Monitor Sociaal Domein 2021 definitief
Tekst van het document
Monitor Sociaal Domein 2021
MONITOR SOCIAAL DOMEIN & STAND VAN PILOTS Monitor ZAKEN Sociaal Domein 2021 1
Inhoudsopgave Inleiding ..................................................................................................................................................................................................................................................................... 4 Hoofdstuk 1: Jeugdwet en Wet maatschappelijke ondersteuning ....................................................................................................................................... 5 Paragraaf 1: Algemene indruk .............................................................................................................................................................................................................. 5 1.1 Bevolkingspopulatie in Losser vergrijst ....................................................................................................................................................................... 5 1.2 Stabiel beeld in de inzet van ondersteuning Jeugdwet en Wmo .............................................................................................................. 6 Paragraaf 2: Uitgelichte statistieken vanuit Jeugdwet en Wmo .....................................................................................................................................
8 2.1 Dorpskernen Losser en Overdinkel behoeven de meeste ondersteuning ........................................................................................... 8 2.2 Leeftijdscategorieën vanuit de Wmo en de Jeugdwet...................................................................................................................................... 9 2.3 Inzet ondersteuning vanuit de Jeugdwet en Wmo ...........................................................................................................................................10 2.4 Inzet modules na schommeling over het algemeen stabiel........................................................................................................................13 2.5 Stabilisatie van de daling persoonsgebonden budget (pgb) ....................................................................................................................14 2.6 Steeds minder verschillende hulpverleners in een Lossers gezin.............................................................................................................15 2.7 Afname ondersteuningsbehoefte 4C en toename ondersteuningsbehoefte 4A ..........................................................................16 Paragraaf 3 Financieel
.............................................................................................................................................................................................................................17 3.1 Verdieping vanuit de financiën Jeugdwet ..............................................................................................................................................................17 3.2 Verdieping vanuit de financiën Wmo .........................................................................................................................................................................18 3.3 Top 10 gezinnen hoogste zorgconsumptie............................................................................................................................................................19 Hoofdstuk 2: Participatiewet, Besluit Bijstandverlening Zelfstandigen en Wet Sociale Werkvoorziening ..................................................20 Paragraaf 1: Bestandsontwikkeling Participatiewet..............................................................................................................................................................21 1.1 Algemeen
.....................................................................................................................................................................................................................................21 1.2 Verdeling over leeftijden .....................................................................................................................................................................................................22 1.3 Verdeling over dorpskernen .............................................................................................................................................................................................22 Paragraaf 2: Instroom en uitstroom Participatiewet ...........................................................................................................................................................23 2.1 Instroom mensen met een arbeidsbeperking stijgt..........................................................................................................................................23 2.2 In en uitstroom Participatiewet-uitkeringen ..........................................................................................................................................................25 2.3 Poortwachtersfunctie: directe bemiddeling naar werk
..................................................................................................................................26 2.4 Inzet trajectbegeleiders: uitstroom naar betaald werk en activering .....................................................................................................26 Paragraaf 3: Besluit Bijstandverlening Zelfstandigen (Bbz) ..............................................................................................................................................27 3.1 Bbz: aanvragen inkomensaanvulling en krediet .................................................................................................................................................27 3.2 Ondernemersadvies ..............................................................................................................................................................................................................27 3.3 Startersadvies .............................................................................................................................................................................................................................27 3.4 Schuldhulpverlening
............................................................................................................................................................................................................27 3.5 Tijdelijke ondersteuning zelfstandige ondernemers (Tozo) .........................................................................................................................28 Paragraaf 4: Wet Sociale Werkvoorziening (WSW) ...............................................................................................................................................................32 Paragraaf 5: Financieel (exclusief WSW) .......................................................................................................................................................................................33
Monitor Sociaal Domein 2021
2
Inhoudsopgave (vervolg) Pilots .......................................................................................................................................................................................................................................................................... 34 Pilot 1: Sportcoach bij verenigingen ........................................................................................................................................................................................... 34 Pilot 2: Jouw ingebrachte mentor (JIM) .................................................................................................................................................................................... 34 Pilot 3: Consulent 18-/18+ ................................................................................................................................................................................................................ 34 Pilot 4: Tijdig een passende woonplek vinden voor (dakloze) jeugdigen ............................................................................................................ 35 Pilot 5: Uitzetten FC Noaberdeal Losser naar andere verenigingen/ Twents Carmel College .................................................................
35 Pilot 6: Gezondheidskrant ................................................................................................................................................................................................................... 35 Pilot 7: Jeugdparticipatie bij lokale vraagstukken ............................................................................................................................................................... 35 Pilot 8: Toegankelijkheid jeugd app-verkeer ........................................................................................................................................................................... 35 Pilot 9: Faciliteren vindbare informatie jeugdhulp voor jeugdigen.......................................................................................................................... 35 Pilot 10: Vraagbaak voor ouders van pubers ........................................................................................................................................................................... 36 Pilot 11: Het project Geboeid #Nofilter ......................................................................................................................................................................................
36 Pilot 12: Voorliggende voorziening voor jeugdigen als dagopvang ....................................................................................................................... 36 Pilot 13: Opzetten van een platform voor eenzaamheid ................................................................................................................................................ 37 Pilot 14: Algemene voorziening voor volwassenen als dagopvang ........................................................................................................................ 37 Pilot 15: Een duurzaam alternatief voor jeugdigen met dyslexie .............................................................................................................................. 37 Pilot 16: Opzetten van een geriatrisch expertisecentrum .............................................................................................................................................. 37 Pilot 17: Opzetten van een innovatiegarage .......................................................................................................................................................................... 37 Pilot 19: Digitaliseren voor en vroegschoolse educatie thuis.......................................................................................................................................
38 Pilot 20: Inzet voorschoolse IB-er kinderopvang Overdinkel ........................................................................................................................................ 38 Pilot 21: Het Project Talentherkenning & ontwikkeling .................................................................................................................................................... 38 Pilot 22: Vitaal, Veilig Vallen – Stichting Vitaliteit en Veiligheid voor senioren .................................................................................................... 39 Slotwoord ..................................................................................................................................................................................................................................
Monitor Sociaal Domein 2021
40
3
Inleiding Met deze monitor geven we inzicht in de ontwikkelingen in Losser op het gebied van jeugd, Wmo en participatie. Het sociaal domein gaat over meedoen, leren, werken, opvoeden, opgroeien, (zelfstandig) wonen en het ondersteunen bij het vinden van (stabiel) inkomen. Deze monitor gaat over heel 2021, waarin we de gegevens vergeleken hebben met de voorliggende jaren. Vergelijking met de cijfers over de afgelopen jaren In de afgelopen jaren hebben we zowel lokaal, als regionaal fors geïnvesteerd in samenwerkingsafspraken, goede relaties met externe partners en zorgaanbieders. Dit stelt ons in staat om betere voorspellingen over de toekomst te doen, periodiek tijdig veranderingen te constateren en hierop te anticiperen. We zullen in deze monitor waar mogelijk een vergelijking maken met de cijfers van de afgelopen jaren. Bij deze vergelijking merken we op dat er factoren zijn die de cijfers kunnen beïnvloeden, bijvoorbeeld door Covid-19. Eventuele afwijkingen zullen we daarom zo zorgvuldig mogelijk beargumenteren. Transformatie We hebben de afgelopen jaren uitvoering gegeven aan de transformatie, door in te zetten op effectieve preventie, te investeren in de draagkracht van de Losserse samenleving en door ondersteuning op maat te bieden voor de inwoners die dit nodig hadden.
In 2018 heeft de raad, via pilots de opdracht gegeven om onderzoek te doen naar de wijze waarop we in Losser meer preventief of via vroegtijdige signalering (grotere) problemen konden voorkomen. Zo zijn we samenwerkingen aangegaan met het onderwijs, huisartsen, zorgaanbieders, jeugdbeschermers, (sport)verenigingen en andere bewonersinitiatieven en ook met bedrijven om mensen met een arbeidshandicap via begeleiding duurzaam in het reguliere bedrijfsleven te plaatsen. Ter voorkoming van duurder maatwerk is de inzet van thuisbegeleiders vanuit team zorg vergroot en zijn er algemene voorzieningen gerealiseerd. In deze monitor wordt o.a. verslag gedaan van de voortgang van de pilots uit het innovatieplan. Monitoring sociaal domein Om de raad goed en volledig te rapporteren over alle lokale ontwikkelingen in het sociaal domein, is de raad afgelopen najaar bij de P&C-cyclus geïnformeerd over de ontwikkelingen in het sociaal domein. Onderdeel van de P&C-cyclus blijft de rapportage over de ontwikkeling van de zorgomvang via de monitor sociaal domein. Leeswijzer Alle hoofdstukken zijn verdeeld in paragrafen. Het eerste hoofdstuk gaat over de Jeugdwet en Wmo. Omdat beide onderwerpen grotendeels over zorg gaan en een overlap kennen behandelen we beide wetten samen. In hoofdstuk 2 wordt de Participatiewet besproken. Per paragraaf wordt de stand van zaken per regeling besproken.
Tot slot volgt in hoofdstuk 3 de voortgang van de pilots uit het Innovatieplan sociaal domein 2021-2024.
Monitor Sociaal Domein 2021
4
HOOFDSTUK 1
Jeugdwet en Wet maatschappelijke ondersteuning In dit hoofdstuk geven we de ontwikkelingen weer van de ondersteuning van het jaar 2021 vanuit de Jeugdwet en de Wet maatschappelijke ondersteuning (hierna: Wmo). De Jeugdwet stelt de gemeente in staat om (de meeste) zorg en hulp voor kinderen en jeugdigen (hierna: jeugdigen) voornamelijk tot 18 jaar te voorzien. Het doel is versnippering van zorg voor jeugdigen tegen te gaan en hulp dichter bij het gezin te organiseren. Daar waar sprake is van een ondersteuningsbehoefte verstrekt de gemeente vanuit de Jeugdwet individuele voorzieningen. Een individuele voorziening is een, op de jeugdige of zijn ouders, toegesneden jeugdhulpvoorziening die door het college in natura of in de vorm van een persoonsgebonden budget wordt verstrekt. De Wmo geeft de gemeente de verantwoordelijkheid voor de ondersteuning van mensen die niet, op eigen kracht, met steun van de omgeving of met algemene voorzieningen, zelfredzaam zijn. Ook voor de Wmo geldt dat, daar waar er sprake is van een ondersteuningsbehoefte, de gemeente maatwerkvoorzieningen verstrekt. Een maatwerkvoorziening is een op de behoeften, persoonskenmerken en mogelijkheden van een persoon afgestemd geheel van diensten, hulpmiddelen, woningaanpassingen of andere maatregelen ten behoeve van zelfredzaamheid, participatie en beschermd wonen en opvang.
Een individuele voorziening vanuit de Jeugdwet is ook maatwerk en komt inhoudelijk overeen met een maatwerkvoorziening vanuit de Wmo. In het vervolg van dit document wordt de term maatwerkvoorziening gebruikt voor zowel een maatwerkvoorziening vanuit de Wmo als een individuele voorziening vanuit de Jeugdwet. Paragraaf 1: Algemene indruk 1.1 Bevolkingspopulatie in Losser vergrijst In de gemeente Losser hebben we te maken met een dubbele vergrijzing. Dit betekent dat niet alleen de groep ouderen groter wordt, maar dat daarnaast de gemiddelde leeftijd ook steeds hoger wordt. In vergelijking met de gemiddelde bevolkingsopbouw in Twente valt op dat we voor de leeftijdscategorieën vanaf 40 jaar boven het regionale gemiddelde zitten (grafiek 1). De gemeente Losser zal de komende jaren moeten gaan anticiperen op de toenemende vraag naar ondersteuning vanuit de Wmo. We zien een uitdaging voor de gemeente Losser om op deze ontwikkeling op de meest efficiënte manier in te spelen. We hebben hier reeds het uitvoeringsbeleid met betrekking tot mantelzorg op aangepast en hebben beleid gemaakt op het vraagstuk eenzaamheid en dementievriendelijke gemeente. Ook is de woningbouwprogrammering hierop aangepast. Bevolkingsopbouw 2021 [%]
Grafiek 1: Bevolkingsopbouw in % 75 jaar en ouder 65 t/m 74 jaar 40 t/m 64 jaar 24 t/m 39 jaar 18 t/m 23 jaar 12 t/m 17 jaar 4 t/m 11 jaar 0 t/m 3 jaar 0
5
10
15
20 Twente
Losser
Twente
Losser
25
30
35
Monitor Sociaal Domein 2021
40
5
aantal personen met ondersteuning
1.2 Stabiel beeld in de inzet van ondersteuning Jeugdwet en Wmo Net als voorgaande jaren is het beeld wat betreft ondersteuning vanuit de Jeugdwet en de Wmo vrij stabiel (grafiek 2). 1943
1950
1946
1943
1950
1946
2019 Q2
2019 Q3
2019 Q4
Grafiek 2: Aantal personen met ondersteuning
1984
1968
1956
1948
1940
1968
1956
1948
1940
1955
2020 Q4
2021 Q1
2021 Q2
2021 Q3
2021 Q4
1936 aantal personen met ondersteuning 1933
1955
1872
1984 1933
1936
2020 Q2
2020 Q3
1872
2019 Q1
2020 Q1
Figuur 1 laat zien welke percentage inwoners gebruik maakt van ondersteuning. Voor de gemeente Losser is dit percentage gelijk ten opzichte tegenstelling tot de rest van Twente percentage gestegen. 2019 Q1gebleven 2019 Q2 2019 Q3 van 2020, 2019 Q4 dit in 2020 Q1 2020 Q2 2020 Q3 2020 Q4 waar het 2021 Q1 2021 Q2 licht is 2021 Q3 2021 Q4
Figuur 1: Percentage personen met ondersteuning t.o.v. de totale bevolking
8,2%
Figuur 2: Verdeling van jeugdhulp, Wmo en Participatiewet over alle huishoudens met ondersteuning
12,4%
Uit de verdeling Jeugdwet, Wmo en Participatie (figuur 2) blijkt dat de overlap tussen de verschillende wetgevingen gering is. Sinds 2019 is dit beeld stabiel gebleven. Qua percentage is het aantal inwoners dat een voorziening vanuit de Wmo ontvangt het grootst. Enerzijds is er sprake van een toename ondersteuning vanuit de Wmo door de vergrijzing en ontgroening. Anderzijds is de noodzaak van ondersteuning inherent aan het ouder worden.
Monitor Sociaal Domein 2021
6
Top 10 aanbieders In grafiek 3 wordt de top 10 aanbieders met het grootste marktaandeel in de gemeente Losser vanuit de Jeugdwet weergegeven. Uit het staafdiagram blijkt dat Mentaal Losser de grootste jeugdhulpaanbieder in 2021 was. Vorig jaar stond Mentaal Losser nog op de zesde positie. De stijging van Mentaal Losser is bij de halfjaarlijkse monitor in het najaar van 2021 al zichtbaar geworden en te verklaren door de wachtlijstproblematiek binnen de Jeugd-GGZ. Consulenten en externe verwijzers zijn daardoor opzoek gegaan naar alternatieven die sneller een traject konden starten. Op de tweede positie staat Karakter en op de derde positie staat Helios. In de top 10 staan voornamelijk aanbieders uit de Jeugd-GGZ. Dit is overeenkomstig met het beeld uit paragraaf 2.3, waarin wordt aangegeven dat ondersteuningsbehoefte 4 het meest is ingezet in 2021. Buiten deze top 10 hebben nog 75 aanbieders een marktaandeel. In grafiek 4 zien we de aanbieders met het grootste marktaandeel cliënten voor de Wmo. Het beeld van de afgelopen jaren is ongewijzigd gebleven. De top 4 bestaat wederom uit de aanbieders huishoudelijke ondersteuning (Tzog, Bions, Manna en BTKZorg). Ook het marktaandeel cliënten voor de aanbieders ho is vrijwel gelijk gebleven ten opzichte van 2020.
Op de vijfde plaats staat Zorggroep Sint Maarten die individuele begeleiding en dagopvang aan Losserse cliënten biedt, met name dagopvang voor ouderen. Buiten deze top 10 hebben nog 45 aanbieders een marktaandeel.
Grafiek 3: Top 10 aanbieders met het hoogste marktaandeel aantal jeugdigen - Jeugd 17%
11%
11% 9% 7%
7%
6% 5%
Mentaal Losser
Karak ter
Helios
JBOV
De Synergie/ Van der Valle
Jarabee
Mediant
5%
Praktijk Spijker
4%
Ambiq
Accare
Grafiek 4:Top 10 aanbieders met het hoogste marktaandeel aantal cliënten - Wmo 31%
19% 14% 10% 8% 5%
4% 2%
Tzorg
BiOns
Zg Manna
BTKzorg
Zg Sint Maarten
Aster Zorg
Carintreggeland
Aveleijn
2% Beter Thuis Wonen
2% Thuisgenoten
Monitor Sociaal Domein 2021
7
Paragraaf 2: Uitgelichte statistieken vanuit Jeugdwet en Wmo 2.1 Dorpskernen Losser en Overdinkel behoeven de meeste ondersteuning In tabel 1 is zichtbaar hoeveel jeugdigen er per dorpskern gebruik maken van ondersteuning vanuit de Jeugdwet. Omdat de aantallen van Glane en Beuningen mogelijk herleidbaar zijn, zijn deze samengevoegd in de tabel. Het aantal jeugdigen met ondersteuning in de dorpskernen Losser en Overdinkel is net als voorgaande jaren het grootst, waarbij voor Overdinkel wel een lichte daling te zien is in vergelijking met 2020. Ten opzichte van 2020 is er een stijging zichtbaar in de dorpskernen Glane/ Beuningen in 2021. 2021 is het jaar geweest waarin de landelijke maatregelen rondom Covid-19 een grote rol hebben gespeeld in de wijze en mate van ondersteuning. Over het algemeen zagen we dat hulpvragen werden uitgesteld, dit is een mogelijke verklaring voor de lichte daling in Overdinkel. Echter hebben we in enkele gezinnen door de lange duur van de maatregelen ook met crisissituaties te maken gehad, dit kan mogelijk de verschillen tussen de dorpskernen verklaren. Tot slot zijn Glane en Beuningen relatief kleine dorpskernen en is een toename in aantallen daarom sneller zichtbaar dan in de overige dorpskernen.
Tabel 1: Aantal jeugdigen met ondersteuning per dorpskern t.o.v. het aantal inwoners (0 tm 17 jaar) - Jeugd
Dorpskern
Aantal jeugdigen
Bevolking (0-17)
% van de bevolking
Losser
308
2.415
12,8%
Glane/Beuningen
23
240
9,6%
Overdinkel
131
810
16,2%
De Lutte
57
720
7,9%
Totaal
519
4.185
12,4%
Tabel 2 laat de verdeling van de gegeven ondersteuning vanuit de Wmo zien. Net als bij de Jeugdwet geldt dat ook hier in de dorpskernen Losser en Overdinkel relatief de meeste toewijzingen voor Wmo zijn afgegeven, maar dit blijft redelijk gelijk met 2020. Beuningen en de Lutte laten een relatieve daling zien van het aantal cliënten. In Glane is een relatieve toename te zien als gevolg van een afname van het aantal inwoners. Het absolute aantal is met 4 gestegen ten opzichte van 2020.
Tabel 2: Aantal personen met ondersteuning per dorpskern t.o.v. het aantal inwoners (18+) - Wmo
Dorpskern
Aantal cliënten
Bevolking (18+)
% van de bevolking
Losser
1.202
11.003
10,9%
Glane
28
395
7,1%
Overdinkel
312
3.290
9,5%
De Lutte
176
3.160
5,6%
Beuningen
36
800
4,5%
Totaal
1.754
18.650
9,4%
Monitor Sociaal Domein 2021
8
2.2 Leeftijdscategorieën vanuit de Wmo en de Jeugdwet In 2020 zagen we een fluctuatie in de leeftijdsgroep 0-3-jarigen. In 2021 is dit aantal gedaald en vervolgens stabiel gebleven over heel 2021. Dit beeld komt overeen met de overige gemeenten in Twente. Bij de inzet van ondersteuning van jeugdigen in de categorie 4-11 jaar zitten fluctuaties en zien we over het algemeen een lichte stijging. Het aantal jeugdigen in de categorie 12-17 jaar is in 2021 licht gedaald t.o.v. 2020 (grafiek 5). Deze daling is te verklaren door de coronamaatregelen in 2021. De verwachting is dat we door de uitgestelde zorgvragen in 2022 te maken krijgen met een inhaalslag. Grafiek 5: Ontwikkeling inzet ondersteuningsbehoefte verschillende leeftijdsgroepen
Ontwikkeling inzet ondersteuningsbehoefte verschillende leeftijdsgroepen
250
200
150
jeugdigen 0
jeugdigen 4 100
jeugdigen 1
50
0 2019 Q1
2019 Q2
2019 Q3
2019 Q4
2020 Q1
Jeugdigen 0 t/m 3 jaar
2020 Q2
2020 Q3
Jeugdigen 4 t/m 11 jaar
2020 Q4
2021 Q1
2021 Q2
2021 Q3
2021 Q4
Jeugdigen 12 t/m 17 jaar
Maatwerkvoorzieningen binnen de Wmo worden voor een groot deel toegekend aan ouderen in de leeftijdscategorie ouder dan 75 jaar. In grafiek 6 is te zien dat deze leeftijdscategorie 49% van de ondersteuning vanuit de Wmo beslaat. Voor de leeftijdscategorieën 40 tot en met 64 jaar en 65 tot en met 74 jaar is dit in 2021 respectievelijk 22 en 17%. Het beeld, van het aandeel van het gebruik van de voorzieningen van 2021, is in vergelijking met 2020 voor de leeftijdscategorie 40 tot en met 64 met 2% gestegen en voor de leeftijdscategorie 65 tot en met 74 jaar met 1% gedaald. Grafiek 6: Aandeel van gebruik voorzieningen Wmo per leeftijdscategorie
49%
17%
WMO 2021
49%
75 jaar en ouder
17%
65 t/m 74 jaar
75 jaar en ouder
40 t/m 64 jaar
65 t/m 74 jaar
24 t/m 39 jaar
40 t/m 64 jaar
24 t/m 39 jaar
18 t/m 23 jaar 18 t/m 23 jaar
22%
7%
22%
7%
12 t/m 17 jaar
4 t/m 11 jaar
12 t/m 17 jaar
4 t/m 11 jaar
3% 3%
Monitor Sociaal Domein 2021
9
2.3 Inzet ondersteuning vanuit de Jeugdwet en Wmo Jeugdhulp, ingezet volgens het Twents model voor jeugdhulp en maatschappelijke ondersteuning In 2021 hebben 532 jeugdigen in de gemeente Losser in de leeftijdscategorie van 0-18 jaar ondersteuning ontvangen vanuit het Twents model voor jeugdhulp en maatschappelijke ondersteuning. Hierbij is ondersteuningsbehoefte 1 de meeste lichte vorm van ondersteuning en ondersteuningsbehoefte 4 de zwaarste vorm. Er is een lichte daling te zien ten opzichte van het aantal jeugdigen dat in 2020 jeugdhulp ontving (548 jeugdigen). De meeste jeugdigen ontvingen in 2021 ondersteuning uit Ontwikkeling aantal jeugdigen ondersteuningsbehoeften ondersteuningsbehoefte 4, zoals te zien is in grafiek 7. 250
Grafiek 7: Ontwikkeling aantal jeugdigen ondersteuningsbehoeften Ontwikkeling aantal jeugdigen ondersteuningsbehoeften 200
150
250
200
150
100 100
50 50
0 2019 Q1
0
2019 Q2
2019 Q1
2019 Q3
2019 Q2
2019 Q3
2019 Q4
2019 Q4
Ondersteuningsbehoefte 1 Ondersteuningsbehoefte 1
2020 Q1
2020 Q1
2020 Q2 2020 Q2
Ondersteuningsbehoefte22 Ondersteuningsbehoefte
2020 Q3
2020 Q3
2020 Q4
2020 Q4
Ondersteuningsbehoefte 3 Ondersteuningsbehoefte 3
2021 Q1
2021 Q1
2021 Q2
2021 Q2
2021 Q3
2021 Q3 2021 Q4
Ondersteuningsbehoefte 4 Ondersteuningsbehoefte 4
In 2021 was een lichte daling te zien in het aantal jeugdigen met ondersteuningsbehoefte 4 en een lichte stijging in het aantal jeugdigen met ondersteuningsbehoefte 3. Naast een lichte toename qua aantallen op ondersteuningsbehoefte 3, zien we dat de duur van de trajecten ook is toegenomen bij deze ondersteuningsbehoefte, dat betekent dat jeugdigen langer gebruik maken van de ondersteuning. Dat beeld komt overeen met de overige Twentse gemeenten. We zagen in 2021 dat door wachtlijstproblematiek binnen de Jeugd GGZ op zoek is gegaan naar alternatieve vormen van ondersteuning om te voorkomen dat problemen binnen een gezin zich verder ontwikkelen. Dit signaal wordt herkend door de overige Twentse gemeenten, waardoor er in 2021 is gestart met een regionale werkgroep, die opzoek gaat naar oplossingen om de wachtlijsten te verkorten. Ondersteuningsbehoefte 4 betreft de inzet van Jeugd GGZ. Dit is de meest intensieve vorm van jeugdhulp en daarmee ook de duurste variant van zorg. In de gemeente Losser is Jeugd GGZ al jaren de grootste categorie, in andere Twentse gemeenten is hetzelfde beeld te zien. Vanwege de ernst van de problematiek, zijn alleen maatwerkvoorzieningen voor deze doelgroep geschikt. Voorliggende voorzieningen zijn niet mogelijk. Ondersteuningsbehoefte 1 wordt in onze gemeente veruit het minste ingezet vanuit het Twents model.
Dit komt doordat we deze zorg (grotendeels) zelf leveren middels de inzet van maatschappelijk werk op scholen, de POH GGZ bij huisartsen en onze eigen gezinsondersteuners. Ook is de inzet van voorliggende voorzieningen een mogelijkheid bij ondersteuningsbehoefte 1, waardoor er geen maatwerkvoorziening noodzakelijk is. Ondersteuningsbehoefte 1 is lokaal makkelijk in te richten, doordat minder expertise gevraagd wordt van de ondersteuner. Bij ondersteuningsbehoefte 2 en 3 ligt dit wat gecompliceerder. Bij deze ondersteuningsbehoeften is het afhankelijk van de casus of onze eigen gezinsondersteuners/consulenten of voorliggende voorzieningen een uitkomst kunnen bieden. Per casus wordt de afweging gemaakt of een maatwerkvoorziening noodzakelijk is.
Monitor Sociaal Domein 2021
10
2021
Inzet ondersteuning vanuit Wmo In 2021 hebben in totaal 1759 Losserse inwoners gebruik gemaakt van ondersteuning vanuit de Wmo. Het aantal inwoners dat ondersteuning ontvangt vanuit de Wmo is nagenoeg gelijk gebleven ten opzichte van een jaar geleden. In grafiek 8 is een weergave te zien van het aantal personen dat gebruik maakt van de verschillende maatwerkvoorzieningen binnen de Wmo. De dalende lijn van de hulpmiddelen en diensten die in 2019 is gestart zet zich voort in 2020 en 2021. De hulpmiddelen en diensten omvatten rolstoelen, vervoersvoorzieningen en woonvoorzieningen. De afname is het gevolg van de inzet van algemene voorzieningen zoals onder andere het ANWB- automaatje en de scootmobielpool, maar ook de dalende vervoerstromen (vervoer naar dagbesteding) door de coronamaatregelen spelen hierin een rol. Dat zagen we in 2020 en deze lijn heeft zich in 2021 voortgezet. Inwoners hebben tijdens de coronapandemie langer geprobeerd om zelf oplossingen te zoeken, waardoor ze pas later een beroep hebben gedaan op een Wmo voorziening. Ontwikkeling aantal cliënten Wmo per hoofdcategorie Grafiek 8: Ontwikkeling aantal cliënten Wmo per hoofdcategorie
Ontwikkeling aantal cliënten Wmo per hoofdcategorie
1200
1200
1144
1138
1145
1125
1128
1108
1105
1091
1072
1055
1058
1055
752
747
751
774
773
779
781
785
154
145
144
152
141
160
167
167
1000
1000 800
800
600
633
660
679
129
137
144
688
145
600
400
400
200
200 0
0
126 2019 Q1
2019 Q1
137
2019 Q2
2019 Q2
137
2019 Q3
2019 Q3
135
129
2019 Q4
2020 Q1
2019 Q4
Huishoudelijke ondersteuning
Huishoudelijke ondersteuning
2020 Q1
122
2020 Q2
2020 Q2
Hulpmiddelen en diensten
Hulpmiddelen en diensten
124
2020 Q3
2020 Q3
128
120
122
125
130
2020 Q4
2021 Q1
2021 Q2
2021 Q3
2021 Q4
2020 Q4
Ondersteuningsbehoefte 1
Ondersteuningsbehoefte 1
2021 Q1
2021 Q2
Ondersteuningsbehoefte 2
2021 Q3
2021 Q4
Ondersteuningsbehoefte 2
In 2020 is het abonnementstarief voor de Wmo ingevoerd, dat resulteerde in een aanzuigende werking, waardoor het aantal personen met een ho indicatie fors is gestegen in dat jaar. In 2021 is er sprake van een lichte stijging in het aantal cliënten dat ho ontvangt. Het aantal indicaties op ondersteuningsbehoefte 1 en 2 uit het Twents model zijn in 2021 in totaliteit licht gestegen ten opzichte van 2020.
Monitor Sociaal Domein 2021
11
Ondersteuningsbehoefte vanuit Wmo vanuit het Twents ondersteuningsmodel Sinds 2019 maken we gebruik van het Twents model om individuele begeleiding en dagbesteding in te zetten voor alle inwoners in Twente. Voor de Wmo maken we binnen dit model gebruik van 2 ondersteuningsbehoeften. De ondersteuningsbehoeften zijn onderverdeeld in niveaus A, B of C, hierbij is niveau A de meest eenvoudige vorm van ondersteuning en C de meest complexe. In Grafiek 9 is het opvallen dat de ondersteuningsbehoeften 1A en 2B ieder kwartaal een stijging laten zien. Deze toename is het gevolg van de versoepelingen van de coronamaatregelen in het voorjaar van 2021. Locaties voor onder andere de dagbesteding openden hun deuren weer, zodat inwoners weer gebruik konden maken van de voorzieningen. Wmo, ontwikkeling aantal cliënten ondersteuningsbehoefte individueel Grafiek 9: Wmo, ontwikkeling ondersteuningsbehoefte individueel 60
Aantal cliënten
50 40 30 20 10 0
2019 Q1
2019 Q2
2019 Q3
2019 Q4 1A Individueel
2020 Q1
2020 Q2
1B Individueel
2020 Q3
2A Individueel
2020 Q4 2B Individueel
2021 Q1
2021 Q2
2021 Q3
2021 Q4
2C Individueel
Wmo, ontwikkeling aantal cliënten ondersteuningsbehoeften groep Grafi ek 10: Wmo, ontwikkeling ondersteuningsbehoefte groep 120 100
Aantal cliënten
80
1A G
1B G
60
Wmo, ontwikkeling aantal cliënten ondersteuningsbehoeften groep wikkeling aantal cliënten ondersteuningsbehoeften groep 40 tal cliënten ondersteuningsbehoeften groep ndersteuningsbehoeften groep 20 ehoeften groep 0
2019 Q1
2019 Q2
2019 Q3
2A G
2B G
2C G
2019 Q4
2020 Q1
2020 Q3 1A Groep
1A Groep 2020 Q4 1B Groep
1A Groep
1B Groep
2A Groep
2020 Q2
1A Groep
1B Groep
2A Groep
2B Groep
1A Groep
1B Groep
2A Groep
2B Groep
2C Groep
1B Groep
2A Groep
2B Groep
2C Groep
2A Groep
2B Groep
2C Groep
2B Groep
2C Groep
2021 Q2
2021 Q3
2021 Q4
2C Groep
019 Q4
2020 Q1
2020 Q2
2020 Q3
2020 Q4
2021 Q1
2021 Q2
2021 Q3
20 Q1
2020 Q2
2020 Q3
2020 Q4
2021 Q1
2021 Q2
2021 Q3
2021 Q4
2021 Q4
20 Q2
2020 Q3
2020 Q4
2021 Q1
2021 Q2
2021 Q3
0 Q3
2020 Q4
2021 Q1
2021 Q2
2021 Q3
2021 Q4
Q4
2021 Q1
2021 Q1
2021 Q2
2021 Q3
2021 Q4
2021 Q4
Monitor Sociaal Domein 2021
12
2.4 Inzet modules na schommeling over het algemeen stabiel Naast ondersteuningsbehoeften kunnen er modules ingezet worden vanuit het Twents model. Er zijn vier modules; consultatie en diagnostiek, wonen en verblijf, maatregelhulp en tot slot de beschikbaarheidsvoorzieningen. De module consultatie en diagnostiek betreft consultatie of diagnostiek door een zorgaanbieder om de hulpvraag te verhelderen. In complexe situaties kan dit nodig zijn. Normaliter is de afstemming tussen de gemeente, de zorgaanbieder en jeugdige en/of zijn ouders toereikend en zal het inzetten van deze module niet nodig zijn. Deze module is beperkt ingezet in 2021. Wat betreft de module wonen en verblijf is in het eerste kwartaal van 2020 een stijging zichtbaar van 51 jeugdigen in 2019, naar 58 jeugdigen in 2020. De kwartalen erna daalt het aantal weer naar het oude niveau (grafiek 11). De daling zet zich verder voort in 2021, naar 46 jeugdigen in het laatste kwartaal. De dalende lijn komt overeen met het regionale beleid omtrent ambulantisering van de jeugdhulp, oftewel: ambulante ondersteuning inzetten om uithuisplaatsingen en dus duurdere zorg zoveel mogelijk te voorkomen. Ambulante ondersteuning betreft ondersteuning die in de thuissituatie van het kind wordt geleverd, dus in de eigen omgeving.
Grafiek 11: Wonen en verblijf, aantallen per kwartaal Wonen en verblijf, aantallen per kwartaal 65 60 55 50 45 40 35
2019 Q1
2019 Q2
2019 Q3
2019 Q4
2020 Q1
2020 Q2
2020 Q3
2020 Q4
2021 Q1
2021 Q2
2021 Q3
2021 Q4
De module maatregelhulp bestaat uit maatregelen en machtigingen opgelegd door een kinderrechter. In 2020 zagen we een afname van het aantal maatregelen. Echter was de zwaarte van zorg wel aan het toenemen. In 2021 is het aantal maatregelen verder gedaald, waarbij een kleine stijging in het laatste kwartaal van 2021 zichtbaar was. De inzet van een onder toezichtstelling (OTS) korter dan 1 jaar is relatief het meest gedaald. Dit betekent dus dat er minder nieuwe OTS-maatregelen bijkomen en dat bestaande OTS-maatregelen vaker verlengd worden. De insteek is om een OTS zo kort mogelijk te laten duren, tenzij de zwaarte van de problematiek iets anders vraagt. Hierover hebben we veelvuldig afstemming. Een toename in het aantal complexe echtscheidingen kan een oorzaak zijn van de toenemende lengte van maatregelen (grafiek 12). Maatregelhulp, ontwikkeling aantallen per kwartaal Grafiek 12: Maatregelhulp, ontwikkeling aantallen per kwartaal 70 60 50 40 30 20 10 0
2019 Q1
2019 Q2
2019 Q3
2019 Q4
Totaal maatregelhulp
2020 Q1
2020 Q2
Ondertoezichtstel ling <1 jaar
2020 Q3
2020 Q4
Ondertoezichtstel ling >1 jaar
2021 Q1 Voogdij
2021 Q2
2021 Q3
2021 Q4
Jeugdrecl assering
Monitor Sociaal Domein 2021
13
2.5 Stabilisatie van de daling persoonsgebonden budget (pgb) Sinds 2017 hebben we beleidsmatig ingezet op het verminderen van de inzet op pgb. Doordat de risico’s, zoals bijvoorbeeld fraude, groter zijn dan van zorg in natura, gaat hier de voorkeur naar uit. Een maatwerkvoorziening in de vorm van een pgb wordt alleen aanbevolen als deze ondersteuning efficiënter en doelmatiger is dan zorg in natura. Deze afweging maakt de consulent al dan niet samen met de inwoner of zijn vertegenwoordiger. Uiteraard houdt de inwoner zelf de vrijheid om aan te geven dat de leveringsvorm pgb gewenst is. Toekenning van zowel zorg in natura als pgb blijft maatwerk. In grafiek 13 zien we dat de dalende trend van de afgelopen jaren stabiliseert. Bij de huishoudelijke ondersteuning wordt het vaakst een pgb ingezet. Voor de huishoudelijke ondersteuning zien we nog een minimale daling in 2021 ten opzichte van 2020. Ook deze daling heeft te maken met het ingezette beleid. Grafiek 13: PGB, ontwikkeling aantallen per kwartaalPGB, ontwikkeling aantallen per kwartaal 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0
2019 Q1
2019 Q2
2019 Q3
2019 Q4
2020 Q1 Wmo- HH
2020 Q2 Wmo - OB 1
2020 Q3
2020 Q4
Wmo - OB 2
2021 Q1
2021 Q2
2021 Q3
2021 Q4
Jeugd
Monitor Sociaal Domein 2021
14
2.6 Steeds minder verschillende hulpverleners in een Lossers gezin We streven ernaar om niet te veel hulpverleners in één gezin aanwezig te hebben. Onze voorkeur gaat uit naar een vast aanspreekpunt, zodat inwoners niet telkens hun verhaal opnieuw moeten doen. Wanneer er expertise noodzakelijk is van een andere aanbieder, dan blijft het mogelijk om deze aanvullend in te schakelen. In grafiek 14 zien we dat het percentage jeugdigen dat te maken heeft met één zorgaanbieder is toegenomen, van 65% in 2020 tot 72% in 2021.
Jeugd, verdeling van het aantalhebben aanbieders die jeugdigen hebben gehad Grafiek 14: Jeugd, verdeling van het aantal aanbieders dat jeugdigen gehad 1 aanbieder
2 aanbieders
3 aanbieders
4 aanbieders
5 aanbieders
meer dan 5 aanbieders
65%
23%
7%
3%
Losser
2020
72%
2021
18%
63%
22%
3%
9%
4%
8%
4%
Twente
2020
6%
2021
66%
0%
10%
20%
30%
20%
40%
50%
60%
70%
80%
90%
100%
Bij de monitor over 2020 is deze inschatting al gemaakt naar aanleiding van een naamswijziging die toen plaats heef gevonden bij lokale aanbieders. Daardoor komen beide namen begin 2020 voor en leek het alsof een jeugdige twee aanbieders heeft gehad, terwijl het er feitelijk maar één was. Aan de hand van de resultaten uit 2021 zien we dat die inschatting juist is geweest. Het Twents gemiddelde ligt in 2021 op 66%. In vergelijking met de overige gemeenten is er in de gemeente Losser dus vaker sprake van één zorgaanbieder. Hierop wordt bewust gestuurd. Als gemeente zijn we verantwoordelijk voor de ondersteuning van mensen die niet op eigen kracht zelfredzaam zijn. We kijken wat inwoners op eigen kracht, via het eigen netwerk of door inzet van algemene voorzieningen zelf kunnen regelen, zodat een stapeling van maatwerkvoorzieningen waar mogelijk, voorkomen kan worden. In de gemeente Losser maakt 69% van de inwoners met ondersteuning vanuit de Wmo gebruik van één aanbieder, zie grafiek 15. In Twente ligt het gemiddelde ook op 69%. Het percentage inwoners met twee aanbieders ligt op 26%. In vergelijking met Twente is dit 25%. De overige 4% betreft inwoners met 3 of meer aanbieders. Grafiek 15: Wmo verdeling van het aantal aanbieders dat cliënten hebben gehad
Wmo, verdeling van het aantal aanbieders die cliënten hebben gehad 1 aanbieder
2 aanbieders
3 aanbieders
4 aanbieders
69%
26%
4%
2021
69%
25%
4%
2020
69%
25%
5%
2021
69%
25%
5%
Twente
Losser
2020
0%
10%
20%
30%
40%
50%
60%
70%
80%
90%
100%
Monitor Sociaal Domein 2021
15
2.7 Afname ondersteuningsbehoefte 4C en toename ondersteuningsbehoefte 4A waarbij de keuze voor lokale zorgaanbieders toeneemt In tegenstelling tot voorgaande jaren zien we in 2021 voor het eerst een daling in het aantal jeugdigen dat gebruik maakt van ondersteuningsbehoefte 4C. In 2.3 is de daling van ondersteuningsbehoefte 4 toegelicht. Daarnaast is opvallend dat er steeds vaker gekozen wordt voor Mentaal Losser, een lokale zorgaanbieder (zie Top 10 aanbieders in 1.2). Zij bieden met name ondersteuning op ondersteuningsbehoefte 4, dat verklaart de toename van deze categorie. In grafiek 16 is te zien hoeveel jeugdigen in 2021 zorg hebben ontvangen van de Jeugd-GGZ aanbieders die de meeste jeugdigen in Losser behandelen. Dit gaat over het aantal jeugdigen en niet over de zorgzwaarte. De totale kosten voor ondersteuningsbehoefte 4C zijn nog steeds hoger dan de totale kosten voor ondersteuningsbehoefte 4A. Dit heeft geen (negatieve) invloed gehad op de kwaliteit van de zorg.
Grafiek 16: Ontwikkeling inzet ondersteuningsbehoefte 4 bij grootste aanbieders 60 60
50 50
Aantal Aantal jeugdigen jeugdigen in in zorg zorg
40 40
30 30
20 20
10 10
00
2020Q1 2020Q1
2020Q2 2020Q2
2020Q3 2020Q3
2020Q4 2020Q4
Mentaal MentaalLosser Losser
Synergie Synergie
2021Q1 2021Q1 Karak Karakter ter
Accare Accare
2021Q2 2021Q2
2021Q3 2021Q3
2021Q4 2021Q4
Mediant Mediant
Monitor Sociaal Domein 2021
16
Paragraaf 3 Financieel Deze monitor geeft niet alleen inzicht in inhoudelijke vraagstukken, maar geeft ook een verdieping op de financiële cijfers uit de jaarrekening. In dit hoofdstuk wordt per wet (Jeugdwet en Wet maatschappelijke ondersteuning) kort inzicht gegeven in de achtergrond van de financiële cijfers. 3.1 Verdieping vanuit de financiën Jeugdwet De inzet van maatwerkvoorzieningen vanuit de Jeugdwet wordt voornamelijk middels zorg in natura (zin) geleverd, de pgb bestedingen zijn rond de 2,2% van de totale bestedingen vanuit de Jeugdwet. In grafiek 17 worden voor de verschillende categorieën de toegewezen bedragen weergegeven over de jaren 2020 en 2021. Onder de onderstueningsbehoeften van het Twents Model vallen de categoriën dagbehandeling, jeugdhulp ambulant en begeleiding. Op nagenoeg alle onderdelen is het toegekende bedrag in 2021 hoger dan in 2020, alleen voor de categorie dagbehandeling is het toegekende bedrag in 2021 lager dan in 2020. Het totaalbedrag voor 2021 komt daarmee op € 7.259.092 terwijl het totaal toegekend bedrag voor 2020 op € 6.627.349 uitkomt. De werkelijke kosten vallen echter lager uit dan het toegekende bedrag omdat niet alle toegekende voorzieningen ook gebruikt worden, de zogeheten verzilvering. In 2021 is 79% van de toegekende zorg ook daadwerkelijk gedeclareerd, in 2020 was dit 73,3%.
Een verklaring voor deze stijging is dat er mede door de inzet van de coördinator externe verwijzingen een steeds betere inschatting gemaakt wordt van het werkelijk in te zetten volume, ook wordt het voortijdig beëindigen van zorg administratief zorgvuldig afgehandeld. In tabel 3 een overzicht van de aanbieders met de hoogste toegewezen bedragen. In 2021 is Karakter de aanbieder met het hoogste toegekende bedrag, in 2019 werd deze plek nog ingenomen door Ambiq. Grafiek 17: Jeugd, toegekende bedragen
€ 1.038.632
€ 949.335
€ 3.973.944
€ 1.018.318
Toegekend
2021
Jeugd: Toegekende bedragen
€ 816.642
2020
€-
€ 986.586
€ 1.000.000
€ 3.787.315
€ 2.000.000
€ 3.000.000
€ 4.000.000
€ 936.030
€ 5.000.000
€ 6.000.000
€ 7.000.000
Astitel Maatregelhulp/beschikbaarheidsvoorzieningen
Dagbehandeling
Jeugdhulp ambulant
Jeugdhulp crisis
Begeleiding
Verbl ijf (excl . behandeling)
Overig
Tabel 3: Jeugd, Top 10 aanbieders toegewezen bedragen
Zorgaanbieders Jeugd 1. Stichting Karakter 2. Ambiq 3. Pluryn Hoenderloo Groep 4. Jarabee 5. Stichting Aveleijn 6. De Twentse Zorgcentra 7. Jeugdbescherming Overijssel 8. Curess 9. Zorgboerderij Ensink 10. Maatschap Mentaal Losser
Monitor Sociaal Domein 2021
17
€
3.2 Verdieping vanuit de financiën Wmo Net als bij de Jeugdwet wordt ook binnen de Wmo voornamelijk ingezet vanuit zorg in natura, pgb bestedingen maken in 2021 5,0% uit van het totaal. Voor beide categorieën zijn de toegekende bedragen in 2021 hoger dan in 2020 (grafiek 18). Nadat in 2020 bij begeleiding een daling te zien was ten opzichte van het jaar ervoor, is in 2021 het toegekende bedrag weer gestegen. Het toegekende bedrag voor huishoudelijke ondersteuning in 2021 is nagenoeg gelijk aan 2020. Het totaal toegekend bedrag voor 2021 komt uit op € 4.888.426, in 2020 was dit € 4.634.335. Ook bij de Wmo geldt dat niet alle toegekende zorg ook daadwerkelijk ingezet is, voor de categorieën begeleiding en huishoudelijke ondersteuning is de verzilvering respectievelijk 64% en 97%, in 2020 was dit 61% en 90%. Een lagere inzet van zorg als gevolg van de coronamaatregelen zou net als in 2020 de oorzaak kunnen zijn van het lage verzilveringspercentage bij de begeleiding.
Wmo, Toegekende bedragen
Grafiek 18: Wmo, toegekende bedragen
€ 2.621.387
€ 2.267.039
Toegekend
2021
€ 2.432.018
2020
€-
€ 500.000
€ 1.000.000
€ 2.202.317
€ 1.500.000
€ 2.000.000
€ 2.500.000
Begeleiding (ondersteuningsbehoeften)
€ 3.000.000
€ 3.500.000
€ 4.000.000
€ 4.500.000
€ 5.000.000
Huishoudelijke ondersteuning
Tabel 4 toont een weergave van de top 10 zorgaanbieders die vanuit de Wmo het hoogste zorgbudget toegewezen hebben gekregen. Net als in 2020 staan in 2021 vijf van de zeven aanbieders van huishoudelijke ondersteuning in de top10, drie daarvan in de top 4. Zorggroep Sint Maarten staat als aanbieder van begeleiding op plek twee. Tabel 4: Wmo, Top 10 aanbieders toegekende bedragen
Zorgaanbieders Wmo 1. Tzorg 2. Zorggroep Sint Maarten 3. BiOns BV 4. Stichting Zorggroep Manna 5. Stichting Carint Reggeland Groep 6. BTK Zorg 7. Stichting Aveleijn 8. JP van den Bentstichting 9. Aster Zorg 10. ARBE Dienstverlening
Monitor Sociaal Domein 2021
18
3.3 Top 10 gezinnen hoogste zorgconsumptie Jaarlijks stellen we een Top 10 gezinnen met de hoogste zorgconsumptie samen om inzicht te verkrijgen in de grootste kostenposten voor het sociaal domein. In 2021 is opnieuw deze Top 10 samengesteld. In alle gevallen is sprake van de inzet van jeugdhulp. We hanteren daarom de term ‘gezinnen’. De Top 10 van 2021 is zichtbaar in tabel 5. Tabel 5: Top 10 Hoogste zorgconsumptie, kosten jeugdzorg, Wmo en Participatiewet Volgnummer
Kosten WIJZ 2019, meting in juni
Kosten WIJZ 2020
Kosten WIJZ 2021
1
€ 193.663
€ 196.206
€ 301.154
2
€ 171.740
€ 150.939
€ 201.358
3
€ 160.894
€ 133.030
€ 171.501
4
€ 148.691
€ 127.602
€ 161.564
5
€ 139.888
€ 109.026
€ 159.214
6
€ 98.769
€ 102.651
€ 149.136
7
€ 98.080
€ 98.113
€ 142.627
8
€ 80.184
€ 96.858
€ 135.633
9
€ 76.871
€ 92.011
€ 125.162
10
€ 75.506
€ 88.151
€ 115.540
Totaal
€ 1.244.286
€ 1.194.586
€ 1.662.890
Gemiddeld per gezin
€ 124.429
€ 119.459
€ 166.289
Gemiddeld Top 4
€ 168.747
€ 151.944
€ 208.894
Totaal bedrag voor jeugd
€ 1.223.967
€ 1.127.610
€ 1.586.661
% jeugd t.o.v. totaal
98%
94%
95%
Aantal posten(cliënten) voor Wmo
1
1
4
Aantal posten(cliënten) voor PW
2
2
4
Aantal gezinnen met Wmo/PW kosten
3
3
7
Ten opzichte van 2020 zien we een stijging in de totale kosten en daarmee ook in de gemiddelde kosten per gezin. De meeste kosten die gemaakt worden in de Top 10 worden in 2021 betaald vanuit de Jeugdwet (95%). We zien echter een opvallende verandering ten opzichte van voorgaande jaren. Het aantal gezinnen waarbij er ondersteuning vanuit de Wmo en/of Participatiewet is ingezet naast jeugdhulp is gestegen. Dat verklaart enerzijds waarom de kosten binnen de Top 10 zijn toegenomen. Anderzijds zien we dat de zwaarte van de jeugdhulp is toegenomen, met als gevolg dat de kosten van de jeugdhulp ook zijn gestegen (zie 2.3). Tot slot zien we net als voorgaande jaren dat de hoge kosten voor jeugdhulp met name te verklaren zijn vanuit de uithuisplaatsingen en meerdere zwaardere ambulante zorgtrajecten (ter voorkoming van een uithuisplaatsing).
Monitor Sociaal Domein 2021
19
HOOFDSTUK 2
Participatiewet, Besluit Bijstandverlening Zelfstandigen en Wet Sociale Werkvoorziening Iedereen die kan werken, maar het op de arbeidsmarkt zonder ondersteuning niet redt, valt onder de Participatiewet, die wordt uitgevoerd door de gemeente. De wet moet ervoor zorgen dat meer mensen werk vinden, ook mensen met een arbeidsbeperking. De Participatiewet is in de plaats gekomen van de Wet Werk en Bijstand, Wet Sociale Werkvoorziening (WSW) en een groot deel van de Wet werk en arbeidsondersteuning jonggehandicapten (Wajong). Het is de bedoeling dat mensen met een arbeidsbeperking zoveel mogelijk bij reguliere werkgevers aan het werk gaan, met inzet van een loonkostensubsidie en begeleiding indien nodig. Naast toeleiding naar betaald werk, kunnen inwoners van Nederland een bijstandsuitkering op grond van de Participatiewet ontvangen als zij weinig of geen inkomen hebben. In dit hoofdstuk geven we de ontwikkelingen weer binnen de Participatiewet en aanverwante regelingen: de Wet Inkomensvoorziening Oudere en gedeeltelijk Arbeidsongeschikte werkloze Werknemers (IOAW), de Wet Inkomensvoorziening Oudere en gedeeltelijk Arbeidsongeschikte gewezen Zelfstandigen (IOAZ), het Besluit Bijstandverlening Zelfstandigen (BBZ) en de Wet Sociale Werkvoorziening (WSW).
Algemene tendens Een belangrijke tendens is dat een steeds groter deel van de uitkeringsgerechtigden een langere afstand heeft tot de arbeidsmarkt en daardoor langer in de uitkering verblijft. De mensen die aan het werk konden, eventueel met begeleiding, zijn al naar betaald werk uitgestroomd in de periode vóór de coronacrisis. We doen er alles aan om nieuwe instroom te voorkomen. Zo proberen we mensen die werkloos zijn geraakt o.a. als gevolg van de coronacrisis, zo snel mogelijk te bemiddelen naar werk. Corona heeft voor de instroom in de uitkering in 2021, net als in 2020, nauwelijks effect gehad. We zien wel dat de daling van het aantal huishoudens met een Participatiewetuitkering stagneert. Het gemiddeld aantal mensen met een arbeidshandicap dat met een loonkostensubsidie van de gemeente aan het werk is, is in 2021 gestegen met 17 personen. Deze groei blijft doorgaan, er vindt pas stabilisatie plaatst als de eerste werknemers, die met loonkostensubsidie aan het werk zijn, met pensioen gaan. Het gaat hier om een groep arbeidsgehandicapten die er altijd al was, maar die sinds de invoering van de Participatiewet in 2015 tot de doelgroep van de gemeente behoort (voorheen doelgroep UWV). Statushouders blijven relatief lang in de bijstand omdat hun traject richting de arbeidsmarkt veel tijd vergt.
In 2021 is er, net als in de voorgaande jaren, veel tijd en aandacht besteed aan het oproepen en begeleiden van klanten met een wat langere afstand tot de arbeidsmarkt en werknemers die met een loonkostensubsidie aan het werk zijn.
Monitor Sociaal Domein 2021
20
Paragraaf 1: Bestandsontwikkeling Participatiewet 1.1 Algemeen Het aantal huishoudens met een Participatiewetuitkering is gedurende 2021 vrijwel stabiel gebleven van 251 huishoudens eind januari naar 250 eind december 2021 (grafiek 19). huishoudens met een Participatiewet-uitkering Grafiek 19: Ontwikkeling aantal huishoudens met eenAantal Participatiewet-uitkering 310
Aantal uitkeringsdossiers
300 290 280 270 260 250 240 230
jan.
feb.
mrt
apr
mei
jun 2019
jul 2020
aug
sep
okt
nov
dec
2021
Bovenstaande grafiek gaat alleen over de Participatiewet- uitkeringen: 250 huishoudens in december 2021. Daar komen nog 13 huishoudens bij met een uitkering op grond van de Wet Inkomensvoorziening Oudere en gedeeltelijk Arbeidsongeschikte werkloze Werknemers (IOAW) en 3 huishoudens met een uitkering op grond van de Wet Inkomensvoorziening Oudere en gedeeltelijk Arbeidsongeschikte gewezen Zelfstandigen (IOAZ). In totaal kregen eind 2020 dus 266 huishoudens in Losser een uitkering van de gemeente Losser. Behalve het aantal huishoudens met een Participatiewet-uitkering aan het einde van de maand, zegt vooral het gemiddeld aantal uitkeringen per jaar iets over de kosten die hiermee gemoeid zijn (grafiek 20) voor het gemiddeld aantal huishoudens met een Participatiewet-uitkering in 2019, 2020 en 2021. De daling in het jaar 2021 is met bijna 4% lager dan de daling in het jaar 2020, die in dat jaar nog ruim 6% was. Grafiek 20: Gemiddeld aantal huishoudens met een Participatiewet-uitkering 284
Gemiddeld aantal huishoudens met een Participatiewet-uitkering 266
2019
256
2020
2021
Als we de ontwikkeling van het uitkeringsbestand vergelijken met qua omvang vergelijkbare gemeenten in Twente, dan zien we dat Losser ook in 2021 t.o.v. het startpunt januari 2019 (index 100) nog steeds een relatief grote daling kent door deskundige en intensieve begeleiding en doelgerichte activering (grafiek 21). Grafiek 21: Ontwikkeling uitkeringsbestand 120,00 115,00 110,00 105,00 100,00 95,00 90,00 85,00
jan u
ar i2
01 fe br 9 ua ri 20 1 m 9 aa rt 20 19 ap ril 20 19 m ei 20 19 ju ni 20 19 ju li 2 au 01 gu 9 st us se 20 pt 1 em 9 be r2 01 ok 9 to be r2 no 01 ve 9 m be r de 20 ce 19 m be r2 01 jan 9 ua ri 20 fe 2 br 0 ua ri 20 20 m aa rt 20 20 ap ril 20 20 m ei 20 20 ju ni 20 20 ju li 2 au 02 gu 0 st u s2 se pt 02 em 0 be r2 02 ok 0 to be r2 no 02 ve 0 m be r2 de 02 ce 0 m be r2 02 Ja 0 nu ar y2 Fe 02 br 1 ua ry 20 21 M ar ch 20 21 Ap ril 20 21 M ay 20 21 Ju ne 20 21 Ju ly 20 21 Au gu st Se 20 pt 21 em be r2 02 Oc 1 to be r2 No 02 ve 1 m be r2 De 02 ce 1 m be r2 02 1
80,00
Twente
Borne
Haaks bergen
Losser
Tubbergen
Twenterand
Wierden
Monitor Sociaal Domein 2021
21
1.2 Verdeling over leeftijden De Participatiewet-uitkeringen zijn niet evenwichtig verdeeld wat leeftijd betreft. De meeste uitkeringsgerechtigden bevinden zich, net als vorig jaar, in de groepen 27-44 jaar en 45-64 jaar. De verdeling is vrijwel hetzelfde als in voorgaande jaren (tabel 6). Tabel 6: Aantal uitkeringen per leeftijdsgroep Aantal uitkeringen Participatiewet
December 2020
December 2021
Aantal huishoudens in de PW < 21
2
7
Aantal huishoudens in de PW 21 -27
20
18
Aantal huishoudens in de PW 27 - 44
72
76
Aantal huishoudens in de PW 45 - 64
149
143
Aantal huishoudens in de PW 65+
7
6
TOTAAL
250
250
1.3 Verdeling over dorpskernen De verdeling over de verschillende dorpskernen is niet evenredig. In verhouding heeft Overdinkel veel uitkeringsgerechtigden (tabel 7). Daarom is ervoor gekozen de cliënten in Overdinkel blijvend extra intensief te blijven begeleiden vanuit het Kulturhus Overdinkel. Dit onderwerp nemen we verder mee in de kerngerichte aanpak van Overdinkel. Het aantal huishoudens met een uitkering is overigens in bijna alle kernen vrijwel hetzelfde gebleven. Tabel 7: Aantal uitkeringen, verdeling over de dorpskernen December 2020
December 2021
Aantal huishoudens met een uitkering Participatiewet per dorpskern
aantal
% van het totaal aantal huishoudens
aantal
% van het totaal aantal huishoudens
Losser
155
2,7%
154
2,7%
Glane/Beuningen
7
1,3%
8
1,5%
Overdinkel
78
4,5%
81
4,7%
De Lutte
10
0,7%
7
0,5%
totaal
250
2,7%
250
2,7%
Monitor Sociaal Domein 2021
22
Paragraaf 2: Instroom en uitstroom Participatiewet 2.1 Instroom mensen met een arbeidsbeperking stijgt Sinds de invoering van de Participatiewet in 2015 is de gemeente verantwoordelijk voor de ondersteuning van mensen met een arbeidsbeperking (doelgroepenregister) naar werk. Alleen volledig arbeidsongeschikte jeugdigen kunnen nog een uitkering op grond van de Wajong aanvragen bij het UWV. De toelating hiertoe is streng. De instroom in de WSW is met ingang van 1 januari 2015 stopgezet. Er zijn wel enkele plaatsen “nieuw beschut werk” beschikbaar, voor mensen met zeer weinig verdiencapaciteit. De getalsmatige omvang van nieuw beschut werk is op den duur ongeveer één derde van de voormalige WSW, hiervoor komen jaarlijks maar een zeer beperkt aantal mensen in aanmerking. Eind 2021 hadden in Losser 7 personen een nieuw beschut werkplek voor gemiddeld 28 uur/week. Er zijn nog een aantal personen in traject die mogelijk in aanmerking komen voor nieuw beschut, maar het aantal door het Rijk toegekende plekken (met de daarbij behorende extra begeleidingsmiddelen) is niet toereikend. Voor de invulling van nieuw beschut werk is de gemeente verantwoordelijk. Dit betekent dat de gemeente zich moet inspannen om het gros van de arbeidsgehandicapten te ondersteunen bij het vinden van betaald werk bij reguliere werkgevers.
In veel gevallen met inzet van een loonkostensubsidie en/of een jobcoach of andere aanpassingen op de werkplek. Jaarlijks hebben wij te maken met een instroom van 8 tot 10 personen met een arbeidshandicap, veel daarvan zijn schoolverlaters van het speciaal- en praktijkonderwijs. Om de loonwaarde van deze werknemers te ontwikkelen, waardoor de loonkostensubsidie lager wordt, en om de plaatsingen duurzaam te laten zijn, is intensieve begeleiding nodig. De gemeente is bovendien verantwoordelijk voor de re-integratie van werknemers binnen het doelgroepenregister, die ziek uit dienst gaan bij het einde van hun contract en vallen onder de doelgroep banenafspraak. Hierdoor worden de werkgevers, die deze mensen in dienst nemen, ontzorgd, wat de drempel om mensen in dienst te nemen verlaagt. Dit brengt wel extra werk met zich mee voor de gemeente die voor deze werkgevers de “Wet verbetering poortwachter” uitvoert. In 2021 zijn op deze wijze ongeveer 4 cliënten door de gemeente begeleid. Voor de werkgevers geldt ook een no-risk polis, zodat de werkgever bij uitval van de werknemer door ziekte, het loon niet hoeft door te betalen. Het aantal personen dat met een loonkostensubsidie van de gemeente Losser aan het werk is, is in 2021 gestegen van 60 in januari, naar 70 eind december. Zie grafiek 22.
Grafiek 22: Aantal cliënten met loonkostensubsidie Aantal cliënten met loonkostensubsidie 70 60 50 40 30 20
jan.
feb.
mrt
apr
mei
jun 2019
jul 2020
aug
sep
okt
nov
dec
2021
Monitor Sociaal Domein 2021
23
Toename van het aantal personen met een loonkostensubsidie is een goede ontwikkeling, want het betekent dat meer arbeidsgehandicapten bij een reguliere werkgever aan het werk zijn en (in ieder geval een deel van) hun eigen inkomen verdienen. Het gaat hier soms om personen die vanuit een uitkering komen, maar het kan ook gaan om schoolverlaters, vooral van het Voortgezet speciaal- en praktijkonderwijs. Bij hen wordt instroom in de uitkering op deze manier voorkomen. De stijging van het aantal mensen met een loonkostensubsidie zal door blijven gaan in de toekomst, omdat de loonkostensubsidie door kan lopen tot aan de pensioengerechtigde leeftijd. Pas als de eerste werknemers met een loonkostensubsidie uit dienst gaan door pensionering, zal deze ontwikkeling afvlakken. Dat is dus pas over ongeveer 43 jaar, mede afhankelijk van de ontwikkeling van de pensioenleeftijd. Hierdoor zal de groep mensen met een arbeidshandicap een steeds groter deel van het “bestand” binnen de Participatiewet uitmaken, op den duur zeker de helft. Vanaf 2021 is dan ook voor het eerst een stijging te zien van het “totale” gemeentelijke bestand (grafiek 23) Deze stijging zal zich doorzetten. Uitkeringen Participatiewet en Loonkostensubsidies (gemiddeld Grafiek 23: Uitkeringen Participatiewet en loonkostensubsidie (gemiddeld aantal/maand) aantal/mnd)
400 350 300 250 200 150 100 50 0
2017
2018
2019
Gemiddeld aantal huishoudens met P-wetui tkering /maand
2020
2021
Gemiddeld aantal Lks clienten/mnd
Monitor Sociaal Domein 2021
24
2.2 In en uitstroom Participatiewet-uitkeringen Te zien is dat in 2021 de totale dynamiek in het uitkeringsbestand iets is afgenomen ten opzichte van 2020 (grafiek 24). Er is minder instroom geweest, en ook iets minder uitstroom. De uitstroom was iets lager dan de instroom. Per saldo is het aantal huishoudens met een Participatiewetuitkering tussen begin januari en eind december gelijk gebleven.
In- en uitstroom uitkering Participatiewet Grafiek 24: In- en Uitstroom uitkering Participatiewet 85
82
97 76
59
73
3 2019
2020 -26 instroom
uitstroom
2021
-15 saldo
Door deze verminderde dynamiek blijft een groep over die gemiddeld een hogere leeftijd heeft en al langer een uitkering krijgt (tabel 8) . De gemiddelde duur in de uitkering is in 2021 nog verder toegenomen van 5,7 jaar in 2020 naar 6 jaar in 2021. Bij de groep van 45 jaar tot AOW leeftijd is dit nog sterker het geval: zij hebben een gemiddelde uitkeringsduur van 7,6 jaar in 2020 en 8,3 jaar in 2021. Tabel 8: Leeftijdsgroepen: aandeel en gemiddelde tijd in de bijstand Aandeel leeftijdsgroep [%]
Gemiddelde tijd in bijstand [jaar]
Leeftijdscategorie
2020
2021
2020
2021
18-26
9
10
1,4
1,1
27-44
29
30
3,2
3,3
45-AOW leeftijd
62
60
7,6
8,3
Totale groep
100
100
5,7
6,0
Een deel van de uitkeringsgerechtigden hebben al inkomsten, soms uit arbeid, en hebben een aanvullende uitkering. In 2021 hadden 67 personen inkomsten uit arbeid (tabel 9). De jaarinkomsten uit arbeid en/of overige inkomsten liggen gemiddeld rond de €4.700,- per jaar. Medische klachten en/of persoonlijke omstandigheden, waardoor mensen niet in staat zijn om fulltime te werken, liggen vaak ten grondslag aan het beperkte inkomen. Dit betekent dat deze uitkeringsgerechtigden voor een deel van hun inkomen aangewezen blijven op een uitkering tenzij hun situatie verandert. Tabel 9: Inkomsten, aantallen en gemiddeld bedrag 2020