LOSSER Gemeentebegroting 2025-2028 - def
Tekst van het document
Gemeentebegroting
2025-2028
Inhoudsopgave Inhoudsopgave.....................................................................................................................2 Inleiding ................................................................................................................................3 Leeswijzer .............................................................................................................................5 1. Financieel Perspectief......................................................................................................7 1.1. Financieel perspectief......................................................................................................8 1.2. Verloop incidenteel en structureel saldo ........................................................................ 10 Beleidsbegroting ................................................................................................................ 11 2. Programmaplan .............................................................................................................. 12 2.1. Programma Onmeunig mooi Losser .............................................................................. 14 2.2. Programma Wendbare organisatie en transparant bestuur ........................................... 54 3.
Paragrafen ...................................................................................................................... 72 3.1. Lokale heffingen ............................................................................................................ 73 3.2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing .................................................................... 79 3.3. Onderhoud kapitaalgoederen ........................................................................................ 85 3.4. Financiering................................................................................................................... 90 3.5. Bedrijfsvoering .............................................................................................................. 94 3.6 Verbonden Partijen......................................................................................................... 96 3.7 Grondbeleid.................................................................................................................. 105 3.8. Openbaarheidsparagraaf Woo .................................................................................... 108 Financiële Begroting ........................................................................................................ 110 4.
Financiële Positie ......................................................................................................... 111 4.1. Overzicht van baten en lasten ..................................................................................... 112 4.2. Geprognosticeerde balans .......................................................................................... 113 4.3. Staat van reserves en voorzieningen........................................................................... 117 4.4. Incidentele baten en lasten .......................................................................................... 124 4.5. Geautoriseerde kredieten ............................................................................................ 129 5. Bijlagen ......................................................................................................................... 130 5.1. Beleidsindicatoren ....................................................................................................... 131 5.2. Financiële uitgangspunten ........................................................................................... 137 5.3. Taakvelden overzicht................................................................................................... 139 5.4.
Organisatieoverzicht .................................................................................................... 141 5.5. Uitleg global goals ....................................................................................................... 142
2
Inleiding Losser, 24 september 2024 Hierbij bieden wij u de gemeentebegroting 2025 van de gemeente Losser aan. Deze begroting volgt op de voorjaarsnota 2024, die op 9 juli 2024 door de gemeenteraad is vastgesteld. De in de voorjaarsnota opgenomen ambities en de daarmee samenhangende financiële effecten en de door de raad aangenomen moties, zijn in deze gemeentebegroting verwerkt. Het is ons in Losser gelukt om ook in de komende jaren nog voldoende financiële ruimte te creëren voor nieuwe investeringen, zowel in incidentele als in structurele zin. We hebben gezocht naar een goede verhouding tussen investeren in onze gemeentelijke organisatie en investeren in de strategische opgaven waar we voor staan. De nieuwe begroting heeft een mooie balans tussen investeren in de samenleving en een gezonde financiële positie van de gemeente. Financiële situatie van de gemeente Losser is nog goed Wij zijn tevreden over de financiële situatie van de gemeente Losser. In deze gemeentebegroting ontwikkelt het financieel perspectief zich wat positiever dan we eerder in de voorjaarsnota 2024 hebben geschetst. Na actualisering van het financieel kader, op basis van de meicirculaire 2024 en een aantal nieuwe ontwikkelingen, presenteren wij u voor de jaren 2025 en 2028 een structureel sluitende begroting. De jaarschijven 2026 en 2027 laten nu nog een structureel nadeel zien.
De Losserse reservepositie is echter robuust genoeg om dit op te vangen. De weerstandsratio blijft ruimschoots boven de door de gemeenteraad gestelde bandbreedte. Daarbij verhogen wij de belastingen niet, maar passen we uitsluitend de indexering toe. Toch is het belangrijk om, juist in de komende periode, qua financiën de vinger goed aan de pols te houden. De tweede tranche van de herverdeling van het gemeentefonds, met mogelijk nadelige gevolgen voor Losser, hangt nog steeds boven de markt. En de rijksfinanciën staan stevig onder druk. Dus het is zeker niet uit te sluiten dat we als gemeente in de toekomst minder geld van het rijk krijgen. Investeren in de Losserse samenleving. Een toekomstbestendige leefomgeving. Zoals afgesproken in de voorjaarsnota, blijven we de komende jaren investeren in de samenleving. We doen dat daar waar investeringen de meeste toegevoegde waarde opleveren. Noodzakelijke werkzaamheden in de openbare ruimte en onze inzet op het gebied van wonen functioneren hierbij als een vliegwiel. Zo gaan we bijvoorbeeld aan de slag met de Vogelbuurt in Losser omdat hier, zowel qua omgeving als op sociaal gebied, uitdagingen en kansen liggen. Samen met de inwoners en partners werken we aan een algehele verbetering en versterking van de buurt. Zodat deze buurt fijner en gezonder wordt om in te leven.
Groeien naar 25.000 inwoners In het Coalitieakkoord 2022-2026 is de ambitie opgenomen om te groeien naar 25.000 inwoners om ook in de toekomst een krachtige en vitale gemeente te blijven. Wonen is en blijft daarom topprioriteit. We hanteren daarbij een brede aanpak, gebaseerd op bouwen naar behoefte. We zetten zowel in op nieuwbouw als op het aanpassen van bestaande woningen. Daarnaast ontwikkelen we activiteiten om ervoor te zorgen dat mensen makkelijker naar een ander huis kunnen doorstromen en om huizen duurzamer te maken.
3
Aandacht voor bestaanszekerheid en zelfredzaamheid We stimuleren en faciliteren zoveel als mogelijk de zelfredzaamheid en samenredzaamheid van inwoners. We communiceren actief over regelingen voor minima, ondersteunen mensen om problematische schulden te voorkomen, helpen bij het oplossen van schulden en stimuleren het gebruik van voorliggende voorzieningen. Duurzaamheid en klimaatadaptatie In 2025 (en verder) leggen we de focus op de verduurzaming van de gebouwde omgeving. Met name op collectieve processen bij de verduurzaming van buurten en dorpen. Daarbij zetten we maximaal in op lokaal eigendom. Daarnaast besteden we extra aandacht aan hen die de verduurzaming van hun vastgoed niet of moeilijk zelf kunnen betalen. Ook stellen we de Strategie Klimaatadaptatie Losser en het Water- en Rioleringsprogramma in samenhang op. Daarin nemen we de opgaven in zowel de bebouwde omgeving als in het landelijk gebied op. Een veilige gemeente Tot slot. In 2024 hebben we de basis van Team Veiligheid verstevigd. Daardoor kunnen we nu meer en breder inzetten op de aanpak van ondermijning en toepassing van de Wet Bibob. Dankzij de goede samenwerking met de steden Enschede en Gronau pakken we ondermijnende en grensoverschrijdende criminaliteit beter aan. Deze samenwerking intensiveren we in 2025. Binnen de gemeente zijn ook de lijnen met Team Zorg kort.
Zo pakken we signalen op het snijvlak van zorg en veiligheid actief en integraal op. Samen met onze partners houden we de gemeente Losser veilig en leefbaar. Uitgangspunten gemeentebegroting In de voorliggende begroting is uitgegaan van de gebruikelijke uitgangspunten. Voor de indexatie van de algemene belastingen is aansluiting gezocht bij de verwachtingen in het Centraal Economisch Plan van het Centraal Planbureau (CPB). Voor de riool- en afvalstoffenheffing is sprake van 100%-kostendekking. Daarbij houden wij rekening met de lastenverlichting van € 250.000 op de Afvalstoffenheffing, waartoe de raad bij de voorjaarsnota 2023 heeft besloten. Het College van Burgemeester en wethouders van Losser namens deze, Marian Oosterbroek Wethouder financiën
4
Leeswijzer De voorliggende programmabegroting bestaat uit de volgende onderdelen: • • • •
Financieel perspectief: hoofdstuk 1 Beleidsbegroting, bestaande uit: het Programmaplan (hoofdstuk 2) en de verplichte paragrafen (hoofdstuk 3). Financiële positie: hoofdstuk 4 Bijlagen: hoofdstuk 5.
Financieel perspectief In hoofdstuk 1 wordt een toelichting gegeven op het verloop van het middelenkader en het financieel perspectief. Beleidsbegroting De beleidsbegroting bestaat uit het programmaplan en de verplichte paragrafen. Het programmaplan in hoofdstuk 2 is ingedeeld in twee programma's: • •
Programma Onmeunig mooi Losser; Programma Wendbare organisatie en transparant bestuur (of kortheidshalve Wendbare organisatie).
Binnen deze inhoudelijke programma’s wordt gewerkt aan de vijf strategische opgaven. 1. 2. 3. 4. 5.
toekomstbestendig sociaal domein toekomstbestendig wonen en leven toekomstbestendig buitengebied bijdragen aan een beter klimaat wendbare organisatie, transparant openbaar bestuur
De structuur voor de opgaven is opgebouwd volgens de 3 W-vragen, te weten; • • •
Wat willen we bereiken? Wat gaan we ervoor doen? Wat zijn de belangrijkste resultaten in 2025?
Er is een eerste aanzet gemaakt met enkele prestatie-indicatoren, die we de komende jaren verder gaan ontwikkelen om inzicht te krijgen of (strategische) doelen daadwerkelijk worden behaald. De global goals worden hierbij ook betrokken. Voor het opstellen van de gemeentebegroting 2025 is de besluitvorming over de begroting 2024 en de voorjaarsnota 2024 maatgevend. De wijzigingen die zich nadien hebben voorgedaan, zijn aangegeven in paragraaf 1.1 (Financieel perspectief) en zijn daar ook toegelicht. Andere wijzigingen dan deze zijn niet in de begroting verwerkt. Naast de inhoudelijke toelichting per opgave is in de programma's ook het verplichte overzicht per taakveld opgenomen, inclusief de toelichting. Die hebben we vorig jaar in de PB24 in het kader van de verbetering van de leesbaarheid in schemavorm gegoten. In de toelichting op de taakvelden zijn in beide programma's twee tabellen opgenomen: •
5
In de eerste tabel is per taakveld het verloop van de budgetten geschetst, van gemeentebegroting 2024, via de voorjaarsnota 2024 en ontwikkelingen na de voorjaarsnota 2024 tot de bedragen zoals die nu in de gemeentebegroting 2025 staan.
•
In de tweede tabel wordt per taakveld een specificatie aangegeven van de wijzigingen die uit de begroting 2025 voortvloeien. Deze wijzigingen sluiten '1 op 1' aan bij de eerste tabel en bij de verklaring van het begrotingsresultaat in paragraaf 1.1 ('Financieel perspectief') van voorliggende begroting.
In de financiële toelichting op het programma 'Wendbare organisatie en transparant bestuur' geven we evenals voorgaande jaren afzonderlijk inzicht in de 'verdeelde' kosten. De verdeelde kosten bestaan uit: A) rente en afschrijving en B) doorberekening kosten bedrijfsvoering. Het gaat om kosten die niet direct aan een bepaald taakveld toe te rekenen zijn, zoals personeelskosten of de rente die we betalen voor langlopende leningen. Via vastgestelde sleutels worden deze kosten toegerekend aan de taakvelden. In aparte tabellen maken we inzichtelijk hoe deze kosten worden verdeeld. Hoofdstuk 3 bevat de op grond van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) verplichte paragrafen. De paragrafen bevatten de beleidslijnen over een aantal programmaoverstijgende onderwerpen. Ze vormen een dwarsdoorsnede van de programma’s. Hiermee geven ze extra inzicht in de financiële positie. Financiële begroting De financiële begroting in hoofdstuk 4 bevat een uiteenzetting van de financiële positie van Losser. Bijlagen Hoofdstuk 5 bevat een aantal bijlagen met achtergrondinformatie of informatie die verplicht is in het kader van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV).
6
1. Financieel Perspectief
De gemeentebegroting wordt opgesteld: a) met als uitgangspunt de besluitvorming van de raad over de gemeentebegroting 2024 en de voorjaarsnota 2024 (VJN24) b) met verwerking van de mutaties als gevolg van de meicirculaire 2024. c) met actualisering van prijs- en loonindex, inclusief actualisatie van de dienstverleningsovereenkomst (DVO) met Enschede.
7
1.1. Financieel perspectief In deze paragraaf schetsen we het financiële beeld van de voorliggende gemeentebegroting 2025. Begrotingsbeeld In het schema hieronder is het financiële deel van de begroting in een schema vervat. Tabel 1.1.1 (bedragen x € 1.000) Nr. Onderdeel 1
Resultaat Gemeentebegroting 2024
2
3
2025
2026
2027
2028
388
-3.313
-64
0
Resultaat Voorjaarsnota 2024
-3.779
-1.798
-309
716
Begrotingssaldo na VJN2024
-3.391
-5.112
-373
716
Ontwikkelingen na VJN2024
200
85
-20
-107
-3.191
-5.026
-393
609
Begrotingssaldo 2025 tot en met 2028
Verklaring van de bedragen in de tabel 1.1.1: Ad 1 en 2: Uitgangspunt zijn de door de gemeenteraad vastgestelde begroting 2024 en VJN24. Het resultaat van de VJN24 is inclusief het resultaat van de meicirculaire 2024 en sluit (op enkele afrondingsverschillen na) nagenoeg aan bij het resultaat uit de raadsinformatiebrief over de meicirculaire 2024. Ad 3: dit zijn de financiële ontwikkelingen die zich na het vaststellen van de voorjaarsnota hebben voorgedaan. Deze worden hierna verder toegelicht.
Tabel 1.1.2 (bedragen x € 1.000) Nr. Verklaring Ontwikkelingen na VJN24
2025
2026
2027
2028
1
Kostenverdeling
-52
-39
-68
-89
2
Meicirculaire 2024
426
298
222
155
3
Personeel en formatie
-174
-174
-174
-174
Totaal
200
85
-20
-107
1) Kostenverdeling Alle kosten die niet direct aan de programma's en taakvelden kunnen worden toegerekend worden verzameld op de kostenplaatsen. Het gaat dan vooral om kosten voor de bedrijfsvoering. De personeelskosten en de kosten van de dienstverleningsovereenkomst met Enschede zijn hiervan de grootste posten, verder gaat het bijvoorbeeld om huisvesting en materieel. Aan de hand van een vastgestelde verdeelsleutel worden deze kosten aan de programma's en taakvelden toegerekend. Hierdoor ontstaat een klein nadeel.
8
2) Resultaat meicirculaire 2024 In de raadsinformatie naar aanleiding van de meicirculaire 2024 (4 juli 2024) zijn de financiële effecten van de circulaire op het gemeentefonds doorgerekend. In de voorjaarsnota 2024 was deels al op deze effecten geanticipeerd. De hogere uitkering uit het gemeentefonds is voor het overgrote deel bedoeld voor de compensatie van loon- en prijsstijgingen waar gemeenten mee te maken hebben. Voor een deel vindt ook compensatie van de nog resterende bijzondere uitkeringen binnen het Sociaal Domein plaats. Omdat we in de VJN24 al de reële kosten hebben geraamd valt dit voordeel nu vrij in het resultaat. Dit voordeel is dus aanvullend op het beeld dat in de raadsinformatiebrief over de meicirculaire 2024 is geschetst. 3) Personeel en formatie Aanvullend op de actualisatie van de formatie en bezetting houden we in de begroting rekening met een aantal kosten waarmee we in de VJN24 nog geen rekening mee hebben gehouden, zoals verhoging van budgetten voor flankerend personeelsbeleid. Te denken valt aan scholingskosten, door uitbreiding van de formatie.
9
1.2. Verloop incidenteel en structureel saldo Vertrekpunt van tabel 1.2.1 is de regel 'Begrotingssaldo 2025 tot en met 2028' uit tabel 1.1.1. Tabel 1.2.1 Structureel en incidenteel begrotingssaldo (bedragen x € 1.000) Saldoverloop (bedragen x € 1.000)
2025
2026
2027
2028
1
Begrotingssaldo 2025
-3.191
-5.026
-393
609
2
Af: Saldo incidentele baten en lasten
-4.975
-3.893
170
18
3
Structureel saldo financieel perspectief GB2025
1.783
-1.133
-564
591
Toelichting: Het BBV schrijft voor dat de meerjarenraming in de begroting ook een overzicht bevat van de geraamde incidentele baten en lasten per programma. Dit overzicht is opgenomen in hoofdstuk 4.4. Het saldo van incidentele baten en lasten is van belang. Dit om aan te kunnen tonen dat zowel op de korte als de lange termijn geen structurele lasten worden gedekt met incidentele baten. Dit structurele saldo is ook voor de provincie van belang in het kader van het Interbestuurlijk toezicht (IBT) en dient positief te zijn. Het structurele saldo blijkt uit de regel 'Structureel saldo financieel perspectief' in de tabel hier boven. Voor de jaren 2025, 2026 en 2027 wordt een tekort geraamd van respectievelijk € 3.191.000, € 5.026.000 en € 393.000, 2028 sluit met een overschot van respectievelijk € 609.000. Daarbij dient bedacht te worden dat de tekorten een incidenteel karakter hebben en daarmee ook incidenteel kunnen worden gedekt. De gevolgen van de kortingen van het rijk vanaf 2026 zijn overigens ook duidelijk zichtbaar. Het structurele saldo, dat in 2025 € 1,8 mln. positief is, valt met € 2,9 mln. terug. Het jaar 2026 wordt om die reden ook wel het ‘ravijnjaar’ genoemd. In 2025 en 2028 is sprake van een reëel en structureel sluitend financieel perspectief. Dat betekent dat alle structurele lasten ook gedekt zijn door structurele baten.
Mede door de hiervoor al genoemde kortingen van het rijk sluiten de jaarschijven 2026 en 2027 structureel met een negatief resultaat van respectievelijk € 1.133.000 en € 564.000. Voor het te voeren financieel begrotingsbeleid is het structureel evenwicht van belang. Dit criterium is ook de invalshoek voor de beoordeling van onze begroting door de toezichthouder (college van Gedeputeerde Staten). De Losserse financiële huishouding is dermate robuust, dat de incidentele tekorten in de begroting voor de jaren 2025, 2026 en 2027 alleszins acceptabel zijn. De voorstellen uit de voorliggende begroting betekenen een kwaliteitsimpuls voor de gemeentelijke voorzieningen en een verbetering van het niveau van dienstverlening voor 2025 en volgende jaren. De incidentele dekking uit de algemene middelen is dan ook te rechtvaardigen. Dat blijkt ook uit het meerjarig verloop van de weerstandsratio, die door de negatieve saldi de komende jaren weliswaar daalt maar nog ruim boven de afgesproken bandbreedte van de weerstandsratio van 1,4 - 2,0 blijft.
10
Beleidsbegroting De beleidsbegroting bestaat uit twee onderdelen: het programmaplan en de verplichte paragrafen.
11
2. Programmaplan
De gemeentebegroting is opgebouwd volgens de programma-indeling: 1. Programma Onmeunig mooi Losser 2. Programma Wendbare organisatie en transparant bestuur Binnen de verschillende begrotingsprogramma’s is er onderscheid tussen: • •
een ‘going concern’ deel (instandhouding, reguliere werkzaamheden en/of beheer) en; een ‘opgaven’ deel (dynamische werkzaamheden en (beleidsrijke) ontwikkeling).
Binnen het programma Onmeunig mooi Losser zijn de volgende vier opgaven opgenomen: • • • •
toekomstbestendig sociaal domein toekomstbestendig wonen en leven toekomstbestendig buitengebied bijdragen aan een beter klimaat
Binnen het programma Wendbare organisatie en transparant bestuur is de gelijknamige opgave opgenomen. •
wendbare organisatie, transparant openbaar bestuur.
De structuur voor de vijf opgaven is opgebouwd volgens de 3 W-vragen, te weten: • • •
Wat willen we bereiken? Wat gaan we ervoor doen? Wat zijn de belangrijkste resultaten in 2025?
Er is een eerste aanzet gemaakt met enkele prestatie-indicatoren, om inzicht te krijgen of (strategische) doelen daadwerkelijk worden behaald.
12
Verdeling van de baten en lasten per programma In onderstaande grafieken is het totaal van alle baten en lasten per programma opgenomen.
13
2.1. Programma Onmeunig mooi Losser
Deze opgave is omvangrijk en complex. Ze omvat een groot aantal taakvelden. Een deel van deze taakvelden domein heeft een wettelijke grondslag, zoals de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), de Jeugdwet, de Participatiewet, de Wet Schuldhulpverlening, de Wet verplichte ggz en de Wet Publieke Gezondheid. We voeren deze taakvelden in samenhang/integraal uit. Daarbij letten we niet alleen op de wettelijke kaders binnen het sociaal domein, maar kijken we ook naar andere taakvelden. We zetten in op het vergroten van samenredzaamheid, we versterken positieve gezondheid en de leefbaarheid in de buurten/dorpen. Hierin werken we integraal samen met het fysieke domein, inwoners en ketenpartners. Voorbeelden van deze samenwerking zijn de projecten “Samen voor een sterker Overdinkel” en de integrale aanpak van de Vogelbuurt in Losser. Doel A: De bestaanszekerheid voor alle inwoners is gewaarborgd. Wat willen we bereiken? Inwoners die zichzelf onvoldoende financieel kunnen redden ontvangen passende ondersteuning. Zo vergroten we de zelfredzaamheid en participatie in de samenleving. Ons uitgangspunt is dat werk boven uitkering gaat. We voldoen aan de migratieopgave en bieden deze doelgroep passende ondersteuning. Wat gaan we er voor doen? 1. Er is een passend aanbod voor inwoners die niet zonder ondersteuning aan het werk kunnen (beschut werk). 2.
Inwoners met schulden zijn vroegtijdig in beeld en ontvangen ondersteuning op maat. Inwoners worden ondersteund om vaardigheden aan te leren, waardoor problematische schulden worden voorkomen. 3. Met het Jongeren Perspectief Fonds (JPF) zorgen we ervoor dat jongeren tussen de 18 t/m 27 jaar met problematische schulden een kans krijgen en werken aan een toekomstperspectief. 4. Onze minimaregelingen zijn toegankelijk, waardoor het bereik zo groot mogelijk is. 5. We gaan structurele opvanglocaties realiseren, waarmee we opvang bieden aan de verschillende doelgroepen binnen de migratieopgave.
14
Wat zijn de belangrijkste resultaten in 2025 a. Er is een goede samenwerkingspartner gevonden voor de uitvoering van beschut werk waarmee langdurige afspraken zijn gemaakt. De financiële impact wordt meegenomen in de voorjaarsnota van 2025. b. We dienen bij het Rijk een plan in (2025) voor de versterking van de sociale infrastructuur sociale ontwikkelbedrijven om zo in aanmerking te komen voor extra middelen. c. In 2025 starten we het project Simpel Switchen. In deze pilot is het makkelijker om vanuit de uitkering te gaan werken en weer terug te gaan als werken toch (even) niet lukt. d. De inzet van loonkostensubsidie (LKS) is ten opzichte van 2024 met 10% gegroeid. e. Een Regionaal Werkcentrum (RWC) is ingericht. De huidige uitvoeringsorganisaties Werkplein Twente, Leerwerkloket, RMT en Twents Fonds voor Vakmanschap gaan hier in op. f. We bieden budgetcoaching aan, zowel curatief als preventief. We leren inwoners vaardigheden aan om schuldenvrij te worden en te blijven. We voeren de regie in de schuldhulpketen. g. We helpen 5-10 jongeren met behulp van het Jongeren Perspectief Fonds op weg naar een schuldenvrije toekomst. h. We communiceren actief over het aanbod van de minimaregelingen. Inwoners kennen de weg naar de regelingen. De aanvraag voor een regeling is zo eenvoudig mogelijk ingericht. Het gebruik van de regelingen is toegenomen. i.
We behalen de taakstelling voor het huisvesten van statushouders (ca. 50), van Oekraïners (178) en de Spreidingswet (130). Prestatie-indicatoren Omschrijving Aantal uitkeringen per einde van het jaar
2022
2023
2024
2025
269
279
275
275
70
71
71
78
Bron: Dashboard sociaal domein Personen met loonkostensubsidie Bron: Dashboard sociaal domein Deelname Jongeren Perspectief Fonds
10
Bron: Voortgangsrapportage Aan welke global goals draagt het bij?
Doel B: (Jonge) inwoners ervaren gelijke kansen in opgroeien en ontwikkelen. Wat willen we bereiken? Alle (jonge) inwoners groeien gezond en veilig op. We willen dat zij hun talenten ontwikkelen en zoveel mogelijk op eigen kracht meedoen in de samenleving. Ze ervaren kansengelijkheid. Alle inwoners tot en met 23 jaar verlaten het onderwijs met een startkwalificatie. Dit betekent dat zij een diploma op minimaal mbo niveau 2, havo of vwo hebben. We versterken de sociale basis en samenredzaamheid in de wijken en dorpskernen.
15
Wat gaan we er voor doen? 1. We herindiceren alle lopende Jeugdwet en Wmo (dagbesteding en begeleiding) indicaties die afgegeven zijn door de integraal consulenten (ca 400). Wij doen dat door in gesprek te gaan met inwoners die het betreft. 2. Tijdens de overgang en implementatie van het oude naar het nieuwe model van de jeugdhulp en Wmo streven we naar synergie en maken we een kwaliteitsslag. De landelijke Hervormingsagenda Jeugd is hierbij een belangrijk initiatief met naast regionale ook lokaal verplichte taakstellingen. Deze taakstellingen pakken knelpunten in de jeugdzorg aan en maken het jeugdzorgstelsel houdbaar voor de toekomst door nog meer gebruik te maken van algemene voorzieningen. 3. We versterken de sociale basis van onze inwoners door het bieden van een dekkend, voorliggend en lokaal (zorg)landschap. Elke algemene voorziening heeft een integraal consulent als contactpersoon. 4. We gaan bij al onze inspanningen uit van normaliseren (inclusie) en het vergroten van het zelf oplossend vermogen en werken hierbij samen met o.a. het fysieke domein, de inwoners en de ketenpartners in de wijk. Dit draagt bij, om de professionele ondersteuning en zorg, ook op langere termijn, toegankelijk en betaalbaar te houden. 5. We geven uitvoering aan de lokale samenwerkingsagenda onderwijs, door bijvoorbeeld het stimuleren van schoolaanwezigheid. 6.
Door samen te werken met het onderwijs maken we een verschuiving van vindplaats (van hulpvragen) naar werkplaats (preventie) werken we aan kansengelijkheid. We onderzoeken op dit moment welke vorm van zorg intensief onderwijs passend is. 7. We voeren regie op het Innovatieplan om zo licht en dichtbij als mogelijk passende zorg te bieden. Wat zijn de belangrijkste resultaten in 2025 a. 31 december 2025 werken we volledig middels de nieuwe inkoopmodellen jeugdhulp en Wmo welke regionaal zijn ingekocht. Hierdoor blijft de ondersteuning vanuit onze visie zo licht en dichtbij als mogelijk en zo zwaar als nodig toegankelijk voor onze inwoners. b. We hebben het gebruik van algemene voorzieningen meetbaar in beeld gebracht. Zo maken we de verschuiving van geïndiceerde zorg naar een algemene voorziening zichtbaar. c. We bieden ter vaststelling, de gemeenteraad, een integrale visie op onderwijs en educatie aan. Het daarvan afgeleide uitvoeringsprogramma wordt voortvarend opgepakt. d. We breiden het naschoolse aanbod verder uit en bieden zonodig ieder kind een taalklas aan. e. We experimenteren en ontwikkelen nieuwe effectieve pilots, methoden en/of werkwijzen, zodat er een efficiëntere inzet van middelen en budgetten is en de kwaliteit van zorg verbetert (door ondersteuning zo dichtbij en licht als mogelijk).
We zetten direct in op integraal afgewogen landelijke, regionale en lokale ontwikkelingen. f. We zorgen er voor dat binnen 2 jaar een structurele en effectieve vorm van ondersteuning en/of jeugdhulp is georganiseerd op de twee zorgintensieve scholen (NOT-verband) die is ingebed in de bestaande werkwijze.
16
Prestatie-indicatoren Omschrijving Aantal jeugdigen met jeugdhulp per einde jaar
2022
2023
2024
2025
320
375
300
300
282
343
300
300*
Bron: Dashboard sociaal domein Aantal jeugdigen met ambulante zorg per einde van het jaar Bron: Dashboard sociaal domein
* als gevolg van het verschuiven van zorg met verblijf naar ambulant zou je een stijging verwachten. Door gelijktijdig de verschuiving van ambulant naar voorliggend veld te maken proberen we een stijging te voorkomen Aan welke global goals draagt het bij?
Doel C: Inwoners ervaren een inclusieve, betrokken en veilige samenleving. Wat willen we bereiken? •
• • • •
We stimuleren samenwerking vanuit het oogpunt van normaliseren waardoor inwoners van de gemeente Losser zelf- of samenredzaam zijn. Ze doen actief mee aan de samenleving. De gemeente Losser is een plek voor iedereen. Alle inwoners krijgen een kans. We bieden iedereen de mogelijkheid om mee te doen Losser is veilig en leefbaar. We betrekken inwoners bij de opgave. We maken cultuur toegankelijk voor alle inwoners.
Wat gaan we er voor doen? 1. In 2025 geven we invulling aan het Uitvoeringsprogramma "Samen voor een sterker Overdinkel". 2. Het onderdeel Veiligheid wordt integraal opgepakt waarbij we o.a. inzetten op het vergroten van bewustwording ten aanzien van ondermijnende criminaliteit en cybercrime. 3. We organiseren activiteiten gericht op het vergroten van een inclusieve samenleving door samen te werken met inwoners, lokale verenigingen, organisaties en ondernemers. We werken nauw samen met een ervaringsdeskundigengroep die ons adviseert bij beleidsvorming en ondersteunt bij de ontwikkeling en uitvoering van activiteiten. 4. We geven uitvoering aan het in 2024 vastgestelde Preventie en Handhavingsplan Alcohol en Middelengebruik. 5. De uitgangspunten vastgelegd in de Woon-zorgvisie nemen we mee in het volkshuisvestingsplan en andere lopen projecten zoals dementie vriendelijke gemeente en het bevorderen van de doorstroming in de woningmarkt.
17
6. Verbinding en samenwerking in de dorpskernen wordt gestimuleerd door de inzet van een dorpsondersteuner (pilot voor 2 jaar). 7. Middels de pilot Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming versterken we de samenwerking tussen het gedwongen jeugdhulpkader en de lokale toegang (Werk, Inkomen, Jeugd en Zorg). Wat zijn de belangrijkste resultaten in 2025? a. In het uitvoeringsprogramma "Samen voor een Sterker Overdinkel" gaan we samen met inwoners en organisaties uit Overdinkel aan de slag op het gebied van bestaanszekerheid, ondernemen, veiligheid en gezondheid. b. Voor de MKB toegankelijke route worden bedrijven bezocht door een lokale verkenner om ze te certificeren. In het dorp Losser bezoekt de verkenner minimaal 10 ondernemers/winkeliers en in de Lutte minimaal 8. d. De ervaringsdeskundigengroep is minimaal vier keer bij elkaar geweest en faciliteren we in haar adviserende en ondersteunde rol. e. Wij organiseren doorlopend en gedurende de inclusie-week vraaggerichte activiteiten, gericht op het versterken van de inclusieve samenleving. f. Samen met de ervaringsdeskundigengroep maken we het Jaarplan Inclusie 2025. g. Inclusie vormt een integraal onderdeel van onze beleids- en besluitvorming. h. Drank- en middelengebruik onder jongeren (18-23 jaar) is afgenomen in vergelijking met voorgaande jaren. i.
Inwoners van Losser zijn weerbaarder tegen ondermijnende criminaliteit en cybercrime. j. Dorpsondersteuners zijn actief in minimaal 2 dorpskernen. Prestatie-indicatoren Omschrijving
2021
2023
2025
% jongeren dat de laatste 4 weken dronken of aangeschoten is geweest
17%
27%
<=25%
% jongeren dat de laatste 4 weken wiet of hasj gebruikt
3%
2%
<=2%
Bron: gezondheidsmonitor 2023 Jeugd - GGD. 2 jaarlijks. Aan welke global goals draagt het bij?
Doel D: Een samenleving waarin inwoners vitaal kunnen opgroeien en ouder worden.
Wat willen we bereiken? •
• •
18
Inwoners doen zo lang mogelijk mee in de samenleving. Dat doen ze door gebruik te maken van voorzieningen en activiteiten op het gebied van sport, cultuur en recreatie & toerisme. Ontmoeting, meedoen en beleving staan centraal. Inwoners met dementie voelen zich ondersteund, begrepen en veilig in de gemeente Losser. Samen met inwoners zetten we ons in om voorzieningen en activiteiten in stand te houden.
• • •
Inwoners wonen in een beweegvriendelijke omgeving. Dat versterkt de sociale samenhang (cohesie). Inwoners van de gemeente Losser hebben een gezonde en actieve leefstijl. We organiseren passende huisvesting voor onze inwoners, waarnodig in combinatie met zorg en ondersteuning.
Wat gaan we er voor doen? 1. We informeren inwoners actief over het aanbod van ondersteuning en zorg. 2. We faciliteren bedrijven en inwoners om zich actief in te zetten voor een dementievriendelijke samenleving. 3. We zetten ons in om cultuur voor iedereen toegankelijk te maken. 4. We geven verder uitvoering aan het lokaal opgestelde plan van aanpak Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). 5. We ontwikkelen een visie op het bevorderen van de gezondheid van onze inwoners. Wat zijn de belangrijkste resultaten in 2025? a. We gaan het label dementievriendelijke gemeente behalen. b. De ketenaanpak (gewichts- en) gezondheidsproblematiek is neergezet. Met de projecten Kinderen naar Gezond Gewicht (KnGG) en Volwassenen naar Gezond Gewicht (VnGG) worden oorzaken en gevolgen van (gewichts- en) gezondheidsproblematiek aangepakt voor een duurzaam resultaat. c. Met het project "Samen indiceren" helpen we de oudere inwoner van Losser eerder door intensievere samenwerking tussen zorgprofessional en integraal consulent, waarbij we efficiënt gebruik maken van de expertise van de zorgprofessional. d. We bieden de raad een beleidsdocument aan waarin specifieke doelen en actieplannen zijn opgenomen om de gezondheid van de inwoners in Losser te verbeteren.
Dit document bevat maatregelen zoals het bevorderen van gezonde voeding, het stimuleren van lichaamsbeweging, en het verbeteren van de mentale gezondheid door middel van lokale initiatieven en samenwerking met onze partners. e. Er is een uitvoeringsplan woonzorgvisie. f. We voeren pilots uit om cultuur toegankelijker te maken. Prestatie-indicatoren Omschrijving
2022
2023
2024
2025
Aantal inwoners met dagbesteding per einde van het jaar
112
94
100
90
Aantal inwoners met huishoudelijk hulp per eind van het jaar
744
595
770
650
Aan welke global goals draagt het bij?
19
De gemeente Losser is een aantrekkelijk woongebied, door de ligging in nationaal landschap, het hoge voorzieningenniveau, de gunstige ligging aan de A1 en de nabijheid van grootstedelijke voorzieningen. Het dorpse woonklimaat wordt gekenmerkt door rust, ruimte en sociale betrokkenheid. We staan echter voor grote uitdagingen in de leefomgeving. Vraagstukken uit het sociaal domein vragen hierbij mede om een antwoord vanuit het fysieke domein. Integrale opgave om toekomstbestendig te kunnen wonen en leven De kwaliteit van de woon- en leefomgeving is van wezenlijk belang voor de leefbaarheid en gezondheid. Uitdagingen in bebouwd gebied bestaan, naast de ‘traditionele’ onderwerpen wonen, woon- en leefomgeving & maatschappelijke voorzieningen, economie & werkgelegenheid en bereikbaarheid, ook uit de nieuwe uitdagingen zoals energietransitie, klimaatadaptatie, biodiversiteit, circulaire economie én de sociale vraagstukken voor vitale gemeenschappen. De woon- en leefomgeving moet inclusief zijn, sociaal veilig, bruikbaar voor iedereen en uitnodigen voor ontmoeten en verblijven. Al deze uitdagingen komen samen in een beperkte ruimte en vanwege de onderlinge interactie is het aanpakken ervan een ingewikkelde puzzel. We staan daarmee voor de opgave om de omgevingskwaliteit te verbeteren. Dat vraagt om een nieuwe balans.
Er moeten keuzes gemaakt worden voor toekomstbestendig wonen en een toekomstbestendige woon- en leefomgeving. Om de vitaliteit, aantrekkelijkheid en toekomstbestendigheid van onze dorpskernen te behouden en te versterken, werken wij in 2025 aan de volgende ambities, doelen en resultaten.
20
Ambities Wat zijn onze ambities en prioriteiten voor de opgave toekomstbestendig Wonen & Leven voor 2025? 1. ‘Groeiambitie’: groeien naar 25.000 inwoners en het versterken van voorzieningen en infrastructuur Om de kracht van onze gemeente ook voor de toekomst te garanderen is in het coalitieakkoord de ambitie opgenomen om te groeien naar 25.000 inwoners en het versterken van voorzieningen en infrastructuur. Demografische ontwikkelingen, de toekomstige woon-zorgvraag en sociale samenhang vormen hierbij belangrijke aandachtspunten. En de ‘nieuwe’ uitdagingen om toekomstbestendig te zijn (zoals de energie- en warmtetransitie, klimaatadaptatie e.d.) zijn hiermee verweven. Om deze redenen zetten we in 2025 in op een onderbouwing en evenwichtige afweging van de geambieerde groei. De in 2024 geactualiseerde woonvisie en opgestelde woonzorgvisie geven hierbij inzicht en vormen de eerste bouwstenen. Daarnaast gaan we het gesprek aan over hiermee samenhangende vraagstukken, zoals bijvoorbeeld de vraag hoe we een aantrekkelijke woongemeente kunnen zijn voor jongeren, hoe te anticiperen op ontwikkelingen in de zorg, de migratieopgave en welke voorzieningen waar nodig zijn. Dit komt samen in het volkshuisvestingsprogramma dat we in 2025 gaan opstellen.
Het volkshuisvestingsprogramma dient om tot een kwantitatief en kwalitatief goed woningaanbod te komen en dit is een cruciale bouwsteen voor toekomstbestendig wonen en leven in Losser. Daarnaast hebben we nog andere opgaven en ambities die vaak ook een ruimtelijke claim leggen. Daarom gaan we, aanvullend op de woningbouwprogrammering, de samenhang met de genoemde ambities uitwerken: op welke wijze kan het woningbouwprogramma deze ambities ondersteunen of versterken en waar kiezen we voor wonen en waar voor andere functies. Om deze effecten zichtbaar en te maken, maken we gebruik van een 'dashboard' in samenhang met een 'lokatieverkenner'. 2. Gezonde en veilige leefomgeving en leefbaarheid in buurten en dorpen De kwaliteit en toekomstbestendigheid van de woon- en leefomgeving is van wezenlijk belang voor de leefbaarheid en gezondheid van onze inwoners. Vanuit de verbinding van het fysieke domein aan het sociaal domein werken we gebiedsgericht en programmatisch aan overkoepelende thema's als gezonde en veilige leefomgeving en leefbaarheid in de buurten/dorpen. Zo kunnen de ‘woonopgave’, het ‘strategisch assetmanagement’ en de ‘woon-zorgvraag’ in gezamenlijkheid een vliegwiel vormen voor gebiedstransformaties, leefbaarheidsvraagstukken, duurzame samenleving en economie.
Voorbeelden hiervan zijn de Vogelbuurt in Losser en de lopende kwaliteitsimpulsen in Glane, Beuningen en De Lutte en de centrumontwikkelingen in Losser. In 2024 hebben we de basis van het team dat zich bezig houdt met het thema Veiligheid verstevigd. Daardoor kunnen we nu meer en breder inzetten op de aanpak van ondermijning en toepassing van de Wet Bibob. Dankzij de goede samenwerking met de steden Enschede en Gronau pakken we ondermijnende en grensoverschrijdende criminaliteit beter aan. Deze samenwerking intensiveren we in 2025. Binnen de gemeente zijn de lijnen met Team Zorg kort. Zo pakken we signalen op het snijvlak van zorg en veiligheid actief en integraal op. Samen met onze partners houden we de gemeente Losser veilig en leefbaar. 3. Toekomstbestendige bedrijventerreinen In 2024 is gewerkt aan de visie met een investeringsagenda om onze bedrijventerreinen de komende jaren toekomstbestendig te maken. Inzetten op herstructurering en intensivering van bestaande bedrijventerreinen is hierbij een belangrijk aandachtspunt dat samenhangt met
21
onderzoek naar een bredere vraag om bedrijventerreinen. Daarnaast wordt o.a. ingegaan op de grote opgaven die op bedrijventerreinen afkomen, zoals de energietransitie, de omslag naar een circulaire economie en verdergaande digitalisering. We zetten in op het creëren van toekomstbestendige bedrijventerreinen die niet alleen economisch bloeiend zijn, maar ook bijdragen aan een duurzaam en aantrekkelijk vestigingsklimaat. Om deze ambitie te behalen is de uitvoering van een groot aantal samenhangende acties met partners, stakeholders en betrokkenen noodzakelijk. Met de beschikbare middelen nemen we als gemeente een actieve rol in, in het ondersteunen van onze ondernemers, in te zetten op het intensiverings-potentieel, het opzetten van subsidieregelingen en het verruimen van ontwikkelmogelijkheden. Doel A: Wonen; passende en betaalbare huisvesting voor iedereen in elke levensfase. Wat willen we bereiken? We streven naar een passende en betaalbare huisvesting voor al onze inwoners, in elke levensfase. 'Wonen' is echter meer dan alleen een dak boven het hoofd. Woningen dienen toekomstbestendig te zijn en het woonklimaat en omgevingskwaliteit zijn essentieel voor de leefbaarheid in onze kernen. Wat gaan we daarvoor doen? 1. We bouwen naar behoefte en zetten in op herstructurering, transformatie en nieuwbouw. 2.
We ontwikkelen strategieën om de doorstroming en toegankelijkheid van de bestaande woningvoorraad te bevorderen. 3. We zetten 'wonen' in als vliegwiel voor integrale gebiedstransformaties om daarmee een impuls te geven aan de vitaliteit en leefbaarheid in onze kernen. 4. We nemen een actieve rol in om het bestaande woningbestand te verduurzamen (drinkwater- en energiezuinigheid, duurzame energievoorziening, circulair materiaalgebruik, c.a.). Wat zijn de belangrijkste resultaten in 2025: a. De 'Groeiambitie' is concreet gemaakt. We zetten in op een onderbouwing en evenwichtige afweging van de geambieerde groei. Het Volkshuisvestingsprogramma 2025 dient om te komen tot een kwantitatief en kwalitatief goed woningaanbod. Daarnaast hebben we nog andere opgaven en ambities die vaak ook een ruimtelijke claim leggen. Daarom gaan we, aanvullend op de woningbouwprogrammering, de samenhang met de andere opgaven en ambities uitwerken: op welke wijze kan het woningbouwprogramma deze ambities versterken en waar kiezen we voor wonen en waar voor andere functies. Om deze effecten zichtbaar te maken, maken we gebruik van een 'dashboard' in samenhang met een 'lokatieverkenner'. Hiermee hebben we de handvatten om samen het gesprek aan te gaan. b. Het Volkshuisvestingsprogramma is vastgesteld.
Hierbij is onder andere de 'Groeiambitie', de geactualiseerde woningbouwopgave en de woonzorgvraag betrokken. c. In 2025 zijn er circa 100 woningen toegevoegd aan de woningvoorraad (opgeleverd) en de juridische plancapaciteit is vergroot met 150 tot 200 woningen. d. In 2024 is het instrumentarium ter bevordering van de doorstroming en toegankelijkheid van de bestaande woningvoorraad verkend. Hieruit zijn in 2025 het beleidskader voor woningsplitsing en kavelsplitsing uitgewerkt en is in regionaal verband een urgentieverordening opgesteld. e. De meerjarige prestatieafspraken met Domijn, SHBL en Woonzorg Nederland zijn geactualiseerd voor 2026. f. De herijking van de Woondeal is in 2025 afgerond.
22
g. In het kader van de gebiedsgerichte aanpak van de Vogelbuurt, is een pilotonderzoek gestart naar mogelijkheden om de bestaande woningvoorraad te verduurzamen. Dit wordt uitgevoerd onder regie van de opgave 'Bijdragen aan een beter klimaat', doch draagt bij aan de doelstelling 'passende en betaalbare huisvesting' omdat energielasten een steeds groter deel uitmaken van de totale woonlasten. Prestatie-indicatoren De ontwikkeling van het aantal geregistreerde woningen in Losser geeft een algemene indicatie over de voortgang van de woningbouwopgave.
Prestatie 2025: In 2025 zijn er circa 100 woningen toegevoegd aan de woningvoorraad (opgeleverd). Aan welke global goals draagt het bij?
23
Doel B1: Omgevingskwaliteit; een gezonde, veilige, kwalitatief hoogwaardige, aantrekkelijke en klimaatrobuuste woon- en leefomgeving met voldoende en bereikbare voorzieningen. Wat willen we bereiken? Een toekomstbestendig woon-, werk- en leefklimaat, welke bijdraagt aan de doelstellingen vanuit het sociaal domein. De omgevingskwaliteit staat centraal bij ons streven naar vitale, aantrekkelijke en toekomstbestendige woonkernen. Wat gaan we daarvoor doen (vanuit bereikbare maatschappelijke voorzieningen en integrale veiligheid)? 1. We zetten 'wonen' in als vliegwiel voor integrale gebiedstransformaties om daarmee een impuls te geven aan de vitaliteit en leefbaarheid in onze kernen. 2. We zetten ons instrumentarium in op behoud, versterking en bereikbaarheid van basisvoorzieningen en het verenigingsleven. 3. We continueren onze inzet op realisatie en functieversterking van Kulturhusen c.a. in alle woonkernen. 4. We geven uitvoering aan het Integraal Huisvestingsprogramma Onderwijs. 5. We zetten in op Integraal Veiligheidsbeleid. 6. We werken aan aantrekkelijke dorpscentra die uitnodigen tot 'ontmoeten'. Wat zijn de belangrijkste resultaten in 2025 (bereikbare maatschappelijke voorzieningen en integrale veiligheid): a. In 2025 is het gebied "kern Losser" uitgewerkt als onderdeel van de gefaseerde gebiedsgerichte uitwerking van het Omgevingsplan Losser. b.
Ten aanzien van het integraal veiligheidsprogramma worden in 2025 de volgende resultaten beoogd: - Er is nieuw integraal veiligheidsbeleid met bijbehorende uitvoeringsplannen opgesteld. - Binnen de beleidskaders vindt 100% Bibob toetsing plaats. - Ondermijning is bestreden door middel van integrale en gerichte interventies naar aanleiding van signalen en het twee keer per jaar uitvoeren van integrale controles gericht op de aanpak van ondermijning. - De bewustwording en weerbaarheid van zowel de organisatie als de inwoners van de gemeente Losser tegen ondermijning is vergroot. Dit door middel van het geven van presentaties aan medewerkers over het herkennen van signalen en het thema ondermijning ieder kwartaal bij inwoners onder de aandacht brengen via weekblad De Week van Losser en sociale media. c. Het Kulturhus Glane is gerealiseerd en wordt geëxploiteerd door en voor inwoners van Glane. d. Het bouwproces voor het ‘Dorpshuis/Mariaschool Beuningen’ is gestart (onder voorbehoud van voortgang van het proces van vergunningverlening). e. In 2025 heeft de raad een besluit genomen over de realisatiefase met betrekking tot de herinvulling van de Aloysiuslocatie. f. Het onderzoek naar de haalbaarheid en betaalbaarheid van het voorkeursscenario voor de nieuwe sporthal in De Lutte is afgerond en besluitvorming daarover heeft plaatsgevonden. g.
Vanuit het integraal Huisvestingsplan Onderwijs zijn, in nauwe samenwerking met het schoolbestuur, de businesscases voor de basisscholen Pax Christi en Veldzijde afgerond. h. Er heeft besluitvorming plaatsgevonden over de toekomst van het huidige afvalbrengpunt. Dit betrekken wij, rekening houdend met de circulaire ambities van de gemeente, bij het nog op te stellen 'Grondstoffenplan' .
24
Doel B2. Omgevingskwaliteit: een gezonde, veilige, kwalitatief hoogwaardig ingerichte, aantrekkelijke, groene en klimaat adaptieve woon- en leefomgeving Wat willen we bereiken? Een toekomstbestendig woon-, werk- en leefklimaat, welke bijdraagt aan de doelstellingen vanuit het sociaal domein. De omgevingskwaliteit staat centraal bij ons streven naar vitale, aantrekkelijke en toekomstbestendige woonkernen. Wat gaan we daarvoor doen (vanuit de fysieke leefomgeving) 1. We werken aan aantrekkelijke dorpscentra die uitnodigen tot 'ontmoeten'. 2. We werken continu aan een gezonde leefomgeving en een hoge ruimtelijke kwaliteit. 3. We richten onze woonkernen klimaatadaptief en natuurinclusief in en creëren ruimte voor groen-blauwe structuren in verbinding met het landelijk gebied. 5. We creëren meerwaarde vanuit het 'strategisch assetmanagement'. Wat zijn de belangrijkste resultaten in 2025 (gezonde, veilige, kwalitatief hoogwaardig ingerichte, aantrekkelijke, groene en klimaat adaptieve woon- en leefomgeving)? a. De ‘Strategie Klimaatadaptatie Losser’ en het Water- en Rioleringsprogramma zijn in samenhang opgesteld en vastgesteld. Hierin zijn zowel de opgaven en ontwikkelingen in bebouwd gebied, als in het landelijk gebied opgenomen. Hierbij is aangehaakt bij de landelijke maatlat, zodat o.a. ook 'biodiversiteit' hieronder valt (mede verwoord in een uitgangspuntennota 'Groen'). b.
De beleidsnota 'Kwaliteit openbare ruimte' is opgesteld. c. Binnen het programma ‘Kwaliteitsimpuls De Lutte’ is het deelproject 'Beatrixstraat en omgeving' gerealiseerd en is gestart met de uitvoering van deelprojecten uit de dorpsranden die samenlopen met externe ruimtelijke ontwikkelingen (waaronder het voormalige centrumgebied Luttermolenveld). d. Als onderdeel van de gebiedsgerichte aanpak Beuningen is de uitvoering van de nieuwe ontworpen openbare ruimte gestart (ontmoetingsgebied/schoolplein, inclusief omliggende ruimte). Deze openbare ruimte is in samenhang met het Dorpshuis/Mariaschool ontworpen. e. Het ontwerp voor de Gronausestraat in Glane, als onderdeel van de bestaande visie Kwaliteitsimpuls Glane, is vastgesteld, investeringsbeslissingen hebben plaatsgevonden en het technische voorbereidingsproces is gestart. f. Het ontwerp voor de ‘blauwe ader structuur’ in Overdinkel (tussen randbebouwing en Ruhenbergerbeek) is gereed en de technische werkvoorbereidingen zijn gestart. Dit betreft klimaatadaptieve maatregelen in zowel de kern Overdinkel als in het nabije buitengebied, in nauwe samenhang met de provinciale bossenstrategie en de opgave ‘toekomstbestendig buitengebied’. g.
De herijking van het masterplan ‘Parapluplan centrum Losser’ is afgerond (gebaseerd op de ‘vier-pijler’ aanpak: vastgoedontwikkeling, integrale ontwikkeling openbare ruimte, concept voor breed centrummanagement en het stimuleren van investeringen door centrumondernemers). h. Er wordt verder gewerkt aan het programma ‘Beken & Bleken van Losser’ / Erfgoeddeal: - de uitvoering van de klimaatadaptieve restauratie van het rijksmonument 'De Bleek’ is afgerond; - het ontwerp voor de 'klimaatadaptieve dorpsbeek’ is geheel geïntegreerd in fase II van de centrumontwikkelingen Losser (‘Parapluplan centrum Losser’); - de uitvoering van het onderdeel aquathermie (verduurzaming van het zwembad met effluentstroom uit de RWZI) is afgerond;
25
- vanuit het onderdeel 'leeromgeving' is het project gestart om Beken & Bleken te vermarkten en te verankeren in het regionale textielthema. i. Het bouwproces van de gebiedsgerichte aanpak van het project ‘De Muchte’ is in uitvoering (woningbouw als onderdeel van de integrale (her)inrichting van de omliggende woonomgeving). j. Het wijkplan 'Vogelbuurt Losser' is opgesteld. Vanuit de verbinding van het fysieke domein aan het sociaal domein wordt hiermee onder andere invulling gegeven aan de thema's gezondheid/gezonde leefomgeving en leefbaarheid. k. Het ontwerp-, participatie- en aanbestedingsproces voor de herinrichting Enschedesestraat - fase II is doorlopen en de uitvoering is gestart. l. Vervangingsinvesteringen taakveld: de brug 't Zwart is vervangen. Prestatie-indicatoren Een klimaatadaptieve woon-, werk- en leefomgeving van essentieel belang voor de gezondheid van onze inwoners en de leefbaarheid in onze gemeente. In 2025 is de klimaatadaptatiestrategie Losser vastgesteld. Daarin is vastgelegd wat onze ambities zijn en op welke klimaatthema's we willen monitoren. Aan welke global goals draagt het bij?
Doel C: Economie en werkgelegenheid; bijdragen aan zelfredzaamheid, door lokale en regionale werkgelegenheid en economie te bevorderen. Wat willen we bereiken? Vanuit het fysieke domein bijdragen aan het maatschappelijk effect 'zelfredzame inwoners'. Wat gaan we daarvoor doen? 1. We werken aan aantrekkelijke, levendige en economisch goed functionerende dorpscentra door uitvoering te geven aan de detailhandelsvisie, positionering en profilering, het ontwikkelen van vormen van 'centrummanagement', de dorpscentra te verbinden met recreatieve routenetwerken en de ruimtelijke kwaliteit te borgen. 2. We bevorderen Recreatie en Toerisme, Erfgoed en Cultuur door samen met partners uitvoering te geven aan regionale marketingstrategien, het uitbouwen van de recreatieve hoofdstructuur en (regionale) routenetwerken, het faciliteren van dag- en verblijfsrecreatie en in te zetten op behoud, versterken en vermarkten van ons erfgoed. 3. We bevorderen het ondernemers- en vestigingsklimaat door samen te werken met partners om de regionale economie en werkgelegenheid te bevorderen, het inzetten van bedrijfscontactfunctionarissen en de inzet op revitalisering (inclusief 'beter benutten') en het toekomstbestendig maken van bestaande bedrijventerreinen. Wat zijn de belangrijkste resultaten in 2025? a.
De pleinontwikkeling in het centrum van De Lutte is gerealiseerd en het flankerende participatieproject 'Gastvrij De Lutte' (samenwerkingsproject met de dorpsraad De Lutte) is afgerond. b. Binnen het programma Centrumontwikkelingen Losser-fase II is het concept voor “structureel en breed centrummanagement” ontwikkeld, om daarmee te borgen dat ook op langere termijn het centrum van losser aantrekkelijk is, levendig en economisch goed functioneert en daarmee bijdraagt aan de leefbaarheid van de kern.
26
c. Het ambitiedocument ‘Recreatie & Toerisme', bestaande uit een strategisch ontwikkelkader met programmalijnen en een uitvoeringsprogramma, is vastgesteld. Er zijn minimaal drie projecten uit het uitvoeringsprogramma gestart. d. De cultuurhistorische waardenkaarten zijn opgesteld en het proces om te komen tot een landschapsbiografie van de Dinkel is gestart. e. Oplossingsrichtingen ten behoeve van realiseren van ontbrekende schakels in het recreatieve wandelroutenetwerk rondom Stuwwal/ Dinkeldal en de Lutte/ Lutterzand zijn verkend. Waar mogelijk zijn afspraken gemaakt met grondeigenaren over toegankelijkheid, inrichtingsmaatregelen en vergoedingen. f. Er is, gezamenlijk met andere gemeenten in de regio, geïnvesteerd in achterstallig onderhoud van regionale recreatieparken. g. Het project om de resultaten van het project Erfgoeddeal/'Beken & Bleken van Losser' structureel te vermarkten door deze te verankeren in regionale thema's als 'Textiel' en ''Zandsteen, is gestart. h. De visie voor het toekomstbestendig maken van bedrijventerreinen (inclusief investeringsagenda) is vastgesteld. i. Het Ondernemersloket heeft verder vorm gekregen en is het goed bekend bij de ondernemers. j. Er is actief ingezet op het versterken van de winkelstructuur van de kernen Losser, Overdinkel en De Lutte door samen met de winkeliers invulling te geven aan leegstaande panden.
We zetten in op acquisitie en pop up activiteiten. k. We besteden aandacht aan de dag/week van de ondernemer. l. We organiseren minimaal één activiteit om ZZP'ers elkaar te laten ontmoeten. Aan welke global goals draagt het bij?
Doel D: Bereikbaarheid; voorzieningen en bestemmingen zijn op een duurzame wijze, structureel vlot en verkeersveilig, bereikbaar voor iedereen. Wat willen we bereiken? We streven ernaar dat voorzieningen en bestemmingen zijn altijd vlot bereikbaar zijn voor iedereen. Dit doen we zo duurzaam en verkeersveilig als mogelijk. Wat gaan we daarvoor doen? 1. We bevorderen de transitie naar een duurzaam mobiliteitssysteem (bestaande uit alle modaliteiten). 2. We werken aan hoogwaardige (fiets-)verbindingen tussen onze woonkernen en buurgemeenten. 3. We werken aan het duurzaam veilig inrichten van onze wegen en infrastructuur door functie, gebruik en inrichting met elkaar in balans te brengen. Wat zijn de belangrijkste resultaten in 2025: a. Het gezamenlijk met de provincie uitgevoerde onderzoek naar de gewenste inrichting van de N731, ter hoogte van de kern Losser, is afgerond. Dit onderzoek heeft raakvlakken met het uitgevoerde onderzoek naar verkeersveiligheid op de N374 buiten de bebouwde kom. b. Het beleidsplan Mobiliteit is vastgesteld. Aansluitend neemt ons college een besluit omtrent het uitvoeringsprogramma.
27
c. Op urgente locaties in het buitengebied is een aanvang gemaakt met het aanbrengen van bermverharding. Voor toepassing op andere locaties wordt gewerkt vanuit het beleid zoals dat in 2025 wordt vastgesteld middels het beleidsplan Mobiliteit. Hierin heeft kaderstelling plaatsgevonden over 'functie, inrichting en gebruik' van o.a. wegen in het buitengebied. Op basis van deze uitwerking wordt bepaald welke maatregelen op welke locatie in het buitengebied het beste kunnen worden toegepast. Het aanbrengen van bermverharding is daarbij één van de mogelijke maatregelen.
Aan welke global goals draagt het bij?
28
We staan als gemeente voor grote uitdagingen op het gebied van klimaatverandering en grondstoffen schaarste. Wereldwijd verandert het klimaat, veroorzaakt door de broeikasgassen in de atmosfeer door menselijk handelen. Om dit tegen te gaan, zijn er in Parijs (2015) afspraken gemaakt zodat de aarde niet meer dan 1,5 graden opwarmt. Er is een ambitie vastgesteld om de CO2-uitstoot ten opzichte van 1990 in 2030 met 55% verminderd te hebben. In 2050 moet dit met 95% zijn afgenomen. Nederland heeft dit vastgelegd in de klimaatwet. De tweede uitdaging is dat grondstoffen, door overconsumptie, sneller gedolven en gebruikt worden dan de aarde nieuwe grondstoffen kan genereren. Om dit tegen te gaan heeft Nederland de ambitie om in 2030 50% minder primaire grondstoffen te gebruiken en in 2050 volledig circulair te zijn. Losser heeft in het kader van het klimaatakkoord wettelijke taken opgedragen gekregen. Naast deze wettelijke taken heeft Losser ambities. Deze zijn vastgelegd in de Toekomstvisie Losser Duurzaam 2040 en het coalitieakkoord. Het betreft hier uitdagende transities die hun doel in 2050 moeten hebben bereikt. Daarvoor is veel focus, tijd en capaciteit nodig. Zowel de Raad (tot 2027) als het Rijk (tot 2030) hebben middelen beschikbaar gesteld. De focus op deze transities wordt alleen maar intenser.
Losser is voortvarend aan de slag gegaan en is in dit kader personele verplichtingen aangegaan. Uitgangspunten hierbij zijn: ‘kennis en kunde’ in eigen organisatie en ‘slim samenwerken’. In 2025 (en verder) wordt de focus meer gelegd op de verduurzaming van de gebouwde omgeving. Met name collectieve processen bij verduurzaming van buurten en dorpen waarbij maximaal wordt ingezet op lokaal eigendom. Daarnaast wordt extra aandacht besteed aan hen die de verduurzaming van hun vastgoed niet of moeilijk zelf kunnen betalen. Om de gemeente Losser ‘groen & gezond’ door te kunnen geven aan de volgende generatie, werken wij in 2025 aan de volgende doelen en resultaten*. *Disclaimer: In de klimaatopgave hebben we te maken met transities waarin veel onzekerheden zitten, hierom is het belangrijk om flexibel mee te kunnen bewegen met nieuwe ontwikkelingen.
29
Doel A. Losser klimaat robuust in 2050 Wat willen we bereiken? Een klimaat robuuste leefomgeving, hiermee bedoelen we klimaatbestendig wonen, werken en verplaatsen door: voldoende biodiversiteit en groen, een gezonde bodem, minimale overlast van water of droogte, slim (openbaar) vervoer en voldoende laadpunten. Wat gaan we ervoor doen? 1. Middels de klimaatadaptatiestrategie geven we richting aan onder andere de onderwerpen hitte, droogte en wateroverlast. 2. We betrekken inwoners bij de uitvoering van de klimaatadaptatiestrategie. 3. We verbeteren de laadinfrastructuur van de gemeente Losser. Wat zijn de belangrijkste resultaten in 2025? a. Een aantal van de activiteiten van het uitvoeringsprogramma klimaatadaptatiestrategie is opgepakt (er vanuitgaand dat uitvoeringsprogramma in 2025 is vastgesteld). De klimaatadaptatiestrategie en de uitvoeringsagenda worden onder regie van de opgave “Wonen & leven” uitgevoerd. b. Er zijn minimaal drie bewustwordingscampagnes uitgevoerd in het kader van klimaatrobuuste leefomgeving. c. Er zijn minimaal 6 extra laadpalen geplaatst in 2025.
Aan welke global goals draagt het bij?
Doel B. Losser 100% circulair in 2050 Wat willen we bereiken? Een circulaire economie, hieronder verstaat de gemeente een maatschappij zonder afval, waarin duurzaam inkopen, consuminderen, hergebruiken, deelgebruiken, reparatie en andere circulaire methodes de norm zijn bij het gebruik van grondstoffen. Wat gaan we ervoor doen? 1. Onderdelen van het uitvoeringsprogramma circulaire economie worden uitgevoerd. 2. We maken de verschillende afvalstromen in de gemeente Losser zichtbaar, zodat we beleidskaders voor grondstoffeninzameling vast kunnen stellen. 3. Alle circulaire activiteiten van ondernemers binnen de gemeente Losser worden inzichtelijk gemaakt. Wat zijn de belangrijkste resultaten in 2025: a. De interne campagne circulair inkopen is, in het kader van de verduurzaming van de eigen organisatie, uitgevoerd. b. De interne trainingen Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (MVOI) zijn georganiseerd in het kader van de verduurzaming van de eigen organisatie. c. Er is een leidraad Circulariteit voor projecten opgesteld. d. Er is een interactieve kaart gemaakt waarop circulaire activiteiten en ondernemers te zien zijn. e. Een grondstoffenplan is vastgesteld (minder afval, meer grondstoffen).