Document · PDF

Programmabegroting 2024-2027 gemeenteraad

Raadsvergadering 14 november 2023, gemeente LosserBij agendapunt: Begroting 2024-202730.127 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 4

Gemeentebegroting Losser 2024-2027

Inhoudsopgave Inleiding ................................................................................................................................2 Leeswijzer .............................................................................................................................4 1. Financieel Perspectief......................................................................................................6 1.1. Financieel perspectief......................................................................................................7 1.2. Verloop incidenteel en structureel saldo ........................................................................ 11 Beleidsbegroting ................................................................................................................ 12 2. Programmaplan .............................................................................................................. 13 2.1. Programma Onmeunig mooi Losser .............................................................................. 15 2.2. Programma Wendbare organisatie en transparant bestuur ........................................... 46 3. Paragrafen ...................................................................................................................... 62 3.1.

Lokale heffingen ............................................................................................................ 63 3.2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing .................................................................... 69 3.3. Onderhoud kapitaalgoederen ........................................................................................ 75 3.4. Financiering................................................................................................................... 81 3.5. Bedrijfsvoering .............................................................................................................. 84 3.6 Paragraaf Verbonden Partijen ........................................................................................ 88 3.7 Grondbeleid.................................................................................................................... 96 3.8. Openbaarheidsparagraaf Woo ...................................................................................... 99 Financiële Begroting ........................................................................................................ 101 4. Financiële positie ......................................................................................................... 102 4.1.

Overzicht van baten en lasten ..................................................................................... 103 4.2. Geprognosticeerde balans .......................................................................................... 104 4.3. Staat van reserves en voorzieningen........................................................................... 108 4.4. Incidentele baten en lasten .......................................................................................... 114 4.5. Geautoriseerde kredieten ............................................................................................ 118 5. Bijlagen ......................................................................................................................... 119 5.1. Beleidsindicatoren ....................................................................................................... 120 5.2. Financiële uitgangspunten ........................................................................................... 127 5.3. Taakvelden overzicht................................................................................................... 128 5.4. Actuele beleidsdocumenten ........................................................................................ 130 5.5. Organisatieoverzicht ....................................................................................................

134 5.6. Uitleg global goals ....................................................................................................... 135

Inleiding Losser, 26 september 2023 Voor u ligt de gemeentebegroting 2024 van de gemeente Losser. Op 11 juli 2023 heeft de raad met de Voorjaarsnota 2023 ingestemd. De hierin opgenomen ambities, de daarmee samenhangende financiële effecten en de aangenomen moties zijn, voor zover mogelijk, in de voorliggende begroting verwerkt. Zoals bij de Voorjaarsnota aangekondigd, ligt nu een opgavegerichte begroting voor. De ingezette lijn van de Voorjaarsnota is daarmee voortgezet. Bedoeling hiervan is dat het opgavegerichte besturen en werken een nieuwe impuls krijgt. In het verleden lag het accent op de te verrichten activiteiten in het begrotingsjaar. In de voorliggende begroting is meer aandacht voor de te bereiken (meerjarige) doelen en de resultaten die wij in 2024 willen bereiken. Het financiële beeld in onze begroting stemt tot tevredenheid. Het financieel perspectief ontwikkelt zich in lijn met het perspectief uit de Voorjaarsnota. Na de financiële actualisering en de verwerking van de financiële lasten van een beperkt aantal nieuwe prioriteiten (zie kopje ‘Prioriteiten na besluitvorming over de Voorjaarsnota 2023’) resteert een structureel sluitende begroting 2024, 2025 en 2026. Alleen de jaarschijf 2027 laat een structureel nadeel zien. Het structurele tekort in de laatste jaarschijf is relatief beperkt van omvang.

Het feit dat het tekort zich pas in de laatste jaarschijf manifesteert, maakt dat we zo nodig tijdig maatregelen kunnen treffen. Bovendien is de Losserse reservepositie van dien aard, dat we tegen een stootje kunnen. Juist in de komende periode is het nodig om qua financiën de vinger aan de pols te houden. Nog altijd hangt de tweede tranche van de herverdeling van het gemeentefonds, die voor Losser nadelige gevolgen kan hebben, boven de markt. Bovendien zijn de aannames die we in deze begroting voor het Sociaal domein hebben moeten doen, ten aanzien van de Hervormingsagenda van het rijk, met de nodige onzekerheden omgeven. Daarvoor verwijzen we naar het gestelde in paragraaf 1.1 ('Financieel perspectief'). Het merendeel van de Nederlandse gemeenten heeft meerjarig grote financiële problemen. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) heeft hierover ook de noodklok geluid in de richting van het rijk. Om vorm en inhoud te geven aan de vele uitdagingen waar gemeenten zich voor gesteld zien, is het nodig dat het rijk hen ook uitzicht biedt op voldoende financiële armslag. Op dit moment ontbreekt het daar aan.

Prioriteiten na besluitvorming over de Voorjaarsnota 2023 Hoewel wij strak de hand willen houden aan ons uitgangspunt dat de inhoudelijke en financiële piketpalen bij de Voorjaarsnota worden geslagen, willen we prioriteiten op het vlak van privacy en veiligheid aan de raad voorleggen. Hiervoor verwijzen we naar de toelichting in paragraaf 1.1. Uitgangspunten begroting In de voorliggende begroting is uitgegaan van de gebruikelijke uitgangspunten. Voor de indexatie van de algemene belastingen is ook nu aansluiting gezocht bij de verwachtingen in het Centraal Economisch Plan van het CPB. Voor de riool- en afvalstoffenheffing is sprake van 100%-kostendekking. Daarbij houden wij vanzelfsprekend niet alleen rekening met de lastenverlichting van € 250.000 op de Afvalstoffenheffing, waartoe de raad bij de Voorjaarsnota heeft besloten. Om te voorkomen dat desondanks het tarief van genoemde

heffing zou moeten stijgen, hebben wij incidenteel nog een aanvullend bedrag aangewend, zodat geen tariefstijging voor 2024 nodig is. Wij hopen met de voorliggende begroting een goede basis te hebben gelegd voor een constructieve gedachtewisseling met de gemeenteraad.

Leeswijzer De voorliggende Begroting bestaat uit de volgende onderdelen:  Financieel perspectief: hoofdstuk 1  Beleidsbegroting, bestaande uit: het Programmaplan (hoofdstuk 2) en de verplichte paragrafen (hoofdstuk 3).  Financiële positie: hoofdstuk 4  Bijlagen: hoofdstuk 5. Financieel perspectief In hoofdstuk 1 wordt een toelichting gegeven op het verloop van het middelenkader en het financieel perspectief. Beleidsbegroting De beleidsbegroting bestaat uit het programmaplan en de verplichte paragrafen. Het programmaplan in hoofdstuk 2 is ingedeeld in twee programma's: 1. Programma Onmeunig mooi Losser; 2. Programma Wendbare organisatie en transparant bestuur (of kortheidshalve Wendbare organisatie). De indeling binnen deze programma’s is als volgt: 1. een ‘opgaven’ deel: per opgave zijn de doelen en de in 2024 te realiseren resultaten aangegeven. 2. een taakveldenoverzicht: de indeling in taakvelden is wettelijk verplicht. Per taakveld zijn de lasten en baten aangegeven. 3. een toelichting op de taakvelden: ter verbetering van de leesbaarheid van de begroting hebben we de toelichting in een schema vorm gegeven. In het vervolg lichten we dit nader toe. Voor het opstellen van de gemeentebegroting 2024 is de besluitvorming over de begroting 2023 en de Voorjaarsnota 2023 maatgevend.

De wijzigingen die zich nadien hebben voorgedaan, zijn aangegeven in paragraaf 1.1 (Financieel perspectief) en zijn daar ook toegelicht. Andere wijzigingen dan deze zijn niet in de begroting verwerkt. In de toelichting op de taakvelden (zie punt 3 hierboven) zijn in beide programma's twee tabellen opgenomen: 



In de eerste tabel is per taakveld het verloop van de budgetten geschetst, van gemeentebegroting 2023, via de Voorjaarsnota 2023 en ontwikkelingen na de Voorjaarsnota 2023 tot de bedragen zoals die nu in de gemeentebegroting 2024 staan. In de tweede tabel wordt per taakveld een specificatie aangegeven van de wijzigingen die uit de begroting 2024 voortvloeien. Deze wijzigingen sluiten '1 op 1' aan bij de eerste tabel en bij de verklaring van het begrotingsresultaat in paragraaf 1.1 ('Financieel perspectief') van voorliggende begroting.

In de financiële toelichting op het programma 'Wendbare organisatie en transparant bestuur' geven we evenals voorgaande jaren afzonderlijk inzicht in de 'verdeelde' kosten. De verdeelde kosten bestaan uit: A) rente en afschrijving en B) doorberekening kosten bedrijfsvoering. Aangezien deze kosten via een vastgestelde systematiek centraal worden

geraamd op respectievelijk de treasury en de kostenplaatsen en vervolgens verdeeld over programma’s en taakvelden, kiezen we ervoor om deze onderdelen centraal toe te lichten. Hoofdstuk 3 bevat de verplichte paragrafen. Financiële begroting De financiële begroting in hoofdstuk 4 bevat een uiteenzetting van de financiële positie van Losser. Bijlagen Hoofdstuk 5 bevat een aantal bijlagen met achtergrondinformatie of informatie die verplicht is in het kader van het BBV.

1. Financieel Perspectief De gemeentebegroting wordt opgesteld: a) met als uitgangspunt de besluitvorming van de raad over de gemeentebegroting 2023 en de Voorjaarsnota 2023 b) met verwerking van de mutaties als gevolg van de meicirculaire 2023. c) met actualisering van prijs- en loonindex.

1.1. Financieel perspectief In deze paragraaf schetsen we het financiële beeld van de voorliggende gemeentebegroting 2024. Begrotingsbeeld In het schema hieronder is het financiële deel van de begroting in een schema vervat. Tabel 1.1.1 Nr. Onderdeel 1

Resultaat Gemeentebegroting 2023

2024

2025

2026

2027

1.663

-368

Resultaat Voorjaarsnota 2023

-1.617

-1.181

-2.835

-518

Begrotingssaldo na VJN2023

-1.580

482

-3.203

-886

Ontwikkelingen na VJN2023

-285

-94

-110

822

-1.865

388

-3.313

-64

Begrotingssaldo 2024 tot en met 2027

Verklaring van de bedragen in de tabel: Ad 1 en 2: Uitgangspunt zijn de door de gemeenteraad vastgestelde begroting 2023 en VJN2023. Ad 3: dit zijn de financiële ontwikkelingen die zich na het vaststellen van de Voorjaarsnota hebben voorgedaan. Hier gaan we nader op in. Nadere toelichting op 3) Ontwikkelingen na VJN2023 Na het vaststellen van de Voorjaarsnota 2023 hebben zich de volgende ontwikkelingen voorgedaan: Tabel 1.1.2 Onderdeel

2024

2025

2026

2027

Nieuwe prioriteiten na VJN2023

-101

-271

Financiële ontwikkelingen na VJN2023

-184

177

161

1.093

Totaal ontwikkelingen na VJN2023

-285

-94

-110

822

Nadere toelichting op regel 1: Nieuwe prioriteiten na VJN2023 Tabel 1.1.3 Prioriteiten begroting 2024 1

Privacy-officer

2 Veiligheid Totaal Prioriteiten begroting 2024

2024

2025

2026

2027

-101

-170

-101

-271

Toelichting Prioriteiten begroting 2024 1) Het aanstellen van een privacy-officer. Daarvoor is een aanvullend budget noodzakelijk van € 101.000 (inclusief overheadkosten). De Functionaris Gegevensbescherming (FG) heeft de noodzaak hiervan bij ons onder de aandacht gebracht. 2) De raad heeft op 11 juli 2023 een motie Veiligheidsbeleid aangenomen. Hierin is gevraagd om bij de begroting 2024 met een voorstel te komen voor de versterking van het veiligheidsbeleid, op het vlak van borging van de operationele continuïteit en kwaliteit en om

meer uitvoering te kunnen geven aan taken en mogelijkheden in het kader van dit beleid. De kosten van formatieve uitbreiding bedragen € 170.000 (waarvan € 26.000 kosten overhead). Nadere toelichting op regel 2 (van tabel 1.1.2): Financiële ontwikkelingen na VJN2023 Tabel 1.1.4 Nr. Verklaring financiële ontwikkelingen

2024

2025

2026

2027

Kostenverdeling

-524

-538

-677

-756

Resultaat meicirculaire 2023

820

711

486

1.398

Verbonden partijen

118

Sociaal Domein

-450

136

480

620

Afval en riolering

-147

-132

-128

-170

Totaal

-184

177

161

1.093

1) Kostenverdeling: onder deze post zijn loon-/prijscompensatie, renteontwikkelingen en de financiële effecten van de overgang van jaarschijf 2026 naar 2027 opgenomen. Loon- en prijscompensatie: 2024 Nominale ontwikkelingen

2025

-564

2026

-601

2027

-711

-1.716

Ten gevolge van de nominale ontwikkelingen (loon en prijs) dienen de gemeentelijke budgetten te worden aangepast. In onze begroting maakten we al een inschatting van de meerjarige nominale ontwikkelingen. Uit het Centraal Economisch Plan van het CPB blijkt dat deze nog naar boven dienen te worden bijgesteld. In paragraaf 5.2 zijn de actuele aannames over loon- en prijsstijgingen vermeld. De loon- en prijsstijging van jaarschijf 2026 naar 2027 is groter dan de stijging in de daaraan voorafgaande jaarschijven. Reden hiervan is dat voor de jaarschijven uit de begroting 2023 (2023 t/m 2026) al voor een deel rekening is gehouden met de nominale ontwikkelingen. Voor het jaar 2027, dat buiten dit perspectief lag, is dat vanzelfsprekend niet gebeurd. Aangezien dit logischerwijze ook niet is gebeurd voor de nominale compensatie vanuit de uitkering uit het gemeentefonds, blijven de uiteindelijke financiële effecten per saldo beperkt. Overgang jaarschijf 2026 naar 2027 Met de toevoeging van de jaarschijf 2027 aan het financieel perspectief vallen sommige incidentele posten weg. Per saldo levert dit een substantieel voordeel op van afgerond € 860.000 in 2027. Ontwikkelingen kapitaallasten: 2024

2025

2026

2027

Rentelasten

108

Afschrijvingen

-27

-22

-50

-7

In het recente verleden was sprake van een laag renteniveau. Wij hebben tijdig in de vaste financiering voorzien voor onze toenmalige kapitaalbehoefte. Daardoor profiteert Losser gedurende een groot aantal jaren van deze lage rente. Het zal duidelijk zijn dat als de rente op een hoger niveau blijft, de toekomstige financieringsbehoefte wel hogere financieringslasten met zich brengt. Tegenover de lagere rentelasten staan beperkt hogere afschrijvingslasten.

2) Resultaat meicirculaire 2023: in de raadsinformatie naar aanleiding van de meicirculaire (4 juli 2023) zijn de financiële effecten van de circulaire op het gemeentefonds doorgerekend. In de Voorjaarsnota 2023 was deels al op deze effecten geanticipeerd. De in tabel 2 gepresenteerde financiële effecten zijn het restant. De hogere uitkering uit het gemeentefonds is voor het overgrote deel bedoeld voor de compensatie van loon- en prijsstijgingen waar gemeenten mee te maken hebben. Verwezen wordt naar onderdeel 1) van deze toelichting. 3) Verbonden partijen: de ramingen binnen de begroting van Losser zijn afgezet tegen de begrotingen 2024 van de verbonden partijen. Conclusie was dat onze ramingen te ruim waren. Om die reden zijn deze in lijn gebracht met de begrotingen van de verbonden partijen. Uit oogpunt van prudentie zijn de ramingen niet structureel aangepast. 4) Sociaal domein: onder deze post zijn twee belangrijke (en financieel tegengestelde) ontwikkelingen gerangschikt: reële tarieven zorgverleners en de Hervormingsagenda. Reële tarieven: SamenTwente heeft onderzoek laten doen naar de gehanteerde tarieven in de raamovereenkomsten met zorgverleners. Daarbij is ook rekening gehouden met actuele ontwikkelingen binnen het zorglandschap (bijvoorbeeld krapte op de arbeidsmarkt).

Om de dienstverlening van zorgverleners te kunnen waarborgen, is het nodig dat de gehanteerde tarieven dienen worden aangepast. Voor Losser betekent dit een structurele tegenvaller van € 450.000. Hervormingsagenda rijk: het voordeel op dit onderdeel heeft de volgende achtergronden: a) Zoals bekend heeft een arbitragecommissie ('Commissie van wijzen') in 2021 bepaald dat de financiering vanuit het rijk onvoldoende is om de zorgkosten van gemeenten te kunnen dekken. Ook heeft de commissie aangegeven dat er ruimte is om tot besparingen te kunnen komen. De uitspraak van de commissie heeft enerzijds geleid tot een hogere rijksbijdrage (die al in onze ramingen is verwerkt). Anderzijds hebben rijk en VNG een pakket maatregelen afgesproken (de zogenoemde 'Hervormingsagenda'), die macro tot een substantiële besparing moet leiden op de gemeentelijke zorgkosten. Het rijk kort de volledige besparing uit de Hervormingsagenda om die reden op het gemeentefonds. Met die korting hebben wij in onze ramingen ook al gerekend. Wij hebben de zorgtaken in Losser al efficiënt georganiseerd. Om die reden kan de besparing op macroniveau, zoals hierboven bedoeld, niet 'één op één' in de Losserse budgetten worden verwerkt. Wij houden dan ook slechts rekening met een besparing van 50% van de tussen het rijk en de VNG overeen gekomen maatregelen.

Vanaf 2026 gaat het om een bedrag van € 344.000, oplopend naar € 377.000 in 2027. Aangezien we met deze voordelen nog geen rekening hebben gehouden, is dit een voordeel in de begroting 2024 en latere jaren. b) Naast de afspraken uit de Hervormingsagenda is in het landelijke coalitieakkoord nog een extra besparing van € 511 miljoen opgenomen. Het rijk heeft aangegeven hiervoor risicodrager te zijn. Daarnaast heeft zij de provincies laten weten dat gemeenten in het meerjarenperspectief rekening met deze besparing mogen houden. Het rijk kort in het gemeentefonds de gemeenten voor deze nog te realiseren besparing. Vanwege bovenstaande (onder b) vinden wij het reëel om te rekenen met een te realiseren besparing van krap € 600.000. Wij merken op dat het niet vanzelfsprekend is dat de opgenomen besparing ook daadwerkelijk kan worden gerealiseerd. Dat is afhankelijk van de maatregelen die het rijk voorstelt en de mate waarin wij deze al in onze huidige werkprocessen hebben doorgevoerd.

5) Afval en riolering: de stijging van de kosten vindt plaats binnen de exploitatie van de afvalstoffen. Daarbij is te denken aan de lagere opbrengst voor 'oud papier', de ledigingskosten van containers en de btw hierover (die niet meer via de afvalstoffenheffing kan worden verhaald). De kostenontwikkeling binnen 'riolering' is afgestemd op het vastgestelde GRP.

1.2. Verloop incidenteel en structureel saldo Vertrekpunt van tabel 1.2.1 is de regel 'Begrotingssaldo 2024 tot en met 2027' uit tabel 1.1.1. Tabel 1.2.1 Structureel en incidenteel begrotingssaldo Saldoverloop (bedragen x € 1.000) 2024

2025

2026

2027

Begrotingssaldo 2023

-1.865

388

-3.313

-64

Af Saldo incidentele baten en lasten

-3.990

-2.472

-3.380

152

Structureel financieel perspectief

2.125

2.860

-216

Toelichting: Het BBV schrijft voor dat de meerjarenraming in de begroting ook een overzicht bevat van de geraamde incidentele baten en lasten per programma. Dit overzicht is opgenomen in hoofdstuk 4.4. Het saldo van incidentele baten en lasten is van belang. Dit om aan te kunnen tonen dat zowel op de korte als de lange termijn geen structurele lasten worden gedekt met incidentele baten. Dit structurele saldo is ook voor de provincie van belang in het kader van het Interbestuurlijk toezicht (IBT) en dient positief te zijn. Het structurele saldo blijkt uit de regel 'Structureel saldo financieel perspectief' in de tabel hier boven. Voor de jaren 2024, 2026 en 2027 wordt een tekort geraamd van respectievelijk € 1.865.000, € 3.313.000 en € 64.000, 2025 sluit met een overschot van € 388.000. Daarbij dient bedacht te worden dat de tekorten een incidenteel karakter hebben en daarmee ook incidenteel kunnen worden gedekt. De gevolgen van de kortingen van het rijk vanaf 2026 zijn overigens ook duidelijk zichtbaar, het structurele saldo valt met bijna € 3 mln. terug. Het jaar 2026 wordt om die reden ook wel het ‘ravijnjaar’ genoemd. In 2024, 2025 en 2026 is sprake van een reëel en structureel sluitend financieel perspectief. Dat betekent dat alle structurele lasten ook gedekt zijn door structurele baten.

Mede door de hiervoor al genoemde kortingen van het rijk sluit de jaarschijf 2027 structureel met een negatief resultaat van € 216.000. Voor het te voeren financieel begrotingsbeleid is het structureel evenwicht van belang. Dit criterium is ook de invalshoek voor de beoordeling van onze begroting door de toezichthouder (gedeputeerde staten). De Losserse financiële huishouding is dermate robuust, dat de incidentele tekorten in de begroting voor de jaren 2024, 2026 en 2027 alleszins acceptabel zijn. De voorstellen uit de voorliggende begroting betekenen een kwaliteitsimpuls voor de gemeentelijke voorzieningen en een verbetering van het niveau van dienstverlening voor 2024 en volgende jaren. De incidentele dekking uit de algemene middelen is dan ook te rechtvaardigen. Dat blijkt ook uit het meerjarig verloop van de weerstandsratio, die onverminderd rond of boven de 10 blijft.

Beleidsbegroting De beleidsbegroting bestaat uit twee onderdelen: het programmaplan en de verplichte paragrafen.

2. Programmaplan De voorliggende gemeentebegroting is nieuw vormgegeven. In plaats van de begrotingsprogramma’s ‘Fysiek’, ‘Sociaal’ en ‘Bestuur en Dienstverlening’, wordt in deze begroting uitgegaan van de volgende programma-indeling: 1. Programma Onmeunig mooi Losser 2. Programma Wendbare organisatie en transparant bestuur Binnen de verschillende begrotingsprogramma’s is er onderscheid tussen:  

een ‘going concern’ deel (instandhouding, reguliere werkzaamheden en/of beheer) en; een ‘opgaven’ deel (dynamische werkzaamheden en (beleidsrijke) ontwikkeling).

Binnen het programma Onmeunig mooi Losser zijn de volgende vier opgaven opgenomen:    

toekomstbestendig ontwikkelen in het brede sociaal domein toekomstbestendig wonen, leven en werken toekomstbestendig buitengebied bijdragen aan een beter klimaat

Binnen het programma Wendbare organisatie en transparant bestuur is de gelijknamige opgave opgenomen. 

wendbare en betrouwbare organisatie, transparant openbaar bestuur.

2.1. Programma Onmeunig mooi Losser

We staan in het sociaal domein voor grote uitdagingen op het gebied van: vergrijzing, ontgroening, inclusieve samenleving en gelijke kansen, dalende sociale cohesie en maatschappelijke betrokkenheid, toename in zorgproblematiek en zorgkosten, de kwetsbaarheid in het systeem van arbeidsmarktbemiddeling en de verwachte toename in financiële problemen bij inwoners en ondernemers. We willen ons als gemeente aan de voorkant van de samenleving positioneren om vroegtijdig in te kunnen spelen op de ontwikkelingen en de autonomie van de inwoner te versterken. We willen zelfredzame inwoners die naar vermogen bijdragen en meedoen aan de samenleving en in staat zijn het eigen welzijn te behouden en versterken. Deze opgave raakt aan de doelen van de opgave toekomstbestendig wonen en leven. Zo wordt er gewerkt aan een goede balans/ mix tussen de woningbouw- en de zorgopgave zodat op termijn gemengde wijken ontstaan. Doel A: De bestaanszekerheid voor alle inwoners is gewaarborgd. Resultaten 2024: a. Het aanbod aan minimaregelingen is toegankelijker gemaakt en verbreed daar waar wenselijk/ noodzakelijk. De motie "Losserpas voor minima” wordt hierin verwerkt. b. De lokale woonzorgvisie is vastgesteld en de (woon)behoefte is bepaald. c. We gaan actief ondernemers benaderen, zodat er voldoende werkplekken beschikbaar zijn voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt.

#structureel Aan welke global goals draagt het bij?

Doel B: (Jonge) inwoners ervaren gelijke kansen in opgroeien en ontwikkelen. Resultaten 2024: a. Een (uitvoerings-)programma onderwijs & educatie en een evaluatieschema is opgesteld. b. We creëren en stimuleren, met de focus op de jeugd, algemene voorzieningen. c. In aansluiting op de regiovisie gaan we normaliseren door te de-medicaliseren, de leefwereld te versterken en aanspraak te maken op eigenkracht. d. Uitvoeringsplan Onderwijs, met daarin opgenomen onderwijs-zorg arrangementen, op basis van integraal beleidsplan Sociaal Domein is opgesteld. Aan welke global goals draagt het bij?

Doel C: Inwoners ervaren een inclusieve, betrokken en veilige samenleving. Resultaten 2024: a. Het toegangsteam is versterkt met externe expertise (onder andere Gecertificeerde instellingen (GI's), Veilig Thuis Twente (VTT), et cetera). b. Voor veiligheid leefomgeving worden de volgende onderwerpen opgepakt: 1. Integrale aanpak van (jeugd)problematiek is opgesteld. 2. Buurtbemiddeling is voortgezet naar aanleiding van evaluatie 2023. 3. Op basis van het criminaliteitsbeeld (gebieden en branches) wordt gerichter ingezet op ondermijning. 4. Samenwerking met Duitsland is versterkt en geïntensiveerd in verband met aanpak grensoverschrijdende criminaliteit. 5. Organisatie gemeente Losser weerbaar tegen ondermijning door vergroten bewustwording. 6. Inwoners gemeente Losser weerbaar tegen ondermijning door vergroten bewustwording. 7. Bibob beleid breed geïmplementeerd binnen de gemeentelijke organisatie 8. Sturingsmogelijkheden en het bijbehorende instrumentarium voor de veilige leefomgeving zijn verkend. c. De inclusie agenda, inclusief uitvoeringsplannen, is opgeleverd vóór de Voorjaarsnota 2024. d. Een integraal plan voorkomen en verminderen middelen is opgeleverd voor de Voorjaarsnota 2024. De landelijke campagne NIX18 maakt hier deel vanuit. e. Het label dementievriendelijke gemeente is behaald. f. Passend binnen de wettelijke taak geven we aandacht aan de migratie vraag.

Aan welke global goals draagt het bij?

Doel D: Een samenleving waarin inwoners vitaal kunnen opgroeien en ouder worden. Resultaten 2024: a. In het Integraal Zorgakkoord (IZA) en het Gezond & Actief Leven Akkoord (GALA) maken gemeenten en verschillende zorgpartijen afspraken over te bereiken

gezondheidsdoelen voor de komende jaren. Beide akkoorden hangen nauw met elkaar samen. De stip op de horizon is een gezonde generatie in 2040. De Brede SPUKregeling is voor dit doel beschikbaar gesteld voor sport en bewegen, gezondheidsbevordering, cultuurparticipatie en de sociale basis. b. Diverse pilots worden uitgevoerd vanuit het innovatieplan Sociaal Domein. c. Bewustzijnscampagne “Start met de toekomst” (werktitel) is gestart, waarin eigenregie op passende ondersteuning, reablement, wonen, vitaliteit en een sterk sociaal netwerk worden bevorderd. d. Er volgt eind 2023/ begin 2024 een Koersdocument Overdinkel. Daarna zal gewerkt worden aan een Uitvoeringsprogramma SES Overdinkel, dat meegenomen wordt in de VJN 2024, zodat passende middelen worden gevraagd voor de ambitie om Overdinkel te versterken. Aan welke global goals draagt het bij?

De gemeente Losser is een aantrekkelijk woongebied, door de ligging in nationaal landschap, het hoge voorzieningenniveau, de gunstige ligging aan de A1 en de nabijheid van grootstedelijke voorzieningen. Het dorpse woonklimaat wordt gekenmerkt door rust, ruimte en sociale betrokkenheid. We staan echter voor grote uitdagingen in de leefomgeving. Vraagstukken uit het sociaal domein vragen hierbij mede om een antwoord vanuit het fysieke domein. Integrale opgave om toekomstbestendig te kunnen wonen en leven De kwaliteit van de woon- en leefomgeving is van wezenlijk belang voor de leefbaarheid en gezondheid. Uitdagingen in bebouwd gebied bestaan, naast de ‘traditionele’ onderwerpen wonen, woon- en leefomgeving & maatschappelijke voorzieningen, economie & werkgelegenheid en bereikbaarheid, ook uit de nieuwe uitdagingen zoals energietransitie, klimaatadaptatie, biodiversiteit, circulaire economie én de sociale vraagstukken voor vitale gemeenschappen. De woon- en leefomgeving moet inclusief zijn, sociaal veilig, bruikbaar voor iedereen en uitnodigen voor ontmoeten en verblijven. Al deze uitdagingen komen samen in een beperkte ruimte en vanwege de onderlinge interactie is het aanpakken ervan een ingewikkelde puzzel. We staan daarmee voor de opgave om de omgevings-kwaliteit te verbeteren. Dat vraagt om een nieuwe balans.

Er moeten keuzes gemaakt worden voor toekomstbestendig wonen en een toekomstbestendige woon- en leefomgeving. Om de vitaliteit, aantrekkelijkheid en toekomstbestendigheid van onze dorpskernen te behouden en te versterken, werken wij in 2024 aan de volgende doelen en resultaten. Toekomstbestendig wonen en leven (integrale aanpak) Er tekent zich een strategie af om over een langere periode, stapsgewijs te werken aan toekomstbestendig wonen en onze woon- en leefomgeving toekomstbestendig te maken. Dit door aan te haken bij de fasen in de levensduur van gebouwen en infrastructuur. Om dit mogelijk te maken moeten we visie hebben, weten waar we als gemeente staan in het brede speelveld, regie voeren en ook onze interne processen hierop inregelen. Zo kunnen bijvoorbeeld de ‘woonopgave’, het ‘strategisch assetmanagement’ en de ‘woon-zorgvraag’ in

gezamenlijkheid een vliegwiel vormen voor gebiedstransformaties, leefbaarheidsvraagstukken, duurzame samenleving en economie. a. De Omgevingswet is geïmplementeerd in de gemeentelijke organisatie. Als onderdeel hiervan is de Omgevingstafel ook voor initiatieven van derden ingericht. b. Als uitwerking van de Omgevingsvisie is een richtinggevend integraal plan op tactisch niveau opgesteld voor ingrepen en investeringen die de komende jaren in de fysieke ruimte worden gedaan om te borgen dat iedere gepleegde ingreep bijdraagt aan toekomstbestendig wonen en leven. Aan welke global goals draagt het bij?

Doel A: Wonen; passende en betaalbare huisvesting voor iedereen, in elke levensfase. Resultaten 2024: a. De Woonvisie 2021-2031 (inclusief uitvoeringsprogramma) is geactualiseerd, waarmee tevens invulling is gegeven aan de ambities uit het coalitieakkoord. b. In vervolg op de regionaal afgestemde woonzorgvisie is de lokale woonzorgvisie opgesteld en vastgesteld (uitvoering onder regie van de opgave ‘toekomstbestendig sociaal Domein’). c. Op basis van de Woonvisie (2021) bestaat de woonopgave uit 665 woningen. Hiervan is t/m 2023 ruim 40% gerealiseerd. In 2024 is de juridische plancapaciteit vergroot met ongeveer 200 woningen en zijn er 100 tot 170 nieuwe woningen toegevoegd (opgeleverd). d. Er heeft besluitvorming plaatsgevonden over de regeling ‘Startersleningen’. e. De meerjarige prestatieafspraken met Domijn, SHBL en Woonzorg Nederland zijn geactualiseerd. f. Er is een actief meldpunt ingericht voor ‘goed verhuurderschap’. g. Er heeft een verkenning (inclusief de inzet van instrumentarium) plaatsgevonden naar strategieën voor bevordering van doorstroming en toegankelijkheid van de bestaande woningvoorraad, waarbij tevens wordt gekeken naar het bevorderen van een goede balans ten behoeve van draagkracht en leefbaarheid in de wijk. h. De Nota Grondbeleid is herzien en vastgesteld. i. Het instrument ‘kostenverhaal’ (anterieure overeenkomsten) is geïmplementeerd.

Aan welke global goals draagt het bij?

Doel B1: Omgevingskwaliteit; een kwalitatief hoogwaardige, aantrekkelijke, gezonde, veilige en klimaat- robuuste woon- en leefomgeving met voldoende en bereikbare voorzieningen. Resultaten 2024: Voldoende en bereikbare maatschappelijke voorzieningen en integrale veiligheid a. De ontwerpfase voor het ‘Dorpshuis/Mariaschool Beuningen’ is afgerond, eventuele (aanvullende) investeringsbeslissingen hebben plaatsgevonden en het bouwproces is gestart (onder voorbehoud van voortgang van het proces van vergunningverlening).

b. Voor de basisscholen Pax Christi en Veldzijde zijn businesscases opgesteld. c. Het Kulturhus Glane is gerealiseerd. d. De functie van Erve Boerrigter als ontvangstruimte voor bezoekers en toeristen, is versterkt. e. Er heeft besluitvorming plaatsgevonden over de definitieve uitwerking van het voorkeurs-scenario voor de nieuwe invulling van de Aloysiuslocatie. f. Het nader onderzoek naar de benodigde zaalcapaciteit en het onderzoek naar mogelijke locaties voor een nieuwe sporthal in De Lutte, is afgerond. g. Er heeft besluitvorming plaatsgevonden over de doorontwikkeling van het huidige afvalbrengpunt tot een ‘totaalconcept voor circulaire economie’. h. Het plan van aanpak om te komen tot het ‘Keurmerk Veilig Ondernemen voor bedrijventerrein De Pol en De Zoeker Esch’ is gereed en afgestemd op de visie ‘toekomstbestendige bedrijventerreinen. i. Buurtbemiddeling is voortgezet naar aanleiding van evaluatie 2023 (uitvoering onder de opgave ‘Sociaal domein’). Doel B2. Een kwalitatief hoogwaardig ingerichte, aantrekkelijke, gezonde en groene klimaat adaptieve woon- en leefomgeving Resultaten 2024: a. De ‘Strategie Klimaatadaptatie Losser’ is opgesteld. Hierin zijn zowel de opgaven en ontwikkelingen in bebouwd gebied, als in het landelijk gebied opgenomen (bijvoorbeeld de klimaatstresstesten, PPLG, Dinkelagenda, KRW, etc.). b.

Er is een plan van aanpak opgesteld voor het opzetten van ‘Strategisch assetmanagement’ (waaronder het kwaliteitsplan openbare ruimte), om daarmee invulling te geven aan bestuurlijke ambities en meerwaarde te genereren ten behoeve de brede maatschappelijke opgaven vanuit gemeentelijke bezittingen. c. Bouwstenen vanuit de opgave ‘toekomstbestendig Wonen en Leven’ zijn verwerkt in de Bodemvisie (uitvoering onder de opgave ‘buitengebied’). d. Binnen het programma ‘Kwaliteitsimpuls De Lutte’ zijn de volgende projecten gerealiseerd: het nieuwe dorpsplein (inclusief het ‘terrassenproject’), de herinrichting van de Plechelmusstraat en de Postweg, realisatie waterberging Kerkebos en is samen met vrijwilligers uitvoering gegeven aan ‘gastvrij De Lutte’ en de bouw van de veldschuur. e. De ontwerpvisie Boeiend Beuningen met uitvoeringsprogramma (integrale, gebiedsgerichte aanpak) is opgesteld en investeringsbeslissingen hebben plaatsgevonden. f. Het ontwerp voor de Gronausestraat in Glane, als onderdeel van de bestaande visie Kwaliteitsimpuls Glane, is vastgesteld en investeringsbeslissingen hebben plaatsgevonden. g. Het ontwerp voor de ‘blauwe ader structuur’ in Overdinkel is vastgesteld. Betreft klimaat adaptieve maatregelen in zowel de kern als in het buitengebied in nauwe samenhang met de provinciale bossenstrategie en de opgave ‘toekomstbestendig buitengebied’. h.

De herijking van het masterplan ‘Parapluplan centrum Losser’, gebaseerd op de ‘vierpijler’ aanpak (vastgoedontwikkeling, integrale ontwikkeling openbare ruimte, het concept voor breed centrummanagement en stimuleren investeringen door centrumondernemers) is afgerond. i. Binnen het programma ‘Beken & Bleken van Losser’ (Erfgoeddeal) zijn de deelprojecten ‘Parochietuin’ en ‘klimaat adaptieve restauratie rijksmonument De Bleek’ uitgevoerd. Het onderdeel ‘dorpsbeek’ is geheel geïntegreerd in de herijking van het masterplan ‘Parapluplan centrum Losser’. Van het onderdeel aquathermie (verduurzaming van het zwembad met effluent uit de RWZI) zijn de technische voorzieningen om water aan te voeren gerealiseerd.

j. Het project Dinkeldal-Zuid, inclusief realisatie van het laatste deel van de ‘ontbrekende schakel’ in het Laga-fietspad, is volledig gerealiseerd en afgewikkeld. k. De uitvoering van de gebiedsgerichte aanpak van het project ‘De Muchte’ (nieuwbouw en integrale herinrichting van de omliggende woonomgeving) is gestart. l. Het onderzoek-, ontwerp- en participatieproces ten behoeve van de opgavegerichte aanpak van de Vogelbuurt in de kern Losser is opgestart. m. Het ontwerp-, participatie- en aanbestedingsproces van de herinrichting Enschedesestraat - fase II is doorlopen. Aan welke global goals draagt het bij?

Doel C: Economie en werkgelegenheid; bijdragen aan zelfredzaamheid, door lokale en regionale werkgelegenheid en economie te bevorderen. Resultaten 2024: C1: Aantrekkelijke levendige, economisch goed functionerende dorpscentra a. De pleinontwikkeling in het centrum van De Lutte, inclusief het realiseren van extra ruimte voor (zomer)terrassen, is uitgevoerd. b. In de herijking van het masterplan ‘Parapluplan centrum Losser’ zijn de ervaringen uit het pilotproject Brinkstraat (onder andere profileringsscan, participatietraject, gezamenlijke inspiratiegids voor gevels en vrije ruimte vóór de gevels, in combinatie met ontwerp van de winkelstraat) verwerkt en is aangegeven op welke nog in te richten gebiedsdelen van het centrum dit concept wordt toegepast. Binnen het programma Centrumontwikkelingen Losser is (gebruikmakend van het vliegwieleffect van de huidige ontwikkelingen) een concept voor “structureel en breed centrummanagement” ontwikkeld om daarmee te borgen dat ook op langere termijn invulling wordt gegeven aan de geformuleerde doelstellingen. c. Binnen de ontwerpvisie Boeiend Beuningen wordt het ‘centrumgebied’ (gebied tussen Sterrebos, Dorpshuis/Mariaschool, Beuningerstraat’) als één samenhangend geheel ontworpen. C2: Bevorderen Recreatie & Toerisme en erfgoed & cultuur a. De transformatie van de Tourist Info De Lutte: “Van informatie naar inspiratie” is afgerond. b.

De visie ‘Recreatie & Toerisme Noordoost Twente’, bestaande uit een strategisch ontwikkelkader met programmalijnen en uitvoeringsprogramma’s, is afgerond. c. De Nota verblijfsrecreatie is vastgesteld. d. Het ‘Verhaal van Losser’ (positionering en profilering van de gemeente Losser) is verder ontwikkeld en verrijkt met verhalen uit de kernen en gesprekken met inwoners met als doel de schatten van de Schatkamer van Twente zichtbaar en bekend te maken. e. Er is een start gemaakt met het opstellen van de cultuurhistorische waardenkaarten en de Landschapsbiografie van de Dinkel. f. De mogelijkheden voor het realiseren van struinpaden die de Losserse stuwwal verbinden met het Dinkeldal zijn nader verkend. g. De formatie op het taakveld Cultuur is uitgebreid naar één volledige fte. C3: Bevorderen ondernemers- en vestigingsklimaat. a. De visie voor het toekomstbestendig maken van bedrijventerreinen (inclusief uitvoeringsprogramma’s) is afgerond.

b. Er heeft besluitvorming plaatsgevonden over de in te zetten capaciteit voor de rol van ‘Bedrijfscontactfunctionaris’ c. De "Subsidieverordening Stimulering Detailhandel gemeente Losser 2020 – 2023", met als doelstelling om de winkelstructuur van de gemeente Losser te versterken door concentratie van detailhandel in de kernwinkelgebieden (De Lutte, Overdinkel en Losser), het winkelvastgoed te verbeteren en het vrijkomende vastgoed buiten de kernwinkelgebieden te transformeren, is (gewijzigd) vastgesteld (verlengd). Aan welke global goals draagt het bij?

Doel D: Bereikbaarheid; voorzieningen en bestemmingen zijn op een duurzame wijze, structureel vlot en verkeersveilig, bereikbaar voor iedereen. Resultaten 2024: a. Het onderzoek naar de N731 ter hoogte van de kern Losser, is afgerond. b. De Mobiliteitsvisie is opgesteld en gereed voor besluitvorming. Aan welke global goals draagt het bij?

We staan als gemeente voor grote uitdagingen op het gebied van klimaatverandering en grondstoffen schaarste. Wereldwijd verandert het klimaat, veroorzaakt door de broeikasgassen in de atmosfeer door menselijk handelen. Om dit tegen te gaan, zijn er in Parijs (2015) afspraken gemaakt zodat de aarde niet meer dan 1,5 graden opwarmt. Er is een ambitie vastgesteld om de CO2-uitstoot ten opzichte van 1990 in 2030 met 55% verminderd te hebben. In 2050 moet dit met 95% zijn afgenomen. Nederland heeft dit vastgelegd in de klimaatwet. De tweede uitdaging is dat grondstoffen, door overconsumptie, sneller gedolven en gebruikt worden dan de aarde nieuwe grondstoffen kan genereren. Om dit tegen te gaan heeft Nederland de ambitie om in 2030 50% minder primaire grondstoffen te gebruiken en in 2050 volledig circulair te zijn. Om de gemeente Losser ‘groen & gezond’ door te kunnen geven aan de volgende generatie, werken wij in 2024 aan de volgende doelen en resultaten. Doel A. Losser klimaat robuust in 2050 Met een klimaat robuuste leefomgeving bedoelen we klimaatbestendig wonen, werken en verplaatsen door: voldoende biodiversiteit en groen, een gezonde bodem, minimale overlast van water of droogte, slim (openbaar) vervoer en voldoende laadpunten. Resultaten 2024: a. Er is verkenning uitgevoerd voor de kaders voor het oprichten van een coöperatie Streekproducten. b.

Bouwstenen vanuit de opgave klimaat zijn verwerkt in het concept mobiliteitsvisie. Deze visie wordt onder regie van opgave ‘wonen & leven’ uitgevoerd. c. De eerste hybride vrachtauto is aangeschaft en in gebruik bij het servicebedrijf (inclusief gerealiseerde laadinfrastructuur). d. Er zijn 10 nieuwe laadpalen in de gemeente en 1 nieuwe snellader in De Lutte geplaatst. e. De Laadvisie is geactualiseerd. f. Bouwstenen vanuit de opgave Klimaat zijn verwerkt in de Bodemvisie. De Bodemvisie wordt onder regie van de opgave ‘Buitengebied’ uitgevoerd.

g. Bouwstenen (hitte, water & droogte) vanuit de opgave ‘Klimaat’ zijn verwerkt in de klimaatadaptatiestrategie Losser. De klimaatadaptatiestrategie wordt onder regie van de opgave “Wonen & leven” uitgevoerd. h. De Greune Deals zijn omgevormd naar Klimaat Deals. i. Er zijn minimaal drie bewustwordingscampagnes uitgevoerd in het kader van klimaat robuuste leefomgeving. Aan welke global goals draagt het bij?

Doel B. Losser 100% circulair in 2050 Onder een circulaire economie verstaat de gemeente een maatschappij zonder afval, waarin duurzaam inkopen, consuminderen, hergebruiken, deelgebruik, reparatie, en andere circulaire methodes de norm zijn bij het gebruik van grondstoffen. Resultaten 2024: a. Het beleid Circulaire Economie (inclusief uitvoeringsagenda) is opgesteld. b. Het Manifest Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen is ondertekend. c. Bouwstenen circulaire economie vanuit de opgave ‘Klimaat’ zijn ingebracht bij het pilotproject Mariaschool Beuningen. Deze pilot wordt onder regie van de opgave ‘Wonen & leven’ uitgevoerd. Aan welke global goals draagt het bij?

Doel C. Losser energieneutraal in 2050 Resultaten 2024: Onder een energieneutraal Losser verstaat de gemeente een maatschappij waarbij besparen van energie/warmte, en duurzaam opwekken van (lokaal opgewekte) energie, de norm is. a. Het hulploket om eigenaar-bewoners te helpen met het aanvragen van subsidies en de financiering voor het verduurzamen van hun woning is opgericht. b. Er zijn doelgroepgericht gemeentelijke subsidies verstrekt ter stimulering van het verduurzamen van bestaande woningen. c. Voor de woningeigenaren met een verzamelinkomen tussen de €60.000 en €80.000 is een financieringsinstrument voor de verduurzaming van hun woning ingericht. d. Een pre-SMP (Soorten Management Plan) is opgesteld. e. Het eigen maatschappelijk vastgoed (12 gebouwen) van de gemeente is van een energielabel A verder verduurzaamd en energieneutraal gemaakt. f. De Regionale Energie Strategie Twente 2.0 is vastgesteld. De Moties ‘Concept-RES 2.0 warmtetransitie door middel van biogas’ en ‘Opwekking biogas in (Noordoost)Twente’ worden hierin verwerkt. g. Er is een extra opdracht aan het ODT verstrekt om toe te zien op de plicht voor bedrijven om te energie te besparen. h. Er is een energiecoöperatie in De Lutte opgericht. i. Het vergunningentraject voor het tweede Zonnepark Overdinkel is afgerond.

j. Er is een energiecoöperatie in Overdinkel opgericht. k. De Coöperatie Gemeenten in Boerengas BV is opgericht en operationeel. l. Er zijn minimaal drie themagerichte energie bespaaracties georganiseerd. m. De Groene leges bij omgevingsvergunningsprocedure is geactualiseerd. Aan welke global goals draagt het bij?

We staan voor grote opgaven op het gebied van de leefomgeving in het algemeen en dat geldt ook specifiek voor het landelijk gebied. Er is ruimte nodig voor wind- en zonneparken, er zijn aanpassingen nodig om de gevolgen van klimaatverandering op te vangen, delen van de landbouw lopen tegen maatschappelijke en ecologische grenzen aan, de biodiversiteit staat onder druk en door vrijkomen van voormalige agrarische bedrijfslocaties ontstaat een ander gebruik en inrichting van bouwplekken. De ruimte is schaars is en daarom moeten keuzes moeten worden gemaakt: ‘niet alles kan en niet alles kan overal’. We maken beleid waarin wordt geanticipeerd op de ruimtelijke impact van verschillend sectoraal beleid en waarin keuzes worden gemaakt om de ruimtevraag zowel kwantitatief als kwalitatief in goede banen te leiden. We moeten dat zoveel mogelijk via een integrale benadering oppakken. Gedurende het proces is steeds meer informatie gekomen over de gestelde doelen. Echter, nog niet alle benodigde informatie is bekend. Zo is er nog onduidelijkheid over de groenblauwe doelen en is er ook geen landbouwakkoord dat een plek zou krijgen in het PPLG. De provincie Overijssel voert de regie en is in lead in voorgenoemd proces, waarin wij onze reactie kenbaar maken. De impact en de integrale benadering van de vraagstukken in het landelijk gebied is in drie sporen vertaald:   

Een toekomstbestendige landbouw; Behoud en versterking van onze natuur en het landschap Klimaatadaptatie

Doel A. Toekomstbestendige landbouw en bedrijfsstrategieën worden gefaciliteerd. Resultaten 2024: a. De landbouw inventarisatie is afgerond en afgestemd binnen het gebiedsproces Noordoost Twente b. Er is overzicht welke bedrijven gebruik maken van de landelijke stoppersregeling

c. Wij hebben input geleverd in het Provinciaal Programma Landelijk Gebied dat met het bijbehorende gebiedsprogramma naar verwachting in 2024 door Provinciale Staten van Overijssel is vastgesteld d. Landelijke en provinciale budgetten en strategie voor alternatieve verdienmodellen voor de agrarische ondernemers zijn inzichtelijk gemaakt e. Ervencoaches zijn ingezet om gesprekken met agrarische ondernemers te voeren en zo mogelijk te adviseren omtrent de ontwikkelingen in het landelijk gebied en de gevolgen voor hun bedrijfsvoering f. De moties “opwekking Biogas in Noordoost Twente” en “warmtetransitie door biogas” zijn verwerkt en het resultaat is opgenomen in opgave “Bijdragen aan een beter klimaat”. g. De gevolgen van het landelijk beleid inzake Stikstof zijn bekend en ons gemeentelijk instrumentarium is hierop ingericht Vitaliteit platteland - Leader 2023-2027 In 2024 zijn in het kader van de nieuwe Leader periode voor de haalbare projecten nieuwe besluiten genomen op de aanvragen voor cofinanciering in de projectkosten. - Veiligheid Voor het traject Keurmerk Veilig Buitengebied Losser is een plan van aanpak in 2024 opgesteld. Aan welke global goals draagt het bij?

Doel B. Behoud en de versterking van natuur en landschap in ons landelijk gebied wordt geïnitieerd en gefaciliteerd. Resultaten 2024: a. In samenspraak met de provincie Overijssel en andere partners is overeenstemming bereikt in het kader van de bossenstrategie voor de realisatie van 17 hectare nieuw klimaatbestendig bos en hiervoor is het uitvoeringsplan vastgesteld. In de omgeving van de Duitse grens op de Grenssteenlocatie is doorontwikkeling ten behoeve van toeristisch recreatieve doeleinden in gang gezet. b. Plan van aanpak is opgesteld voor de realisatie van 23.000 nieuwe bomen in de gemeente Losser. c. Eigendom is verworven van benodigde voor de realisatie van natuurlijke inrichting van een perceel nabij de Ruenbergerbeek zodat in het kader van klimaatadaptatie een voorziening ten behoeve van mitigatie van wateroverlast in een deel van Overdinkel wordt gerealiseerd; i. De langjarige contracten voor de uitvoering van de groenblauwe diensten ter hoogte van gezamenlijk € 250.000 zijn afgesloten met de eigenaren. j. De benodigde planologische procedure ten behoeve van aan een aantal particuliere initiatieven tot het aanleggen van nieuw klimaatbestendig bos is afgerond. k. De Beleidsnotitie Kwaliteitsimpuls groene omgeving (KGO) is vastgesteld. l. Het Participatietraject voor het opstellen van uitvoeringsplannen Lutterzand en Zandbergen is afgerond. m.

De bodemvisie is gereed voor besluitvorming.

Aan welke global goals draagt het bij?

Doel C. Klimaat adaptieve maatregelen voor duurzaam waterbeheer en waterveiligheid in een veerkrachtig watersysteem worden gefaciliteerd en geïnitieerd Resultaten 2024: De ‘Strategie Klimaatadaptatie Losser’ is opgesteld. Hierin zijn zowel de opgaven en ontwikkelingen in bebouwd gebied, als in het landelijk gebied opgenomen (bijvoorbeeld de klimaatstresstesten, PPLG, Dinkelagenda, KRW, etc.). Deze opgave wordt gerealiseerd in combinatie met de klimaatdoelstellingen uit de opgave “Toekomstbestendig wonen en Leven” Aan welke global goals draagt het bij?

Lasten en baten per taakveld, programma Onmeunig mooi Losser Programma Onmeunig mooi Losser

Realisatie 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

Raming 2025

Raming 2026

Raming 2027

757

1.633

1.484

1.488

1.309

1.307

3.220

3.734

4.139

4.562

4.784

4.727

2.4 Economische Havens en waterwegen

2.5 Openbaar vervoer

3.3 Bedrijfsloket en regelingen

190

270

233

216

283

3.4 Economische promotie

203

293

459

442

440

4.2 Onderwijshuisvesting

774

888

861

856

849

1.058

4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken

1.179

1.371

1.359

1.371

1.370

223

129

1.860

1.726

1.714

1.725

1.720

1.716

5.3 Cultuurpresentatie, productie en participatie

400

327

286

287

5.4 Musea

5.5 Cultureel erfgoed

226

Lasten 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden 2.1 Verkeer en vervoer

5.1 Sportbeleid en activering 5.2 Sportaccommodaties

5.6 Media

471

5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie

1.338

1.777

1.876

1.925

1.906

1.814

6.1 Samenkracht en burgerparticipatie

1.674

1.847

1.969

1.870

1.824

1.814

6.2 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen

1.288

1.774

2.448

1.856

1.509

1.463

6.3 Inkomensregelingen

8.999

8.083

7.272

7.313

7.268

7.257

6.4 WSW en beschut werk

3.506

3.841

3.588

3.491

3.475

6.5 Arbeidsparticipatie

1.091

1.179

1.209

1.163

1.164

6.6 Maatwerkvoorzieningen (WMO)

4.168

2.230

2.273

2.306

2.303

6.71 Maatwerkdienstverlening 18+

3.236

497

739

475

6.71a Huishuishoudelijke hulp (WMO)

3.144

2.845

2.904

2.903

6.71b Begeleiding (WMO)

1.318

1.362

1.384

6.71c Dagbesteding (WMO)

889

914

935

6.72 Maatwerkdienstverlening 18-

4.249

141

6.72a Jeugdhulp begeleiding

793

958

928

800

6.72b Jeugdhulp behandeling

1.365

1.403

1.430

6.72c Jeugdhulp dagbesteding

306

315

324

6.72d Jeugdhulp zonder verblijf overig

543

559

569

6.73a Pleegzorg

187

192

196

6.73b Gezinsgericht

343

352

359

6.73c Jeugdhulp met verblijf overig

498

512

522

6.74a Jeugd behandeling GGZ zonder verblijf

1.408

1.447

1.476

6.74b Jeugdhulp crisis/LTA/GGZverblijf

660

692

701

6.74c Gesloten plaatsing

2.101

123

6.82a Jeugdbescherming

365

375

383

6.82b Jeugdreclassering

978

945

1.137

7.2 Riolering

2.241

2.574

3.146

3.379

3.397

3.378

7.3 Afval

2.234

2.148

2.386

2.422

2.437

2.429

7.4 Milieubeheer

1.165

864

937

951

950

949

6.82 Geëscaleerde zorg 18-

7.1 Volksgezondheid

7.5 Begraafplaatsen

8.1 Ruimtelijke ordening

560

1.772

1.133

1.066

1.054

8.2 Grondexploitatie (niet bedrijventerreinen)

2.964

2.718

704

473

474

8.3 Wonen en bouwen

1.414

1.707

1.352

1.199

1.187

1.189

Totaal - Lasten

52.546

56.699

55.406

55.366

54.617

54.578

Baten 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden

132

131

2.1 Verkeer en vervoer

412

225

223

2.4 Economische Havens en waterwegen

2.5 Openbaar vervoer

3.3 Bedrijfsloket en regelingen

113

126

138

140

3.4 Economische promotie

450

269

344

349

4.2 Onderwijshuisvesting

4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken

597

486

487

5.1 Sportbeleid en activering

5.2 Sportaccommodaties

902

685

712

722

5.3 Cultuurpresentatie, productie en participatie

5.4 Musea

5.5 Cultureel erfgoed

5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie

134

136

135

6.1 Samenkracht en burgerparticipatie

6.2 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen

6.3 Inkomensregelingen

7.186

5.284

5.528

5.578

6.4 WSW en beschut werk

301

236

231

246

6.6 Maatwerkvoorzieningen (WMO)

519

247

256

375

6.71 Maatwerkdienstverlening 18+

7.1 Volksgezondheid

7.2 Riolering

3.172

3.375

4.116

4.432

4.464

4.437

7.3 Afval

2.739

2.622

2.739

2.753

2.773

2.765

7.4 Milieubeheer

7.5 Begraafplaatsen

8.1 Ruimtelijke ordening

101

100

8.2 Grondexploitatie (niet bedrijventerreinen)

3.191

3.411

1.522

848

542

8.3 Wonen en bouwen

597

452

520

529

528

20.558

17.607

17.337

17.209

16.949

16.912

0.10 Mutatie reserves

2.187

1.220

1.080

171

2.517

Totaal - Storting reserves

2.187

1.220

1.080

171

2.517

6.5 Arbeidsparticipatie

Totaal - Baten

Storting reserves

Onttrekking reserves 0.10 Mutatie reserves

2.392

1.698

867

360

8.3 Wonen en bouwen

500

Totaal - Onttrekking reserves

2.392

2.198

942

360

Onmeunig mooi Losser

31.783

38.114

38.207

37.968

39.826

37.324

Toelichting We hebben de financiële toelichting schematischer en meer op hoofdlijnen vormgegeven. In onderstaande tabel (2.1.1) ziet u de herkomst van de bedragen (Gemeentebegroting 2023, Voorjaarsnota 2023 en nagekomen ontwikkelingen na de VJN2023), gevolgd door tabel 2.1.2 met een specificatie van de ontwikkelingen na de VJN2023. Een nadere toelichting op de werkwijze treft u in de Leeswijzer.

Tabel 2.1.1 (bedragen x € 1.000) 2023

Totaal

Taakveld

Onderdeel

0.10 Mutatie reserves

1. Begroting 2023

-1.698

1.195

2. Voorjaarsnota 2023

1. Begroting 2023

-74

2. Voorjaarsnota 2023 3. Begroting 2024

0.3 Beheer overige gebouwen en gronden

Lasten

-503

-867

873

207

-1.698

1.220

-478

-867

1.080

213

861

787

-74

831

757

772

582

-57

-74

1.633

1.559

-132

1.484

1.353

1. Begroting 2023

-76

3.734

3.659

-76

3.851

3.775

2. Voorjaarsnota 2023

3. Begroting 2024

-149

211

-76

3.734

3.659

-225

4.139

3.914

1. Begroting 2023

-3

3. Begroting 2024

-8

-3

-10

1. Begroting 2023

3. Begroting 2024

-5

-8

-13

-5

-126

270

144

-128

271

143

Totaal 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden 2.1 Verkeer en vervoer

Totaal 2.1 Verkeer en vervoer 2.4 Economische Havens en waterwegen

Totaal 2.4 Economische Havens en waterwegen 2.5 Openbaar vervoer

Totaal 2.5 Openbaar vervoer 3.3 Bedrijfsloket en regelingen

1. Begroting 2023

Lasten

Onttrekking Storting reserves reserves

Totaal

Baten

Totaal 0.10 Mutatie reserves

Baten

2024 Onttrekking Storting reserves reserves

2023 0

3. Begroting 2024

-10

-48

-58

-126

270

144

-138

233

1. Begroting 2023

-269

293

-304

190

-115

2. Voorjaarsnota 2023

3. Begroting 2024

-39

255

216

-269

293

-344

459

116

1. Begroting 2023

-29

888

859

-29

881

852

3. Begroting 2024

-1

-20

-21

-29

888

859

-30

861

831

1. Begroting 2023

-486

1.371

884

-487

1.250

764

2. Voorjaarsnota 2023

3. Begroting 2024

-1

-486

1.371

884

-487

1.359

872

1. Begroting 2023

106

198

2. Voorjaarsnota 2023

3. Begroting 2024

-104

129

1. Begroting 2023

-685

1.676

991

-695

1.679

984

2. Voorjaarsnota 2023

3. Begroting 2024

-17

Totaal 4.2 Onderwijshuisvesting 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken

Totaal 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken 5.1 Sportbeleid en activering

Totaal 5.1 Sportbeleid en activering 5.2 Sportaccommodaties

Totaal

Totaal 3.4 Economische promotie 4.2 Onderwijshuisvesting

2024

2. Voorjaarsnota 2023

Totaal 3.3 Bedrijfsloket en regelingen 3.4 Economische promotie

Totaal

2023 Totaal 5.2 Sportaccommodaties 5.3 Cultuurpresentatie, productie en participatie

1.041

-712

1.714

1.002

1. Begroting 2023

327

285

3. Begroting 2024

-1

327

-1

287

286

1. Begroting 2023

-1

3. Begroting 2024

-1

1. Begroting 2023

-19

226

207

-19

3. Begroting 2024

-1

-19

226

207

-20

471

1. Begroting 2023

-85

1.733

1.648

-87

1.705

1.619

2. Voorjaarsnota 2023

Totaal 5.5 Cultureel erfgoed 5.6 Media

1. Begroting 2023

Totaal 5.6 Media 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie

3. Begroting 2024

-48

127

-85

1.777

1.692

-134

1.876

1.742

1. Begroting 2023

-60

1.812

1.751

-61

1.735

1.674

2. Voorjaarsnota 2023

3. Begroting 2024

-6

178

173

-60

1.847

1.786

-67

1.969

1.903

Totaal 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie

Totaal 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie

Totaal

1.726

Totaal 5.4 Musea 5.5 Cultureel erfgoed

2024

-685

Totaal 5.3 Cultuurpresentatie, productie en participatie 5.4 Musea

Totaal

2023 6.2 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen

1.774

1.672

2. Voorjaarsnota 2023

3. Begroting 2024

-3

716

713

1.774

-3

2.448

2.445

1. Begroting 2023

-5.284

8.113

2.829

-5.377

7.064

1.687

2. Voorjaarsnota 2023

-30

-150

-72

3. Begroting 2024

-1

130

129

-5.284

8.083

2.799

-5.528

7.272

1.744

1. Begroting 2023

-236

3.841

3.605

-231

3.671

3.440

3. Begroting 2024

-83

-236

3.841

3.605

-231

3.588

3.357

1. Begroting 2023

1.135

1.046

2. Voorjaarsnota 2023

3. Begroting 2024

-3

124

121

1.179

-3

1.209

1.205

1. Begroting 2023

-247

2.229

1.982

-247

2.141

1.894

2. Voorjaarsnota 2023

3. Begroting 2024

-9

131

122

-247

2.230

1.983

-256

2.273

2.018

1. Begroting 2023

3. Begroting 2024

-1

497

Totaal 6.4 WSW en beschut werk 6.5 Arbeidsparticipatie

Totaal 6.5 Arbeidsparticipatie 6.6 Maatwerkvoorzieningen (WMO)

Totaal 6.6 Maatwerkvoorzieningen (WMO) 6.71 Maatwerkdienstverlening 18+

Totaal

Totaal 6.3 Inkomensregelingen 6.4 WSW en beschut werk

2024

1. Begroting 2023

Totaal 6.2 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen 6.3 Inkomensregelingen

Totaal

2023 Totaal 6.71 Maatwerkdienstverlening 18+ 6.71a Huishuishoudelijke hulp (WMO)

-1

497

1. Begroting 2023

3.220

3.223

2. Voorjaarsnota 2023

-76

3. Begroting 2024

-302

3.144

2.845

1. Begroting 2023

1.076

1.078

2. Voorjaarsnota 2023

242

249

3. Begroting 2024

1.318

1.362

1. Begroting 2023

1.036

1.038

2. Voorjaarsnota 2023

-148

3. Begroting 2024

889

914

1. Begroting 2023

2. Voorjaarsnota 2023

141

3. Begroting 2024

141

1. Begroting 2023

644

618

2. Voorjaarsnota 2023

149

Totaal 6.71c Dagbesteding (WMO) 6.72 Maatwerkdienstverlening 18-

Totaal 6.72 Maatwerkdienstverlening 186.72a Jeugdhulp begeleiding

Totaal

Totaal 6.71b Begeleiding (WMO) 6.71c Dagbesteding (WMO)

2024

Totaal 6.71a Huishuishoudelijke hulp (WMO) 6.71b Begeleiding (WMO)

Totaal

2023 3. Begroting 2024

190

793

958

1. Begroting 2023

1.314

1.316

2. Voorjaarsnota 2023

3. Begroting 2024

1.365

1.403

1. Begroting 2023

443

2. Voorjaarsnota 2023

-137

3. Begroting 2024

306

315

1. Begroting 2023

497

498

2. Voorjaarsnota 2023

3. Begroting 2024

543

559

1. Begroting 2023

187

188

3. Begroting 2024

187

192

1. Begroting 2023

343

3. Begroting 2024

343

352

1. Begroting 2023

498

499

3. Begroting 2024

Totaal 6.72c Jeugdhulp dagbesteding 6.72d Jeugdhulp zonder verblijf overig

Totaal 6.72d Jeugdhulp zonder verblijf overig 6.73a Pleegzorg

Totaal 6.73a Pleegzorg 6.73b Gezinsgericht

Totaal 6.73b Gezinsgericht 6.73c Jeugdhulp met verblijf overig

Totaal

Totaal 6.72b Jeugdhulp behandeling 6.72c Jeugdhulp dagbesteding

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Losser&id=bcbf1171-3803-48ab-bb2c-8ae30062828d