ruimte die nodig is voor grootschalige tijdelijke opslag van duurzaam opgewekte energie of ruimte voor het opladen van zero-emissie voertuigen. Dit zijn voorbeelden van additionele ruimtevraag die niet in de reguliere raming van de uitbreidingsvraag naar bedrijventerreinruimte zit. • Klimaatdoelstellingen die vragen om extensivering van bestaande en nieuwe bedrijventerreinen om zo voor groen, wateropvang, het voorkomen van hittestress en biodiversiteit te zorgen.

Dit kan zorgen voor een groter benodigd bruto oppervlak van de bedrijventerreinen (of een lagere netto/bruto-verhouding), maar tegelijkertijd ligt er natuurlijk ook een belangrijke uitdaging in het zo slim mogelijk ruimtelijk combineren van de duurzaamheidsopgaven. Dit kan bijvoorbeeld hand en hand gaan met het intensiveren van bedrijventerreinen. Denk aan groene bedrijfsdaken met zonnepanelen en halfverharding op parkeerplekken.

10

Visie en investeringsagenda toekomstbestendige bedrijventerreinen

2.3 Belangrijkste opgaven voor de komende jaren De basis op orde en het stimuleren van een sterke organisatie Voor alle bedrijventerreinen geldt: de basis moet op orde zijn om samen met grotere thema’s aan de slag te gaan. Met de basis op orde bedoelen we schoon, heel, veilig en goed georganiseerd. Georganiseerde ondernemers bereiken meer, hebben meer investeringskracht en hebben een betere lobby richting beleidsmakers. Ook draagt een collectief bij aan het elkaar versterken met ideeën en innovaties. De basis op de Losserse bedrijventerreinen is voldoende en de organisatiegraad is al goed op orde. Er zijn ondernemersverenigingen en een parkmanagement actief. De grootste opgave is het verder uitbreiden van het draagvlak onder ondernemers en de samenwerking met de gemeente. Daar is de ondernemer uiteindelijk bij gebaat. Het belang van samenwerking en organisatiegraad is onlangs ook nog eens onderstreept in het advies van de Raad voor de Leefomgeving en Infrastructuur: kiezen voor toekomstbestendige bedrijventerreinen. Ruimte bieden voor groei en vestiging van ondernemers De grootste uitdaging op de bedrijventerreinen doet zich voor op het ruimtelijk vlak: de gemeente beschikt op dit moment niet over nieuwbouwkavels voor bedrijven.

De huidige bedrijventerreinen zijn volledig uitgegeven, de leegstand is laag (minder dan 1% leegstand in Q1 2025) en ruimte voor fysieke groei of aanvullende parkeergelegenheid is niet direct voorhanden. Tegelijkertijd kloppen lokale ondernemers wel op de deur. Het gebruik aan ruimte is op dit moment een beperkende factor voor de lokale economie. Het uitbreiden van de bedrijventerreinen is moeilijk, omdat de gemeente is omgeven door natuurgebied en cultuurlandschap. Daar kunnen en mogen we niet zomaar bouwen. Op andere plekken zijn reeds agrarische ondernemers actief of woningen gesitueerd. Nieuwe kavels zijn dus niet zomaar voorhanden. Het bedrijventerreinencluster De Zoeker Esch - De Pol grenst bijvoorbeeld aan de oostzijde aan de Dinkel. De natuurwaarden in dit gebied maken uitbreiding van dit terrein in oostelijke richting onmogelijk. Aan de west- en zuidzijde zijn actieve agrarische ondernemers en woningen gevestigd. Los daarvan is het een discussiepunt of uitbreiding van het bedrijventerrein landschappelijk wenselijk is. In dat kader constateren we dat er op termijn ruimte te winnen is door het beter benutten van de bestaande ruimte.

De bestaande bouwvlakken en de toegestane bouwhoogtes zijn bijvoorbeeld nog niet altijd goed benut, en de bedrijventerreinen huisvesten verschillende bedrijven die qua omgevingshinder en omvang mogelijk ook elders in de gemeente terecht zouden kunnen, bijvoorbeeld in het centrum of in het buitengebied. Het invullen van die puzzel is een complexe en kostbare opgave, het levert op korte termijn geen ruimte op en het is ook niet dé oplossing, maar door het gebrek aan ruimte voor nieuwe ontwikkelingen is dat een relevante route om te verkennen. Netcongestie is een grote beperking voor de energietransitie Op de bedrijventerreinen in Losser wordt nog relatief weinig groene energie opgewekt. Zo zijn de daken bijvoorbeeld grotendeels leeg. Tegelijkertijd raakt het elektriciteitsnet steeds voller, waardoor het salderen van de energieopbrengst van zonnepanelen – een belangrijke voorwaarde voor een businesscase – onder druk komt te staan en ondernemers niet altijd meer een nieuwe of zwaardere elektriciteitsaansluiting kunnen krijgen. Door steeds meer lokale energieopwek in de regio, bijvoorbeeld door zonnepanelen van particulieren, zonneparken en een groeiende vraag naar elektriciteit, is de huidige infrastructuur niet meer toereikend. Deze ‘netcongestie’ vormt voor steeds meer ondernemers een beperking.

Groei van activiteiten en de verduurzaming van hun bedrijfsactiviteiten en hun wagenpark is niet altijd mogelijk. De

11

Visie en investeringsagenda toekomstbestendige bedrijventerreinen

langetermijnoplossing is evident: het elektriciteitsnet moet uitgebreid worden. Daarbij is de gemeente afhankelijk van de keuzes en planning van de netbeheerder. Die uitbreiding kan bovendien nog jaren duren en het is onzeker of en in hoeverre het probleem dan volledig opgelost is. In dat kader constateren we dat het steeds belangrijker wordt om op locatie te doen wat mogelijk is. Denk aan het delen van aansluitingen, afspraken te maken over tijdstippen waarop het stroomnet benut wordt en/of tijdelijke opslag van lokaal opgewekte energie. Dergelijke oplossingsrichtingen worden ook wel ‘netcongestiemanagement’ genoemd. Het is een manier om op lokaal niveau alle capaciteit die er wél is ook daadwerkelijk te benutten, met als doel om ondernemers zoveel mogelijk te faciliteren in hun ambities. Samenwerking rondom circulair ondernemen is belangrijk In 2050 moet de volledige economie in Nederland circulair zijn. Dat betekent dat afval zoveel als mogelijk moet worden voorkomen door producten te repareren of te hergebruiken en dat gebruikte materialen zoveel mogelijk als grondstof teruggebracht moeten worden in de productieketen.

Bouw- en maakbedrijven maken daarom steeds meer gebruikt van duurzaam, hergebruikt materiaal, productiebedrijven nemen steeds vaker producten terug voor recycling en hergebruik en recyclingbedrijven groeien en innoveren met de nieuwste technieken om gebruikte materialen te verwerken tot kwalitatief hoogwaardige ‘tweedehands’ grondstoffen. Europese en nationale wetgeving vraagt bedrijven bovendien steeds strenger om hier werk van te maken. Grotere bedrijven vallen bijvoorbeeld sinds kort onder de Europese CSRD-wetgeving, de Nederlandse bouwsector innoveert noodgedwongen op hoog tempo door de strengere eisen omtrent circulair bouwen in het Bbl en ook nationale subsidie- en fiscale regelingen als MIA/Vamil sturen steeds meer op circulair ondernemen. Voor ondernemers is het dan ook belangrijk om in deze circulaire transitie mee te gaan. Ook in het kader van leveringszekerheid. Steeds meer grondstoffen zijn eindig, dit veroorzaakt prijsvolatiliteit en leveringsrisico’s. De noodzaak voor een omslag naar een circulaire economie komt dus niet alleen voort uit idealisme, er is ook simpel noodzaak naar verandering.

Gemeentelijk beleid op de circulaire transitie In het kader van deze visie en investeringsagenda agenderen we het thema en zetten we eerste acties op touw, maar daarnaast heeft de gemeente een eigen beleid opgesteld over hoe de circulaire transitie in Losser vorm krijgt. Dat beleid kijkt verder dan enkel de bedrijventerreinen. Dit beleid beschrijft wat de gemeente belangrijk vindt bij het circulair maken van haar eigen organisatie alsook hoe ze ondernemers en inwoners wil helpen bij het maken van de omslag.

Op de Losserse bedrijventerreinen is het aantal circulaire activiteiten nog beperkt. Verschillende individuele bedrijven zetten al mooie stappen, bijvoorbeeld rondom reparatie of hergebruik van producten en grondstoffen, maar het is een voorbeeld dat veel ondernemers nog moeten volgen. Bovendien zijn het vooral nog individuele activiteiten; samenwerking op dit thema ontbreekt nog (bijvoorbeeld in de vorm van samenwerken aan innovatie, het delen of verhuren van faciliteiten, gezamenlijke inkoop, opzet van circulaire watersystemen, gezamenlijke afvalinzameling en verwerking, het uitwisselen van reststromen of simpelweg het structureel uitwisselen van kennis), terwijl dergelijke samenwerking voor het midden- en kleinbedrijf van absolute meerwaarde is. In dat kader constateren we dat er nog stappen te zetten zijn.

12

Visie en investeringsagenda toekomstbestendige bedrijventerreinen

Op het vlak van parkeren en verkeersveiligheid ontstaan knelpunten Voldoende parkeerruimte en een verkeersveilige omgeving zijn voor zowel ondernemers, werknemers als bezoekers van het bedrijventerrein belangrijke aspecten. In Losser zien we dat op verschillende punten op het bedrijventerrein De Zoeker Esch - De Pol soms onveilige en onwenselijke verkeersituaties ontstaan. Dit speelt met name op spitsmomenten, wanneer vrachtverkeer, personenvervoer en fietsers allemaal hun weg op het bedrijventerrein moeten vinden. Het gaat met name om lange ononderbroken wegvlakken die verleiden tot hard rijden, smalle wegen waar (vracht)verkeer elkaar moeilijk kan passeren, wegen met veel uitritten voor vrachtverkeer en grote geparkeerde voertuigen die het zicht versperren. Er ontstaan hier op de piek van de laad-en-losmomenten onoverzichtelijke verkeerssituaties en verkeer moet elkaar op korte afstand passeren. Daarnaast is parkeren op met name De Zoeker Esch - De Pol een uitdaging. Op verschillende plekken is het aantal parkeerplaatsen op de bedrijfskavels niet toereikend en wordt uitgeweken naar de openbare ruimte. Voor vrachtverkeer geldt in enkele gevallen hetzelfde. Dat leidt niet alleen soms tot onoverzichtelijke situaties, maar geeft ook een rommelige aanblik en is bovenal vervelend voor ondernemers, werknemers en bezoekers die moeten zoeken naar een geschikte parkeerplek.

Ondermijning op de bedrijventerreinen tast het ondernemersklimaat aan In het land neemt het aantal ondermijnende activiteiten op bedrijventerreinen toe. Criminele activiteiten zoals witwassen, hennepteelt en doorvoering van illegale goederen vinden in toenemende mate hun weg op de bedrijventerreinen. Dat tast het gevoel van veiligheid op de bedrijventerreinen aan en schaadt de reputatie van omliggende bedrijven. Ook in Losser zien we de risico’s op ondermijning toenemen. In dat kader constateren we dat er een nieuwe opgave ontstaat op de bedrijventerreinen, gericht op het in beeld brengen en houden van de activiteiten die er plaatsvinden, handhaving en samenwerking. Elkaar kennen en naar elkaar omkijken is van belang om signalen van ondermijning vroegtijdig waar te nemen. Ook in ruimtelijk opzicht is er wat te winnen: uit onderzoek is bijvoorbeeld bekend dat met name anonieme bedrijfsverzamelgebouwen, onzichtbare hoeken met weinig doorstroom en achterterreinen bij ondermijnende bedrijven in trek zijn. Voor ondernemers is een erkend veilig bedrijventerrein bovendien lucratief: een Keurmerk Veilig Ondernemen levert tot 20% korting op op de verzekeringspremies die bedrijven betalen. Vergroening en klimaatadaptatie leveren winst op voor ondernemers en maatschappij De bedrijventerreinen zijn op bepaalde plekken erg versteend.

Dat heeft een negatief effect op de uitstraling van de bedrijven en het verblijfsklimaat. Een groener bedrijventerrein leidt tot minder hittestress, een verbeterde waterhuishouding en het verhogen van de biodiversiteit. Investeren in groen valt bovendien onder de CSRD-richtlijn en banken en andere financiers voeren steeds strengere duurzaamheidsstresstesten uit bij het verstrekken van leningen. Met andere woorden, ondernemers zijn bij een groen bedrijventerrein gebaat. We weten bovendien dat een groener bedrijventerrein bewezen zorgt voor: • een positiever gevoel bij medewerkers en klanten; • minder hittestress en daardoor een hogere productiviteit en lager ziekteverzuim; • een toename in vastgoedwaarde van 5 tot 10% (bron: IVN); • tot 70% lagere energiekosten voor koelen van gebouwen (bron: IVN); • tot 20% lagere energiekosten voor verwarming van gebouwen (bron: IVN); • een beter leefgebied voor planten en dieren; en • en een verbeterde uitstraling van bedrijf en het bedrijventerrein.

13

Visie en investeringsagenda toekomstbestendige bedrijventerreinen

3. Visie In dit hoofdstuk formuleren we onze visie: waar willen we dat de Losserse bedrijventerreinen in 2040 staan? Hoe hoog leggen we de lat? Deze visie is de stip op de horizon waar de gemeente de komende jaren aan wil werken en waarvoor de investeringsagenda in dit document een eerste stap is voor de aankomende jaren.

3.1 Stip op de horizon, waar staan de terreinen in 2040? De gemeente Losser streeft naar bedrijventerreinen die over de juiste randvoorwaarden beschikken om bedrijven te laten groeien en te laten verduurzamen. Het zijn bedrijventerreinen die economisch bloeien, waar de randvoorwaarden voor ondernemers op orde zijn, waar mensen zich prettig voelen en waar een steentje wordt bijgedragen aan de grotere maatschappelijke opgaven waar we voor staan; in het bijzonder de circulaire transitie en de energietransitie. De eigenschappen die bij onze toekomstbestendige bedrijventerreinen passen hebben we samengevat in zes pijlers. In 2040 hebben onze bedrijventerreinen de volgende eigenschappen: 1. De ruimte op de bedrijventerreinen wordt optimaal benut 2. De bedrijventerreinen zijn verkeersveilig en goed bereikbaar 3. De bedrijventerreinen zijn een veilige en prettige plek om te werken 4. Op de bedrijventerreinen wordt aan slimme energieoplossingen gewerkt 5. De randvoorwaarden voor de circulaire economie zijn op orde 6. De bedrijventerreinen zijn klimaatadaptief en groen 1. De ruimte op de bedrijventerreinen wordt optimaal benut De druk op de ruimte op de bedrijventerreinen in de gemeente is groot. Het is daarom van belang om te onderzoeken in hoeverre de ruimte uitgebreid kan worden (door bedrijventerreinontwikkeling) en stappen te zetten om de ruimte beter te benutten.

We weten immers dat er potentie is om de ruimte optimaler te benutten. Het is voor onze ondernemers noodzakelijk om duidelijkheid en zekerheid te hebben over de mogelijkheden van bedrijventerreinontwikkeling in de komende jaren. Met deze zekerheid komen investeringen beter van de grond; naast publieke zijn private investeringen zeer belangrijk om een kwaliteitsimpuls op de bestaande bedrijventerreinen waar te maken. Concreet betekent het optimaler benutten van de ruimte dat de toegestane bouwhoogtes worden benut, dat bedrijven waar mogelijk meerlaags bouwen – bijvoorbeeld door de kantoorruimte op de verdieping te realiseren – en dat parkeren zoveel als mogelijk wordt geclusterd. Ook wordt de milieuzonering op de bedrijventerreinen goed gebruikt: voor lichtere bedrijven die niet noodzakelijkerwijs op de gezoneerde delen van de bedrijventerreinen thuis horen zoeken we een alternatieve plek aan de randen van de bedrijventerreinen, in het centrum of in het buitengebied.

14

Visie en investeringsagenda toekomstbestendige bedrijventerreinen

Specifiek hebben we hiervoor leegstaande (winkel)panden in en rondom de centrumgebieden in gedachte. Mogelijk bieden we nieuwvestigingsmogelijkheden voor bedrijven op vrijkomende agrarische bedrijfslocaties in het landelijk gebied. Het moet daarbij wel gaan om kleinschalige bedrijven die qua uitstraling en hoeveelheid verkeersbewegingen passen in het landelijk gebied en bijdragen aan de instandhouding van de leefbaarheid. Door dit soort functies ruimte te laten vinden buiten de bedrijventerreinen wordt de milieuzonering op de bedrijventerreinen benut voor bedrijven die deze ook daadwerkelijk nodig hebben. Op die manier gaan we op de bedrijventerreinen slim om met de (schaarse) ruimte die er in de gemeente voor ondernemers beschikbaar is en benutten we de mogelijkheden die er zijn zo goed als mogelijk ten behoeve van lokale bedrijven.

(Bedrijfs-)woningen op de bedrijventerreinen (Bedrijfs-)woningen op bedrijventerreinen kunnen een inperkend effect hebben op de milieuhinder die op een terrein mag ontstaan. We hanteren daarom de volgende drieslag richting (bedrijfs-)woningen op de bedrijventerreinen: 1 Nieuwe bedrijfswoningen worden niet toegestaan. 2 De gemeente respecteert de bestaande situatie en zal bewoners niet dwingen om te verhuizen, maar beoogt wanneer de kans zich voordoet, bijvoorbeeld bij verhuizing van bewoners en/of bedrijf, op minnelijke wijze te komen tot een invulling waarbij de woning niet meer als zodanig gebruikt wordt. 3 Wanneer de mogelijkheid zich voordoet en in zeer uitzonderlijke gevallen, kan de gemeente overwegen om de grond en de bedrijfswoning aan te kopen om zelf te herontwikkelen, zodat er op lange termijn nieuwe ruimte voor bedrijvigheid ontstaat.

De schuifpuzzel die nodig is om deze ambitie te realiseren legt de gemeente op een welwillende manier en in goede samenspraak met ondernemers. Geen verplichtingen of dwang, maar samen stappen zetten. Door bijvoorbeeld mee te denken bij (ver)bouwplannen van ondernemers, samen de (on)mogelijkheden voor invulling van achterblijvende plekken te verkennen bij verhuizing, en door lichtere bedrijven goede alternatieve ruimte aan te bieden buiten de bedrijventerreinen. 2. De bedrijventerreinen zijn verkeersveilig en goed bereikbaar De knelpunten ten aanzien van de verkeersveiligheid op de bedrijventerreinen zijn opgelost. Onoverzichtelijke situaties komen niet meer voor en er zijn maatregelen getroffen ten aanzien van de infrastructuur of de verkeersregels ter plaatse. Daarnaast is er collectief voldoende ruimte voor het (tijdelijk) parkeren van vrachtwagens en worden de parkeerplaatsen voor auto’s door bedrijven gedeeld, zodat de beschikbare capaciteit op de bedrijventerreinen goed benut wordt en de openbare ruimte zoveel als mogelijk wordt ontzien. Idealiter hebben ondernemers ook samen de bal opgepakt, in het bijzonder in straten met veel uitritten voor vrachtverkeer. Zij hebben in overleg met elkaar de laad- en losmomenten zoveel als redelijkerwijs mogelijk over de dag verspreid, om de verkeersdrukte tijdens de spits te verminderen. 3.

De bedrijventerreinen zijn een veilige en prettige plek om te werken Ondermijning komt op de bedrijventerreinen straks niet (meer) voor en de bedrijventerreinen zijn daarmee een veilige plek voor de mensen die er werken. De bedrijventerreinen zijn voor criminelen onaantrekkelijk geworden om zich te vestigen vanwege onder meer aanwezige camerabeveiliging, een goede ondernemersorganisatie, een nauwe samenwerking met hulpdiensten, actief accountmanagement en handhaving van de gemeente, maar ook omdat ondernemers actief naar elkaar omkijken.

15

Visie en investeringsagenda toekomstbestendige bedrijventerreinen

4. Op de bedrijventerreinen wordt aan slimme energieoplossingen gewerkt Op de bedrijventerreinen wordt samengewerkt op het gebied van netcongestiemanagement. Bedrijventerreinen waar energiecapaciteit voorhanden is, zijn namelijk de bedrijventerreinen die de beste basis bieden voor economische groei. De bedrijven en vastgoedeigenaren hebben daarom samen met de gemeente en de netbeheerder de handen ineengeslagen om de beschikbare capaciteit op het stroomnet zo goed mogelijk te benutten, in afwachting van verdere uitbreiding van de infrastructuur. Daarmee krijgt ook de energietransitie van bedrijven een vlucht: investeren in groene energieopwek loont en bedrijven elektrificeren hun activiteiten en wagenpark.

Integrale Laadvisie geeft handelingsperspectief voor toevoegen laadpalen op bedrijventerreinen in de gemeente De gemeente Losser heeft een visie opgesteld waarin beschreven wordt hoe het aantal en type laadpalen dat straks in 2035 aanwezig zal zijn in de gemeente aan gaat sluiten bij de behoefte die er op dat moment is. Wat betreft de bedrijventerreinen heeft de gemeente Losser geen uitvoerende rol als het gaat om het realiseren van laadinfrastructuur op privaat terrein. Er zijn op de bedrijventerreinen geen tot nauwelijks openbare parkeervakken. Het is daarom onverstandig om een claim te doen op deze schaarse openbare ruimte. In de laadpalenvisie wordt beschreven dat de gemeente wel kan helpen bij het zoeken naar gezamenlijke oplossingen (bijvoorbeeld het opzetten van een smart energy hub).

5. De randvoorwaarden voor de circulaire economie zijn op orde De bedrijven ondernemen steeds meer circulair en helpen elkaar daarbij. Individueel zijn bedrijven aan de slag binnen hun vaste kring van afnemers en toeleveranciers, maar op de bedrijventerreinen wordt ook actief samengewerkt, bijvoorbeeld op het gebied van innovatie, het delen van faciliteiten zoals oplaadinfrastructuur, gezamenlijke afvalinzameling- en verwerking, het uitwisselen van reststromen en/of het structureel uitwisselen van kennis. Ook de gemeente draagt haar steentje bij, door op projectbasis expertise, kennis en stimuleringsgelden beschikbaar te stellen. Dat helpt het midden- en kleinbedrijf om de noodzakelijke stappen te maken met de beperkte middelen en kennis die zij ter beschikking hebben. Kennis en samenwerking zijn dus de concrete randvoorwaarden die de gemeente de ondernemers te bieden heeft. 6. De bedrijventerreinen zijn klimaatadaptief en groen De Losserse bedrijventerreinen zijn een visitekaartje voor de ondernemers die er gevestigd zijn. Door het toevoegen van groen in de openbare ruimte en op private kavels zullen de vastgoedwaardes en de productiviteit op de bedrijventerreinen naar verwachting toenemen. Zowel ondernemers, werknemers als bezoekers van de bedrijventerreinen houden een positiever gevoel over van het bedrijventerrein.

Bij het toevoegen van groen wordt nagedacht over klimaatadaptatie. Vergroening is bijvoorbeeld gecombineerd met waterberging, bijvoorbeeld door wadi’s in te planten met bloemen, struiken en bomen, waardoor hemelwater langer wordt vastgehouden. In onderstaande figuren zijn voorbeelden van gerealiseerd en verbeelde vergroeningen weergegeven. Niet altijd is het toevoegen van groen op bestaande kavels haalbaar, bijvoorbeeld vanwege de beperkte ruimte. We willen daarom, wanneer er een herontwikkeling op een bedrijventerrein speelt, altijd meer ruimte voor groen (dit kan op een dak of tegen een gevel zijn) toevoegen dan

16

Visie en investeringsagenda toekomstbestendige bedrijventerreinen

er in de oude situatie was. Dit groen moet divers zijn en thuishoren in het lokale ecosysteem (inheemse soorten).

Figuur 4: Voorbeeld foto’s van gerealiseerde vergroening, voor en na

Bron: Google Streetview, 2016 en 2022. Straatbeeld op bedrijventerrein Grote Polder in de gemeente Zoeterwoude.

Figuur 5: Voorbeeld uitstraling van vergroening, voor en na

Bron: Stec Groep (2022). Straatbeeld en inspiratiebeeld op bedrijventerrein Groesbeek.

3.2 Investeringsgerichte houding en aanpak De gemeente ziet het als haar verantwoordelijkheid om de juiste randvoorwaarden te creëren waarbinnen de ondernemers succesvol, duurzaam en veilig kunnen ondernemen. De ambities die beschreven zijn in dit document kunnen echter alleen worden gerealiseerd als de gemeente, ondernemers en andere relevante stakeholders (bijv. netbeheerder, provincie, etc.) er samen de schouders onder zetten. De gemeente kan het goede voorbeeld geven, vraagstukken agenderen, partijen bij elkaar brengen, ondersteunen en aanjagen, maar niet alles zelf doen. Daarom zet de gemeente via deze visie en investeringsagenda in op vier rollen. 1. De gemeente als aanjager De gemeente beoogt met deze visie en investeringsagenda investeringen en verdere samenwerking op de bedrijventerreinen aan te zwengelen, bijvoorbeeld doordat acties en stimuleringsmaatregelen bedrijven of partijen inspireren om ook aan de slag te gaan. De gemeente is bereid om het voortouw te nemen en de eerste investeringen te doen, maar om de ambities daadwerkelijk te realiseren is een betrokken, gemotiveerde en uiteindelijk investeringsbereide houding van de ondernemers(verenigingen) van essentieel belang. 2.

De gemeente als netwerker De gemeente spreekt regelmatig met lokale ondernemers en ondernemersvertegenwoordigingen, maar heeft ook zicht op hetgeen elders in de regio gebeurt, en welke provinciale en nationale subsidieregelingen er beschikbaar worden gesteld waar

17

Visie en investeringsagenda toekomstbestendige bedrijventerreinen

bedrijven hun voordeel mee kunnen doen. Bovendien zijn de lijnen met uitvoeringsorganisaties en uiteenlopende experts kort. Dat netwerk en dat overzicht gebruikt de gemeente om ondernemers met elkaar of met andere partijen te verbinden. 3. De gemeente als facilitator De gemeente kan op projectniveau ondersteuning op maat bieden. Ondernemersinitiatief moet namelijk worden gewaardeerd en beloond. De precieze rol die vanuit de gemeente bij een specifiek initiatief het beste past, formuleren we op maat. 4. De gemeente als regulator De regels die de gemeente stelt – bijvoorbeeld de bestemmingsregels in het omgevingsplan, parkeernormen en in de algemene plaatselijke verordening – zijn nodig om duidelijkheid te scheppen wat wel en niet kan op de bedrijventerreinen. Met de ambities die we nu hebben geformuleerd, moeten we kritisch kijken naar het Omgevingsplan. Passen bijvoorbeeld de toegestane bouwhoogtes en voorwaardelijke verplichtingen bij de ambities die we hier stellen? De gemeente is bezig met de voorbereidingen voor het gemeentebrede omgevingsplan. Daarin beogen we om de benodigde ruimte in de planregels op te nemen. Soms is toch maatwerk nodig. Bijvoorbeeld om een mooi plan voor een verbouwing en intensivering op een bestaand bedrijventerrein mogelijk te maken, ondanks dat dat niet helemaal binnen de gebruiks- of bouwregels valt.

Dat was afgelopen jaren ook een goed gebruik in de gemeente. De gemeente probeert zoveel mogelijk binnen de geldende beleidsregels op te nemen ten behoeve van duidelijkheid en eenduidigheid, maar blijft de optie voor maatwerk open houden.

18

Visie en investeringsagenda toekomstbestendige bedrijventerreinen

4. Investeringsagenda In dit hoofdstuk beschrijven we welke eerste stappen de gemeente de komende drie tot vijf jaar wil zetten om de in deze visie beschreven ambities te realiseren. Het idee is dat met deze acties een eerste stap wordt gezet. Over drie jaar kan deze investeringsagenda worden geëvalueerd en de volgende stappen worden geformuleerd. Of eerder, als de situatie daarom vraagt. Op die manier blijft de visie staan, maar is de investeringsagenda dynamisch. Dat geeft ruimte om in te spelen op veranderende omstandigheden en de dagelijkse praktijk.

4.1 Overzicht acties De acties die we gaan nemen zijn in onderstaande tabel opgesomd. Daarbij is telkens benoemd op welke bedrijventerreinen de acties betrekking hebben. Soms gaat het om een actie die geldt voor alle bedrijventerreinen in de gemeente Losser, maar soms gaat het ook om een actie specifiek voor het grootste bedrijventerreinen in de gemeente, De Zoeker Esch - De Pol, omdat daar opgaven spelen die op de andere bedrijventerreinen niet of slechts beperkt terugkomen. De actielijst uit dit hoofdstuk bouwt voort op de zes pijlers die in het vorige hoofdstuk zijn beschreven. De onderlinge samenhang tussen de pijlers en acties is als volgt: Pijler

Acties

1. De ruimte op de bedrijventerreinen wordt optimaal benut

#1, #2, #3, #4, #5

2. De bedrijventerreinen zijn verkeersveilig en goed bereikbaar

#1, #6, #7, #8

3. De bedrijventerreinen zijn een veilige en prettige plek om te werken

#1, #9, #10

4. Op de bedrijventerreinen wordt aan slimme energieoplossingen gewerkt

#1, #11, #12, #13

5. De randvoorwaarden voor de circulaire economie zijn op orde

#1, #14

6. De bedrijventerreinen zijn klimaatadaptief en groen

#1, #6, #15

19

20

Visie en investeringsagenda toekomstbestendige bedrijventerreinen

#

Actielijst

Gebied

1

Accountmanagement intensiveren

Alle bedrijventerreinen

Aantal bedrijfsbezoeken verhogen en jaarlijks een schouw van de bedrijventerreinen samen met ondernemers, teneinde vragen en knelpunten snel te signaleren. 2

Aan de slag met uitbreiding van de bedrijventerreinen Duidelijkheid scheppen over (kwantitatieve en kwalitatieve) behoefte en (on)mogelijkheden voor bedrijventerreinontwikkeling in de gemeente.

3

Ondernemers ondersteunen bij Omgevingsvergunningaanvragen Ondernemers ondersteunen bij het beter benutten van de beschikbare (planologische) ruimte

4

Samen met partners aan de slag met herontwikkeling In gesprek met de provincie en de HMO over een potentiële rol en/of stimuleringsregelingen om het beter benutten van de bestaande ruimte op gang te helpen. Op basis van de resultaten aan de slag, bijvoorbeeld met pilotprojecten om ervaring op te doen en een beter beeld te krijgen van de (on)mogelijkheden in de praktijk bij het beter benutten van bedrijventerreinen of bijvoorbeeld door het opzetten van een lokaal herontwikkelingsfonds.

5

Opstellen omgevingsplan Het omgevingsplan biedt ruimte om beter benutten en vergroening onder de juiste voorwaarden mogelijk te maken.

6

Stimuleren van (elektrische) fiets en openbaar vervoer De gemeente inventariseert met ondernemers hoe de beweging van auto naar ander vervoer te stimuleren. Dat is de basis voor het inperken van de parkeerproblematiek.

7

Integrale afweging maken over mobiliteitsoplossingen Samenbrengen van uitgevoerd mobiliteitsonderzoek, teneinde de beste mogelijke oplossingsrichtingen in kaart te brengen.

8

Handhaving intensiveren om parkeeroverlast te verminderen Meer budget beschikbaar maken om te handhaven op bestaande parkeerverboden.

9

Collectieve camerabeveiliging Gezamenlijk de veiligheid op De Zoeker Esch - De Pol verhogen door samen te investeren in de beveiliging

10

Oprichten van een Bedrijveninvesteringszone (BIZ) Verhogen van de organisatiegraad en vergroten van de slagkracht van het collectief

11

Meewerken aan slimme energieoplossingen De energiebehoefte en aansluitingen in beeld brengen, initiatiefnemers en financiers vinden, en de provincie en netbeheerder aanhaken. Vervolgens potentiële businesscases opstellen, juridische kaders vastleggen juridische kaders en inhoud samenwerking vormgeven.

Alle bedrijventerreinen

Alle bedrijventerreinen

Alle bedrijventerreinen

Alle bedrijventerreinen

De Zoeker Esch - De Pol

De Zoeker Esch - De Pol

Alle bedrijventerreinen

De Zoeker Esch / De Pol

De Zoeker Esch / De Pol

De Zoeker Esch / De Pol

21

Visie en investeringsagenda toekomstbestendige bedrijventerreinen

#

Actielijst

Gebied

12

Besparen op energieverbruik

Alle bedrijventerreinen

Organiseren kennisbijeenkomst over de (on)mogelijkheden bij bedrijven en het aanbieden van energieadvies op maat via de ODT en het regionaal energieloket. Uiteindelijk: opzetten van een gemeentelijke subsidieregeling voor energiepilots, groene gevels en daken. 13

Subsidies voor energiebesparing in kaart De gemeente bundelt jaarlijks de beschikbare subsidies en regelingen vanuit de provincie en het Rijk en informeert de ondernemers over de mogelijkheden.

14

Uitvoering geven aan programma circulair Losser De gemeente neemt een informerende rol op zich en helpt zo ondernemers. De gemeente organiseert een loket waar ondernemers advies kunnen inwinnen en begeleiding kunnen krijgen.

15

Vergroenen van de private en publieke ruimte Opstellen en uitvoeren van plannen voor vergroening en het klimaatadaptief inrichten van de openbare ruimte op bedrijventerrein De Zoeker Esch - De Pol, waarbij ook een relatie wordt gelegd met de omgeving. Aanbieden van kosteloos advies voor klimaatadaptatie en vergroening bij (ver)bouw op bedrijventerreinen, vergelijkbaar met de regeling in het centrum en in de woonwijken. Opzetten van een gemeentelijke subsidieregeling voor groene buitenruimte, groene erfafscheidingen, etc.

Alle bedrijventerreinen

Alle bedrijventerreinen

Alle bedrijventerreinen

Visie en investeringsagenda toekomstbestendige bedrijventerreinen

4.2 Nadere toelichting acties In deze paragraaf wordt per actie een toelichting gegeven van de achtergrond, het doel, een beschrijving van de actie, de termijn waarop het opgepakt wordt, de trekkende partij en de verdere betrokken partijen beschreven.

#1 Accountmanagement intensiveren Toelichting

Voor een goed, prettig en veilig ondernemersklimaat is het belangrijk dat de gemeente en ondernemers elkaar kennen en regelmatig spreken. De accountmanager weet wat er bij de bedrijven speelt en helpt bij het verkennen van oplossingen en benutten van kansen. Die samenwerking is bovendien nodig bij het realiseren van de ambities uit deze visie. Daarom is het van belang dat de capaciteit bij de bedrijfscontactfunctionarissen van de gemeente op niveau is. Er wordt budget beschikbaar gesteld om de activiteiten van het accountmanagement te intensiveren. Bij het beter benutten van de bestaande bedrijventerreinen is het belangrijk om aan te sluiten bij een logisch investeringsmomentum bij ondernemers en vastgoedeigenaren. Bijvoorbeeld bij een toch al geplande verbouwing of bij verhuizing van een bedrijf. Daar kunnen de gemeente en eventuele partners (actie #2 en #3) op aansluiten en bijdragen. Om op dat momentum in te kunnen spelen, is het belangrijk om tijdig in gesprek te gaan met de eigenaren en gebruikers van de plekken waar op papier de hoogste intensiveringspotentie ligt: wat is hun toekomstbeeld, weke kansen levert dat op voor beter benutten en hoe kan de gemeente hen daar samen met andere partners ondersteunen?

Actie

•

Verhogen van het aantal bedrijfsbezoeken en één schouw van het gehele terrein samen met de ondernemerskringen per jaar.

•

De gemeente gaat in gesprek met de eigenaren en ondernemers van de plekken met ‘op papier’ de hoogste intensiveringspotentie.

Termijn

0 – 2 jaar

Kostenindicatie

Circa 0,5 fte

Trekker (andere betrokkenen)

Gemeente

#2 Aan de slag met uitbreiding van de bedrijventerreinen Toelichting

In een separaat traject onderzoekt de gemeente de behoefte (zowel kwantitatief als kwalitatief) naar uitbreiding en de (on)mogelijkheden om de bestaande bedrijventerreinen uit te breiden. Of en in hoeverre er mogelijkheid is tot uitbreiding is onzeker, maar op voorhand zien we dat een combinatie van zowel uitbreiding als het optimaal benutten van de ruimte op bestaande bedrijventerreinen de beste koers is voor de komende jaren. Naar verwachting kan door het bewandelen van deze twee paden (uitbreiding en intensivering) in de ruimtevraag voor de komende jaren worden voorzien. Het is voor de ondernemers belangrijk dat er duidelijkheid en dus zekerheid komt over het wel of niet uitbreiden van het

22

Visie en investeringsagenda toekomstbestendige bedrijventerreinen

bedrijventerreinareaal in de gemeente. Uitbreidingsruimte kan bovendien de gewenste schuifpuzzel op gang helpen. Samenvatting van de uitkomst van dit onderzoek is dat er een behoefte van circa 2 tot 4 netto hectare naar bedrijventerreinareaal tot en met 2040 resteert in de gemeente Losser. Actie

•

Onderzoek opstarten naar mogelijkheden uitbreiding bedrijventerreinareaal.

Termijn

Reeds uitgevoerd in 2025.

Kostenindicatie

Onderzoekskosten van circa € 20.000; kosten voor eventuele ontwikkeling n.t.b.

Trekker (andere betrokkenen)

Gemeente

#3 Ondernemers ondersteunen bij Omgevingsvergunningaanvragen Toelichting

Voor het optimaal benutten van de beschikbare (planologische) ruimte heeft een ondernemer soms een omgevingsvergunning nodig. Het aanvragen van een omgevingsvergunning kan een tijdrovend proces zijn. Het is daarom belangrijk dat ondernemers hierbij goed ondersteund worden, dat scheelt tijd en verkleint de kans op fouten. Een effectieve manier om ondernemers te ondersteunen is door hen te voorzien van duidelijke en toegankelijke informatie over de vereisten en procedures.

Actie

•

Termijn

0 – 2 jaar

Kostenindicatie

Circa 0,1 fte

Trekker (andere betrokkenen)

Gemeente

Opzetten van een digitaal loket waar ondernemers terecht kunnen voor hulp met vergunningsaanvragen.

#4 Samen met partners aan de slag met herontwikkeling Toelichting

Uit het onderzoek ‘Toekomstbestendige en goed benutte bedrijventerreinen’ van Stec Groep (2023) worden de mogelijkheden tot het beter benutten van de bestaande ruimte op de bedrijventerreinen. Het beter benutten is in de praktijk echter een complexe en kostbare opgave. Daarom is de bijdrage van verschillende ontwikkelpartners – in expertise en/of financiën – een wenselijke toevoeging. Het ligt dan ook voor de hand om de mogelijke betrokkenheid van in ieder geval de HMO en de provincie te verkennen. Zij kunnen de gemeente, vastgoedeigenaar en ondernemer helpen met de gewenste herontwikkeling of verhuizing. Hun rol kan bijvoorbeeld bestaan uit het oppakken van (her)ontwikkelingen die door de markt zelf niet worden opgepakt, het dekken van onrendabele toppen of het lenen van expertise.

Acties

•

In gesprek met de provincie en de HMO

•

Opzetten van pilotprojecten

•

Opzetten lokaal herontwikkelingsfonds

23

Visie en investeringsagenda toekomstbestendige bedrijventerreinen

Termijn

0 – 2 jaar Opzetten lokaal herontwikkelingsfonds: 3 – 5 jaar

Kostenindicatie

Circa 0,5 fte plus een nader te bepalen bedrag afkomstig van de gemeente

Trekker (andere betrokkenen)

Gemeente (HMO, provincie en vastgoedeigenaren)

#5 Opstellen omgevingsplan Toelichting

Het omgevingsplan omvat de kaders waarbinnen wel of niet gebouwd mag worden en welke activiteiten wel of niet worden toegestaan in een gebied. Daarmee is het omgevingsplan een instrument dat kan worden gebruikt om beter benutten en vergroening op de bedrijventerreinen onder de juiste voorwaarden mogelijk te maken. Bijvoorbeeld: wanneer een ondernemer een paar meter hoger wil bouwen dan op die plek is toegestaan of buiten het bouwvlak wil bouwen, dan kan de gemeente dit toestaan wanneer de ondernemer bereid is tegelijkertijd te investeren in een vergroening van de buitenruimte.

Actie

•

Termijn

0 – 2 jaar

Kostenindicatie

Onderdeel van lopende gemeentelijke procedures

Trekker (andere betrokkenen)

Gemeente

Verkennen van de mogelijkheden die het omgevingsplan biedt in het licht van deze ambities en opstellen/vaststellen van dit plan.

#6 Stimuleren van (elektrische) fiets en openbaar vervoer Toelichting

Eén van de meest effectieve manieren om parkeerproblematiek te beperken is om mensen uit te auto te halen en op de (elektrische) fiets of in het ov te krijgen. Minder parkeerruimte biedt bovendien ruimte voor het toevoegen van groen én wateropvang. De gemeente inventariseert met ondernemers hoe deze beweging te stimuleren en stelt met hen een plan op. Daarvoor zijn bewustwordingscampagnes voorstelbaar, maar ook een verbetering van de fiets- en ovinfrastructuur op de bedrijventerreinen. De stimulans voor de fiets kan bovendien worden gevonden in de steeds gunstigere regelingen die de Rijksoverheid aanbied – bijvoorbeeld een kilometervergoeding voor fietsverkeer – maar ook door goede voorzieningen voor fietsers te realiseren bij bedrijven zelf. Denk aan een veilige fietsenstalling en douchevoorziening. In de openbare ruimte kunnen fietsers de ruimte krijgen op vrijliggende fietspaden of, minstens, goed aangegeven fietsstroken op de weg.

Actie

•

De gemeente gaat in gesprek met de bedrijven op delen van de bedrijventerreinen waar de grootste parkeerdruk ervaren wordt.

Termijn

0-2 jaar

Kostenindicatie

Circa 0,2 fte

Trekker (andere betrokkenen)

Gemeente (ondernemers)

24

Visie en investeringsagenda toekomstbestendige bedrijventerreinen

#7 Integrale afweging maken over mobiliteitsoplossingen Toelichting

Om de verkeersveiligheid te verbeteren zijn uiteenlopende ingrepen denkbaar. Denk aan verbreding van het wegprofiel, het instellen van éénrichtingsverkeer, het realiseren van vrijliggende fietspaden, het verruimen van bochten en het snoeien van begroeiing bij uitritten en kruispunten. Daarnaast kan strenger worden gehandhaafd op stilstaan of parkeren op de openbare weg, of er kan worden geïnventariseerd in hoeverre collectief parkeren kansrijk kan zijn op de bedrijventerreinen. Er is in de laatste jaren onderzoek uitgevoerd naar deze mogelijkheden. Er wordt geïnventariseerd of de resultaten van dit onderzoek voldoende handvatten bieden voor een integrale afweging over de juiste ingreep of ingrepen.

Actie

•

Termijn

0 – 2 jaar

Kostenindicatie

Onderzoekskosten wanneer extra onderzoek nodig is; n.t.b; kosten voor ingrepen n.t.b.

Trekker (andere betrokkenen)

Gemeente

Samenbrengen van uitgevoerd mobiliteitsonderzoek, teneinde de beste mogelijke oplossingsrichtingen in kaart te brengen.

#8 Handhaving intensiveren om parkeeroverlast te verminderen Toelichting

Intensivering van handhaving geeft ondernemers meer vertrouwen in de actieve inzet van de gemeente om de veiligheid te verbeteren en de ruimtelijke kwaliteit te behouden. Intensivering van handhaving zorgt meestal op korte termijn voor een afname van (parkeer)overlast. Om een blijvend effect te creëren is periodiek terugkerende en consequente handhaving nodig.

Actie

•

Termijn

0 – 2 jaar

Kostenindicatie

Minimaal 0,2 fte

Trekker (andere betrokkenen)

Gemeente

Meer budget beschikbaar maken om te handhaven op bestaande parkeerverboden.

#9 Collectieve camerabewaking Toelichting

Collectieve camerabewaking op de bedrijventerreinen kan een cruciale rol spelen in het waarborgen van de veiligheid en het bevorderen van een gevoel van veiligheid onder ondernemers en werknemers. Gezamenlijk investeren in een camerabewakingssysteem is kostenefficiënt. Camerabewaking helpt niet alleen door het afschrikeffect bij het voorkomen van criminaliteit zoals diefstal en vandalisme, maar biedt het ook waardevol bewijsmateriaal in het geval dat er wel incidenten plaatsvinden.