Jaarrekening 2021 def 20220531

83

gecontroleerde wijze processen in cloud applicaties uit te voeren en lokale applicaties te stoppen. Digitale wetgevingen Met behulp van een opgestelde matrix bewaken we de voortgang van elke “digitale” wet, dit is nodig omdat de rijksoverheid soms onduidelijk is over datums en impact van de verschillende wetten. Waar het kan wordt geconcretiseerd naar projecten of acties. Er is een impactanalyse gemaakt voor de invoering van de Wet open overheid (Woo). Andere wetgevingen waar werkzaamheden (onderzoek en analyse, voorbereiding) voor zijn geweest zijn: Wet Digitale overheid (WDO) daar is een impact analyse voor opgestart, vanwege weinig voortgang wetgever tijdelijk on hold gezet, Single Digital gateway (WSDG) en Wet Elektronisch Bestuurlijk Verkeer (WEBV). IT-uitvoering In de IT-operatie is gewerkt aan een gewijzigde inrichting voorzieningen passend bij de huidige tijd, van vaste plekken naar laptops e.d. met de daarbij behorende aanscherping van de beveiliging op die apparatuur. Afgeronde en opgestarte nog lopende projecten in 2021: • •

Specifiek Losser: Key2Jongerenmonitor, Datagedreven werken Los, Invoering Omgevingswet Gecombineerde Losserse en Enschedese projecten: o.a. Impactanalyse Wet Open Overheid, Vervanging werving en selectie systeem (connexys), Medewerker faciliteiten (Ivanti), Digitoegankelijkheid, ISMS (beveiligingsoftware), Bewustwordingscampagne digitale veiligheid, Implementatie i-burgerzakenmodules, Dashboard Dienstverlening en diverse techniek projecten.

Informatiebeveiliging & privacybescherming De informatiebeveiliging is ingericht middels de Baseline Informatiebeveiliging Overheid. Dit is de opvolger van de Baseline Informatiebeveiliging Gemeenten en sinds 1 januari 2020 het verplichte normenkader voor de informatieveiligheid. Op gebied van informatiebeveiliging is in 2021 extra geïnvesteerd. Ook in de robuustheid van onze infrastructuur zijn goede stappen gemaakt. Een voorbeeld hiervan is het investeren in nieuwe technologie qua infrastructuur én de uitwerking van het adviesrapport Cloudtransitie door een externe partij. Recente beveiligingsomissies in software wereldwijd zoals (log4j) onderstrepen de noodzaak van een goede informatiebeveiliging. Periodiek is de controle op de opzet, bestaan en werking van de beveiligingsmaatregelen uitgevoerd. Hiervoor worden verschillende verplichte zoals de ENSIA en niet verplichte audits gedaan. Inkoop Er is een spend- en leveranciersdashboard voor gemeente Losser gebouwd. Deze tool geeft inzicht in uitgaven, leveranciers en inkoopcategorieën voor gemeente Losser als geheel en specificatiemogelijkheden per team en per budgethouder. Dit dashboard wordt eens per kwartaal geactualiseerd. Op basis van de inzichten uit dit dasboard kunnen inkoopadviseurs onder andere concrete adviezen gegeven om rechtmatigheid op inkopen te bevorderen.

Daarnaast is een inkoopanalyse uitgevoerd, waarvan de resultaten inclusief conclusies en quick wins zijn gepresenteerd aan het directieteam. In navolging hierop is onder andere een keuze gemaakt om aan te sluiten op het contract dat gemeente Enschede heeft afgesloten met Staffing MS en gebruik te maken van hun inhuurdesk voor het inhuren van personeel > schaal 9. Een van de voordelen is dat nu op voorhand al duidelijk is dat deze categorie personeel rechtmatig wordt ingekocht.

84

Om bredere grip op (rechtmatig) inkopen te bevorderen is een jaarplan met acties ten behoeve van informatievoorziening voor Losser opgesteld. Dit zal ook bijdragen aan het inkoopbewustzijn, kennis van het inkoopbeleid en het inkoopproces bij medewerkers van gemeente Losser. Indien van toepassing en/of mogelijk, op basis van de aard van de opdracht, is in alle inkoopadviezen verwezen naar de richtlijnen van Pianoo.nl voor duurzaamheidscriteria. Daarbij is geadviseerd deze op te nemen in het bestek of programma van eisen. (De opdrachtgever beslist in welke mate dit advies wordt opgevolgd en kan terugkoppeling geven op de resultaten). P&O beleid In 2021 is voortgebouwd op de ingezette organisatiewijziging uit 2020. Directieteam en teamleiders volgden een ontwikkeltraject om persoonlijke leiderschap en het managen van de organisatie te optimaliseren. Ten aanzien van de verbetering van werkprocessen in de organisatie zijn stappen gezet en zijn opgaveregisseurs benoemd. Ook zijn een aantal andere functies en vacatures ingevuld, onder meer op het gebied van duurzaamheid. Daarnaast is een aantal P&O instrumenten ontwikkeld en geactualiseerd. Door de impact van Corona zijn verdere stappen gezet om hybride werken structureel in te voeren, passend bij de kernwaarden van een wendbare en flexibele organisatie.

Onder meer is in dat kader in 2021 een thuiswerkplekbeleid opgesteld om medewerkers te facilitairen. Verder is het integriteitsbeleid herschreven en geactualiseerd om te voldoen aan de huidige wet- en regelgeving. In 2021 is gestart met het vormgeven van arbeidsmarktcommunicatie en talentmanagement. Communicatie Verwezen wordt naar de toelichting bij doelstelling D2. Daarnaast aanvullend het volgende: Het team communicatie is sinds november 2021 compleet. Met een teamontwikkelingstraject professionaliseert het team zich ter voorbereiding op trends en ontwikkelingen. Informatie- en Archiefbeheer Het verbetertraject voor informatie- en archiefbeheer heeft verder vorm gekregen in het uitvoeringsprogramma Bridge. De verbeterpunten uit de inventarisatie in combinatie met de verbeterpunten vanuit de archiefinspecteur zijn in het uitvoeringsprogramma concreet vormgegeven in zeven deelprojecten met ieder een specifiek aandachtsgebied. Het programma Bridge heeft in het derde kwartaal haar definitieve vorm gekregen en is inmiddels voortvarend aan de slag gegaan. Daarnaast is doorgegaan met de werkzaamheden om het historisch archief van Losser, dat vanwege waterschade is behandeld en op een andere locatie is ondergebracht, weer terug te brengen naar het Lossers Hoes. Eind 2021 was de nieuwe archiefbewaarplaats zo goed als gereed.

85

2.6. Verbonden partijen Inleiding Vanwege de bestuurlijke, beleidsmatige en/of financiële belangen en mogelijke risico’s, is het gewenst dat in de begroting aandacht wordt besteed aan derde-rechtspersonen, waarmee de gemeente een band heeft. Een organisatie wordt in deze paragraaf Verbonden partijen opgenomen, als Losser bij deze partijen een bestuurlijk en financieel belang heeft. Het gaat dan concreet om deelnemingen (vennootschappen), gemeenschappelijke regelingen, stichtingen en verenigingen. Onder bestuurlijk belang wordt in dit verband verstaan: het hebben van een zetel in het bestuur of het hebben van stemrecht. Met financieel belang wordt bedoeld dat de gemeente middelen ter beschikking heeft gesteld die achtergesteld zijn in geval van faillissement van de verbonden partij en/of dat financiële problemen bij de verbonden partij verhaald kunnen worden op de gemeente. Beheer verbonden partijen In het Beleidskader verbonden partijen (vastgesteld door de Raad op 9 april 2019) wordt verder ingegaan op de rol van de Raad met betrekking tot verbonden partijen. Daardoor kan de Raad invulling geven aan de toezichthoudende rol. De gemeente houdt de uiteindelijke verantwoordelijkheid voor het realiseren van de beoogde doelstellingen.

Kernvragen zijn of de doelstellingen van de verbonden partijen nog steeds overeenstemmen met die van de gemeente en of de doelstellingen van de gemeente via de verbonden partijen gerealiseerd worden. Het tweede belang betreft het budgettaire beslag en de financiële risico’s die de gemeente met de verbonden partijen kan lopen en de daaruit voortvloeiende budgettaire gevolgen. De gemeente moet steeds de afweging maken, welke aanpak de beste garantie biedt dat de taak wordt uitgevoerd op een manier zoals de gemeente dat voor ogen staat. De gemeente moet ook afwegen op welke manier de gemeente voldoende inhoudelijk en financieel toezicht heeft binnen de uitvoering van een taak. Wijzigingen en actualiteiten verbonden partijen Regio Twente In 2019 is een discussie gestart over de vormgeving van de Regio Twente. Belangrijkste uitgangspunten waren: het aanbrengen van meer focus en het terugbrengen van de bestuurlijke drukte. Op basis van een advies van de gemeentesecretarissen is besloten vooral focus te leggen op de sociaaleconomische structuurversterking en de verdere uitwerking neer te leggen in een transitieplan. De uiteindelijke besluitvorming over de transitie van de Regio Twente heeft plaatsgevonden in 2021. In 2021 is ook meteen gestart met de implementatie van de besluitvorming.

Het onderdeel sociaaleconomische structuurversterking is ondergebracht bij de Twente Board, de gemeenschappelijke regeling Regio Twente is omgevormd naar de GR Gezondheid (vooralsnog Openbaar Lichaam Gezondheid), er wordt een bedrijfsvoeringsregeling opgericht voor de Recreatieve Voorzieningen en Coalitions of the Willing zijn ondergebracht bij de gemeenten. Crematoria Twente In het algemeen bestuur bestuur van de Crematoria Twente heeft een discussie plaatsgevonden over de toekomstige bestuurlijke betrokkenheid van de deelnemende gemeenten bij deze gemeenschappelijke regeling. Een grote meerderheid van de deelnemers was van mening dat er bestuurlijke betrokkenheid moet blijven en dat de huidige bestuurlijke constructie daarvoor het meest geschikt is.

86

Lijst van verbonden partijen Tabel: Algemeen bestuurlijke belangen en risico's per verbonden partij Naam en vestigingsplaats

Bestuurlijk belang

Financieel belang

Risico's en kansen

Regio Twente (Enschede) tot 8 juli 2021

Alle betrokken gemeenten zijn vanaf 1 januari 2016 met één lid vanuit het college vertegenwoordigd in het algemeen bestuur. Dit lid heeft ook een plaatsvervanger. De gemeente Losser wordt in het algemeen bestuur vertegenwoordigd door burgemeester Kroon, met wethouder Nijhuis als plaatsvervangend lid. De gemeenteraad is bij de Regio Twente betrokken via de zogenaamde Twenteraad.

In de begroting van de Regio Twente wordt het geraamde bedrag van de gemeente opgenomen en in de jaarrekening van de Regio Twente wordt het werkelijk verschuldigde bedrag van de gemeente vastgesteld. De bijdrage is afhankelijk van het aantal inwoners. Op basis van de begroting 2021 was een bedrag van € 1.217.141 verschuldigd

Met de kosten van de transitie van de Regio Twente is rekening gehouden, maar kunnen anders uitvallen.

Openbaar Lichaam Gezondheid (vanaf 8 juli 2021) Enschede

Rechtsopvolger van de Regio Twente met de nadruk op gezondheid. Alle colleges zijn met één lid vertegenwoordigd in het algemeen bestuur. Voor de gemeente Losser heeft wethouder Prins zitting in het algemeen bestuur, met wethouder Van Essen als plaatsvervanger.

In de begroting van het OLG wordt het geraamde bedrag van de gemeente opgenomen en in de jaarrekening van het OLG wordt het werkelijk verschuldigde bedrag van de gemeente vastgesteld. De bijdrage is afhankelijk van het aantal inwoners. In 2021 wordt door de transitie de bijdrage voor Regio Twente en OLG als geheel gezien.

Twente Board/Twente Board Development

De gemeente is via het bestuurlijk overleg SES vertegenwoordigd in de Twente Board. De Twente Board is aandeelhouder van Twente Board Development.

In de bestuursovereenkomst Sociaal Economische Structuurversterking is een bijdrage van € 9,01 per inwoner afgesproken.

Stadsbank Oost Nederland (Enschede)

Elke gemeente wordt in het algemeen bestuur vertegenwoordigd door een door het college van burgemeester en wethouders aan te wijzen vertegenwoordiger. Het dagelijks bestuur bestaat uit 8 leden, waarin in ieder geval zitting hebben de AB-leden uit de

De gemeente Losser is afnemer van producten schuldhulpverlening van de gemeenschappelijke regeling voor een begroot bedrag in 2021 van €123.854.

87

De gemeente is verantwoordelijk voor integrale schuldhulpverlening, waarbij zowel aandacht is voor preventie, vroegsignalering en nazorg. De gemeente kan zelf beslissen of zijn meer taken wil inkopen of om

gemeenten Almelo, Hengelo en Enschede. De voorzitter wordt door het AB uit zijn midden aangewezen. De gemeente Losser wordt in het Algemeen bestuur vertegenwoordigd door wethouder Prins. Wethouder Nijhuis is plaatsvervanger. Elk lid heeft in de vergadering van het algemeen bestuur één stem.

basistaken zelf weer te gaan uitvoeren.

Crematoria Twente (Enschede)

OLCT is een collegeregeling. Er is een algemeen bestuur waarin alle betrokken gemeenten met elk een lid - benoemd door het college van een deelnemende gemeente uit zijn midden. Het dagelijks bestuur bestaat uit vijf leden, die door het AB uit zijn midden worden benoemd met dien verstande dat drie van de vijf zetels worden ingenomen door leden van de deelnemende gemeenten, waarvan het inwoneraantal op 1 januari van het jaar waarin de keuze plaats vindt, minder is dan 40.000. De gemeente Losser wordt in het algemeen bestuur vertegenwoordigd door wethouder Prins. Wethouder van Essen is plaatsvervanger. Wethouder Prins is ook lid van het dagelijks bestuur en fungeert daarbij als voorzitter van algemeen en dagelijks bestuur.

Crematoria Twente keert jaarlijks dividend uit aan OLCT, die het dividend aan de deelnemende gemeenten uitkeert naar rato van het aantal crematies van ingezetenen. Het jaar 2021 heeft een bescheiden winstuitkering opgeleverd.

De risico's voor Crematoria Twente zijn voornamelijk financieel. Door de vele verwachte investeringen staat de winst onder druk. Voor de gemeente Losser betekent dit dat een lagere dividenduitkering wordt ontvangen. Daarnaast blijft de dividenduitkering afhankelijk van het aantal crematies.

Veiligheidsregio Twente (Enschede)

De Veiligheidsregio Twente is een rechtspersoonlijkheid bezittend openbaar lichaam, bestaande uit een algemeen bestuur, waarin elke gemeente is vertegenwoordigd door de burgemeester en een dagelijks bestuur bestaande uit vijf leden.

De aangesloten gemeenten betalen voor 2021 hun verplichte bijdrage naar een door het algemeen bestuur vastgestelde systematiek. De bijdrage voor de VRT was voor 2021 begroot op € 1.570.390.

De bijdrage van de gemeente is afhankelijk van het behaalde resultaat van de VRT. Dit kan van invloed zijn op de gemeentelijke bijdrage.

88

Besluitvorming in het algemeen bestuur vindt plaats bij gewone meerderheid. Echter bij de vaststelling van de begroting en rekening beschikt het lid over het aantal stemmen dat wordt bepaald door het aantal inwoners. De burgemeester wordt in het algemeen bestuur vervangen door de locoburgemeester. Omgevingsdienst Twente (Almelo)

Wethouder Nijhuis maakte deel uit van het algemeen bestuur met als plaatsvervanger wethouder van Essen.

De Omgevingsdienst Twente is per 1 januari 2019 formeel van start gegaan. De financiële bijdrage van de gemeente Losser is begroot op € 485.615 in 2021.

Gemeentelijk Belastingkantoor Twente (Hengelo)

Wethouder Nijhuis maakt deel uit van het algemeen bestuur. Zijn plaatsvervanger is wethouder Prins. De stemverhouding in het algemeen bestuur is verdeeld naar rato van het aantal deelnemers. Iedere deelnemer met meer dan 100.000 inwoners heeft zes stemmen, met meer dan 50.000 inwoners vier stemmen en met minder dan 50.000 inwoners twee stemmen.

De gemeentelijke bijdrage wordt bepaald aan de hand van tariefdifferentiatie. Bij tariefdifferentiatie worden tarieven per verdeelsleutel vastgesteld en de deelnemende gemeente betaalt naar rato voor het aantal "verdeelsleutels" dat is afgenomen. Verschuivingen in aantallen of wijzigingen in het tarief van een verdeelsleutel ten opzichte van voorgaand jaar kunnen er in resulteren dat de onderlinge verhoudingen tussen gemeentelijke bijdragen veranderen.

Het GBT voert drie keer per jaar een risico-inventarisatie uit, waarbij alle risico's worden benoemd. Eventuele calamiteiten kunnen van invloed zijn op de bijdragen van de verschillende deelnemers. De bijdrage voor de gemeente Losser voor 2021 op basis van de begroting bedraagt € 424.253.

Vennootschappen en corporaties Bank Nederlandse Gemeenten (Den Haag)

Het aandeel van de gemeente Losser bedraagt 0,03%.

De gemeente bezit 17.550 aandelen à € 2,50. De dividendopbrengst in 2021 bedroeg € 40.014

De gemeente loopt het risico minder inkomsten te ontvangen door teruglopende dividendopbrengsten.

Enexis Holding N.V. (Den Bosch)

Het aandeel van de gemeente Losser bedraagt 0,014%. In 2016 is een deel van de

De Gemeente Losser bezit 21.310 aandelen, waar jaarlijks dividend over wordt uitgekeerd.

De gemeente loopt het risico minder inkomsten te ontvangen door

89

aandelen verkocht.

Het dividend over 2020 bedroeg € 9.105.

teruglopende dividendopbrengsten.

Twente Milieu (Enschede)

De gemeente heeft een zeggenschap heeft van 5,3% in NV Twente Milieu. De directeuren en commissarissen worden benoemd, geschorst en ontslagen door de algemene vergadering van aandeelhouders.

De gemeente Losser bezit 5,3% van de aandelen. Twente Milieu keert geen dividend uit. Bij een positief jaarresultaat en een solvabiliteit van 25% wordt het dividend verrekend in de kostprijs van het product of de geleverde dienst.

De gemeente loopt het risico minder inkomsten te ontvangen door teruglopende dividendopbrengsten.

Twence (Hengelo)

Losser heeft 3,49 % van de gewone aandelen van Twence. Vanwege de sterk inhoudelijke inbreng wordt de gemeente Losser in de Algemene vergadering van aandeelhouders vertegenwoordigd door de vakinhoudelijke wethouder.

Losser heeft 29.607 aandelen à € 1 in bezit. Er wordt een dividenduitkering en een borgstellingsprovisie ontvangen.

De gemeente loopt het risico minder inkomsten te ontvangen door teruglopende dividendopbrengsten.

Wadinko (Zwolle)

Het aandeel van de gemeente Losser in de onderneming bedraagt 2,3%

De gemeente Losser bezit 55 aandelen van de in totaal 2.389 aandelen. Over 2020 is er in verband met de coronabepalingen geen dividend uitgekeerd. Ook voor 2021 wordt om dezelfde redenen geen dividend verwacht.

De gemeente loopt het risico minder inkomsten te ontvangen door teruglopende dividendopbrengsten.

Publiek Belang Het aandeel van de Electriciteitsproductie gemeente Losser ('s-Hertogenbosch) bedraagt 0,02%

Losser bezit 0,02% van de waarde.

CSV Amsterdam ('sHertogenbosch)

Losser bezit 0,02% van de waarde.

Het aandeel van de gemeente Losser bedraagt 0,02%.

Overige verbonden partijen (bestuursovereenkomst) Euregio (EnschedeGronau)

90

De Euregio is een samenwerkingsverband van 129 Nederlandse en Duitse gemeenten, steden en (Land)Kreise. De Euregio heeft een Algemeen Bestuur, een Euregioraad en een dagelijks bestuur. Losser heeft twee vertegenwoordigers in het Algemeen Bestuur (de heer Haamberg, raadslid, en mevrouw Kroon,

De gemeente Losser betaalt vanaf 1 januari 2016 een lidmaatschapsbijdrage van € 0,29 per inwoner.

Eventuele ontwikkelingen kunnen van invloed zijn op de bijdragen van de verschillende deelnemers.

burgemeester) en één vertegenwoordiger in de Euregioraad (de heer Haamberg).

Tabel: Financiële kengetallen per verbonden partij Nog niet alle verbonden partijen hebben de goedgekeurde jaarrekening 2021 gereed. Voor deze partijen zijn geen gegevens over het vreemd en eigen vermogen per eind 2021 opgenomen en ook geen resultaat over 2021. Naam en vestigingsplaats

Eigen vermogen begin 2021

Regio Twente (Enschede)/Openbaar Lichaam Gezondheid

10,484 miljoen

Eigen vermogen eind 2021

Vreemd vermogen begin 2021

Vreemd vermogen eind 2021

Jaarresultaat 2021

36,775 miljoen

Twente Board/Twente Board Development Stadsbank Oost Nederland (Enschede)

1,183 miljoen

971.100 euro

14,570 miljoen

14,323 miljoen

117.200 euro negatief

Crematoria Twente (Enschede)

1,564 miljoen

1,550 miljoen

13.704 euro

31.337 euro

136.053 euro

Veiligheidsregio Twente (Enschede)

2,822 miljoen

55,396 miljoen

Omgevingsdienst Twente (Almelo)

1,671 miljoen

1,616 miljoen

Gemeentelijk Belastingkantoor Twente (Hengelo)

336.000 euro

7,499 miljoen

Vennootschappen en corporaties Bank Nederlandse Gemeenten (Den Haag)

5.097 miljoen

5.062 miljoen

155.264 miljoen

143.995 miljoen

236 miljoen

Enexis Holding N.V. (Den Bosch)

4.116 miljoen

4.241 miljoen

4.635 miljoen

5.154 miljoen

199 miljoen

Twente Milieu (Enschede) 12,232 miljoen euro

n.n.b.

17,256 miljoen euro

n.n.b.

n.n.b.

Twence (Hengelo)

142,8 miljoen

149,6 miljoen

88,6 miljoen

123,1 miljoen

12,082 miljoen

Wadinko (Zwolle)

70,95 miljoen

Publiek Belang Electriciteitsproductie ('sHertogenbosch)

1.569.395 euro

1 .535.187 euro

€ 19.533 euro

€ 6.925

- € 34.208

CSV Amsterdam ('s-

392.593

312.379

27.162 euro

22.664 euro

- 42.665 euro

91

5,5 miljoen

- 3,374 miljoen (2020)

Hertogenbosch)

euro

euro

Overige verbonden partijen (bestuursovereenkomst) Euregio (EnschedeGronau)

92

2,305 miljoen euro

2,523 miljoen euro

23,1 miljoen euro

11,9 miljoen euro

218.244 euro

2.7. Grondbeleid Deze paragraaf schetst de uitvoering van het grondbeleid van de gemeente Losser in 2021 binnen de gestelde kaders. Doel en uitgangspunten grondbeleid De doelstellingen van het programmaplan zijn in 2018 geformuleerd en hebben geleid tot een programma-indeling met drie programma's. Het gemeentelijk grondbeleid draagt vooral bij aan de realisatie van de doelstellingen van het programma Fysiek (paragraaf 2.2, F1 t/m F4) en indirect aan de programma’s Sociaal en Bestuur en Dienstverlening. Ten aanzien van het programma Fysiek draagt het grondbeleid bij aan de leefbaarheid, bereikbaarheid en vitaliteit van de gemeente Losser. Ontwikkelingen Corona Er zijn geen aanwijzingen die erop duiden dat de coronacrisis een negatief effect heeft op de grondexploitaties. Er is in 2021 geen sprake geweest van stagnatie in de verkoop van kavels. Grondexploitaties De raad heeft besloten dat een aantal ontwikkelingen met voorrang gerealiseerd moet worden. Dat heeft in 2021 geleid tot de vaststelling van nieuwe grondexploitaties aan de Nitertweg en locatie De Muchte. De haalbaarheid van een aantal locaties wordt nader onderzocht. Hierbij valt te denken aan de herontwikkeling aan de voormalige Aloysiusschool, de Lutte Noord, hoek Ravenhorsterweg/Scholtinkstraat en het Keizershofje. De plannen voor de herontwikkeling aan de Martinusschool zijn in een gevorderd stadium.

Bij particuliere grondexploitaties faciliteert de gemeente een particuliere herontwikkeling en vraagt een vergoeding voor de te maken kosten. Actuele vermogenspositie grondexploitatie Winstneming De commissie BBV schrijft voor dat tussentijds winstnemen bij grondexploitaties verplicht is, indien aan de voorwaarden van de Percentage Of Completion (POC) methode wordt voldaan. De commissie BBV heeft de POC methode in haar regels opgenomen om onder meer gemeenten eerder te verplichten tussentijds tot winstneming over te gaan bij grondexploitaties die daarvoor in aanmerking komen. De voorzichtigheid in tussentijdse winstneming wordt gewaarborgd in de vereiste voorwaarden voor de POC methode: • • •

het resultaat op de grondexploitatie kan betrouwbaar worden geschat; én de grond (of het deelperceel) moet zijn verkocht; én de kosten zijn gerealiseerd.

Als is voldaan aan de voorwaarden van de POC methode dient de winst als gerealiseerd en verantwoord te worden beschouwd. In dat geval is het 'niet getrouw' om te wachten met winstneming: • •

•

93

Voor de Saller is in boekjaar 2021 de tussentijdse winstneming berekend op € 566.000; De grondexploitatie 't Luttermolenveld is in 2021 afgesloten. Het resterende eindresultaat in boekjaar 2021 bedraagt € 37.961 positief en is volledig als winst genomen; Bij de Geurmeij is in het boekjaar 2021 de tussentijdse winstneming berekend op € 22.000;

•

•

Bij Wonen aan 't Dinkeldal, de Invalsweg en de Nitertweg is sprake van een totaal negatief resultaat ad € 94.128. Bij deze verliesgevende grondexploitaties is geen sprake van tussentijdse winstneming. Door het afsluiten van de grondexploitatie voor het Luttermolenveld kan de in het verleden opgenomen verliesvoorziening voor het Luttermolenveld ad € 56.768 vrijvallen; Bij de Muchte is sprake van een winstgevende grex alleen voldoet deze nog niet aan de voorwaarden om tussentijds winst te nemen.

Het kan voorkomen dat bij de berekening van de tussentijdse winstneming in enig jaar blijkt dat de al genomen en verantwoorde tussentijdse winstneming in voorgaande jaren te hoog is geweest. Bijvoorbeeld omdat sprake is van tegenvallers in kosten en/of opbrengsten. Het bedrag dat te veel aan tussentijdse winst is genomen wordt dan verrekend met de tussentijdse winstneming van voorgaande jaren. Dat kan leiden tot verliesnemingen in het lopende jaar. Dat is dit jaar niet aan de orde. Wel is het risico op het verrekenen van in potentie teveel genomen tussentijdse winst meegewogen bij het bepalen van de vereiste weerstandscapaciteit voor de grondexploitaties. Bij de toelichting op paragraaf 2.2 'Weerstandsvermogen en risicobeheersing' worden de financiële effecten nader beschreven. Bij de toelichting van het jaarresultaat grondexploitaties worden de effecten op onder meer de Reserve Grondexploitatie weergegeven. Jaarresultaat grondexploitaties In onderstaande tabel is het jaarresultaat weergegeven van de grondexploitatie. Jaarresultaat Grondexploitatie 2021 in hoofdlijnen (bedragen in €) "-" = nadelig Omschrijving

Begroting

Realisatie

Verschil

Verliesvoorziening Luttermolenveld

0

56.768

56.768

Verliesvoorziening Wonen aan het Dinkeldal

0

-101.647

-101.647

Verliesvoorziening Invalsweg Overdinkel

0

15.516

15.516

Verliesvoorziening Nitertweg

0

-7.597

-7.597

0

-37.360

-37.360

875.692

566.000

-309.692

0

37.961

37.961

6.597

22.000

15.403

882.289

625.961

-256.238

882.289

588.601

-293.688

subtotaal verliesneming

Winstneming de Saller Winstneming Luttermolenveld Winstneming Geurmeij subtotaal winstneming

Totaal resultaat

Bij de winstgevende grondexploitaties is er in 2021 een tussentijdse winst gerealiseerd van € 625.961. Bij de verliesgevende grondexploitaties is de verliesvoorziening in 2021 toegenomen met € 37.360. Een "-" betekent een toename in de verliesvoorziening. Verliesvoorzieningen worden ten laste van de reserve Grondexploitatie ingesteld om een verwacht verlies op de grondexploitatie te kunnen dekken. Per saldo bedraagt het jaarresultaat 2021 van de grondexploitaties € 588.601 positief. Het verschil tussen begroting en realisatie is het resultaat van de herziening van de grondexploitaties. Zie ook de toelichting op de individuele grondexploitaties verderop in deze paragraaf.

94

Reserve Grondexploitatie In het algemeen geldt dat de reserve Grondexploitatie is gevormd om de risico’s in de grondexploitatie op te kunnen vangen. Als het financieel resultaat van de grondexploitaties over het verslagjaar een negatief saldo vertoont, wordt dit eerst aangevuld. Een positief resultaat over het verslagjaar wordt voor 50% toegevoegd aan de Algemene Risicoreserve en de andere 50% aan de reserve Grondexploitatie. Deze reserve mag maximaal € 1 miljoen bedragen. Het meerdere valt vrij ten gunste van het jaarrekeningresultaat. Voor 2021 betekent dit het volgende. De winstneming komt derhalve voor 50% (€ 625.961 * 50% = € 312.981) ten gunste van de Algemene Risicoreserve en voor 50% ten gunste van de reserve Grondexploitatie. De verliesneming ad € 37.360 komt volledig ten laste van de reserve Grondexploitatie, zodat per saldo € 312.981 winstneming - € 37.360 verliesvoorziening = € 275.621 wordt toegevoegd aan de reserve Grondexploitatie. Aangezien de reserve Grondexploitatie het maximum van € 1 miljoen al heeft bereikt, valt dit deel vrij ten gunste van het jaarrekeningresultaat. Zie onderstaande tabel voor het verloop van de reserve Grondexploitatie. Verloop Reserve Grondexploitatie

(bedragen in €)

Bestemming resultaten

Winstneming

Saldo per 1-1-2021

Totaal 1.000.000

Verliesneming 2021: - Luttermolenveld

56.768

56.768

- Wonen aan het Dinkeldal

-101.647

-101.647

- Invalsweg Overdinkel

15.116

15.116

- Nitertweg

-7.597

-7.597

Winstneming 2021 (50%): - de Saller

283.000

283.000

- de Geurmeij

11.000

11.000

- Luttermolenveld

18.981

18.961

Vrijval i.v.m. ingesteld maximum t.g.v. rekeningresultaat

-275.621

-275.621

37.360

1.000.000

Saldo per 31-12-2021

-37.360

Actuele vermogenspositie grondexploitatie De financiële uitkomsten over 2021 van de grondexploitaties worden in deze paragraaf verantwoord. Jaarlijks worden de grondexploitaties herzien, met als vertrekpunt de boekwaarde (saldo van inkomsten en uitgaven). Gerealiseerde kosten en opbrengsten van het lopende jaar worden in de boekwaarde verwerkt en de prognoses worden bijgesteld. De vermogenspositie van de grondexploitaties bestaat uit twee componenten, te weten: • •

het geïnvesteerde vermogen van de complexen eind 2021 (boekwaarde); de prognoses van de complexen (grondexploitaties).

De uiteindelijk te verwachten eindresultaten worden ten slotte teruggerekend naar het prijspeil 1 januari 2022. Dit is de zogenoemde contante waarde van het resultaat. Het berekenen van de contante waarde is belangrijk bij de beoordeling van de resultaatontwikkeling in de komende jaren en bij de beoordeling van de actuele vermogenspositie van de grondexploitaties.

95

Voor de berekening van de grondexploitaties is het noodzakelijk om parameters vast te stellen. De gehanteerde parameters hebben wij in 2021 vastgesteld via de Notitie van Uitgangspunten. Voor de volledigheid vermelden we deze in onderstaande tabel.

Kosten Opbrengsten Rente

2021

2022

2023

2024

2025 e.v.*

5%**

3%**

2,5%

2%

2%

***

***

2,5%

2,5%

2%

1,07%

0,91%

0,94%

0,80%

0,82%

* Beheersmaatregel ingevolge BBV, uitgaande van basisjaar 2022 wordt de opbrengstenparameter voorzichtigheidshalve teruggebracht naar 0% per jaar; ** Per grondexploitatie afzonderlijk beoordelen. Werkzaamheden die al zijn aanbesteed behoeven geen indexatie; *** Gemiddeld effect grondprijstaxatie project specifiek 6%-10%. Met uitzondering van kavel Invalsweg (17%).

In de Nota Grondbeleid staat beschreven dat grondprijzen voor woningbouw (projectmatig en particuliere uitgifte) jaarlijks worden getaxeerd volgens de normatief residuele methode. In aanvulling hierop kan op kavelniveau gedifferentieerd worden vanwege omvang, vorm, ligging, locatie en/of andere relevante factoren. De taxaties worden altijd samen met een beëdigde taxateur uitgevoerd. Dit volgens het zogenaamde ‘vierogen principe’. De taxatiewaarde wordt één op één overgenomen in de grondexploitaties. In exploitatie genomen plannen (bedragen in €) Complex

Saller

Boekwaarde Prognose eind31-12-2021 resultaat op einddatum

Einddatum prognose

Prognose resultaat per 01-01-2022

-775.755

1.870.795

31-12-2024

1.822.083

0

0

31-12-2021

0

Geurmeij

1.926.213

270.482

31-12-2028

254.972

Wonen aan 't Dinkeldal

-770.351

-413.138

31-12-2024

-389.309

Invalsweg

239.854

-54.464

31-12-2023

-52.349

Muchte

3.540

56.537

31-12-2024

55.065

Nitertweg

15.078

-8.062

31-12-2024

-7.597

Totaal

638.580

Luttermolenveld

1.682.865

De Saller Het complex bestaat uit een gerealiseerd deel (eerste fase) en een deel dat in ontwikkeling is (tweede fase). De tweede fase bestaat uit drie delen (2A, 2B en 2C). Fase 2A en 2B zijn nagenoeg gereed. Fase 2C is nog in ontwikkeling. Van de gemeentelijke kavels die bestemd zijn voor particuliere uitgifte, zijn in 2021 acht kavels afgerekend en geleverd. Van de overige kavels voor particulieren zijn op het moment van schrijven zes verkocht, maar nog niet geleverd, twee onder optie en twee beschikbaar. Onze contractpartners hebben in 2021 veertien kavels afgenomen en afgerekend. Over het woonrijp maken van fase 2C bestond verschil van inzicht met onze contractpartner Rotij over de marktconformiteit van de kostenopgave. Voor dit soort situaties bepaalt de overeenkomst

96

dat een onafhankelijk kostendeskundige bindend advies geeft. Deze kostendeskundige is ingeschakeld, heeft de kostenopgave getoetst en dit heeft geleid tot een verhoging van de kosten van circa € 200.000. Dit valt toe te schrijven aan de algemene kostenstijging van de sector. Deze kostenverhoging is verwerkt in de grondexploitatie. Daarnaast is sprake van uitloop kosten voor de aanleg van groenvoorzieningen en openbare verlichting in fase 2C. Deze kosten worden binnen de grondexploitatie gedekt uit het budget onvoorzien. Verder is eind 2021 op verzoek van Rotij een voorstel ingediend voor een programmawijziging aan de Eversbergh van tien 2^1 kap woningen naar twaalf rijwoningen, waarbij de totale oppervlakte overigens niet wijzigt. Deze aanpassing leidt tot een marginale toename in de grondopbrengsten. Definitieve besluitvorming zal in 2022 plaatsvinden. Vooruitlopend hierop is de programmawijziging verwerkt in onderhavige herziening. De Saller voldoet aan de voorwaarden van de POC methode en daarmee is sprake van een verplichting om tussentijds winst te nemen. De tussentijdse winst is op peildatum 1 januari 2022 berekend op € 566.000. Na herziening van de grondexploitatie bedraagt het geraamde eindresultaat ultimo 2024 € 1.870.795 positief. Omgerekend naar peildatum 1 januari 2022 (contante waarde): € 1.822.083.

Luttermolenveld Alle kavels waren al verkocht en begin 2021 zijn de laatste kavels geleverd. Ter voorkoming van doorlopende rentekosten en beheerslasten wordt de raad voorgesteld om de grondexploitatie bij de jaarrekening 2021 af te sluiten. Voor de resterende werkzaamheden ter verbinding van de Ambachtstraat en de Ertsmolen is een verplichting opgenomen in de grondexploitatie ter hoogte van € 75.000. Na vrijval van de overige budgetten bedraagt het eindresultaat na afsluiting € 37.961 positief. Dit resultaat is volledig als winst genomen. Geurmeij Begin 2021 is een aantal varianten aan de raad voorgelegd hoe de Geurmeij verder te ontwikkelen. Dit heeft geleid tot een besluit om de Geurmeij in lijn met het geldende bestemmingsplan verder te ontwikkelen. In de eerste helft van 2022 wordt het terrein bouwrijp gemaakt. Voor de nog uit te geven kavels is een nieuwe fasering opgesteld verdeeld over drie fases. De gemeentelijke kavels in de eerste fase zijn in februari in uitgifte genomen. We zijn in gesprek met bouwbedrijf Tijdhof Hobema over de bouw van rijwoningen. Dit komt voort uit een verplichting uit de aankoopovereenkomst van een deel van de gronden welke ontwikkeld worden. De Geurmeij voldoet aan de voorwaarden van de POC methode en is daarmee verplicht om tussentijds winst te nemen. De tussentijdse winst in boekjaar 2021 is berekend op € 22.000.

Na herziening van de grondexploitatie bedraagt het geraamde eindresultaat ultimo 2028 € 270.482 positief. Omgerekend naar peildatum 1 januari 2022 is sprake van een positief resultaat van € 254.972. Omdat de raad heeft besloten de Geurmeij conform het geldende bestemmingplan te ontwikkelen is het risico op het afboekscenario in de risicoanalyse komen te vervallen. Dit heeft een positief effect op de vereiste weerstandscapaciteit. Wonen aan het Dinkeldal Het plan voorziet in de mogelijkheid van de bouw van dertig woningen. Er is een overeenkomst met aannemersbedrijf Haafkes en projectontwikkelaar Le Clercq over de afname van alle bouwrijpe kavels. De opstallen op het terrein zijn intussen gesloopt en het terrein is begin 2021 bouwrijp opgeleverd. In 2021 zijn bijna alle kavels, met uitzondering van één, geleverd en er is gestart met de bouw van de woningen. Nadat de woningen gereed zijn, zal de openbare ruimte door de gemeente woonrijp worden gemaakt. Na herziening bedraagt het geraamde eindresultaat ultimo 2024 € 413.138 negatief. Omgerekend naar peildatum 1 januari 2022 is sprake van een negatief resultaat van € 389.309.

97

Invalsweg Om de bouw van één woning naast de Invalsweg 8a te Overdinkel mogelijk te maken heeft de Raad in 2019 het bestemmingsplan en de grondexploitatie vastgesteld. De verkoop van de kavel per openbare inschrijving in 2021 is niet doorgegaan. De opgelopen bouwkosten maakten het plan financieel onhaalbaar voor de geïnteresseerde. De kavel is opnieuw getaxeerd en wordt nu via een makelaar aangeboden. Vanwege de vertraging is de looptijd met één jaar verlengd en zijn de geraamde beheerskosten evenredig verhoogd. Na herziening bedraagt het geraamde eindresultaat ultimo 2023 € 54.464 negatief. Omgerekend naar peildatum 1 januari 2022 is sprake van een negatief resultaat van € 52.349 negatief. Het positieve effect van de verhoging van de grondprijs is groter dan de kosten vanwege de vertraging. De getroffen verliesvoorziening is hierop aangepast en verlaagd. De Muchte Het gebied in de kern Losser dat ligt tussen de Muchteweg, Vlasakker en Diepenbrocklaan wordt herontwikkeld ten behoeve van woningbouw in de vorm van twaalf grondgebonden woningen en een appartementencomplex met huurwoningen voor woningcorporatie Domijn. De grondexploitatie is in 2021 door de raad vastgesteld. De peuterspeelzaal en de gebouwen van Fundament zijn reeds gesloopt en de resterende gronden worden in 2022 verworven dan wel overgeboekt naar de grondexploitatie.

In 2022 wordt gestart met het bouwrijp maken van het terrein door de gemeente. Aansluitend zullen de kavels worden uitgegeven. Nadat de woningen zijn gerealiseerd zal het terrein woonrijp worden gemaakt. Na herziening van de grondexploitatie bedraagt het geraamde eindresultaat ultimo 2024 € 56.537 positief. Omgerekend naar peildatum 1 januari 2022 is sprake van een positief resultaat van € 55.065. De Nitertweg De voormalige ijsbaan annex visvijver aan de Nitertweg 4 in Losser wordt herontwikkeld voor de uitgifte van één woningbouwkavel en een natuurgebied van bijna twee hectare. De grondexploitatie is in 2021 door de raad vastgesteld. Nadat het bestemmingsplan onherroepelijk is zal het perceel bouw- en woonrijp worden gemaakt. Aansluitend zal de kavel in uitgifte gaan. Na herziening van de grondexploitatie bedraagt het geraamde eindresultaat ultimo 2024 € 8.062 negatief. Omgerekend naar peildatum 1 januari 2022 is sprake van een negatief resultaat van € 7.597. Woningbouwprogrammering In 2021 is de Woonvisie 2021 - 2031 gemeente Losser vastgesteld. Deze woonvisie is mede gebaseerd op de Regionale Woonagenda Twente 2021 -2025. Ambitie is om de komende tien jaar minimaal 665 woningen aan de voorraad toe te voegen, waarbij in de woonvisie een kwantitatieve verdeling naar kern is opgenomen en een kwalitatieve verdeling in segmenten voor de gemeente Losser als geheel.

Om hier uitvoering aan te geven is een Actieplan Woonvisie opgesteld en met de raad gedeeld. Samen met de woningcorporatie Domijn en de Stichting Huurders Belang Losser (SHBL) zijn prestatieafspraken voor het jaar 2022 opgesteld.

98

Jaarrekening

99

3. Financiële positie

100