Losser Accountantsverslag 2020 definitief WG.pdf
Tekst van het document
Accountantsverslag 2020
Gemeente Losser 2 juli 2021
Deloitte Accountants B.V. Meander 551 6825 MD Arnhem Postbus 30265 6803 AG Arnhem Nederland Tel: 088 288 2888 Fax: 088 288 9777 www.deloitte.nl
Aan de gemeenteraad van de gemeente Losser t.a.v. de heer B. Pikula, griffier Postbus 90 7580 AB LOSSER Onderwerp Accountantsverslag 2020
Geachte leden van de raad, Graag bieden wij u hierbij ons accountantsverslag met betrekking tot de controle van de jaarrekening 2020 van de gemeente Losser aan. Deze rapportage beschrijft op hoofdlijnen onze controleaanpak en de belangrijkste aangelegenheden die wij tijdens onze controle in overweging hebben genomen. Wij zijn van mening dat de reikwijdte van onze werkzaamheden en de resultaten daarvan een deugdelijke basis vormen voor ons oordeel over de jaarrekening 2020 van de gemeente Losser.
Datum 2 juli 2021
Wij verstrekken een goedkeurende verklaring bij de jaarrekening 2020 De jaarrekening 2020 is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Losser. Wij hebben bij deze jaarrekening een goedkeurende controleverklaring voor getrouwheid en rechtmatigheid verstrekt.
Ons kenmerk 2107409E6B/DD
Onze controle is uitgevoerd in overeenstemming met de afspraken zoals vastgelegd in de opdrachtbevestiging van 14 september 2020 en ons auditplan van 23 september 2020. Wij bespreken onze bevindingen met de Financiële werkgroep Wij hebben de inhoud van dit concept-accountantsverslag afgestemd met de portefeuillehouder financiën en de concerncontroller en de senior strategisch adviseur financiën. Op 7 juni hebben wij de uitkomsten van onze controlewerkzaamheden en dit accountantsverslag toegelicht aan de leden van de Financiële werkgroep. Mocht u naar aanleiding van ons accountantsverslag nog vragen hebben dan beantwoorden wij die graag. Met vriendelijke groet, Deloitte Accountants B.V. Was getekend: N.R. Fritz RA
Op alle opdrachten verricht door Deloitte, behoudens M&A Diensten, zijn de Algemene Voorwaarden Dienstverlening Deloitte Nederland, januari 2020 gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel onder nummer 24362837 van toepassing. Deloitte Accountants B.V. is ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel te Rotterdam onder nummer 24362853. Deloitte Accountants B.V. is a Netherlands affiliate of Deloitte NSE LLP, a member firm of Deloitte Touche Tohmatsu Limited.
Inhoudsopgave Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Onze belangrijkste conclusies voor de controleverklaring Bevindingen van de controle 2020
4 5 10
De financiële positie van uw gemeente
11
Belangrijkste bevindingen uit onze controle
16
Interne beheersing
24
Interne beheersing
25
Overige aangelegenheden
27
Overige aangelegenheden Bijlagen
28 29
Bijlage A1a - Niet-gecorrigeerde controleverschillen
30
Bijlage A1b - Onzekerheden in de controle
31
Bijlage A2 - In de controle opgenomen aanpassingen
32
Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen
33
Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2020
34
Bijlage C - Onafhankelijkheidsbevestiging
36
Accountantsverslag 2020 | gemeente Losser | 2107409E6EB/DD
3
Bestuurlijke samenvatting controle 2020
Accountantsverslag 2020 | gemeente Losser | 2107409E6EB/DD
4
Onze belangrijkste conclusies voor de controleverklaring Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Onze belangrijkste conclusies voor de controleverklaring Bevindingen van de controle 2020
De financiële positie van uw gemeente Belangrijkste bevindingen uit onze controle
Getrouwheid en rechtmatigheid
Interne beheersing
Interne beheersing
•
Wij hebben een goedkeurende controleverklaring voor getrouwheid en rechtmatigheid verstrekt.
•
De gehanteerde materialiteit voor fouten en onzekerheden bedraagt € 620.000 respectievelijk € 1,86 miljoen.
•
De financiële positie ultimo 2020 is verbeterd ten opzichte van 2019.
•
De weerstandscapaciteit 2020 bedraagt € 16,2 miljoen. Deze weerstandscapaciteit is hoger dan de door de gemeente Losser onderkende risico’s van € 3,9 miljoen. De weerstandsratio is in 2020 toegenomen (4,2 t.o.v. 2,5 per ultimo 2019). De stijging van de ratio wordt met name gerealiseerd door het positieve resultaat 2019 ad € 5,1 miljoen wat voor € 3,6 miljoen is toegevoegd aan de algemene reserve (en daarmee de weerstandscapaciteit verhoogd), anderzijds zijn de gekwantificeerde risico’s gedaald met € 1 miljoen, met name vanwege de lagere grondexploitatie-risico’s.
•
Op basis van onze tussentijdse en jaareinde controlewerkzaamheden hebben wij verbetermogelijkheden geïdentificeerd in de interne beheersingsmaatregelen voor de financiële verslaggeving. Deze hebben wij aan u gerapporteerd in onze boardletter 2020 d.d. 17 december 2020. De belangrijkste tekortkomingen en aanbevelingen hebben wij toegelicht in hoofdstuk 3 van dit accountantsverslag.
•
Wij hebben nog geen dossierreview op de afgegeven ISAE-rapportage rondom de IT-omgeving van de gemeente Enschede kunnen uitvoeren. Mede doordat wij nog niet hebben kunnen vaststellen of de juiste werkzaamheden zijn uitgevoerd ten behoeve van afgifte van de ISAE-rapportage, hebben wij bij onze controle 2020 niet kunnen steunen op de IT-omgeving. Wij hebben daarom gegevensgerichte controlewerkzaamheden verricht, waaronder detailcontroles.
•
Er zijn in 2020 geen belangrijke wijzigingen in de verslaggevingsregels doorgevoerd.
•
Bij de controle hebben wij de door het management toegepaste proces met betrekking tot belangrijke verslaggevingsvraagstukken geëvalueerd. Hierbij valt te denken aan het proces om tot schattingen te komen, zoals bij de grondexploitatie en voorzieningen. Wij zijn van mening dat de verslaggevingsvraagstukken en de toegepaste inschattingen, zijn onderbouwd, redelijk zijn en consistent worden gebruikt.
•
Wij hebben vastgesteld dat het college in het jaarverslag en in de jaarrekening passende aandacht heeft gegeven aan de gevolgen van COVID-19 (coronavirus).
Financiële positie
Overige aangelegenheden
Overige aangelegenheden
Bijlagen Bijlage A1a - Niet-gecorrigeerde controleverschillen
Interne beheersing
Bijlage A1b - Onzekerheden in de controle Bijlage A2 - In de controle opgenomen aanpassingen Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2020 Bijlage C – Onafhankelijkheidsbevestiging
Kwaliteit verslaggeving
Accountantsverslag 2020 | gemeente Losser | 2107409E6EB/DD
5
Onze belangrijkste conclusies voor de controleverklaring Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Onze belangrijkste conclusies voor de controleverklaring Bevindingen van de controle 2020
De financiële positie van uw gemeente Belangrijkste bevindingen uit onze controle
Controleproces
•
Bij de start van de controle was de gemeenterekening gereed, het controledossier was nagenoeg gereed en daarmee heeft de organisatie het samenstelproces sterk verbeterd ten opzichte van voorgaande jaren.
•
Wij hebben de controle van de jaarrekening samen met uw medewerkers uitgevoerd in de bijzondere situatie van thuiswerken als gevolg van COVID-19 (coronavirus). Deze samenwerking hebben wij als constructief ervaren.
•
Wij hebben het proces beoordeeld waarmee het management schattingsposten met betrekking tot de grondexploitatie bepaalt, en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. Een en ander in de context van onze verklaring bij de jaarrekening als geheel.
•
Op grond van de door ons verrichte werkzaamheden inzake de waardering van de grondexploitaties concluderen wij dat de waardering van de voorraad onderhanden werk niet onaannemelijk is.
•
Wij hebben géén controleverschillen (fouten en/of onzekerheden) in de verantwoorde informatie in de SiSa-bijlage 2020 geconstateerd.
•
Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2020 niet strijdig zijn met de WNT en dat de jaarrekening 2020 van de gemeente Losser voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT.
•
Wij verwijzen voor een inhoudelijke analyse van deze overschrijding naar de analyse begrotingsrechtmatigheid zoals opgenomen in de jaarrekening (paragraaf 8.2 en 8.4). Hiermee legt uw gemeente verantwoording af over de rechtmatigheid van de lasten over 2020. De geconstateerde overschrijdingen (lastenkant) die formeel als onrechtmatig worden aangemerkt, hebben - vanwege de directe relatie met hogere opbrengsten - geen gevolgen voor de strekking van onze controleverklaring.
Interne beheersing
Interne beheersing
Grondexploitatie Overige aangelegenheden
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Overige conclusies
Bijlage A1a - Niet-gecorrigeerde controleverschillen Bijlage A1b - Onzekerheden in de controle Bijlage A2 - In de controle opgenomen aanpassingen Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen
Begrotingsrechtmatigheid
Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2020 Bijlage C – Onafhankelijkheidsbevestiging
Accountantsverslag 2020 | gemeente Losser | 2107409E6EB/DD
6
Onze belangrijkste conclusies voor de controleverklaring Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Onze belangrijkste conclusies voor de controleverklaring Bevindingen van de controle 2020
De financiële positie van uw gemeente Belangrijkste bevindingen uit onze controle Interne beheersing
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Overige aangelegenheden
Bijlagen Bijlage A1a - Niet-gecorrigeerde controleverschillen Bijlage A1b - Onzekerheden in de controle Bijlage A2 - In de controle opgenomen aanpassingen Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen
Wij verstrekken een goedkeurende controleverklaring bij de jaarrekening 2020
Wij hebben geen controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot de rechtmatigheid
Wij hebben onze controle van de jaarrekening 2020 van de gemeente Losser uitgevoerd en hebben bij deze jaarrekening een goedkeurende verklaring voor getrouwheid en rechtmatigheid verstrekt.
De in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties over 2020 zijn in alle van materieel belang zijnde aspecten rechtmatig tot stand gekomen, in overeenstemming met de begroting en met de in de relevante weten regelgeving opgenomen bepalingen, zoals opgenomen in het normenkader 2020 dat 10 november 2020 teer kennis name aan de gemeenteraad is aangeboden.
Wij hebben geen niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot het vermogen en resultaat Wij hebben tijdens onze controle geen ongecorrigeerde feitelijke afwijkingen geïdentificeerd die van invloed zijn op het vermogen of het resultaat van de gemeente.
Wij verstrekken een goedkeurende controleverklaring bij de jaarrekening 2020.
Op basis van de uitgevoerde controlewerkzaamheden voor de naleving van de Europese aanbestedingsrichtlijnen hebben wij geen onrechtmatigheden vastgesteld. De begrotingsoverschrijdingen zijn in de jaarrekening toegelicht en bevatten geen onrechtmatigheden die wij hebben mee moeten wegen in ons rechtmatigheidsoordeel.
Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2020 Bijlage C – Onafhankelijkheidsbevestiging
Accountantsverslag 2020 | gemeente Losser | 2107409E6EB/DD
7
Onze belangrijkste conclusies voor de controleverklaring Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Onze belangrijkste conclusies voor de controleverklaring Bevindingen van de controle 2020
De financiële positie van uw gemeente Belangrijkste bevindingen uit onze controle Interne beheersing
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Overige aangelegenheden
Bijlagen Bijlage A1a - Niet-gecorrigeerde controleverschillen Bijlage A1b - Onzekerheden in de controle Bijlage A2 - In de controle opgenomen aanpassingen
Geen feitelijke niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot SiSa Wij hebben geen controleverschillen (fouten en/of onzekerheden) in de verantwoorde informatie in de SiSa-bijlage 2020 geconstateerd. Geen feitelijke niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot de Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) Wij hebben tijdens onze controle geen nietgecorrigeerde feitelijke afwijkingen geïdentificeerd groter dan onze rapporteringsdrempel die van invloed zijn op de WNT. Onze opdracht is ongewijzigd uitgevoerd Met de opdrachtbevestiging heeft u ons opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2020. Naast de opdrachtbevestiging zijn bepalend voor onze controle:
Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen
•
Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2020
Het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (Bado).
•
Het normenkader 2020 dat op 10 november 2020 ter kennis name aan de gemeenteraad is aangeboden.
Bijlage C – Onafhankelijkheidsbevestiging
Er is gedurende het verloop van de controle op geen enkele wijze sprake geweest van een beperking of wijziging in de reikwijdte van onze controle. Wij achten de reikwijdte van onze controle voor 2020 voldoende voor de doelstelling van onze controle. Wij zijn onafhankelijk van de gemeente Losser Ons zijn geen relaties bekend tussen Deloitte Accountants B.V. en haar zusteren/of dochterondernemingen of de member firms van Deloitte Touche Tohmatsu Limited en hun respectievelijke zuster- en/of dochterondernemingen en de gemeente, die naar ons professionele oordeel mogelijk van invloed kunnen zijn op onze onafhankelijkheid. Onze volledige onafhankelijkheidsbevestiging is te vinden in bijlage C bij deze rapportage. Er zijn geen belangrijke wijzigingen in de verslaggevingsregels Significante verslaggevingsgrondslagen en de toepassing hiervan zijn belangrijk voor de presentatie van de financiële positie en de resultaten van uw gemeente.
Daarnaast vereisen zij van het management het toepassen van oordeelsvorming ten aanzien van moeilijke, subjectieve en complexe posities, vaak vanwege de noodzaak om inschattingen te moeten maken over het effect van zaken die inherent onzeker zijn. De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van de gemeente zijn uiteengezet in de toelichting in de jaarrekening 2020. De grondslagen zijn met inachtneming van de voorschriften zoals opgenomen in het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten. De grondslagen zijn aanvaardbaar. Wij hebben het door het college en het ambtelijk management toegepaste proces met betrekking tot belangrijke verslaggevingspraktijken geëvalueerd, en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. Wij zijn van mening dat de verslaggevingsvraagstukken en de toegepaste inschattingen, goed onderbouwd, redelijk zijn en consistent worden gebruikt.
De reikwijdte van onze controle staat omschreven in de opdrachtbevestiging.
Accountantsverslag 2020 | gemeente Losser | 2107409E6EB/DD
8
Onze belangrijkste conclusies voor de controleverklaring Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Onze belangrijkste conclusies voor de controleverklaring Bevindingen van de controle 2020
De financiële positie van uw gemeente
Het jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening
Belangrijkste bevindingen uit onze controle
De gemeenterekening 2020 van uw gemeente bestaan uit:
Interne beheersing
Interne beheersing
•
Het jaarverslag 2020 (programmaverantwoording en verplichte paragrafen).
•
De jaarrekening 2020 (balans met toelichting, overzicht van baten en lasten met toelichting en de SiSa-bijlage).
Overige aangelegenheden
Overige aangelegenheden
Bijlagen Bijlage A1a - Niet-gecorrigeerde controleverschillen Bijlage A1b - Onzekerheden in de controle Bijlage A2 - In de controle opgenomen aanpassingen Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2020 Bijlage C – Onafhankelijkheidsbevestiging
De programmaverantwoording vormt samen met de verplicht voorgeschreven paragrafen (over o.a. het weerstandsvermogen en risicobeheersing, bedrijfsvoering en verbonden partijen) het jaarverslag. Op basis van Nederlandse wetgeving en de Nadere Voorschriften Controle- en Overige Standaarden (NVCOS) 720 is de accountant verplicht bepaalde werkzaamheden uit te voeren met betrekking tot het jaarverslag en de andere informatie die in de gemeenterekening is opgenomen. Als onderdeel van dit vereiste hebben wij de volgende werkzaamheden uitgevoerd: •
Wij hebben vastgesteld dat het jaarverslag de vereiste informatie bevat op basis van artikel 24 lid 2, artikel 25 en artikel 26 BBV.
•
Wij hebben vastgesteld dat het college in het jaarverslag en in de jaarrekening passende aandacht heeft gegeven aan de gevolgen van COVID-19 (coronavirus). Accountantsverslag 2020 | gemeente Losser | 2107409E6EB/DD
9
Bevindingen van de controle 2020
Accountantsverslag 2020 | gemeente Losser | 2107409E6EB/DD
10
De financiële positie van uw gemeente Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Onze belangrijkste conclusies voor de controleverklaring Bevindingen van de controle 2020
De financiële positie van uw gemeente Belangrijkste bevindingen uit onze controle Interne beheersing
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Overige aangelegenheden
Bijlagen Bijlage A1a - Niet-gecorrigeerde controleverschillen Bijlage A1b - Onzekerheden in de controle Bijlage A2 - In de controle opgenomen aanpassingen Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2020 Bijlage C – Onafhankelijkheidsbevestiging
In dit hoofdstuk geven wij op hoofdlijnen een samenvatting van ontwikkelingen in het vermogen en het resultaat van uw gemeente De vermogenspositie van uw gemeente is ten opzichte van 2019 verbeterd In het BBV, de verslaggevingsregels van gemeentes, wordt een duidelijk onderscheid gemaakt tussen resultaatbepaling en bestemming. Alle baten en lasten dienen via het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening te lopen. Er mogen geen baten of lasten rechtstreeks in het eigen vermogen worden gemuteerd. De mutaties in het eigen vermogen vinden plaats door middel van de resultaatbestemming. Het gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten 2020 bedraagt € 1,4 miljoen voordelig. Per saldo is tussentijds € 1,9 miljoen aan de reserves toegevoegd, zodat het uiteindelijk gerealiseerde resultaat over 2020 € 3,3 miljoen voordelig bedraagt. Dit resultaat is afzonderlijk vermeld onder het eigen vermogen in de balans. In het hiernaast opgenomen overzicht hebben wij de ontwikkeling van het eigen vermogen 2018-2020 opgenomen.
Eigen vermogen (in € 1.000)
2020
2019
2018
Eigen vermogen per 1 januari
26.837
23.795
21.575
Tussentijdse resultaatbestemming
-/- 1.871
-/- 2.009
-/- 1.778
Gerealiseerd resultaat
3.298
5.051
3.998
Totaal (‘saldo van baten en lasten’)
1.427
3.042
2.220
Eigen vermogen per 31 december
28.264
26.837
23.795
De omvang van het eigen vermogen ten opzichte van het balanstotaal bedraagt ultimo 2020 34,6% (2019: 36,7% van het balanstotaal). Net als voorgaand jaar is het percentage eigen vermogen / balanstotaal gedaald. Ondanks het positieve resultaat over 2020 is dit percentage gedaald door hogere langlopende schulden (nieuwe lening ad € 5 miljoen), hogere opgenomen kasgeldleningen per ultimo 2020 (€ 9,5 miljoen t.o.v. € 5,5 miljoen). Deze hogere schulden zijn voornamelijk ingezet voor investeringen in materiële vaste activa (per saldo een plus van € 7,5 miljoen), met name voor de nieuwbouw Sporthal de Fakkel en de vervanging van wegen. Saldo baten en lasten Het feitelijke saldo van baten en lasten in een jaar wordt weergegeven als het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten. Daarnaast kent de gemeente ook het gerealiseerde resultaat. Dit is het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemmingen. Deze bestemmingen bestaan uit in de loop van het jaar gedane onttrekkingen uit reserves minus de tussentijdse stortingen in reserves. De stortingen in dan wel onttrekkingen aan reserves vinden plaats op basis van door u genomen besluiten. Het gerealiseerde resultaat is dus mede het gevolg van de politieke besluitvorming.
Accountantsverslag 2020 | gemeente Losser | 2107409E6EB/DD
11
De financiële positie van uw gemeente Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Onze belangrijkste conclusies voor de controleverklaring Bevindingen van de controle 2020
De financiële positie van uw gemeente
Concreet betekent dit voor uw gemeente het volgende:
Belangrijkste bevindingen uit onze controle
Exploitatieresultaat (in € 1.000)
Interne beheersing
Interne beheersing
Totale baten Totale lasten
64.556 -/-
Gerealiseerde saldo van Overige aangelegenheden
Overige aangelegenheden
Bij: onttrekkingen aan Bijlagen Bijlage A1a - Niet-gecorrigeerde controleverschillen Bijlage A1b - Onzekerheden in de controle Bijlage A2 - In de controle opgenomen aanpassingen Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2020 Bijlage C – Onafhankelijkheidsbevestiging
1.427
baten en lasten Af: stortingen in reserves
reserves
63.130
-/-
1.791 3.662
Saldo mutaties reserves
1.871
Gerealiseerd resultaat
3.298
De exploitatie over 2020 laat een positief gerealiseerd saldo van baten en lasten van € 1,4 miljoen zien, ten opzichte van een begroot saldo (na wijziging) van € 0,7 miljoen. Op de begroting (na wijziging) is een voordeel van € 0,7 miljoen behaald.
De grootste mutaties in het saldo ten Saldo van baten en lasten x € 1.000 opzichte van de begroting doen zich voor op € 5.000 diverse programma’s: € 4.000 • Sociaal (€ 0,7 miljoen voordeel). • Fysiek (€ 0,4 miljoen nadeel). € 3.000 • Dienstverlening (€ 0,25 miljoen nadeel). € 2.000 • Algemene dekkingsmiddelen € 1.000 (€ 0,4 miljoen voordeel). • Overhead (€ 130.000 voordeel). €0 2017 2018 2019 2020 In de programma-verantwoording wordt per programma op hoofdlijnen een verklaring Mutaties in reserves x € 1.000 gegeven voor de gerealiseerde afwijkingen volgens staat van baten en lasten ten opzichte van de begroting na wijziging. In de jaarrekening is dit vervolgens € 1.500 samengevat weergegeven in hoofdstuk 3.5 (Begrotingsrechtmatigheid) en hoofdstuk € 500 3.2 (Toelichting op het overzicht van baten en lasten). -€ 500
De gemeente heeft de verschillen toegelicht en de belangrijkste financiële impact hiervan in kaart gebracht. Verderop in deze rapportage gaan wij nader in op de verschillen tussen de begrote en de werkelijke lasten in het kader van de begrotingsrechtmatigheid.
-€ 1.500 -€ 2.500 2017
2018
2019
2020
Gerealiseerd resultaat x € 1.000 € 6.000 € 4.000 € 2.000 €0 2017
2018
2019
2020
Accountantsverslag 2020 | gemeente Losser | 2107409E6EB/DD
12
De financiële positie van uw gemeente Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Onze belangrijkste conclusies voor de controleverklaring Bevindingen van de controle 2020
De financiële positie van uw gemeente Belangrijkste bevindingen uit onze controle Interne beheersing
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Overige aangelegenheden
Bijlagen Bijlage A1a - Niet-gecorrigeerde controleverschillen Bijlage A1b - Onzekerheden in de controle Bijlage A2 - In de controle opgenomen aanpassingen Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2020 Bijlage C – Onafhankelijkheidsbevestiging
Voorspellende waarde van uw begroting
De begroting is voor uw gemeente een belangrijk sturingsinstrument. Het is een kaderstellend document, waarmee door de gemeenteraad aan het college kaders worden meegegeven waarbinnen het beleid kan worden gerealiseerd. Om inzicht te krijgen in de mate waarin uw organisatie in staat is om het gerealiseerde resultaat te voorspellen, hebben wij het resultaat volgens de begroting na wijziging afgezet tegen het gerealiseerde resultaat volgens de jaarrekeningen 2018-2020, beiden exclusief mutaties in de reserves. Over 2020 is het gerealiseerde saldo van baten en lasten nagenoeg gelijk aan het begrote resultaat na wijziging, daar waar voorgaande jaren grote afwijkingen te constateren waren. Baten – begroting vs realisatie (x € 1.000)
Lasten – begroting vs realisatie (x € 1.000)
Saldo van baten en lasten – begroting vs realisatie (x € 1.000)
€ 66.000
€ 80.000
€ 4.000
€ 60.000
€ 2.000
€ 40.000
€0
€ 20.000
-€ 2.000
€ 64.000 € 62.000
Begroting Realisatie
€ 60.000 € 58.000 € 56.000 € 54.000 € 52.000 2018
2019
2020
€0 2018
2019
2020
-€ 4.000
2018
2019
2020
Accountantsverslag 2020 | gemeente Losser | 2107409E6EB/DD
13
De financiële positie van uw gemeente Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Onze belangrijkste conclusies voor de controleverklaring Bevindingen van de controle 2020
De financiële positie van uw gemeente Belangrijkste bevindingen uit onze controle Interne beheersing
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Overige aangelegenheden
Bijlagen Bijlage A1a - Niet-gecorrigeerde controleverschillen Bijlage A1b - Onzekerheden in de controle Bijlage A2 - In de controle opgenomen aanpassingen Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2020 Bijlage C – Onafhankelijkheidsbevestiging
Het weerstandsvermogen is toegenomen Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit vanwege ingeschatte risico’s. Beiden zijn gemuteerd in 2020, per saldo is de ratio met 1,7 toegenomen. Deze forse stijging lichten wij hieronder kort toe.
Ook wordt een inhoudelijke toelichting gegeven op nieuw gedefinieerde en Weerstandscapaciteit gewijzigde risico’s in de top van de (in € 1.000) belangrijkste risico’s. Uw gemeente heeft op basis van deze risico-inventarisatie € 17.000 Benodigd berekend wat de benodigde € 15.000 Beschikbaar weerstandscapaciteit is.
Het berekende bedrag aan specifieke risico’s bedraagt € 3,9 miljoen en is daarmee Beschikbare weerstandscapaciteit € 1 miljoen gedaald ten opzichte van 2019. De door uw gemeente berekende beschikbare De belangrijkste mutatie in de weerstandscapaciteit bedraagt € 16,2 miljoen gekwantificeerde risico’s is de afname van het risico op de grondexploitatieprojecten (2019: € 12,4 miljoen), exclusief het van € 0,9 miljoen. Deze daling is gerealiseerde resultaat. De beschikbare veroorzaakt doordat het risico op weerstandscapaciteit is in 2020 toegenomen door de stijging van de algemene reserve met terugnemen van voortijdig genomen winsten is verminderd. € 3,8 miljoen, grotendeels het positieve resultaat van de jaarrekening 2019. Uw weerstandsvermogen is ruim toereikend Benodigde weerstandscapaciteit De inventarisatie van risico’s die in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing is opgenomen, geeft een indicatie van de financiële omvang van de belangrijkste (specifieke) risico’s. Hierbij is ook rekening gehouden met de kansinschatting van het zich voordoen van het geïdentificeerde risico, om zo de benodigde weerstandscapaciteit te bepalen.
in relatie tot de berekende risico’s. Dit wordt inhoudelijk toegelicht in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing in het jaarverslag (paragraaf 2.2).
€ 13.000 € 11.000 € 9.000 € 7.000 € 5.000 € 3.000 2017
2018
2019
2020
Ratio weerstandscapaciteit 5,00 4,00 3,00 2,00 1,00 2017
2018
2019
2020
Daarbij wordt een doorlopend inzicht gegeven in de grootste risico’s (qua financiële impact en kans) voor uw gemeente, en wordt vermeld welke risico’s zijn verdwenen en/of nieuw zijn geïdentificeerd.
Accountantsverslag 2020 | gemeente Losser | 2107409E6EB/DD
14
15
Accountantsverslag 2020 | gemeente Losser | 2107409E6EB/DD
15
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Onze belangrijkste conclusies voor de controleverklaring Bevindingen van de controle 2020
De financiële positie van uw gemeente Belangrijkste bevindingen uit onze controle Interne beheersing
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Overige aangelegenheden
Bijlagen Bijlage A1a - Niet-gecorrigeerde controleverschillen Bijlage A1b - Onzekerheden in de controle Bijlage A2 - In de controle opgenomen aanpassingen Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2020 Bijlage C – Onafhankelijkheidsbevestiging
Voorraad onderhanden werk
Een belangrijke schattingspost in de jaarrekening is de post voorraad onderhanden werk, oftewel de bouwgronden in exploitatie. De boekwaarde per 31 december 2020 van deze post bedraagt € 5,3 miljoen. Ten behoeve van de waardering van de bouwgronden in exploitatie per balansdatum, dient de gemeente per individuele grondexploitatie te bepalen of de boekwaarde plus de in de toekomst nog te realiseren kosten en opbrengsten, naar de beste inschatting, terugverdiend zal worden. De gemeente Losser schat per 31 december 2020 in dat de totale omvang van de niet terug te verdienen kosten op de gehele grondexploitatie € 0,4 miljoen is. Hiervoor is een voorziening getroffen, die in mindering is gebracht op de bouwgronden in exploitatie. Deze voorziening heeft voor € 0,3 miljoen betrekking op het project “Wonen aan ‘t Dinkeldal”. Ten opzichte van 2019 is de voorziening nagenoeg gelijk gebleven. Het controleproces van de waardering van de voorraad onderhanden werk De risico’s voor de bouwgronden in exploitatie zijn in essentie terug te brengen tot de 5 P’s: Planning, Programmering, Prijs, Plankosten en Parameters.
De 5 P’s vormen de basis voor de actualisatie van de bouwgronden in exploitatie en komen tezamen in de grondexploitatieberekeningen. Bij onze beoordeling van de door de gemeente Losser gehanteerde veronderstellingen voor actualisatie van de bouwgronden in exploitatie hebben wij het volgende in overweging genomen: •
Of de afzonderlijke veronderstellingen redelijk lijken, onderling afhankelijk en intern consistent zijn, en of ze redelijk lijken wanneer ze collectief of in samenhang met andere veronderstellingen worden beschouwd.
•
Of de veronderstellingen in de markt de waarneembare veronderstellingen op passende wijze weerspiegelen; met andere woorden: is er consistentie met de algemene economische omgeving en de economische omstandigheden in/bij de gemeente?
•
Of de veronderstellingen aansluiten op de (vastgestelde) plannen (besluiten) van de raad.
•
Of de veronderstellingen consistent zijn met de ervaringscijfers van de gemeente (met andere woorden: is historische informatie representatief voor toekomstige situaties?).
Wij hebben voor deze gebieden het proces beoordeeld waarmee het management schattingsposten ontwikkelt en beoordeelt, en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd, een en ander in de context van onze verklaring bij de jaarrekening als geheel. Voor de jaarrekening 2020 heeft de ambtelijke organisatie een eerste aanzet gedaan voor het opstellen van memoranda (position papers) ter onderbouwing van de gekozen uitgangspunten in de waardering en opzet van de grondexploitatieprojecten. Deze position papers kunnen nog verder verbeterd worden wat betreft diepgang en tevens is geen zichtbare interne controle op deze position papers uitgevoerd. Derhalve hebben wij zelf aanvullende werkzaamheden uitgevoerd voor onze controle van de jaarrekening 2020. Wij hebben het college verzocht in 2021 meer aandacht te besteden aan het opstellen en controleren van de position papers.
Accountantsverslag 2020 | gemeente Losser | 2107409E6EB/DD
16
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Onze belangrijkste conclusies voor de controleverklaring Bevindingen van de controle 2020
De financiële positie van uw gemeente Belangrijkste bevindingen uit onze controle Interne beheersing
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Overige aangelegenheden
Bijlagen Bijlage A1a - Niet-gecorrigeerde controleverschillen Bijlage A1b - Onzekerheden in de controle Bijlage A2 - In de controle opgenomen aanpassingen Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2020 Bijlage C – Onafhankelijkheidsbevestiging
Geurmeij
De Geurmeij is één van de 2 grootste grondexploitatieprojecten, met een boekwaarde per 31 december 2020 van € 1,9 miljoen (per ultimo 2019 € 2 miljoen). Het verwachte eindresultaat van de Geurmeij bedraagt € 0,2 miljoen. Het project is opgedeeld in 4 fases, waarvan de eerste fase is afgewikkeld en de tweede fase in 2021 wordt afgerond.
Voor toepassing van de POC-methode is het van belang dat het resultaat betrouwbaar kan worden geschat en er moet sprake zijn van verkochte grond en gerealiseerd kosten.
Naleving van de Europese aanbestedingsregels
Naar aanleiding van de uitgevoerde controlewerkzaamheden inzake de naleving van de Europese aanbestedingsrichtlijnen hebben wij geen onrechtmatigheden vastgesteld die een impact hebben op de strekking van onze controleverklaring bij de jaarrekening 2020.
Op grond van het BBV heeft uw gemeente in het boekjaar 2020 € 0,9 miljoen winst genomen op de grondexploitaties (2019 € 2,5 miljoen). De winstname heeft voor € 846.000 betrekking op de grondexploitatie Bij onze controle hebben wij geconstateerd Saller. dat bij de ontwikkeling van het centrumplan Vanwege de veranderende vraag in de markt Losser de omvang en scope van de is uw gemeente gestart met het onderzoeken In overeenstemming met uw besluitvorming opdrachten gedurende de tijd zijn naar andere ontwikkelmogelijkheden voor is in het voorstel voor resultaatbestemming uitgebreid. Bij de start van de ontwikkeling fase 3 en 4. Deze scenario’s zijn niet 2020 de winst voor 50% toegevoegd aan de (2018) was een budget van € 4 miljoen verwerkt in de jaarrekening 2020, aanpassing reserve ‘Grondexploitatie’, tot deze reserve beschikbaar en is op basis van de destijds kan pas verwerkt worden na akkoord van de het vastgestelde maximum van € 1 miljoen bekende scope een onderhandse raad voor een eventueel gewijzigd scenario. heeft bereikt en is het voorstel het restant aanbesteding uitgeschreven. In mei 2021 heeft het college een aantal toe te voegen aan de algemene reserve. Gedurende de ontwikkeling van het scenario’s voorgelegd in de centrumplan Losser heeft de gemeente Conclusie oordeelsvormende raadsvergadering.
Wij ervoor gekozen het ontwikkelgebied en de hebben begrepen dat de raad heeft gekozen uit te voeren werkzaamheden uit te Wij hebben op grond van de door ons voor het verder ontwikkelen conform het breiden. Hierdoor zijn de tot op heden verrichte werkzaamheden inzake de huidige scenario. verstrekte opdrachten ruim € 6 miljoen. waardering van de grondexploitaties Aangezien hier sprake is van uitbreiding van vastgesteld dat de waardering van de Tussentijdse winstneming de werkzaamheden gedurende de voorraad onderhanden werk niet In 2016 (en 2019) heeft de commissie BBV onaannemelijk is. Hierna lichten wij dit voor ontwikkeling die op voorhand niet voorzien waren, past de uitbreiding van de opdracht de notitie Grondexploitaties gepubliceerd. de belangrijkste grondexploitatie toe. aan de betreffende aannemer binnen de Hierin is opgenomen dat voor winstneming de aanbestedingsrichtlijnen. Wij hebben het ‘ percentage of completion (POC) methode’ college geadviseerd zorg te dragen voor moet worden toegepast. Hierbij geldt dat adequate vastlegging van de verstrekte indien aan een aantal voorwaarden is voldaan opdrachten en de overwegingen die hierbij winst moet worden genomen. gemaakt zijn. Accountantsverslag 2020 | gemeente Losser | 2107409E6EB/DD
17
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Onze belangrijkste conclusies voor de controleverklaring Bevindingen van de controle 2020
De financiële positie van uw gemeente Belangrijkste bevindingen uit onze controle Interne beheersing
Interne beheersing
Sociaal domein | Gevolgen corona Wij hebben in de boardletter 2020 gerapporteerd over de bijzondere gevolgen van corona voor het sociaal domein. Hieronder voorzien wij u van een beknopte actualisatie. De financiële gevolgen voor de gemeente zien toe op de volgende onderdelen: •
Overige aangelegenheden
Overige aangelegenheden
Bijlagen
•
Bijlage A1a - Niet-gecorrigeerde controleverschillen Bijlage A1b - Onzekerheden in de controle Bijlage A2 - In de controle opgenomen aanpassingen
Bijlage C – Onafhankelijkheidsbevestiging
Eén van de maatregelen die het kabinet gebruikt om ondernemers te steunen tijdens de coronacrisis is de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo). Als onderdeel van de controle van de SiSa-bijlage heeft de accountant van de gemeente Hengelo (afdeling ROZ) deze regeling gecontroleerd Continueren van reguliere zorg: Voor en op 19 april jl.. een goedkeurende zover mogelijk hebben de zorgverleners controleverklaring verstrekt. De Tozo de reguliere zorg gecontinueerd en uitkeringen (€ 3,4 miljoen) zijn daarmee volstaat ter zake de interne beheersing die juist en rechtmatig verstrekt. in afgelopen jaren voldoende heeft gefunctioneerd. De Nota verwachtingen accountantscontrole Leveren van alternatieve zorg: Voor zover zorgleveranciers de reguliere zorg niet konden continueren, mochten zij alternatieve zorg leveren. De verantwoording en afrekening hiervan vindt op dezelfde wijze plaats als de afrekening van reguliere zorg.
•
Verstrekken van continuïteitsbijdragen: de gemeente heeft € 0,4 miljoen aan continuïteitsbijdragen verstrekt in 2020.
•
Vergoeden meerkosten corona: Deze kosten zien bijvoorbeeld toe op extra beschermingsmiddelen, zoals mondmaskers en handschoenen.
Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2020
Sociaal domein | Tozo
schrijft tevens voor dat de externe accountant een kwalitatieve toets moeten verrichten op uw Misbruik en Oneigenlijk beleid voor de Tozo-regeling.
Wij hebben vastgesteld dat binnen uw gemeente in algemene zin procedures aanwezig zijn om misbruik en oneigenlijk gebruik te detecteren. Ten aanzien van de Tozo-regeling was in 2020 nog geen specifiek beleid voor misbruik en oneigenlijk gebruik opgesteld en is er (nog) geen opvolging gegeven aan de signalen vanuit het Inlichtingenbureau. De uitvoering van het M&O beleid loopt door in 2021. De “Nota Verwachtingen Accountantscontrole SiSa 2020” biedt deze ruimte, mits de gemeente een toereikend M&O-beleid heeft én een controleplan gericht op de opvolging van de IB-signalen.
Afhandeling van de signalen vanuit het Inlichtingenbureau met gevolgen voor eerder afgegeven beschikking Tozo worden verantwoord in de SiSa-bijlage over 2021. Wij adviseren derhalve om in 2021 aandacht te hebben voor de toereikendheid van het M&O beleid zoals onlangs is opgesteld door het ROZ en dat de signalen vanuit het Inlichtingenbureau zullen worden opgevolgd. Sociaal domein | ZIN en PGB Als onderdeel van onze jaarrekeningcontrole hebben het sociaal domein gecontroleerd. De totale besteding voor Zorg in Natura (ZIN) voor WMO (excl. Beschermd Wonen) en Jeugd in 2020 bedraagt € 8,1 miljoen (2019: € 7,3 miljoen) en voor PGB € 439.000 (2019: € 483.000). Daarmee is een stijging van de ZIN-uitkeringen te zien van € 0,8 miljoen ten opzichte van 2019 en een minimale daling van de PGBuitkeringen. Net als voorgaand jaar heeft de gemeente Losser zelf onderzoek gedaan naar de getrouwheid en rechtmatigheid van zowel de ZIN-uitkeringen als de PGB-bestedingen. Deze interne controlewerkzaamheden zien toe op analyses van klachtenregistraties en het herindicatieproces; klanttevredenheidsonderzoeken en mondelinge toetsing van cliëntresponses.
Accountantsverslag 2020 | gemeente Losser | 2107409E6EB/DD
18
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Onze belangrijkste conclusies voor de controleverklaring Bevindingen van de controle 2020
Bijlage A1a - Niet-gecorrigeerde controleverschillen Bijlage A1b - Onzekerheden in de controle Bijlage A2 - In de controle opgenomen aanpassingen Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2020 Bijlage C – Onafhankelijkheidsbevestiging
€ 1.500 € 1.000
€0
Deze kostenoverschrijdingen moeten dan wel goed herkenbaar in de jaarrekening zijn opgenomen. In het kader van de begrotings-rechtmatigheid moet gekeken worden naar de lastenoverschrijdingen per programma. Zoals blijkt uit de hiernaast opgenomen figuur, is op 3 van 7 programma’s een overschrijding van > € 50.000 gerealiseerd. Op de volgende pagina lichten wij deze overschrijdingen kort toe.
13
-19
-€ 500 Het begrotingscriterium is verder verfijnd en uitgewerkt in de Kadernota rechtmatigheid -€ 1.000 2018 van de Commissie BBV.
Het overschrijden van de begroting is altijd onrechtmatig, maar hoeft niet in alle gevallen te worden meegewogen in het accountantsoordeel.
521
236
€ 500
-128
-1.264
-€ 1.500
Accountantsverslag 2020 | gemeente Losser | 2107409E6EB/DD
Onvoorzien
Bijlagen
€ 2.000
VPB
Overige aangelegenheden
2.341
Overhead
Overige aangelegenheden
Naast de controle op de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening 2020, hebben wij de begrotingsrechtmatigheid gecontroleerd. De toe te passen normen voor dit begrotingscriterium zijn gebaseerd op de artikelen 189, 190 en 191 van de Gemeentewet en moeten door de gemeenteraad zelf nader worden ingevuld en geconcretiseerd. Dit gebeurt door middel van de begroting en via de financiële verordening ex artikel 212 van de gemeentewet.
€ 2.500
Algemene dekkingsmiddelen
Interne beheersing
Begrotingsoverschrijdingen zijn toegelicht in de jaarrekening
Verschil begrote en werkelijke lasten (excl. mutaties in reserves) x € 1.000
Dienstverlening
Interne beheersing
Het systeem van budgetbeheer en bewaking moet waarborgen dat de baten en lasten binnen de begroting blijven en dat belangrijke wijzigingen of dreigende overschrijdingen tijdig worden gemeld aan gemeenteraad, zodat deze tijdig (binnen het begrotingsjaar) een besluit kan nemen. Een systeem met onvoldoende waarborgen voor tijdige melding aan de gemeenteraad van budgetoverschrijdingen heeft het risico in zich dat inbreuk wordt gemaakt op het budgetrecht van raad.
Fysiek
Belangrijkste bevindingen uit onze controle
Wij hebben de opzet en het bestaan van de interne controles getoetst tijdens onze controle. Daarnaast hebben wij door middel van een steekproef een aantal dossiers gecontroleerd. Hierbij hebben wij geen afwijkingen geconstateerd.
Sociaal
De financiële positie van uw gemeente
19
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Onze belangrijkste conclusies voor de controleverklaring Bevindingen van de controle 2020
De financiële positie van uw gemeente Belangrijkste bevindingen uit onze controle Interne beheersing
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Overige aangelegenheden
Bijlagen Bijlage A1a - Niet-gecorrigeerde controleverschillen Bijlage A1b - Onzekerheden in de controle Bijlage A2 - In de controle opgenomen aanpassingen Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2020 Bijlage C – Onafhankelijkheidsbevestiging
De geconstateerde kostenoverschrijdingen • Centrumplan Overdinkel € 75.000, die formeel als onrechtmatig worden hiervoor ontvangt de gemeente in 2021 aangemerkt, hebben - gezien de oorzaak en een subsidie voor het project de toelichting - geen gevolgen voor de “Smokkelroute”. Niet onrechtmatig. strekking van onze controleverklaring. Daarnaast zijn op diverse kredieten Kredietoverschrijdingen overschrijdingen gerealiseerd, echter deze zijn onderdeel van een overkoepelend In hoofdstuk 3.3. van de gemeenterekening krediet (bijvoorbeeld Centrumplan Losser, is het “Overzicht kredieten” opgenomen. In fase I, Herinr buitenruimte Erve Boerrigter • Dienstverlening: Bij het opstellen van lijn met uw financiële verordening en als en Afzuigwagen). Hiervoor moet nog de jaarrekening is gebleken dat ruim onderdeel van de rechtmatigheids-controle verrekening plaatsvinden tussen de diverse hebben wij gecontroleerd of de bestedingen kredieten, dit is beknopt toegelicht in € 200.000 meer aan de pensioenbinnen de door de raad vastgestelde voorziening voor (voormalige) hoofdstuk 3.3. Echter het inzicht in de wethouders gedoteerd moest worden grenzen blijven. Op een aantal projecten zij zuivere overschrijdingen is op dit moment dan begroot. Aangezien het op niveau overschrijdingen gerealiseerd: niet eenvoudig in de jaarrekening terug te houden van een “verplichte” vinden.
• Huisvesting Twents Carmel College voorziening is voorgeschreven in het € 2,5 miljoen. Deze overschrijding was Wij hebben het college geadviseerd Bbv, is dit geen onrechtmatigheid die reeds in 2019 gerealiseerd, echter de enerzijds combinatie-kredieten ook als meegewogen moet worden in ons afwikkeling en de opbrengsten was zodanig te presenteren en anderzijds in het accountantsoordeel. gepland in 2020. In 2021 is de kredietoverzicht de nog te verwachten resterende factuur aan het • Onvoorzien: tegenover de hogere kosten op te nemen. Dit laatste is tevens Carmel College verstuurd en dan resteert opgenomen in artikel 3.4. van de financiële lasten, met name veroorzaakt door nog een bedrag ad € 1,1 miljoen hogere doorbelastingen vanuit de verordening 2018. Hiermee geeft het waarover uw gemeente in gesprek is kostenplaatsen, staan ook hogere overzicht ook een doorkijk naar de met de belastingdienst. Telt niet mee in baten. ontwikkeling van de uitputting van oordeel, vanwege compensatie door kredieten in een volgend jaar. Wij verwijzen voor een inhoudelijke direct gerelateerde baten. analyse op de begrotingsrechtmatigheid De andere projecten blijven binnen hun • Video Conferencing Kulturhus Losser naar paragraaf 3.5 krediet. € 34.000 i.v.m. digitalisering door “Begrotingsrechtmatigheid” en paragraaf COVID-19 thuiswerk-situatie. 3.2 van de gemeenterekening.
Hiermee Onrechtmatig, telt vanwege omvang niet legt uw gemeente verantwoording af mee in oordeel. over de rechtmatigheid van de lasten over 2020. •
Sociaal: de overschrijding wordt veroorzaakt door de uitvoeringskosten voor de Tozo (€ 3 miljoen). Dit wordt nagenoeg geheel gecompenseerd door aanvullende rijksbijdragen, derhalve is dit geen onrechtmatigheid die meegewogen moet worden in ons accountantsoordeel
Accountantsverslag 2020 | gemeente Losser | 2107409E6EB/DD
20
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Onze belangrijkste conclusies voor de controleverklaring Bevindingen van de controle 2020
De financiële positie van uw gemeente Belangrijkste bevindingen uit onze controle Interne beheersing
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Overige aangelegenheden
Bijlagen Bijlage A1a - Niet-gecorrigeerde controleverschillen Bijlage A1b - Onzekerheden in de controle Bijlage A2 - In de controle opgenomen aanpassingen Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2020 Bijlage C – Onafhankelijkheidsbevestiging
Sisa-bijlage 2020
Naleving Wet Normering Topinkomens
Samenstelproces gemeenterekening
Wij hebben de SiSa-bijlage gecontroleerd op basis van de Nota verwachtingen accountantscontrole SiSa 2020. Hierbij evalueren wij de getrouwheid en rechtmatigheid van de in de SiSa-bijlage verantwoorde gegevens (indicatoren).
De Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) is met ingang van 2013 van toepassing. Doelstelling van de wet is te verhinderen dat instellingen in de publieke en semipublieke sectoren rechtens in staat zijn bovenmatige bezoldigingen toe te kennen.
Bij de start van de controle was de gemeenterekening grotendeels gereed en was het controledossier eveneens nagenoeg gereed.
De verplichte tabel met fouten en onzekerheden wat betreft deze specifieke uitkeringen is opgenomen in de bijlagen van dit accountantsverslag. Tijdens de controle hebben wij geen financiële fouten of onzekerheden geconstateerd. In de SiSa-bijlage 2020 zijn in totaal 3 nieuwe regelingen opgenomen. Hierdoor hebben wij aanvullende werkzaamheden moeten uitvoeren om de juiste verantwoording van de bestede gelden vast te kunnen stellen. Nul-verantwoordingen Wij willen benadrukken dat u als gemeente zelf verantwoordelijk bent voor de volledigheid van de te verantwoorden indicatoren zoals opgenomen in de SiSabijlage. Indien een ‘0’ is ingevuld, zijn wij bij uw organisatie nagegaan of deze ‘0’ terecht is ingevuld. U hebt dit aan ons bevestigd.
Voor gemeenten geldt dat de gemeentesecretaris en de griffier als topfunctionaris worden aangemerkt. De algemene bezoldiging voor een topfunctionaris mag voor 2020 niet meer bedragen dan € 201.000 per jaar. Daarnaast dienen gemeenten de salarissen openbaar te maken van overige medewerkers (inclusief - als aan bepaalde voorwaarden is voldaan - ingehuurd personeel) die een bezoldiging ontvangen boven deze norm. Ten slotte stelt de WNT een aantal overige eisen, zoals een maximale ontslagvergoeding voor topfunctionarissen van € 75.000.
Wij hebben onze samenwerking met het ambtelijke apparaat als prettig ervaren en hebben vooral een verbetering gezien in de aanlevering van controlespecificaties. Tevens heeft het uitvoeren van een voorcontrole in januari 2021 de druk op de jaarrekeningcontrole in april verlicht. Los van enkele planningstechnische uitdagingen, is het controleproces verder verbeterd ten opzichte van voorgaand jaar.
Wij hebben geconcludeerd dat de WNT-verantwoording zoals opgenomen in de jaarrekening 2020 juist is.
Accountantsverslag 2020 | gemeente Losser | 2107409E6EB/DD
21
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Onze belangrijkste conclusies voor de controleverklaring Bevindingen van de controle 2020
De financiële positie van uw gemeente Belangrijkste bevindingen uit onze controle Interne beheersing
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Overige aangelegenheden
Bijlagen Bijlage A1a - Niet-gecorrigeerde controleverschillen Bijlage A1b - Onzekerheden in de controle Bijlage A2 - In de controle opgenomen aanpassingen Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2020 Bijlage C – Onafhankelijkheidsbevestiging
De beoordeling door het college van burgemeester en wethouders van het risico van materiële fouten in de jaarrekening als gevolg van fraude of overtredingen van wet- en regelgeving Het college van burgemeester en wethouders is primair verantwoordelijk voor het voorkomen en ontdekken van fraude en voor de naleving van wet- en regelgeving. Recente ontwikkelingen laten zien dat de handhaving van anticorruptie-wetgeving aan globalisering onderhevig is, waardoor ook gemeentes in toenemende mate te maken krijgt met anti-corruptieregels. Als onderdeel van onze interim-controle hebben wij uw organisatie gevraagd om inzicht te geven in de eigen inschatting van het risico dat de jaarrekening een materiële afwijking zou kunnen bevatten als gevolg van fraude of van het overtreden van wet- en regelgeving (corporate compliance), inclusief de aard, omvang en frequentie van deze inschattingen, het proces dat u daarbij hanteert, alsook de communicatie daarover met het personeel en met de gemeenteraad (of de financiële werkgroep).
Voorgaande jaren hebben wij het college geadviseerd een interne frauderisicoanalyse op te stellen, ter ondersteuning van de beheersing van frauderisico’s. De interne frauderisicoanalyse komt tot stand door middel van een risicoinventarisatie en -analyse per afdeling. Interne procedures en processen moeten periodiek worden geanalyseerd op de risico’s van fraude en integriteit. Het uitvoeren van een frauderisicoanalyse speelt een cruciale rol in het ontwikkelen en in stand houden van een effectieve interne beheersing. Dergelijke risicoanalyses maken inzichtelijk op welke plaatsen mogelijk niet integer gedrag kan plaatsvinden, en wat de kwetsbare functies, processen en activiteiten zijn. Bovendien dragen ze bij aan het risicobewustzijn en aan het vermogen om snel te reageren in het geval van signalen van fraude. Het opstellen van de frauderisicoanalyse is nog onderhanden. Door andere prioritering is dit niet opgepakt in 2020. Wij hebben begrepen dat de analyse voor het najaar 2021 wordt afgewikkeld.
Tijdens deze gesprekken heeft uw organisatie aangegeven zich bewust te zijn van frauderisico’s, waaronder het belang van corporate compliance en de analyse van corruptievraagstukken.
Accountantsverslag 2020 | gemeente Losser | 2107409E6EB/DD
22
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Onze belangrijkste conclusies voor de controleverklaring Bevindingen van de controle 2020
De financiële positie van uw gemeente Belangrijkste bevindingen uit onze controle Interne beheersing
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Overige aangelegenheden
Bijlagen Bijlage A1a - Niet-gecorrigeerde controleverschillen Bijlage A1b - Onzekerheden in de controle Bijlage A2 - In de controle opgenomen aanpassingen Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2020 Bijlage C – Onafhankelijkheidsbevestiging
Geen wijzigingen in onze initiële inschatting van het frauderisico en geen aanwijzingen voor fraude De primaire verantwoordelijkheid voor het voorkomen en detecteren van fraude berust bij het college van burgemeester en wethouders, inclusief het invoeren en onderhouden van interne beheersingsmaatregelen met betrekking tot de betrouwbaarheid van de financiële verslaggeving, de werking en de efficiency van de bedrijfsvoering, en de naleving van de van toepassing zijnde wet- en regelgeving. Als accountant verkrijgen wij een redelijke, maar geen absolute, zekerheid dat de jaarrekening als geheel geen afwijkingen van materieel belang bevat, als gevolg van fraude of fouten. Bij fraude is het risico dat een afwijking van materieel belang niet ontdekt wordt groter dan bij fouten. Bij fraude kan sprake zijn van samenspanning, valsheid in geschrifte, het opzettelijk nalaten transacties vast te leggen, het opzettelijk verkeerd voorstellen van zaken of het doorbreken van de interne beheersing. Onze controle is uitgevoerd met een hoge maar geen absolute mate van zekerheid, waardoor het mogelijk is dat wij tijdens onze controle niet alle fouten en fraudes hebben ontdekt.
Wij hebben deze accountantscontrole professioneel-kritisch uitgevoerd en professionele oordeelsvorming toegepast in overeenstemming met de Nederlandse controlestandaarden, ethische voorschriften en de onafhankelijkheidseisen.
Druk
Gelegenheid
Rationalisatie
Figuur: Frauderisico-driehoek
Accountantsverslag 2020 | gemeente Losser | 2107409E6EB/DD
23
Interne beheersing
Accountantsverslag 2020 | gemeente Losser | 2107409E6EB/DD
24
Interne beheersing Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Onze belangrijkste conclusies voor de controleverklaring Bevindingen van de controle 2020
De financiële positie van uw gemeente Belangrijkste bevindingen uit onze controle Interne beheersing
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Overige aangelegenheden
Bijlagen Bijlage A1a - Niet-gecorrigeerde controleverschillen Bijlage A1b - Onzekerheden in de controle Bijlage A2 - In de controle opgenomen aanpassingen
De belangrijkste bevindingen uit onze boardletter 2020 Aandachtspunten voor en tekortkomingen in de interne (financiële) beheersing Als onderdeel van de jaarrekeningcontrole hebben wij in het najaar van 2020 een interim-controle uitgevoerd. Deze interim-controle is primair gericht op de opzet, het bestaan en de werking van maatregelen van administratieve organisatie en interne beheersing (AO/IB), voor zover van belang voor onze controle op de betrouwbaarheid en rechtmatigheid van de in de jaarrekening opgenomen gegevens. De bevindingen naar aanleiding van deze controle hebben wij opgenomen in onze baordletter 2020 (17 december 2020 met kenmerk 2012E62069/RM). De belangrijkste bevindingen zoals opgenomen in onze boardletter zijn: •
Interne beheersing:
Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen
•
Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2020
professionaliseren en efficiënter inrichten van de interne beheersing;
•
Bijlage C – Onafhankelijkheidsbevestiging
afronden en formaliseren van de frauderisicoanalyse;
•
automatiseringsomgeving: review ITaudit nog uit te voeren;
•
functiescheiding rondom de verwerking van de memoriaalboekingen inrichten.
Tijdens de controle van de jaarrekening 2020 hebben wij geen andere belangrijke bevindingen geconstateerd met betrekking op de interne beheersingsomgeving. In het najaar 2021 zullen wij de opvolging van onze aanbevelingen uit voorgaande managementletters toetsen. Betrouwbaarheid en continuïteit van de automatiseringsomgeving verdient de aandacht Onze jaarrekeningcontrole is gericht op het geven van een oordeel over de jaarrekening zelf en is niet primair gericht op het doen van uitspraken over de betrouwbaarheid en de continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking als geheel of van onderdelen daarvan. Onze bevindingen hebben betrekking op de onderdelen die wij onderzocht hebben in het kader van de jaarrekening, wat wil zeggen dat wij geen volledigheid pretenderen. De IT-omgeving en een adequate opzet en werking daarvan nemen een steeds dominantere plaats in binnen uw organisatie, met het oog op een betrouwbare geautomatiseerde gegevensverwerking. Daarmee krijgt de IT ook een dominantere positie in onze controleaanpak en -uitvoering.
Uw gemeente heeft de inrichting en het beheer van de automatiseringsomgeving belegd bij de gemeente Enschede. De gemeente Enschede heeft een IT-audit uit laten voeren en een ISAE3402 type IIverklaring over 2020 verkregen. Net als voorgaande jaar zijn wij nog met de gemeente Enschede en de externe ITauditor in gesprek over de scope van de opdracht en zijn voornemens de uitgevoerde werkzaamheden te beoordelen om vast te stellen in hoeverre deze bijdragen aan de financial audit. Het is – mede vanwege de COVID-19 maatregelen – nog niet mogelijk geweest om bij de ITauditor de dossierreview op locatie uit te voeren, derhalve kunnen wij nog geen uitspraken doen over het uitgevoerde ITonderzoek. Wij hebben derhalve voor onze jaarrekeningcontrole 2020 géén gebruik kunnen maken van de door uw gemeente getroffen geautomatiseerde beheersingsmaatregelen in applicaties, omdat die direct afhankelijk zijn van de betrouwbare en continue werking van de IT-omgeving. Hierbij gaat het bijvoorbeeld om de maatregelen die zijn opgenomen in de digitale workflow inkoopfacturen. Om alsnog voldoende zekerheid te krijgen hebben wij aanvullende gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. Uit deze controlewerkzaamheden volgen geen bijzonderheden.
Accountantsverslag 2020 | gemeente Losser | 2107409E6EB/DD
25
Interne beheersing Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Onze belangrijkste conclusies voor de controleverklaring Bevindingen van de controle 2020
De financiële positie van uw gemeente Belangrijkste bevindingen uit onze controle Interne beheersing
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Overige aangelegenheden
Bijlagen Bijlage A1a - Niet-gecorrigeerde controleverschillen
Overeenkomstig artikel 2:393, lid 4 van het Burgerlijk Wetboek zijn wij verplicht om onze bevindingen te rapporteren met betrekking tot de betrouwbaarheid en continuïteit van uw geautomatiseerde gegevensverwerking.
Onze controle heeft geen aangelegenheden geïdentificeerd die op dit gebied aan u gerapporteerd moeten worden, anders dan de • waarnemingen zoals hiervoor beschreven. Rechtmatigheidsverantwoording In onze boardletter 2020 en het accountantsverslag 2019 hebben wij reeds gerapporteerd over de op handen zijnde rechtmatigheidsverantwoording. Hieronder hebben wij de aandachtspunten nogmaals samengevat opgenomen: •
Het college van burgemeester en wethouders zal een uitspraak moeten doen over de vraag of afgelopen jaar rechtmatig is gehandeld.
•
De rechtmatigheidsverantwoording is een onderdeel van de jaarrekening, waarbij voor de gemeente een verantwoordingsgrens geldt van maximaal 3% en minimaal 0% van de totale lasten.
Bijlage A1b - Onzekerheden in de controle Bijlage A2 - In de controle opgenomen aanpassingen Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2020
•
De gemeenteraad bepaalt in het normenkader deze grens. De raad heeft hierbij de keuze om minder (3%) of meer (0%) nauwkeurig te worden geïnformeerd over eventueel geconstateerde bevindingen inzake de rechtmatigheid. Stel een gedeelde ambitie vast voor de te stellen eisen aan de kwaliteit van de interne bedrijfsvoering.
•
Neem in de ambitie ook mee de te stellen eisen aan de kwaliteit van de geautomatiseerde omgeving.
•
Stel een stappenplan en groeipad vast voor het bereiken van de gewenste kwaliteit.
•
Start met een hoge verantwoordingsgrens en verlaag de grens in de jaren erna naar het gewenste niveau afhankelijk van het groeipad.
Bijlage C – Onafhankelijkheidsbevestiging
Accountantsverslag 2020 | gemeente Losser | 2107409E6EB/DD
26
Overige aangelegenheden
Accountantsverslag 2020 | gemeente Losser | 2107409E6EB/DD
27
Overige aangelegenheden Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Onze belangrijkste conclusies voor de controleverklaring Bevindingen van de controle 2020